CConstaterende datStaphorst
Koppel je AI →
Document · PDF

4a. Bestemmingsplan Bijlagen bij de toelichting VERKLEIND.pdf

Raadsvergadering 21 september 2021, gemeente StaphorstBij agendapunt: Besluitvormend bespreekstuk: Vaststellen Bestemmingsplan en exploitatieplan "Bedrijventerrein de Esch IV"10.966 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Bedrijventerrein De Esch IV

2

Inhoudsopgave

Bijlage 1 2017

Enquête ruimtebehoefte bedrijven, BRO en gemeente Staphorst, 24 april

Bijlage 2 2018

Analyse aanleg nieuwe bedrijventerreinen, gemeente Staphorst, 27 maart

Bijlage 3

Raadsbesluit, gemeente Staphorst, 27 maart 2018

3 29 39

Bijlage 4 Amendement "Geen bedrijfswoningen Achterhoevenweg", gemeente Staphorst, 13 maart 2018

41

Bijlage 5 Stedenbouwkundige structuur en richtlijnen beeldkwaliteit, KuiperCompagnons, juli 2021

43

Bijlage 6 Archeologisch vooronderzoek (bureauonderzoek), Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie, d.d. 5 maart 2019

61

Bijlage 7 Inventariserend veldonderzoek (verkennende fase), Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie, d.d. 10 juli 2019

95

Bijlage 8

Ecogroen (9 september 2020) Natuurtoets De Esch IV

209

Bijlage 9

Provincie Overijssel (16 april 2021) Ontheffing Wet natuurbescherming

235

Bijlage 10

Verkennend bodemonderzoek, Eco Reest BV, 8 april 2019

251

Bijlage 11 Verkeerseffecten nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen, Goudappel Coffeng, d.d. 3 juli 2019

387

Bijlage 12

Onderzoek externe veiligheid

399

Bijlage 13

Onderzoek stikstofdepositie, Tauw, 14 mei 2020

419

Bijlage 14 Verkeerskundige analyse terugslageffect Stovonde richting A28 . Goudappel Coffeng, 21 april 2020

527

Bijlagen bij de toelichting

Bedrijventerrein De Esch IV vastgesteld, 4 augustus 2021

3

Bijlage 1 Enquête ruimtebehoefte gemeente Staphorst, 24 april 2017

Bedrijventerrein De Esch IV vastgesteld, 4 augustus 2021

bedrijven,

BRO

en

Hoofdstuk 0

Inhoudsopgave Onderzoeksopzet Behoefteraming ruimte Uitbreidingsmotieven Kenmerken bedrijven Voorkeurslocatie Locatie versus type bedrijf Locatie versus kavelgrootte Behoefteraming per locatie Vrijkomende kavels en vastgoed Conclusies

3 5 9 11 13 15 17 19 21 23

Colofon: Deelproductie gemeente Staphorst / BRO. Namens de gemeente Staphorst: dhr. J. van Rooijen; dhr. W. Bennink. Namens BRO: dhr. drs. A.M.F. Ripken; dhr. D. Goos, MSc. Rapportage nummer: 206X00448.@@@ Versiedatum: 24 april 2017. Beknopte inhoud: Onderzoek naar de behoefte aan (grootschalige) bedrijfskavels bij bedrijven gevestigd in de gemeente Staphorst.

Hoofdstuk 0

Hoofdstuk 0

Hoofdstuk 0

Toelichting Staphorst is een economisch actieve gemeente en is met een ligging direct aan de A28 een gunstige plek om te ondernemen. De gemeente krijgt met enige regelmaat de vraag van onder meer grotere en ‘zwaardere’ bedrijven in Staphorst naar uitbreidingsruimte van meer dan 5.000 2 m . Op dit moment kan de gemeente niet alle vraag naar bedrijventerrein accommoderen. Maar het spreekt voor zich, dat de gemeente de bedrijven uit de gemeente graag zou willen helpen. Om inzicht te krijgen in de behoefte aan bedrijfskavels heeft de gemeente, met ondersteuning van BRO, een online enquête uitgezet onder alle bedrijven in Staphorst. Onderzoeksaanpak Het onderzoek is uitgevoerd in co-productie van de gemeente Staphorst en BRO (opdrachtnemer). Als methodiek is gekozen voor een online-enquête, waarbij de bedrijven met uitbreidingsbehoefte via de lokale media zijn opgeroepen aan de enquête deel te nemen. De gemeente heeft aangegeven, dat de gebruikte nieuwsbronnen door de ondernemers in Staphorst over het algemeen goed worden gelezen en dat aan relevante oproepen of mededelingen over het algemeen goed gehoor wordt gegeven. In het onderzoek wordt er van uit gegaan, dat de gemeten behoefte in voldoende mate overeenkomt met de werkelijke behoefte aan bedrijventerrein.

De meeste bedrijven hebben in de online-enquête ook aangegeven een gesprek met de gemeente te wensen en hebben hun contactgegevens

Hoofdstuk 0

opgegeven. Hieruit kan worden afgeleid dat de opgegeven terreinbehoefte ook zeer serieus wordt genomen door de respondenten. De vragenlijst is opgesteld door de gemeente Staphorst in overleg met BRO. Om de drempel voor het invullen van de enquête zo laag mogelijk te houden, bestond de vragenlijst uit een zo beperkt mogelijk aantal vragen. De uitnodiging tot deelname aan de online-enquête is in de lokale media geplaatst in week 12, 2017. De online-enquête stond gedurende de maand maart ‘live’ op de website van de gemeente Staphorst. 48 bedrijven hebben de enquête ingevuld. De online-enquête is over het algemeen volledig ingevuld. Op enkele vragen waren meerdere antwoorden mogelijk (onder andere de voorkeurslocatie voor de vestiging/uitbreiding). In het onderzoek is er van uitgegaan, dat de meting voldoende valide en betrouwbaar is uitgevoerd om de onderzoeksvraag te beantwoorden en uitspraken te doen over behoefte aan bedrijventerrein bij ondernemers in Staphorst. Daarbij dient rekening te worden gehouden met: Aan de gemeten kwalitatieve en kwantitatieve behoefte kan geen absolute waarde worden toegekend. Voor het aangeven van de ruimtebehoefte is gewerkt met bandbreedtes van kavelmaten en een indeling in hoofdtypen van bedrijven. Onderzoek naar uitbreidingsruimte betreft een moment-opname.

