CConstaterende datStaphorst
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 - BP Rouveen Zuid Fase 1 - Toelichting bijlage 10 - Archeologisch onderzoek

Raadsvergadering 4 oktober 2022, gemeente StaphorstBij agendapunt: Opiniërend: Woningbouwproject Rouveen Zuid; bestemmingsplan en beeldkwaliteitsplan6.215 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Rouveen, Oude Rijksweg (Gemeente Staphorst, OV)

Een Inventariserend Archeologisch Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende Fase Definitief Steekproefrapport 2021-04/06

Rouveen, Oude Rijksweg (Gemeente Staphorst, OV)

Een Inventariserend Archeologisch Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende Fase Definitief Steekproefrapport 2021-04/06

Rouveen, Oude Rijksweg (Gemeente Staphorst, OV) Een Inventariserend Archeologisch Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende Fase Een onderzoek in opdracht van BügelHajema Steekproefrapport 2021-04/06 ISSN 1871-269X Status: Definitief auteurs: R. Rap MA (KNA-archeoloog/-prospector actor reg. nr. 97236416) en R. Exaltus (senior KNAarcheoloog/-prospector, actor reg. nr. 92909010) autorisatie: dr. J. Jelsma (senior KNAarcheoloog/prospector, actor reg. nr. 35453178) Goedgekeurd door de bevoegde overheid gemeente Staphorst dhr. A. Vissinga (regio archeoloog, Het Oversticht), d.d. 11 mei 2021 De Steekproef bv werkt volgens de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie 4.1 en SIKB-BRL 4000. Voor dit onderzoek gelden protocollen 4002 & 4003. Foto’s en tekeningen zijn gemaakt door De Steekproef, tenzij anders vermeld. © De Steekproef bv, april 2021 Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt zonder bronvermelding. De Steekproef bv aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek. De Steekproef bv Archeologisch Onderzoeks- en Adviesbureau, Hogeweg 3, 9801 TG Zuidhorn telefoon internet e-mail kvk

050 – 5779784 www.desteekproef.nl info@desteekproef.nl 02067214

Inhoud Samenvatting Administratieve gegevens van het plangebied 1. Inleiding.......................................................................................................................... 1 • 1.1 Aanleiding en doel (KNA 4.1: LS01).........................................................................1 • 1.2 Locatie (KNA 4.1: LS01, LS02).................................................................................2 2. Bureauonderzoek (KNA 4.1: LS06).....................................................................................3 • 2.1 Fysische geografie (KNA 4.1: LS04)..........................................................................3 • 2.2 Archeologie (KNA 4.1: LS04)...................................................................................5 • 2.3 Historische geografie (KNA 4.1: LS03)......................................................................6 • 2.4 Archeologisch verwachtingsmodel (KNA 4.1: LS05)...................................................8 3. Veldonderzoek (KNA 4.1: VS05)........................................................................................9 • 3.1 Methoden en technieken (KNA 4.1: VS01)................................................................9 • 3.2 Resultaten veldwerk (KNA 4.1: VS02, VS03)............................................................10 4.

Conclusies en advies (KNA 4.1: VS07).............................................................................12 Gebruikte bronnen Lijst van Figuren en Tabellen Appendix I: Archeologische periodes Appendix II: Boorprofielen Appendix III: Laagbeschrijvingen

Samenvatting In opdracht van BügelHajema, is een inventariserend archeologisch onderzoek uitgevoerd aan de Oude Rijksweg te Rouveen, gemeente Staphorst, provincie Overijssel. De aanleiding tot het onderzoek vormt de voorgenomen aanleg van een woonwijk in het gebied. Hiermee gepaard gaande bodemingrepen kunnen leiden tot aantasting van in de ondergrond aanwezige waarden. Het gebied valt onder de bestemmingsplannen Buitengebied Staphorst en De Streek. In beide plannen heeft het gebied een dubbelbestemming Waarde – Archeologie 5. Dit houdt in dat bij verstoringen groter dan 3000 vierkante meter en dieper dan 40 centimeter onder maaiveld archeologisch onderzoek uitgevoerd dient te worden. Het onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek (verkennende fase). Het doel van het onderzoek is vast te stellen wat de kans is op de aanwezigheid van archeologische waarden. Het plangebied ligt op een deel van het dekzandlandschap dat in het middenneolithicum overgroeid is geraakt met veen. Dit veengebied is in de loop van de middeleeuwen ontgonnen. Voor het plangebied geldt derhalve een middelhoge verwachting voor archeologische waarden uit het paleolithicum tot het midden neolithicum en voor de late middeleeuwen tot de nieuwe tijd. Voor resten uit tussenliggende perioden geldt een lage verwachting.

Om het gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel te toetsen, zijn 39 verkennende boringen gezet in een dichtheid van zes boringen per hectare. Uit de resultaten van het met een zandguts uitgevoerde booronderzoek blijkt dat binnen het plangebied al binnen een halve meter onder het maaiveld ongeoxideerd geelgrijs dekzand aanwezig is. Hierboven is nog slechts op twee locaties een dun restant van het oorspronkelijke veenpakket aangetroffen. Op veruit de meeste boorpunten ligt boven het geelgrijze zand van de C-horizont een pakket vergraven veen dat bestaat uit brokken zand van uiteenlopend humusgehalte vermengd met brokken veen die in uiteenlopende staat van veraarding verkeren. Hierboven ligt een bouwvoor van moerig zand van twintig tot veertig centimeter dikte. In geen van de boringen zijn resten van podzolvorming aangetroffen. Voor podzolvorming is het plangebied waarschijnlijk altijd te nat geweest. Relevante archeologische indicatoren zijn evenmin aangetroffen. Ook een oppervlaktekartering van de akker die het meest zuidelijke deel van het plangebied vormt, heeft geen archeologische indicatoren opgeleverd. Selectie-advies door drs. R. Exaltus (senior KNA-archeoloog/-prospector) Uit de resultaten van het verkennend booronderzoek blijkt dat het plangebied ook voorafgaande aan de afdekking met veen, geen aantrekkelijke vestigingslocatie vormde.

Het plangebied was hiervoor te nat en dekzandkoppen die mogelijk wel aantrekkelijk waren voor bewoning in de steentijd, ontbreken. Archeologische indicatoren die zouden kunnen wijzen op bewoning in de middeleeuwen, zijn evenmin aangetroffen. Zelfs niet tijdens de oppervlaktekartering van de akker die het meest zuidelijke deel van het plangebied vormt. Gezien het bovenstaande adviseren wij om het plangebied wat betreft de archeologie vrij te geven voor de voorgenomen ontwikkelingen. In alle gevallen blijft onverminderd van kracht dat indien bij toekomstig graafwerk toch archeologische vondsten worden gedaan of archeologische grondsporen worden aangetroffen, hier direct melding van dient te worden gemaakt bij de minister conform de Erfgoedwet 2015, artikel 5.10 & 5.11. Wij adviseren dit te doen bij de gemeente Staphorst. De gemeente Staphorst, dhr. A. Vissinga, heeft op 11 mei 2021 aangegeven het advies op te volgen.

Administratieve gegevens van het plangebied Provincie

Overijssel

Gemeente

Staphorst

Plaats

Rouveen

Toponiem

Oude Rijksweg

Kaartblad

21E

Centrumcoördinaten

209.187 / 514.058

Bestemmingsplan

Buitengebied Staphorst, Dubbelbestemming Waarde – Archeologie 5 De Streek, Dubbelbestemming Waarde – Archeologie 5

Oppervlakte

ca. 7,1 hectare

NAP-hoogte maaiveld

– 0,1 meter NAP

Huidig grondgebruik

Gras- en bouwland

Soort onderzoek

bureauonderzoek & veldonderzoek verkennende fase

Opdrachtgever

BügelHajema

Uitvoerder

De Steekproef bv

Bevoegde overheid

Gemeente Staphorst

Steekproef projectcode

2021-04/06

Onderzoeksmeldingsnummer

5011278100

Datum veldwerk

20 april 2021

Maximale diepte onderzoek

100 centimeter onder maaiveld

Beheer en plaats documentatie

De Steekproef bv / Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed / DANS / DINO-loket (boorgegevens)

1.

Inleiding

1.1

Aanleiding en doel (KNA 4.1: LS01) In opdracht van BügelHajema, vertegenwoordigd door mevr. H. Kerperien, is een inventariserend archeologisch onderzoek uitgevoerd aan de Oude Rijksweg te Rouveen, gemeente Staphorst, provincie Overijssel (Figuur 1). Aanleiding voor het onderzoek is de voorgenomen aanleg van een woonwijk. De hiermee gepaard gaande bodemingrepen kunnen leiden tot aantasting van in de ondergrond aanwezige waarden. Het doel van het onderzoek is vast te stellen wat de kans is op de aanwezigheid van archeologische waarden. Het gebied valt onder de bestemmingsplannen Buitengebied Staphorst en De Streek. In beide plannen heeft het gebied een dubbelbestemming Waarde – Archeologie 5. Dit houdt in dat bij verstoringen groter dan 3000 vierkante meter en dieper dan 40 centimeter onder maaiveld archeologisch onderzoek uitgevoerd dient te worden. Deze waarde is afgeleid van de archeologische beleidskaart van de gemeente Staphorst waar het gebied een middelhoge verwachting heeft voor archeologische waarden (Boshoven et al. 2009). Het onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek (verkennende fase). Het doel van het onderzoek is het opstellen van een archeologisch verwachtingsmodel van het gebied aan de hand van de beschikbare fysischgeografische, archeologische en historisch-geografische informatie.

Tijdens het veldonderzoek is dit verwachtingsmodel getoetst. Daartoe zijn de opbouw en gaafheid van de bodem bepaald.

Figuur 1: Rouveen, Oude Rijksweg: Uitsnede van de topografische kaart (opentopo.nl).

1

1.2

Locatie (KNA 4.1: LS01, LS02) Het plangebied ligt aan de zuidkant van de dorpskern van Rouveen. Het gebied bestaat uit vier langgerekte percelen gras- en bouwland. Aan de oostkant loopt de Oude Rijksweg en aan de noord(west)kant ligt bebouwing. Volgens informatie van het Kabels en Leidingen InformatieCentrum (KLIC) lopen er door de nog niet bebouwde delen van het plangebied geen kabels en leidingen.

Figuur 2: Rouveen, Oude Rijksweg: Het plangebied gezien nabij boorpunt 8 in westelijke richting.

2

2.

Bureauonderzoek (KNA 4.1: LS06) Tijdens het bureauonderzoek is de bestaande relevante kennis van het plangebied verzameld. De gebruikte bronnen voor het onderzoek staan aan het eind van dit rapport. Één van de bronnen is ARCHIS 3, het archeologisch registratie- en informatiesysteem van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Deze databank is toegankelijk voor organisaties die werkzaam zijn in de archeologie. Het bevat een GIS-systeem waarin onder meer een archeologische kaart en aardkundige kaarten geraadpleegd kunnen worden.

2.1

Fysische geografie (KNA 4.1: LS04) De diepere ondergrond van het plangebied bestaat uit keileem dat ongeveer 150.000 jaar geleden is ontstaan tijdens de voorlaatste ijstijd, het Saale-glaciaal. Tijdens dit glaciaal zijn pleistocene fluviatiele afzettingen door Scandinavisch landijs grotendeels vermalen en herafgezet als keileem. De gemeente Staphorst ligt in het oer-stroomdal van de Vecht dat tegen de gestuwde afzettingen aanlag. Tijdens een groot deel van de laatste ijstijd (het Weichseliën) heerste in Nederland een poolklimaat. Door het ontbreken van begroeiing had de wind vrij spel en kon vanuit het Noordzeebekken dekzand worden afgezet. Dit dekzand behoort tot het Laagpakket van Wierden (Formatie van Boxtel). Het keileem- en dekzandlandschap helt sterk af in noordelijke en westelijke richting. Door de lage ligging hiervan zijn de lagere delen van het dekzandlandschap overdekt geraakt met veen en klei.