De ontwikkeling van nieuw bedrijventerrein vraagt al snel een doorlooptijd van enkele jaren.

Hoofdstuk 0

Behoefte in aantal ondernemers en in kavelmaten In de online-enquête is gevraagd naar de termijn waarop de vestiging/uitbreiding zou moeten plaatsvinden. De opgegeven behoefte ‘per direct’ en ‘op korte termijn’ (<2 jaar) is over het algemeen redelijk ‘hard’. De ondernemer heeft dan meestal al een acuut ruimteprobleem of een concreet beeld van de gewenste ruimte. Bij een opgegeven behoefte op langere termijn is de opgegeven behoefte meer indicatief. Het accent op gemiddelde kavelgroottes sluit aan op de kenmerken van de lokale economie, het aantal MKB-bedrijven komt in Staphorst (evenals elders in Nederland) het meeste voor. De constante behoefte aan kavels, maar ook aan grote kavels kan een indicatie zijn voor het ondernemende karakter van en het positieve economische klimaat in de gemeente Staphorst.

Hoofdstuk 0

Hoofdstuk 0

Toelichting In de online-enquête is gevraagd naar ruimtebehoefte in een staffelgrootte, dit om schijnzekerheid over de exacte ruimtebehoefte te vermijden. Bij de berekening van de totale ruimtebehoefte zijn de minima en maxima berekend met: 2 Voor de minimale behoefte aan kavels < 1.000 m is in de tabel een 2 gemiddelde van 500m gehanteerd 2 Voor kavels >5.000 m is zowel jun het minimum als maximum ge2 rekend met 5.000m . De gemeten ruimtebehoefte is ruim en ligt iets hoger dan de vuistregel van 3 ha bedrijventerreinenvoorraad per 10.000 inwoners. (Staphorst heeft ruim 16.500 inwoners).

Hoofdstuk 0

Hoofdstuk 0

Toelichting De uitbreidingsmotieven zijn conform de verwachtingen. Daarbij dient aangetekend, dat in de afgelopen recessiejaren veel bedrijven ‘ruim in hun jasje’ zijn komen te zitten en dus niet snel behoefte aan uitbreiding hebben. Met als gevolg, dat de vraag naar bedrijventerrein en bedrijfsruimte in de afgelopen jaren laag is geweest. De hoge respons in Staphorst kan ook worden gezien als een signaal van de (positieve) economische dynamiek in de gemeente. Eén respondent heeft een open antwoord ingevuld: “Momenteel huren van bedrijfsruimte, in toekomst eigen pand en groei”.

Hoofdstuk 0

Hoofdstuk 0

Toelichting De kenmerken komen overeen met het type bedrijven, waarvoor bedrijventerreinen zijn bedoeld: bedrijven, die door hun schaal, belasting op de omgeving en aantal en soort vervoersbewegingen moeilijk of niet in een woonomgeving of milieugevoelig gebied gevestigd kunnen worden. Maar opgemerkt dient te worden, dat de laatste jaren ook steeds meer andere type bedrijven, zoals in de zakelijke dienstverlening en recreatie, belangstelling krijgen voor vestiging op een bedrijventerrein (goedkoper, parkeerruimte, geen overlast voor de omgeving).

Hoofdstuk 0

Hoofdstuk 0

Toelichting Bedrijven konden meerdere locaties opgeven. Drie bedrijven overwegen ook een locatie buiten de gemeente Staphorst, maar twee van hen geven ook mogelijke locaties in Staphorst aan.

Hoofdstuk 0

Hoofdstuk 0

Toelichting In de tabel is de bedrijfstypologie uitgesplitst naar gewenste vestigingslocatie. Wederom is dit weergegeven met het aantal gegeven antwoorden. De resultaten in de tabel laten zien een indicatie dat respondenten met een bedrijf in de industrie zich voornamelijk op de Esch willen vestigen. De vraag onder respondenten met een bedrijf in handel en/of transport concentreert zich naast de Esch ook vaker op de Baarge. Respondenten met een dienstverlenend bedrijf kijken wensen naast een uitbreidingslocatie op de Esch, ook naar locaties elders in de gemeente, buiten de drie bedrijventerreinen.

Hoofdstuk 0

Hoofdstuk 0

Toelichting In de tabel is de ruimte-raming uitgesplitst naar de gewenste uitbreidingslocatie. De respondenten konden bij de gewenste uitbreidingslocatie meerdere antwoorden geven. Uit de tabel blijkt dat de vraag onder de respondenten zich vooral concentreert op het bedrijventerrein de Esch en dan vooral in de categorie bedrijven met een vraag van 1.000 tot 2.500 m². Er zijn drie respondenten die aangeven zich buiten de gemeente te willen vestigen. Eén daarvan geeft aan geen alternatieve locaties in de gemeente te overwegen. Tevens is er een indicatie dat een aanzienlijk deel van de vraag zich buiten de bestaande bedrijventerreinen maar elders in de gemeente concentreert. Onder de respondenten die zich mogelijk elders in de gemeente te willen uitbreiden, geven er zes respondenten aan nu ook al elders gevestigd te zijn en vier geven aan nu gevestigd te zijn op De Baarge. Zij overwegen dit bedrijventerrein te verlaten. De open vraag ‘Andere wensen bij uitbreiding’ is door 6 respondenten ingevuld: “Voorkeur zichtlocatie langs A28”. “Toegankelijkheid in Staphorst is beneden de maat.” “Klein bedrijventerrein in Rouveen!” “Goede infrastructuur, nieuwe aansluiting op A28 bij Gorterlaan”. “Wij zoeken iets waar milieucategorie 3 is toegestaan.” “Liefst een zichtlocatie.”