Figuur 3: Rouveen, Oude Rijksweg: Uitsnede van de geomorfologische kaart (pdok).

3

Deze afzettingen zijn ongeveer vanaf 10.000 jaar geleden gevormd nadat de laatste ijstijd overging in een relatief warme periode, het Holoceen. De temperatuurstijging had tot gevolg dat de aanwezige ijskappen begonnen te smelten waardoor de zeespiegel steeg. Als gevolg van de snel stijgende zeespiegel en de slechte ontwatering van het landschap steeg de grondwaterspiegel en ontstonden grote moerassen. Hier trad op grote schaal veenvorming op. De veengebieden zijn vanaf de middeleeuwen op steeds grotere schaal ontgonnen. Het plangebied ligt geomorfologisch gezien op een ontgonnen veenvlakte, grenzend aan een vlakte van ten dele verspoelde dekzanden (Figuur 3). Volgens de paleogeografische kaarten van Vos et al. (2018) overgroeid het gebied met veen tussen 3850 en 2750 vC. Op de drogere delen van het dekzandlandschap zijn vaak podzolgronden ontstaan. Deze worden gekenmerkt door een uitspoelingslaag (E-horizont) en een inspoelingslaag (Bhorizont). De B-horizont gaat veelal via een overgangslaag (de BC-horizont) over in het niet door bodemvorming beïnvloede zand (de C-horizont). Volgens de bodemkaart ligt het plangebied in een zone met moerige eerdgronden met een moerige bovengrond op zand (code vWz; Figuur 4). De grondwatertrap voor deze bodem is IIIb, met een hoogste stand tussen de 25 en 40 centimeter en een laagste stand van 80 tot 120 centimeter onder maaiveld.

Dit betekent dat het met name in de winter, slecht ontwaterde bodems betreft.

Figuur 4: Rouveen, Oude Rijksweg: Uitsnede van de bodemkaart (pdok).

4

2.2

Archeologie (KNA 4.1: LS04) In Figuur 5 worden de archeologische waarden en onderzoeken in de omgeving van het plangebied weergegeven (binnen een straal van circa een kilometer). In 2007 is door Arcadis een grootschalig bureauonderzoek uitgevoerd in het rondom het plangebied (zaaknummers 2173062100, 2177161100 en 2177178100; Brouwer 2007). Hierin werd de archeologische verwachting voor het plangebied laag geacht en werd het vrijgegeven van vervolgonderzoek. Hoewel Archis in het plangebied ook een verkennend booronderzoek toont, is hiervan geen rapport bekend en is dit ook bij de voorgenomen uitvoerders niet bekend (A. Vissinga en E. Brouwer). Vermoedelijk is dit booronderzoek nooit uitgevoerd. In de omgeving zijn verder nog eens drie bureauonderzoeken en vijf booronderzoeken uitgevoerd. In alle bureauonderzoeken werd geen vervolgadvies gegeven (zaaknummers 2436912100, 4696213100 en 4743688100). In drie booronderzoeken werd geen vervolgonderzoek geadviseerd, omdat de bodem was verstoord tot in de Chorizont van het dekzand (zaaknummers 2445458100, 4566305100 en 4644819100). Bij een booronderzoek circa 250 meter ten noorden van het plangebied werd een deels intacte podzolbodem gevonden in het dekzand (zaaknummer 4619928100). Tijdens de karterende boringen werd echter geen vindplaats aangetroffen (Brouwer 2020).

Tijdens een booronderzoek circa een kilometer ten noordwesten van het plangebied werd tevens een deels intacte bodem gevonden (zaaknummer 2339194100). Vanwege de mogelijke aanwezigheid van een dijklichaam werd daarop een archeologische begeleiding geadviseerd (Miedema 2011). Tijdens de begeleiding werd echter geen dijklichaam gevonden noch andere relevante archeologische waarden (zaaknummer 3978335100; Zielman 2016). Ruim een kilometer ten noordwesten van het plangebied ligt een archeologisch rijksmonument (monumentnummer 45986; tevens AMK-terrein 1367 en vondstmelding 3214860100). Het gaat om een kerkheuvel uit de late middeleeuwen tot nieuwe tijd (circa 1400 – 1641). De heuvel is gelegen in zand met een moerige bovengrond in een overgangszone van veen naar dekzand. De locatie houdt verband met de ligging van de middeleeuwse voorganger van het huidige dorp Rouveen. Destijds lag dit in een veengebied dat aan vernatting onderhevig was, waardoor het dorp meermaals richting het oosten is verplaatst. De kerkheuvel is ongeveer een meter hoog met een oppervlakte van veertig bij twintig meter (Archis). Verder is circa een kilometer ten westen van het plangebied een stuk van een Siegburgse kruik gevonden uit de late middeleeuwen B (zaaknummer 2798302100).

5

Figuur 5: Rouveen, Oude Rijksweg: Archeologische waardekaart van de omgeving van het plangebied (ARCHIS 3).

2.3

Historische geografie (KNA 4.1: LS03) Rouveen wordt voor het eerst genoemd in 1282 als Ruenvhene. De naam betekent oorspronkelijk “het ruwe veen”. Rouwveen is in de loop van haar geschiedenis tot tweemaal toe verplaatst als reactie op toenemende vernatting. Nabij de Scholenweg liggen nog restanten van de kerk van de vorige nederzetting. Samen met het dorp Staphorst vormt Rouveen een mooi voorbeeld van lintbebouwing langs een veenontginningsweg (de Oude Rijksweg). Deze lintbebouwing loopt van Halfweg, ten noordoosten van Staphorst tot De Lichtmis ten zuiden van Rouveen. De Oude Rijksweg ligt ongeveer op de grens van de overgang van het zandlandschap in het oosten naar het veenlandschap in het westen. Op enige afstand ten oosten van deze weg lag de Staphorster Esch. Aan weerszijden van de Oude Rijksweg lagen echter veenontginningen. Deze situatie wordt mooi geïllustreerd door de in Figuur 6 afgebeelde uitsnede uit de topografische kaart uit 1870. Het veen werd ontgonnen in zogenaamde slagen die uit langgerekte percelen bestonden die door opstrek steeds langer 6

Figuur 6: Rouveen, Oude Rijksweg: Uitsnede van de topografische kaart uit 1870 (topotijdreis).