Hoofdstuk 0

Hoofdstuk 0

Hoofdstuk 0

Hoofdstuk 0

Toelichting De uitbreiding gaat beperkt gepaard met vrijkomend achterblijvende kavels en bedrijfsvastgoed. Locatie van bedrijf (N=37) De grootste groep respondenten geeft aan dat hun bedrijf elders in de gemeente Staphorst gevestigd is. Geen van de respondenten heeft een bedrijf op Bullingerslag. 27% van de respondenten heeft een bedrijf op bedrijventerrein de Esch. Gebruik na uitbreiding N= 42 Meer dan de helft van de respondenten geeft aan dat de huidige locatie na de uitbreiding (deels) in eigen gebruik blijft. Op basis van de onderzoeksresultaten is niet in te schatten in welke mate het vrijkomend vastgoed de vraag naar nieuwe kavels zal dempen. Daarbij dient rekening gehouden te worden met onder meer: Bedrijfshallen zijn meestal dedicated built, dat wil zeggen voor de eisen van een specifieke gebruiker. De respons op de online-enquête betreft ondernemers met een voorkeur voor nieuwbouw, zo is immers de enquête opgesteld. Met name in de dienstverlenende sectoren is vestiging op een bedrijventerrein, maar ook elders mogelijk. Grotere panden worden vaak opgeknipt in kleinere eenheden ten behoeve van meerdere bedrijven.

Hoofdstuk 0

62% van de bedrijven staat open voor een gesprek met de gemeente en hebben hiertoe hun contactgegevens bij de online-enquête achtergelaten.

Hoofdstuk 0

Aanbevelingen Ten einde een afweging te kunnen maken naar de situering van mogelijke uitbreidingslocaties en de inrichting van het nieuwe terrein verdient het aanbeveling met de bedrijven een individueel gesprek te voeren, om zo: De acute vraag zo snel mogelijk te kunnen accommoderen (voor zover mogelijk) Hun eisen en wensen gedetailleerd in kaart te kunnen brengen; Te kunnen bepalen in welke mate de huidige vestigingsmogelijkheden en de mogelijke vrijkomende locaties/bedrijfsvastgoed van invloed kunnen zijn op de berekende ruimtebehoefte.

Hoofdstuk 0

29

Bijlage 2 Analyse aanleg nieuwe gemeente Staphorst, 27 maart 2018

Bedrijventerrein De Esch IV vastgesteld, 4 augustus 2021

bedrijventerreinen,

39

Bijlage 3 Raadsbesluit, gemeente Staphorst, 27 maart 2018

Bedrijventerrein De Esch IV vastgesteld, 4 augustus 2021

41

Bijlage 4 Amendement "Geen bedrijfswoningen Achterhoevenweg", gemeente Staphorst, 13 maart 2018

Bedrijventerrein De Esch IV vastgesteld, 4 augustus 2021

43

Bijlage 5 Stedenbouwkundige structuur en beeldkwaliteit, KuiperCompagnons, juli 2021

Bedrijventerrein De Esch IV vastgesteld, 4 augustus 2021

richtlijnen

stede nbouwk undige st r u c t u u r en r ichtlijne n bee ldk wali tei t

B edr i j ve nte r re i n

D E

E S C H

I V

1

Stedenbouwkundige structuur en richtlijnen beeldkwaliteit Bedrijventerrein De Esch IV Opdrachtgever : Gemeente Staphorst Opgesteld door:

Kenmerk: 619.103.30 30 juli 2021 2

Inhoud 1. Inleiding

p. 5

2. Context

6

3. Ruimtelijke hoofdstructuur

8

4. Kaders en richtlijnen 4.1 Infrastructuur en ontsluiting 4.2 Groen- en waterstructuur 4.3 Bedrijven

10

3

4

1. Inleiding De gemeente Staphorst wil aan de zuidzijde van de bestaande kern een uitbreiding van bedrijventerrein De Esch ontwikkelen. Het gebied heeft de werknaam “De Esch IV”. In het verleden is ooit een stedenbouwkundig plan gemaakt voor een woongebied ter plaatse, maar thans blijkt dat er nu een grotere behoefte aan bedrijvigheid bestaat. Hierover zijn in regionaal verband afspraken gemaakt. Voor de gronden ten oosten van De Esch IV is nog wel een woonbestemming voorzien, maar de invulling daarvan is momenteel niet concreet. Deze gronden behouden vooralsnog hun agrarische bestemming. De gemeente wil een flexibel bestemmingsplan voor De Esch IV, met ruime mogelijkheden voor toekomstige bedrijven om zich te vestigen. Tijdens een workshop (12 maart 2019) met de gemeente Staphorst, Waterschap Drents Overijsselse Delta, Het Oversticht en Urban Reality zijn de belangrijkste stedenbouwkundige kaders in kaart gebracht. In dit document is een algemeen kader voor de structuur en uitstraling van het gebied opgesteld. De stedenbouwkundige structuur en de beeldkwaliteitsrichtlijnen vormen de basis voor het bestemmingsplan en zullen in de bestemmingsregeling verwerkt worden.

5

6

2. Context Het plangebied wordt globaal begrensd door de Achthoevenweg, de Oude Achthoevenweg en de J.J. Gorterlaan. Het plangebied heeft een oppervlakte van circa 18 hectare en is geschikt voor diverse soorten bedrijvigheid. Gezien de grootte en vorm van het plangebied is het denkbaar dat er bedrijven komen met een perceelsgrootte van 1.000 m2 tot 30.000 m2 (met uitschieters naar 40.000 m2). In regionaal verband is afgestemd dat het terrein ruimte moet bieden aan met name lokale bedrijven. Het terrein kent drie ontsluitingen twee aan de Achthoevenweg en één aan de J.J. Gorterlaan. Langs het plangebied ligt een vrijliggend fietspad in het profiel van de Achthoevenweg. Vanuit het oogpunt van verkeersveiligheid zijn individuele inritten van kavels aan deze weg niet gewenst. Het aantal hoofdontsluitingen moet dan ook zoveel mogelijk worden beperkt. De ruime profielen in de Esch III dienen als voorbeeld voor de profielen in het nieuwe plangebied.