Figuur 7: Rouveen, Oude Rijksweg: Uitsneden van de topografische kaarten uit 1960 en 1980 (topotijdreis). 7

werden. Het plangebied ligt in de Munniken Slag die ter plaatse van het plangebied uit noordwest-zuidoost gerichte percelen bestond (gescheiden van de Zuideindiger Slag door de Stadsweg). Deze situatie is ongewijzigd gebleven tot in de jaren zestig van de vorige eeuw (Figuur 7). Vanaf de jaren '80 wordt Rouveen uitgebreid aan de noordkant van het plangebied (Figuur 7). 2.4

Archeologisch verwachtingsmodel (KNA 4.1: LS05) Voor het plangebied geldt een middelhoge verwachting voor archeologische waarden uit het paleolithicum tot midden neolithicum en de late middeleeuwen tot nieuwe tijd (Tabel 1). Vuursteenvindplaatsen van jager-verzamelaars uit het paleolithicum en het mesolithicum liggen vaak op relatief hoog gelegen delen van het dekzandlandschap in de nabijheid van water. Later, in het neolithicum, wanneer een sedentair bestaan in de plaats komt van een nomadische levenswijze, verkiest men vooral de hoogste delen van het dekzandlandschap. Het dekzandlandschap rond Rouveen is ongeveer drieduizend jaar voor het begin van de jaartelling bedekt geraakt met veen. Dit betekent dat het landschap vanaf het middenneolithicum tot en met de vroege middeleeuwen nauwelijks geschikt is geweest voor bewoning. Dit veranderde pas weer toen in de volle en late middeleeuwen de veenontginningen op gang kwamen. Archeologische waarden uit het paleolithicum tot midden neolithicum kunnen bestaan uit grondsporen zoals haard- of paalkuilen, maar ook vondsten zoals bewerkt vuursteen en scherven aardewerk. Ze kunnen voorkomen in de top van het dekzand. Archeologische waarden uit de late middeleeuwen tot nieuwe tijd kunnen bestaan uit resten van de perceelsgrenzen (zoals greppels) en bijgebouwen (zoals bouwmaterialen). Tabel 1:

Rouveen, Oude Rijksweg: Specificatie archeologische verwachting.

Datering

Paleolithicum – midden neolithicum

Late middeleeuwen – nieuwe tijd

Complextype

Jachtkamp, nederzetting

Perceelsgrenzen, bijgebouwen

Omvang

Vanaf enkele meters

Vanaf enkele meters

Diepteligging

In de top van het dekzand

Vanaf het maaiveld

Gaafheid en conservering

Geen organische conservering

Mogelijk organische conservering

Locatie

Hele terrein

Hele terrein

Uiterlijke kenmerken

Vuursteen, aardewerkscherven, grondsporen

Aardewerkscherven, bouwmateriaal, grondsporen

Mogelijke verstoringen

Veen afgraving, ploegen

Veen afgraving, ploegen

Om dit verwachtingsmodel te toetsen wordt een verkennend booronderzoek uitgevoerd. Hiermee kan de intactheid van het bodemprofiel en de diepte van eventueel archeologisch relevante lagen worden bepaald. Dit wordt uitgevoerd met een zandguts of edelmanboor. Er worden minimaal zes boringen per hectare geplaatst, zo goed mogelijk verdeeld over het plangebied. De boringen worden beschreven volgens de Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode (ASB).

8

3.

Veldonderzoek (KNA 4.1: VS05)

3.1

Methoden en technieken (KNA 4.1: VS01) Het veldwerk is uitgevoerd op 20 april 2021. Tijdens het veldonderzoek zijn 39 boringen gezet in vier noordwest-zuidoost gerichte boorraaien van acht, tien, elf en tien boringen. De afstanden tussen de boringen bedragen steeds vijftig meter en de afstanden tussen de boorraaien, veertig meter. De gemiddelde boordichtheid bedraagt hierdoor zes boringen per hectare. De ligging van de boorpunten is afgebeeld in Figuur 9. Om de laagopbouw zo nauwkeurig mogelijk te kunnen beschrijven, zijn de boringen zijn uitgevoerd met een zandguts met een diameter drie centimeter. De einddiepte van de boringen ligt rond een meter beneden het maaiveld. De opgeboorde monsters zijn beschreven en onderzocht door ze laagsgewijs af te snijden in de guts. Op deze wijze is bepaald in welke mate de bodem intact is en wat de kans is op archeologische lagen en/of grondsporen. Daarnaast zijn de diepte, lithologie en kleur bepaald, alsmede alle overige bijzonderheden. De boringen zijn beschreven volgens de Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode (ASB). De boorpunten zijn ingemeten en de RD-coördinaten zijn bepaald met behulp van GPS. De hoogtes zijn bepaald met behulp van het Actueel Hoogtebestand Nederland 3. De resultaten van de boringen zijn opgenomen in de Appendix II en Appendix III in de vorm van boorstaten en laagbeschrijvingen.

Een veldkartering kon slechts worden uitgevoerd op één perceel dat ten tijde van het veldonderzoek een braakliggende akker vormde. Het betreft het perceel waarop de boorpunten 30 tot en met 39 zijn gezet.

Figuur 8: Rouveen, Oude Rijksweg: Het plangebied gezien vanaf boorpunt 19 in oostelijke richting. Rechts is de akker te zien waarvan het oppervlak kon worden geïnspecteerd op de aanwezigheid van archeologische indicatoren. 9

Figuur 9:

3.2

Rouveen, Oude Rijksweg: Boorpuntenkaart (opentopo.nl).