Achthoevenweg met aan één zijde een vrijliggend fietspad in het profiel

Aan de oostzijde van het bedrijventerrein zal in de toekomst mogelijk de woonwijk ‘De Slagen’ worden ontwikkeld. Tijdens de ontwikkeling van De Esch III is een dassenburcht ontdekt. De gemeente Staphorst heeft de wenst de groenstrook langs de Esch III door te trekken met een groene inrichting met in achtneming van de zichtlocaties binnen de Esch IV (lage begroeiing). De groenstrook zal tevens dienst doen als wadi. Groenstrook langs de J. J. Gorterlaan

7

LEGENDA hoofdwaterstructuur groenstrook bedrijfskavels (indicatief) hoofdontsluiting bedrijfswegen reservering voor rotonde inritten bedrijfskavels langzaamverkeersverbinding

8

3. Ruimtelijke hoofdstructuur Hoofdopzet

Waterhuishouding

Om de mogelijkheden voor toekomstige bedrijven te faciliteren wordt er ingezet op een flexibel plan. De invulling van het plangebied kan langzaam per kavel groeien, afhankelijk van de behoefte vanuit de markt. Gezien de grootte en vorm van het plangebied is het denkbaar dat er bedrijven komen met een perceelsgrootte van 1.000m2 tot 30.000m2 (met uitschieters naar 40.000m2). Wel zijn de belangrijke wegen en groen- en waterstructuren vastgelegd.

In het profiel van de nieuwe bedrijfswegen worden brede watergangen opgenomen ten behoeve van watercompensatie. Er is rekening gehouden met 10% compensatie van het oppervlakte van het plangebied. De watergangen hebben een flauw talud dat mogelijkheden biedt voor natuurlijke begroeiing.

Het terrein kent drie ontsluitingen twee aan de Achthoevenweg en één aan de J.J. Gorterlaan. Het uitgeefbaar gebied bedraagt circa 13 hectare. Bedrijfsgroottes zullen een minimum bedrijfsoppervlak hebben van 1.000m2 en maximaal 30.000m2.

Landschappelijke verbindingen Langs de zuidzijde parallel aan de J.J. Gorterlaan wordt de groenstrook van De Esch III doorgezet naar het plangebied.

9

4. Kaders en richtlijnen 4.1 Infrastructuur en ontsluiting Ontsluiting Het plangebied wordt via de Achthoevenweg ontsloten met een lus van bedrijfsstraten langs de voormalige Oude Achthoevenweg. De noordelijke ontsluiting vanaf de Achthoevenweg is bedacht in het verlengde van de Wethouder Kuijersstraat. Op de kruising is ruimte gereserveerd voor een rotonde voor een veilige verkeersafwikkeling. De locatie van de zuidelijke ontsluiting is bedacht in het verlengde van de Wethouder Bronstraat. Inritten De bedrijfskavels worden ontsloten vanaf de bedrijfsstraten. Individuele inritten langs de Achthoevenweg zijn niet toegestaan. Meerdere inritten per kavel zijn toegestaan. De inritten hebben een maximale breedte van 8m. De inrichting ter hoogte van de entree is representatief. Parkeren Het parkeren voor eigen gebruik en het parkeren voor bezoekers vindt volledig op eigen terrein plaats, conform de parkeernota van de gemeente Staphorst. Parkeerplaatsen mogen niet direct aan de openbare weg worden gepositioneerd. Parkeervoorzieningen worden bij voorkeur ingepast met bomen en beplanting.

10

4.2 Groen- en waterstructuur Groene bedrijfsstraten In iedere bedrijfsstraat is er ruimte gereserveerd voor groene bermen, daarmee draagt de ontsluitingsstructuur bij aan de groene uitstraling van het bedrijventerrein. Groene wallen Langs de zuidzijde parallel aan de J.J. Gorterlaan wordt de groenstrook van De Esch III doorgezet naar het plangebied. Waterhuishouding De ontsluitingstructuur biedt ruimte voor waterberging. Watergangen langs krijgen oevers met een flauw talud van minimaal 1:3 dat mogelijkheden biedt voor natuurlijke oeverbegroeiing. Hoge opgaande begroeiing is in verband met de zichtlocatie niet wenselijk.

11

4.3 Bedrijven Bedrijfsgrootte Bedrijven moeten een minimum kaveloppervlak hebben van 1.000 m2 en maximaal 30.000 m2 (met uitschieters naar 40.000 m2). Bebouwingspercentage Om voldoende ruimte te creeëren voor parkeren, laden, lossen en manoevreren, geldt een maximaal bebouwingspercentage van 70%.

Bebouwing met tweezijdige oriëntatie

Oriëntatie Achthoevenweg Het bedrijventerrein is primair georiënteerd op de Achthoevenweg. De bedrijven hebben een representatieve zijgevel langs deze zijde. Ter hoogte van de hoofdontsluitingen heeft de bedrijfsbebouwing een tweezijdige oriëntatie: richting de Achthoevenweg en richting de bedrijfsweg. Bij voorkeur wordt de bedrijfsbebouwing op de hoek voorzien van een verbijzondering middels een accent in architectonische vormgeving, materialisering of bouwhoogte. Oude Achthoevenweg De bedrijven langs de Oude Achthoevenweg vormen de randen van het bedrijventerrein gezien vanuit het (mogelijk toekomstige) woonwijk ‘De Slagen’. De bedrijven hebben een representatieve voorgevel of verzorgde zijgevel langs deze zijde.

Alzijdig en markant gebouw om de entree van het gebied te accentueren

12

J.J. Gorterlaan De bedrijven langs de J.J. Gorterlaan benadrukken de zuidelijke entree van het plangebied. De bedrijven hebben een representatieve voorgevel langs deze zijde. Blinde gevels langs deze zijde zijn niet gewenst. Rooilijnen Minimale afstanden van de bebouwing tot aan de kavelgrens is 8m. Langs de Achthoevenweg is de minimale afstand van de bebouwing tot aan de kavelgrens 3m. Laden en lossen Het laden, lossen en het manoeuvreren vinden volledig op eigen terrein plaats. Opslag (Open) opslag en afvalcontainers op het voorterrein zijn niet gewenst. Bebouwingshoogte De hoogte van de bebouwing mag maximaal 15m bedragen. Reclameuitingen De reclame dient bij voorkeur in het architectonische ontwerp te worden meegenomen, aan of op de gevel. Reclameuitingen op daken is niet toegestaan.

Eenduidige herkenbare bouwvolumes. De functies zijn herkenbaar in de massaopbouw.

Architectuur De architectuur dient eigentijds te zijn. De gebouwen zijn als eenduidige en herkenbare volumes vormgegeven en hebben platte daken. De afzonderlijke functies (bedrijfsgedeelte en kantoorgedeelte) dienen afleesbaar te zijn in de massaopbouw. `

13

Materiaalgebruik en kleurstelling Het hoofdmateriaal voor het bedrijfsgedeelte (loodsen) bestaat uit grijs plaatmateriaal. Het hoofdmateriaal voor het kantoorgedeelte bestaat uit baksteen in aardetinten, in combinatie met aluminium en glas.

14

Kleurenschema bedrijfsgedeelte (loodsen):

Kleurenschema kantoorgedeelte:

Materiaalgebruik bedrijfsgedeelte (loodsen):

Materiaalgebruik kantoorgedeelte:

Erfafscheidingen Erfafscheidingen hebben een open karakter, gesloten wanden zijn niet toegestaan. Hekwerken hebben maximaal een hoogte van 2m. De hekken mogen het zicht op de bebouwing niet onttrekken.

Hekwerk waarbij het zicht op de bebouwing niet wordt ontrokken.

15

60

Bedrijventerrein De Esch IV vastgesteld, 4 augustus 2021

61

Bijlage 6 Archeologisch vooronderzoek (bureauonderzoek), Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie, d.d. 5 maart 2019

Bedrijventerrein De Esch IV vastgesteld, 4 augustus 2021

Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de uitbreiding van bedrijventerrein de Esch te Staphorst, gemeente Staphorst Ruimtelijk advies op basis van bureauonderzoek

Rapportnummer:

V1765

Projectnummer:

V19-4041

ISSN:

1573 - 9406

Status en versie:

Concept 1.0

In opdracht van:

KuiperCompagnons

Rapportage:

O.P.N. Satijn, F.P.J. van Puijenbroek

Plaats en datum:

Amersfoort, 5 maart 2019

Niets uit dit werk mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke andere wijze dan ook, daaronder mede begrepen gehele of gedeeltelijke bewerking van het werk, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Vestigia BV Vestigia BV Spoorstraat 5 3811 MN Amersfoort telefoon 033 277 92 00 info@vestigia.nl

V19-4041: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de uitbreiding van bedrijventerrein de Esch te Staphorst, gemeente Staphorst

Initiatief Toponiem / locatie Plaats Gemeente Provincie Opdrachtgever

Contactpersoon opdrachtgever Oppervlakte plangebied Diepte grondwerkzaamheden Huidig grondgebruik Onderzoeksmelding Soort onderzoek RD-hoekcoördinaten van het plangebied Kaartblad (1:25.000) Uitvoerder en documentatie Projectleider/Senior archeoloog Projectmedewerkers Uitvoering booronderzoek Bevoegd gezag

Gecontroleerd door Geaccordeerd door

Projectgegevens Uitbreiding bedrijventerrein De Esch IV Staphorst Staphorst Overijssel KuiperCompagnons Van Nelleweg 3042 3044 BC Rotterdam Loek Schaerlaeckens, +316 20606369 Ca. 17 Hectare Onbekend (bedrijventerrein) Agrarisch 4677965100 Bureauonderzoek 210.968 / 516.478 211.530 / 515.712 21F Staphorst Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie Drs. W.A.M. Hessing F.P.J. van Puijenbroek MSc Drs. O.P.N. Satijn n.v.t. Gemeente Staphorst Postbus 2 7950 AA Staphorst Vestigia (W.A.M. Hessing) d.d. 5 maart 2019 Gemeente Staphorst, d.d.

VESTIGIA BV Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V1765, concept 1.0, d.d. 5 maart 2019

2

V19-4041: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de uitbreiding van bedrijventerrein de Esch te Staphorst, gemeente Staphorst

Inhoudsopgave Samenvatting en advies ........................................................................................................................................................... 5 Onderbouwing advies .............................................................................................................................................................. 8 1 Projectomgeving .............................................................................................................................................................. 8 1.1 Plangebied ................................................................................................................................................................ 8 1.2 Onderzoeksdoel en -methode ............................................................................................................................ 8 2 Beleidskader ...................................................................................................................................................................... 9 2.1 Wettelijk kader .......................................................................................................................................................

9 2.2 Gemeentelijk beleid (LS01) ................................................................................................................................. 9 3 Verwachtingsmodel ....................................................................................................................................................... 11 3.1 Natuurlijk landschap (LS04) .............................................................................................................................. 11 3.2 Historische landschap (LS02, LS03, LS04) .................................................................................................... 12 3.3 Archeologische waarden (LS04) ...................................................................................................................... 16 3.4 Gespecificeerde archeologische verwachting .............................................................................................. 18 3.5 Advies vervolgonderzoek .................................................................................................................................. 18 Literatuur...................................................................................................................................................................................

21 Digitale bronnen ...................................................................................................................................................................... 21 Kaarten en bijlagen ................................................................................................................................................................. 22

VESTIGIA BV Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V1765, concept 1.0, d.d. 5 maart 2019

3

V19-4041: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de uitbreiding van bedrijventerrein de Esch te Staphorst, gemeente Staphorst

VESTIGIA BV Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V1765, concept 1.0, d.d. 5 maart 2019

4

V19-4041: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de uitbreiding van bedrijventerrein de Esch te Staphorst, gemeente Staphorst

Samenvatting en advies In opdracht van KuiperCompagnons heeft Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie een archeologisch vooronderzoek door middel van een bureauonderzoek uitgevoerd voor een plangebied te Staphorst, gemeente Staphorst (afbeelding 1, Kaart 1). Binnen het plangebied is een bestemmingsplanwijziging gepland t.b.v. de uitbreinding van bedrijventerrein De Esch. Het gaat om een terrein van 17,1 hectare dat momenteel grotendeels als grasland in gebruik is. Het is op dit moment niet bekend wat de exacte geplande ontwikkeling en vergravingsdiepte zal zijn. Doel van het archeologisch bureauonderzoek was vast te stellen of er in het plangebied sprake is (of kan zijn) van archeologische resten die door de ingrepen verstoord dreigen te worden en, indien mogelijk, uitspraken te doen over de waarde hiervan in termen van fysieke en inhoudelijke kwaliteit zoals zeldzaamheid en gaafheid. Uit het bureauonderzoek blijkt dat delen van het plangebied al eerder door middel van verkennende boringen zijn onderzocht. Uit het bureauonderzoek kan worden verder geconcludeerd dat op basis van de landschappelijke situatie binnen het plangebied verspoelde dekzandafzettingen kunnen worden aangetroffen. In principe is de archeologische verwachting voor een reliëfloze dekzandvlakte laag.