Resultaten veldwerk (KNA 4.1: VS02, VS03) Het reliëf binnen het overgrote deel van het plangebied varieert slechts enkele decimeters en ligt tussen 0,3 meter beneden NAP en 0,1 meter boven NAP. Alleen naar het oosten toe, richting de Oude Rijksweg, loopt de hoogteligging van het maaiveld op tot ongeveer een halve meter boven NAP. De bodemopbouw binnen het plangebied is tamelijk uniform (zie Figuur 10 en Appendix II). Op veruit de meeste boorpunten is een bouwvoor van moerig zand aangetroffen van twintig tot veertig centimeter dikte. Hieronder is een pakket vergraven veen aanwezig dat bestaat uit brokken zand van uiteenlopend humusgehalte vermengd met brokken veen die in uiteenlopende staat van veraarding verkeren. Dit pakket varieert in dikte van enkele centimeters tot enkele decimeters. De C-horizont bestaat uit geelgrijs, ongeoxideerd dekzand dat doorgaans al binnen een halve meter beneden het maaiveld is aangetroffen. Intact veen is nog slechts aangetroffen op de boorpunten 3 en 34 en bestaat hier uit een ongeveer vijf centimeter dik pakket matig veraarde plantenresten. Op de boorpunten 5, 13, 22, 27 en 30 is onder het pakket vergraven veen, nog een vijf tot tien centimeter dik pakket verploegd zand aangetroffen. Deze AC-horizont wordt gekenmerkt door schoon dekzand met daarin brokken zand van uiteenlopend humusgehalte.

Op de tegen de oostrand van het plangebied gezette boringen 18 en 29, is de toplaag respectievelijk zestig en vijftig centimeter dik en is hieronder direct het schone geelgrijze zand van de C-horizont aangetroffen. In geen van de boringen is een (deel van een) podzolprofiel aangetroffen. Archeologische indicatoren ontbreken eveneens volledig. Zelfs houtskooldeeltjes die 10

gewoonlijk in een ruime spreiding rond steentijdvindplaatsen in de top van het dekzand worden aangetroffen, ontbreken volledig. Op de akker die het meest zuidelijke deel van het plangebied vormt, is een oppervlaktekartering uitgevoerd door elke vijf meter een baan te belopen waarbij het maaiveld is geïnspecteerd op de aanwezigheid van archeologische indicatoren. Hierbij zijn geen relevante archeologische indicatoren aangetroffen.

Figuur 10: Rouveen, Oude Rijksweg: De meest kenmerkende bodemopbouw binnen het plangebied met een toplaag van moerig zand (rechts) op een pakket dat bestaat uit zand met daarin brokken veen van uiteenlopende veraardingsgraad (links van het midden), met daaronder het geelgrijze dekzand van de C-horizont (geheel links).

11

4.

Conclusies en advies (KNA 4.1: VS07) Het plangebied ligt op een deel van het dekzandlandschap dat in het midden-neolithicum overgroeid is geraakt met veen. Dit veengebied is in de loop van de middeleeuwen ontgonnen. Voor het plangebied geldt derhalve een middelhoge verwachting voor archeologische waarden uit het paleolithicum tot het midden neolithicum en voor de late middeleeuwen tot de nieuwe tijd. Voor resten uit tussenliggende perioden geldt een lage verwachting. Om het gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel te toetsen, zijn 39 verkennende boringen gezet in een dichtheid van zes boringen per hectare. Uit de resultaten van het met een zandguts uitgevoerde booronderzoek blijkt dat binnen het plangebied al binnen een halve meter onder het maaiveld ongeoxideerd geelgrijs dekzand aanwezig is. Hierboven is nog slechts op twee locaties een dun restant van het oorspronkelijke veenpakket aangetroffen. Op veruit de meeste boorpunten ligt boven het geelgrijze zand van de C-horizont een pakket vergraven veen dat bestaat uit brokken zand van uiteenlopend humusgehalte vermengd met brokken veen die in uiteenlopende staat van veraarding verkeren. Hierboven ligt een bouwvoor van moerig zand van twintig tot veertig centimeter dikte. In geen van de boringen zijn resten van podzolvorming aangetroffen. Voor podzolvorming is het plangebied waarschijnlijk altijd te nat geweest.

Relevante archeologische indicatoren zijn evenmin aangetroffen. Ook een oppervlaktekartering van de akker die het meest zuidelijke deel van het plangebied vormt, heeft geen archeologische indicatoren opgeleverd.

Selectie-advies door drs R. Exaltus (senior KNA-archeoloog/-prospector) Uit de resultaten van het verkennend booronderzoek blijkt dat het plangebied ook voorafgaande aan de afdekking met veen, geen aantrekkelijke vestigingslocatie vormde. Het plangebied was hiervoor te nat en dekzandkoppen die mogelijk wel aantrekkelijk waren voor bewoning in de steentijd, ontbreken. Archeologische indicatoren die zouden kunnen wijzen op bewoning in de middeleeuwen, zijn evenmin aangetroffen. Zelfs niet tijdens de vlakdekkende oppervlaktekartering van de akker die het meest zuidelijke deel van het plangebied vormt. Gezien het bovenstaande adviseren wij om het plangebied wat betreft de archeologie vrij te geven voor de voorgenomen ontwikkelingen. In alle gevallen blijft onverminderd van kracht dat indien bij toekomstig graafwerk toch archeologische vondsten worden gedaan of archeologische grondsporen worden aangetroffen, hier direct melding van dient te worden gemaakt bij de minister conform de Erfgoedwet 2015, artikel 5.10 & 5.11. Wij adviseren dit te doen bij de gemeente Staphorst. De gemeente Staphorst, dhr. A. Vissinga, heeft op 11 mei 2021 aangegeven het advies op te volgen.