Echter daar waar in de ondergrond reliëf in het dekzand aanwezig is, bestaat er een middelhoge verwachting op het aantreffen van archeologische waarden uit de periode Laat-Paleolithicum tot en met het Neolithicum. Het is niet bekend of er oorspronkelijk dekzandreliëf binnen het plangebied aanwezig is; het reliëf van het dekzand in de ondergrond binnen het plangebied is, buiten de reeds onderzochte delen, nog niet in kaart gebracht. Tijdens het Neolithicum verdronk het plangebied onder een veenpakket. Gezien de natuurlijke context van het gebied die wordt gekenmerkt door periodiek hoge grondwaterstanden in een vlak gebied is de kans klein dat archeologische resten aanwezig zijn uit periodes later dan het Neolithicum. Binnen (de directe omgeving van) het plangebied zijn geen rijksmonumenten, gemeentelijk monumenten of MIP-objecten aanwezig. Binnen het plangebied worden geen (ondergrondse) bouwhistorische waarden verwacht. Advies Op basis van de uitkomsten van het bureauonderzoek wordt geadviseerd om, in die delen van het plangebied die niet eerder onderzocht zijn, een inventariserend veldonderzoek (verkennende fase) uit te voeren om het archeologisch verwachtingsmodel te toetsen. Ondanks de overwegend lage verwachting binnen het plangebied is dit noodzakelijk gezien de omvang van de ingrepen.

Dit verkennend booronderzoek dient te worden uitgevoerd om te toetsen of er mogelijk toch kleinere landschapselementen aanwezig met een hogere archeologische verwachting. Het oorspronkelijke reliëf van het dekzand is immers niet of nauwelijks bekend. Dit onderzoek kan helpen bepalen wat de contouren van de mogelijk aanwezige dekzand reliëf zijn en of er een intact afgedekt bodemprofiel aanwezig is. Dit onderzoek kan worden uitgevoerd door te boren met behulp van een edelmanboor (diameter 7 cm) in een verkennend grid van ca. 6 boringen per hectare. Deze boringen dienen te worden gezet tot een diepte van maximaal 1,25 meter, of tot 25 cm tot in de C-

VESTIGIA BV Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V1765, concept 1.0, d.d. 5 maart 2019

5

V19-4041: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de uitbreiding van bedrijventerrein de Esch te Staphorst, gemeente Staphorst

horizont1. Het gebied dat nog niet eerder door middel van boringen is onderzocht is c. 14 hectare groot (afbeelding 9). Het gaat in totaal dus om (14 x 6 =) 84 boringen. Op basis van de aangetroffen ondergrondgegevens uit het verkennend onderzoek kunnen verwachtingszones worden aangegeven waarin eventueel vervolgstappen in het kader archeologische monumentenzorg (AMZ-cyclus) in relatie tot de mogelijke planontwikkeling nodig zijn. Binnen zones waar tijdens het verkennende booronderzoek dekzandreliëf in combinatie met een intact bodemprofiel wordt aangetroffen, geldt een middelhoge verwachting op het aantreffen van archeologische waarden uit de periode Laat-Paleolithicum tot en met het Neolithicum. Een vervolgstap zou een aanvullend karterend booronderzoek kunnen zijn (fase 2) binnen deze zones met een vastgesteld middelhoge verwachting. Hierbij zou kunnen worden geboord in een verdicht grid en de boormonsters kunnen worden onderzocht op archeologische indicatoren. Een karterend grid van 13 x 15 m (volgens methode A3 uit de KNA Leidraad Karterend Booronderzoek - 2012) is in principe afdoende om middelgrote vuursteenvindplaatsen met een lage vondstdichtheid op te sporen.2 Het gaat hierbij om ongeveer 50 boringen per hectare. Deze zullen worden gezet met behulp van een edelmanboor diameter 12 cm, tot minimaal 20 cm in de top van het dekzand.

Voor een eventueel karterende vervolgonderzoek dient een apart Plan van Aanpak te worden opgesteld. Het is voor aanvang van fase 2 zeker de moeite waard om het inrichtingsplan en de voorziene graaf-, ophogings- en funderingswerkzaamheden in detail te confronteren met de op de uit het verkennend onderzoek gebleken hogere verwachtingszones. Op deze manier kunnen de via een karterend booronderzoek te inventariseren zones ruimtelijk worden beperkt en het aantal boringen zo laag mogelijk worden gehouden. Het is aan het bevoegd gezag, de gemeente Staphorst, om een besluit te nemen ten aanzien van het voortzetten of beëindigen van het onderzoeksproces. Ook wanneer het bevoegd gezag besluit dat vervolgonderzoek niet noodzakelijk is en het plangebied wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische ‘toevalsvondst’ wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente Hardinxveld-Giessendam, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE).

1 2

Boordiepte gebaseerd op de resultaten van de onderzoeken uitgevoerd in de directe omgeving. Tol et al. 2012.

VESTIGIA BV Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V1765, concept 1.0, d.d. 5 maart 2019

6

V19-4041: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de uitbreiding van bedrijventerrein de Esch te Staphorst, gemeente Staphorst

Afbeelding 1 Luchtfoto plangebied. Het plangebied is globaal in blauw aangegeven. Bron: ArcGIS online 2019.

VESTIGIA BV Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V1765, concept 1.0, d.d. 5 maart 2019

7

V19-4041: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de uitbreiding van bedrijventerrein de Esch te Staphorst, gemeente Staphorst

Onderbouwing advies 1 1.1

Projectomgeving Plangebied

In opdracht van KuiperCompagnons heeft Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie een archeologisch vooronderzoek door middel van een bureauonderzoek uitgevoerd voor een plangebied te Staphorst, gemeente Staphorst (afbeelding 1, Kaart 1). Binnen het plangebied is een bestemmingsplanwijziging gepland t.b.v. de uitbreinding van bedrijventerrein De Esch. Het gaat om een terrein van 17,1 hectare dat momenteel grotendeels als grasland in gebruik is. Het is op dit moment niet bekend wat de exacte geplande ontwikkeling en vergravingsdiepte zal zijn. 1.2

Onderzoeksdoel en -methode3

Doel van het archeologisch bureauonderzoek was vast te stellen of er in het plangebied sprake is (of kan zijn) van archeologische resten die door de ingrepen verstoord dreigen te worden en, indien mogelijk, uitspraken te doen over de waarde hiervan in termen van fysieke en inhoudelijke kwaliteit zoals zeldzaamheid en gaafheid. Hiertoe is eerst een bureauonderzoek verricht, waarbij voor het plangebied een specifiek archeologisch verwachtingsmodel is opgesteld. Vervolgens is een advies geformuleerd in het kader van de cyclus van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ). Het onderzoek is uitgevoerd conform de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA, versie 4.0), protocol 4002 Bureauonderzoek. Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie is binnen BRL 4000 gecertificeerd voor alle werkprotocollen op het gebied van archeologisch (voor)onderzoek en het opstellen van Programma’s van Eisen

3

Het onderzoek is uitgevoerd volgens de richtlijnen van de KNA versie 4.0 (zie bijlage 2).

VESTIGIA BV Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V1765, concept 1.0, d.d. 5 maart 2019

8

V19-4041: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de uitbreiding van bedrijventerrein de Esch te Staphorst, gemeente Staphorst

2

Beleidskader

2.1

Wettelijk kader

De zorgplicht voor het archeologisch erfgoed is uitgewerkt in de Monumentenwet 1988 en in de wijziging hierop; de Wet op de archeologische monumentenzorg (Wamz, 2007). Een deel van de Monumentenwet is per 1 juli 2016 opgegaan in de Erfgoedwet. Het overige deel zal te zijner tijd opgaan in de Omgevingswet. Tot die tijd blijven die artikelen die niet zijn overgegaan naar de Erfgoedwet van kracht zoals ze in de Monumentenwet van 1988 zijn benoemd. De Wamz vormde de implementatie van het Verdrag van Malta dat in 1992 door diverse Europese lidstaten is ondertekend. Hierin wordt gesteld dat het streven is archeologisch erfgoed in de bodem te beschermen en daarmee te behouden. Om dit te kunnen doen moet archeologisch erfgoed ingepast worden in de ruimtelijke ordening. Een ander uitgangspunt is dat indien behoud in de bodem ( in situ) niet mogelijk is, de verstoorder onderzoek naar de archeologische waarden moet betalen. In de praktijk zijn dit de kosten voor de archeologische monumentenzorg cyclus (AMZ-cyclus). Met de invoering van de Wamz werden gemeenten verplicht om archeologiebeleid te ontwikkelen omdat artikel 38a van de Monumentenwet 1988 bepaalde dat de gemeenteraad bij de vaststelling van een bestemmingsplan en bij de bestemming van de in het plan begrepen grond rekening houdt met de in de grond aanwezige dan wel te verwachten monumenten.

Met invoering van de nieuwe Wet ruimtelijke ordening (Wro, 2008) werd de archeologie definitief verankerd in de ruimtelijke ordening. Bepaald werd dat gemeenten na maximaal 10 jaar een bestemmingsplan moeten herzien of vernieuwen (daarbij rekening houdend met de archeologie op grond van de Monumentenwet 1988). Op grond van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo, 2010) zijn burgemeester en wethouders bevoegd gezag in het kader van de omgevingsvergunning. Op grond van de Ontgrondingenwet zijn Gedeputeerde Staten bevoegd gezag in het kader van de ontgrondingsvergunning, voor andere gronden dan bij ministeriële regeling aan te wijzen rijkswateren. De minister van Infrastructuur en Milieu is bevoegd gezag ten aanzien van de bodem en oevers van rijkswateren op grond van de Waterwet. 2.2

Gemeentelijk beleid (LS01)

De gemeente Staphorst beschikt over een gemeentelijke archeologische verwachtingen- en beleidsadvieskaart (afbeelding 2).4 Volgens deze kaart ligt het plangebied grotendeels in een zone met een lage archeologische verwachting. Dit betekent dat bij ingrepen dieper dan 40 centimeter en met een oppervlakte van meer dan 1.5 hectare een archeologisch vooronderzoek vereist is. Deze archeologische verwachting is in het bestemmingsplan Buitengebied vertaald naar een dubbelbestemminng ‘waarde – archeologie 6’. Gezien de aard van de werkzaamheden geldt voor het huidige project daarom een onderzoeksplicht.

4

Boshoven 2011.

VESTIGIA BV Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V1765, concept 1.0, d.d. 5 maart 2019

9

V19-4041: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de uitbreiding van bedrijventerrein de Esch te Staphorst, gemeente Staphorst

Afbeelding 2 Het plangebied in blauw op een uitsnede van de archeologische verwachtingen- en beleidsadvieskaart van de gemeente Staphorst. De gearceerde gebieden zijn verstoord. Bron: gemeente Staphorst.