12

Gebruikte bronnen AHN-Viewer. www.AHN.nl. Actueel Hoogtebestand Nederland. Rijkswaterstaat, Adviesdienst Geoinformatie en ICT. ARCHIS 3. www.zoeken.cultureelerfgoed.nl Bosch, J.H.A. 2008. Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1. Deltares-rapport 2008-U-R0881/A. Boshoven, E.H. E.A. 2009: Gemeente Staphorst. Een archeologische inventarisatie, verwachtings- en beleidsadvieskaart. BAAC rapport V-08.0486. Den Bosch: BAAC bv. Brouwer, E.W.. 2007. Archeologisch bureauonderzoek Restbestek Rouveen. Assen: Arcadis. Brouwer, E.W. 2020. Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek – verkennende en karterende fase Oude Rijksweg te Rouveen, gemeente Staphorst (OV). Laagland Archeologie Rapport 187. Almelo: Laagland Archeologie. Exaltus, R.P. 2014. Rouveen, Korte Kerkstraat (Gemeente Staphorst, Ov.) Een Inventariserend Archeologisch Veldonderzoek. Steekproefrapport 2014-05/15Z. Zuidhorn: De Steekproef bv. Hisgis, Historisch Geografisch Informatiesysteem. www.hisgis.nl Fryske Akademy Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie 4.1. www.SIKB.nl. 2018. Centraal College van Deskundigen Archeologie. Miedema, F.R.P.M. 2011. Plangebied Schipgravenweg/Scholenland. Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek (verkennende fase). BAAC Rapport V-11.0253. 's Hertogenbosch: BAAC bv. www.opentopo.nl Publieke Dienstverlening Op de Kaart, www.pdok.nl Ruimtelijke Plannen.

www.ruimtelijkeplannen.nl Historische kaarten via www.topotijdreis.nl Vos, P., M. van der Meulen, H. Weerts & J. Bazelmans. 2018. Atlas van Nederland in het Holoceen. Landschap en bewoning vanaf de laatste ijstijd tot nu. Amsterdam: Prometheus. Zielman, G. 2016. Plangebied Rouveen-West fase IV, gemeente Staphorst; archeologisch onderzoek: een archeologische begeleiding (conform protocol opgraven). RAAP-rapport 3070. Weesp: RAAP Archeologisch Adviesbureau bv.

Lijst van Figuren en Tabellen Figuren 1

Topografische kaart

2

Foto van het plangebied

3

Geomorfologische kaart

4

Bodemkaart

5

Archeologische waardekaart

6

Topografische kaart uit 1870

7

Topografische kaarten uit 1960 en 1980

8

Foto van het plangebied

9

Boorpuntenkaart

10 Foto

Tabellen 1

Specificatie archeologische verwachting

Appendix I: Archeologische periodes paleolithicum: paleolithicum vroeg: paleolithicum midden: paleolithicum laat: paleolithicum laat A: paleolithicum laat B:

tot 300.000 BP 300.000 - 35.000 BP 35.000 BP - 8.800 vC 35.000 - 18.000 BP 18.000 BP - 8.800 vC

mesolithicum: mesolithicum vroeg: mesolithicum midden: mesolithicum laat:

8.800 - 7.100 vC 7.100 - 6.450 vC 6.450 - 4.900 vC

neolithicum: neolithicum vroeg: neolithicum vroeg A: neolithicum vroeg B: neolithicum midden: neolithicum midden A: neolithicum midden B: neolithicum laat: neolithicum laat A: neolithicum laat B:

5.300 - 4.200 vC 5.300 - 4.900 vC 4.900 - 4.200 vC 4.200 - 2.850 vC 4.200 - 3.400 vC 3.400 - 2.850 vC 2.850 - 2.000 vC 2.850 - 2.450 vC 2.450 - 2.000 vC

bronstijd: bronstijd vroeg: bronstijd midden: bronstijd midden A: bronstijd midden B: bronstijd laat:

2.000 - 1.800 vC 1.800 - 1.100 vC 1.800 - 1.500 vC 1.500 - 1.100 vC 1.100 - 800 vC

pleistoceen: elsterien saalien weichselien holoceen:

2,5 miljoen - 10.000 BP 475.000 - 410.000 BP 200.000 - 130.000 BP 116.000 - 10.000 BP 10.000 - heden

vC nC BP

= = =

voor Christus na Christus before present; present = 1950

ijzertijd: ijzertijd vroeg: ijzertijd midden: ijzertijd laat:

800 - 500 vC 500 - 250 vC 250 - 12 vC

romeinse tijd: romeinse tijd vroeg: romeinse tijd vroeg A: romeinse tijd vroeg B: romeinse tijd midden: romeinse tijd midden A: romeinse tijd midden B: romeinse tijd laat: romeinse tijd laat A: romeinse tijd laat B:

12 vC - 70 nC 12 vC - 25 nC 25 - 70 nC 70 - 270 nC 70 - 150 nC 150 - 270 nC 270 - 450 nC 270 - 350 nC 350 - 450 nC

middeleeuwen: middeleeuwen vroeg: middeleeuwen vroeg A: middeleeuwen vroeg B: middeleeuwen vroeg C: middeleeuwen vroeg D: middeleeuwen laat: middeleeuwen laat A: middeleeuwen laat B:

450 - 1.050 nC 450 - 525 nC 525 - 725 nC 725 - 900 nC 900 - 1.050 nC 1.050 - 1.500 nC 1.050 - 1.250 nC 1.250 - 1.500 nC

nieuwe tijd: nieuwe tijd vroeg: nieuwe tijd midden: nieuwe tijd laat:

1.500 - 1.650 nC 1.650 - 1.850 nC 1.850 – heden

Algemeen Steentijd (tot 2000 vC) De steentijd is opgedeeld in het paleolithicum, mesolithicum en neolithicum. Het paleolithicum (oude steentijd) wordt vooral gekenmerkt door de ijstijden. Na het laatpaleolithicum verbetert het klimaat. Vindplaatsen uit het late paleolithicum zijn vooral te herkennen aan concentraties vondstmateriaal (bewerkt en/of verbrand vuursteen, houtskool) met weinig en moeilijk te herkennen grondsporen zoals kuilen, paalgaten en houtskoolconcentraties die mogelijk wijzen op haardplaatsen. Vondsten uit het mesolithicum of midden steentijd, gekenmerkt door sporen en vondsten van rondtrekkende jagers en verzamelaars, bestaan voornamelijk uit bewerkt vuursteen, verbrande hazelnootdoppen en houtskoolfragmenten. Mesolithische grondsporen zijn vooral oppervlakte-haarden en haardkuilen. In een natte omgeving kunnen ook werktuigen van gewei of hout bewaard zijn gebleven. VoorbRouveenn hiervan zijn geweibijlen, bogen, visfuiken, etc. In het neolithicum (nieuwe steentijd) werden dieren gehouden en in het neolithicum werd eveneens akkerbouw bedreven. Grondsporen uit deze periode kunnen bestaan uit paalgaten van bijvoorbeeld boerderijen, resten van beschoeiingen, greppels, (afval)kuilen en haardplaatsen. Aardewerk komt in deze tijd voor, evenals bewerkt (vuur)steen en geslepen bijlen.

Metaaltijden (2000-12 vC) In de bronstijd en ijzertijd kwam bemesting en wisselbouw binnen de akkerbouw voor. Sporen uit de bronstijd en ijzertijd kunnen bestaan uit kuilen, paalgaten van boerderij-plattegronden, bijgebouwen of spiekers, waterkuilen of -putten, erfofakkerafscheidingen en sporen van akkerbewerking zoals de kruiselings getrokken voren van een eergetouw. Houtskool kan duiden op de aanwezigheid van haarden voor voedselbereiding of het bakken van aardewerk. Ook kunnen er restanten gevonden worden die duiden op metaalbewerking, zoals stukken ovenwand, brons- of ijzerslakken, sintels, mallen, smeltkroezen, metaal bedoeld voor omsmelten, etc. Vondsten kunnen verder bestaan uit bijvoorbeeld metalen voorwerpen of voorwerpen van aardewerk zoals vaatwerk, maar ook slingerkogels, rammelaars, spinklosjes en weefgewichten. Romeinse tijd (12 vC-450 nC) In de romeinse tijd vormde de Rijn de noordelijke grens van het romeinse rijk. Langs deze grens, de limes, werden grensposten, nederzettingen en wegen gebouwd. In het noorden van Nederland zijn ook romeinse vondsten gedaan, maar dit zijn voornamelijk losse vondsten als romeinse munten, mantelspelden en scherven romeins aardewerk. Middeleeuwen en nieuwe tijd (450 nC-heden) Na een afname in de bevolkingsdichtheid aan het einde van de romeinse tijd en de periode erna, steeg deze weer in het begin van de middeleeuwen.

Vondsten uit de middeleeuwen en later bestaan voornamelijk uit scherven aardewerk, waaronder importaardewerk, munten en metalen voorwerpen (zoals mantelspelden, spijkers), resten van aardewerkproductie, metaalbewerking, wolbewerking etc. Belangrijke gebouwen (bijvoorbeeld kerken en borgen) werden van baksteen / kloostermoppen gebouwd.

Appendix II: Boorprofielen

Appendix III: Laagbeschrijvingen Boorbeschrijving volgens ASB 5.2 Boor Coördinaten LDO Lithologie Nr GD B B K V 1 209.119 32 Z 514.203 52 V 100 Z 2 209.163 31 Z 514.184 63 V 100 Z 3 209.209 48 Z 514.166 59 V 71 V 100 Z 4 209.258 30 Z 514.149 49 V 100 Z 5 209.297 30 Z 514.115 44 Z 100 Z 6 209.347 23 Z 514.094 38 V 100 Z 7 209.391 32 Z 514.075 53 V 100 Z 8 209.438 43 Z 514.055 58 V 100 Z 9 209.080 44 Z 514.175 69 V 100 Z 10 209.128 27 Z 514.155 43 V 100 Z 11 209.173 21 Z 514.136 53 V 100 Z 12 209.219 35 Z 514.116 47 V 100 Z 13 209.261 27 Z 514.115 43 Z 51 Z 100 Z 14 209.310 44 Z 514.075 100 Z 15 209.356 44 Z 514.058 52 V 100 Z 16 209.402 42 Z 514.040 53 V 100 Z 17 209.446 28 Z 514.018 56 V 100 Z 18 209.488 58 Z 514.003 100 Z 19 209.085 30 Z 514.124 45 V 100 Z 20 209.131 30 Z 514.108 51 V 100 Z 21 209.178 34 Z 514.090 49 V 100 Z

BZ

BS B H 3 2 1 3 2 1 3 2 1 3 2 1 3 1 1 3 2 1 3 2 1 3 2 1 3 2 1 3 2 1 3 2 1 3 2 1 3 1 1 1 3 1 3 2 1 3 2 1 3 2 1 3 1 3 2 1 3 2 1 3 2 1

Kleur HK TK BR GR GR BR GR GR BR GR BR GR BR GR GR BR GE GR BR GR GR BR GR GR BR GR GR BR GR GR BR GR GR BR GR GR BR GR GR BR GE GE GR BR GR BR GR GR BR GR GR BR GR GR BR GR BR GR GR BR GR GR BR GR GR

GR ZW GE GR ZW GE GR ZW RO GE GR ZW GE GR BR GE GR ZW GE GR ZW GE GR ZW GE GR ZW GE GR ZW GE GR ZW GE GR ZW GE GR BR BR GE GR GE GR ZW GE GR ZW GE GR ZW GE GR GE GR ZW GE GR ZW GE GR ZW GE

IK DO LI DO LI DO DO LI DO LI DO LI DO LI DO LI DO LI DO LI DO LI DO LI DO LI DO

LI DO LI DO LI DO LI DO LI DO LI DO LI DO LI DO LI

Overige kenmerken VLK CO PLH VS SST ZW GE

1 2

ZW GE

1 2

ZW GE

1 2 3

AIS BH N

BI BOV VRG

BHC

DEZ BOV VRG

BHC

DEZ BOV VRG HOL DEZ

BHC ZW GE

1 2

ZW BR

1

ZW GE

1 2

ZW GE

1 2

ZW GE

1 2

ZW GE

1 2

ZW GE

1 2

ZW GE

1 2

ZW GE

1 2

ZW BR BR

1

ZW

1

ZW GE

1 2

ZW GE

1 2

ZW GE

1 2

ZW

1

ZW GE

1 2

ZW GE

1 2

ZW GE

1 2

GI

BOV VRG BHC bhac BHC

DEZ BOV VRG DEZ BOV VRG

BHC

DEZ BOV VRG

BHC

DEZ BOV VRG

BHC

DEZ BOV VRG

BHC

DEZ BOV VRG

BHC

DEZ BOV VRG

BHC

DEZ BOV VRG

BHC bhac bhac BHC

DEZ BOV VRG VRG DEZ BOV

BHC

DEZ BOV VRG

BHC

DEZ BOV VRG

BHC

DEZ BOV VRG

BHC

DEZ BOV

BHC

DEZ BOV VRG

BHC

DEZ BOV VRG

BHC

DEZ BOV VRG

BHC

DEZ

22

209.222 514.072

23

209.273 514.035

24

209.311 514.035

25

209.355 514.014

26

209.400 514.000

27

209.444 513.982

28

209.488 513.962

29

209.534 513.939 209.057 514.098

30

31

209.101 514.081

32

209.551 514.065

33

209.196 514.047 209.241 514.030

34

35

209.285 514.007

36

209.330 513.988

37

209.374 513.966

38

209.420 513.047

39

209.467 513.928

30 51 56 100 43 52 100 28 48 100 34 42 100 41 56 100 43 47 56 100 41 47 100 52 100 31 42 100 38 47 100 32 46 100 38 100 32 43 100 26 45 100 35 52 100 31 50 100 31 38 100 27 32 100

Z V Z Z Z V Z Z V Z Z V Z Z V Z Z V Z Z Z V Z Z Z Z Z Z Z V Z Z V Z Z Z Z V Z Z V Z Z V Z Z V Z Z V Z Z V Z

3 2 1 1 3 2 1 3 2 1 3 2 1 3 2 1 3 2 1 1 3 2 1 3 1 3 1 1 3 2 1 3 2 1 3 1 3 1 3 2 1 3 2 1 3 2 1 3 2 1 3 2 1

BR GR GE GR BR GR GR BR GR GR BR GR GR BR GR GR BR GR GE GR BR GR GR BR GR BR GE GR BR GR GR BR GR GR BR GR BR BR GR BR GR GR BR GR GR BR GR GR BR GR GR BR GR GR

GR ZW BR GE GR ZW GE GR ZW GE GR ZW GE GR ZW GE GR ZW BR GE GR ZW GE GR GE GR BR GE GR ZW GE GR ZW GE GR GE GR RO GE GR ZW GE GR ZW GE GR ZW GE GR ZW GE GR ZW GE

DO

LI DO LI DO LI DO LI DO LI DO

LI DO LI DO LI DO LI DO LI DO LI DO LI DO DO LI DO LI DO LI DO LI DO LI DO LI

ZW GE BR

1 2

ZW GE

1 2

ZW GE

1 2

ZW GE

1 2

ZW GE

1 2

ZW GE BR

1 2

ZW GE

1 2

ZW

1

ZW BR

1

ZW GE

1 2

ZW GE

1 2

ZW

1

ZW

1 3

bhac BHC

BOV VRG VRG DEZ BOV VRG

BHC

DEZ BOV VRG

BHC

DEZ BOV VRG

BHC

DEZ BOV VRG

BHC

DEZ BOV VRG VRG

BHC

DEZ BOV VRG

BHC

DEZ BOV

BHC bhac BHC

DEZ BOV VRG DEZ BOV VRG

BHC

DEZ BOV VRG

BHC

DEZ BOV

BHC

DEZ BOV HOL DEZ

BHC ZW GE

1 2

ZW GE

1 2

ZW GE

1 2

ZW GE

1 2

ZW GE

1 2

BOV VRG BHC

DEZ BOV VRG

BHC

DEZ BOV VRG

BHC

DEZ BOV VRG

BHC

DEZ BOV VRG

BHC

DEZ

Betekenis van de afkortingen: LDO – Onderzijde boortraject Lithologie: GD – Onverharde sedimenten: G = grind, K = klei, L = leem, V = veen en Z = zand, Bst = Baksteen Bijmengsels: BK = bijmengsel klei, BS = bijmengsel silt, BZ =bijmengsel zand, BV= bijmengsel veen, BH = bijmengsel humus. Betekenis toegevoegde cijfers: 1 = zwak, 2 = matig, 3 = sterk en 4 = uiterst. Kleur: HK = hoofdkleur, BL = blauw, BR = bruin, GE = geel, GN = groen, GR = grijs, OL = olijf, OR =oranje, PA = paars, RO = rood, RZ = roze, WI = wit, ZW = zwart. TK = Tweede kleur (kleurafkortingen als boven). IK = Intensiteit kleur: LI = licht en DO = donker VLK = Vlekken (V): 2e en 3e letter is kleurafkorting als boven, 1 = weinig, 2 = matig , 3= veel Overige kenmerken: CO = Consistentie (C ): ZSL-zeer slap, SLA-slap, MSL-matig slap, MST-matig stevig, STV-stevig

PLH = plantenresten; SST = Sedimentaire structuren; ZL = zandlaagjes, KL = kleilaagjes, EZL = enkele zandlaagjes BHN = Bodemhorizont; BHC = C-horizont, BHAC= AC=horizont BI = Bodemkundige interpretaties; BOV = bouwvoor, VRG = vergraven/opgebracht GI = Geologische interpretaties; DEZ = dekzand, HOL = Hollandveen AIS = Archeologische indicatoren;

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Staphorst&id=00c7a544-9c49-4cf6-82b8-be161589e7cb