VESTIGIA BV Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V1765, concept 1.0, d.d. 5 maart 2019

10

V19-4041: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de uitbreiding van bedrijventerrein de Esch te Staphorst, gemeente Staphorst

3 3.1

Verwachtingsmodel Natuurlijk landschap (LS04)

Aan het einde van de vorige ijstijd, het Weichselien (circa 117.000 tot 11.000 jaar geleden) was er in Nederland geen landijs, maar wel een periglaciaal klimaat. Door het koude en droge klimaat was er sprake van een poolwoestijn. Vegetatie kon geen grip krijgen op het sediment. Vooral in combinatie met het opvriezen en opdooien van de bovenlaag van de permafrost kon grootschalige erosie optreden; de wind had immers vrij spel op het sediment. Binnen het plangebied wordt circa 3 tot 6 meter aan verstoven zand uit deze periode verwacht. Dit zand wordt dekzand genoemd en behoord tot het Laagpakket van Wierden, onderdeel van de Formatie van Boxtel. 5 Onder het dekzand worden rivierafzettingen van de Formatie van Kreftenheye verwacht. Aan het begin van de huidige geologische periode, het Holoceen (circa 10.000 jaar geleden tot heden) steeg de zeespiegel door het afsmelten van de ijskappen. Samen met de zeespiegel steeg ook de grondwaterspiegel. Hierdoor kon veengroei ontstaan in het landschap. Volgens paleogeografische kaartmateriaal zal het plangebied tussen 3.850 en 2.750 voor Christus verdronken zijn onder het veen.6 Het veenpakket wordt gerekend tot de Formatie van Nieuwkoop. Dit is het laatste sediment dat onder natuurlijke omstandigheden is afgezet binnen het plangebied.7 In de Late Middeleeuwen is men begonnen met het ontginnen van de veengronden.

Door de ontwatering van de veengebieden ontstond klink. Gecombineerd met het turfsteken is dit de reden dat er binnen grote delen van het land geen veen meer aanwezig is. Binnen het plangebied is het pleistocene dekzand dan ook aan de oppervlakte te vinden, waarschijnlijk tussen de 0,30 en 1,10 m-mv.8 Op de geomorfologische kaart is het plangebied gekarteerd als een vlakte van ten dele verspoelde dekzanden of löss. Deze zone is te vinden tussen dekzandwelvingen (1,5 kilometer ten oosten van het plangebied) en een ontgonnen veenvlakte (2,4 kilometer ten westen van het plangebied. Op basis van de het Actueel Hoogtebestand Nederland bevindt zich mogelijk iets van reliëf in het zuiden van het plangebied (afbeelding 3). 9 Het maaiveld bevindt zich op 1,10 – 2,15 m+NAP.

Berendsen 1996, De Mulder et al. 2003. Vos et al. 2011 7 De Mulder et al. 2003. 8 Berendsen 1996; diepte dekzand is gebaseerd op de booronderzoeken eerder uitgevoerd in en nabij het plangebied. 9 AHN3, via ArcGIS Online. 5

6

VESTIGIA BV Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V1765, concept 1.0, d.d. 5 maart 2019

11

V19-4041: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de uitbreiding van bedrijventerrein de Esch te Staphorst, gemeente Staphorst

Afbeelding 3 Het plangebied op het Actueel Hoogtebestand Nederland. Bron: ahn.nl.

Op de bodemkaart is het noordelijk deel van het plangebied gekarteerd als een laarpodzol en het zuidelijk deel als een veldpodzol. Veldpodzolgronden zijn podzolgronden die in lager gelegen situaties zijn ontstaan. Laarpodzolgronden zijn vrijwel identiek aan veldpodzolgronden met het verschil dat laarpodzolgronden een humeuze aanrijkingshorizont met een dikte van tussen de 30 en de 50 centimeter dik hebben. De dikke aanrijkingshorizont kan zijn ontstaan door anthropogene bemesting maar ook door het meeploegen van het veenrestant.10 3.2

Historische landschap (LS02, LS03, LS04)

Historisch-geografische ontwikkeling (LS03) De streek waarin het plangebied ligt, duikt voor het eerst op in de historische bronnen in 1217. Uit dat jaar dateert de vroegste vermelding van het bezit van onroerende goederen van het klooster te Ruinen in onder meer Staphorst en bij IJhorst11. Deze huizen vormden waarschijnlijk een centraal punt van waaruit de ontginningen uitgevoerd werden. Met het ontginnen, het in cultuur brengen van het landschap, werd mogelijk al een begin gemaakt in de (late) 12e eeuw. Zeker is dat de ontginningen in de 13e eeuw in volle gang waren. 12 Terwijl de ontginning van het gebied tussen de Reest en de Vecht al sinds de Late Middeleeuwen ter hand werd genomen, dateert de typische, langgerekte strokenverkaveling rondom Staphorst waarschijnlijk van na de Middeleeuwen. De typische verkavelingsstructuur is het gevolg van het verscheidene keren verplaatsen van het dorp Staphorst in oostelijke richting. 13 Door deze verplaatsingen zijn langgerekte percelen ontstaan. In deze percelen bevonden zich gronden van verschillende kwaliteit.

De Bakker/Schelling 1989. Ringenier 2005. 12 Ringenier 2005. 13 Ringenier 2005. 10 11

VESTIGIA BV Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V1765, concept 1.0, d.d. 5 maart 2019

12

V19-4041: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de uitbreiding van bedrijventerrein de Esch te Staphorst, gemeente Staphorst

Bij vererving werd vooral rekening gehouden met het feit dat elke zoon een evenredig deel van de goede en de minder goede grond kreeg. Om dat te garanderen, werden de percelen in de lengterichting opgedeeld. Door een steeds verdergaande deling ontstonden steeds smallere percelen. Toen een verdere verdeling in de lengterichting niet meer mogelijk was, werden de percelen in de breedte verdeeld. Hierdoor ontstond een sterk versnipperd agrarisch gebied met duizenden smalle perceeltjes (De Wolde, 1980). Huijtker (1978) stelt dat de grote versnippering van het gebied pas na 1600 moet hebben plaatsgevonden, als gevolg van een sterke toename van de bevolking. De langgerekte verkaveling is ook zichtbaar op de historisch-topografische kaarten. Voor de historischgeografische gegevens is gebruik gemaakt van de website van de RCE (kadasterkaart 1811-1832),14 en Topotijdreis.15 Op de vroegst bekende, gedetailleerde kaarten van het gebied, de kadastrale minuut van 1811-1832 en de topografische kaarten uit 1850 en 1900, is deze verkaveling afgebeeld (afbeelding 5)16. Vanaf de jaren 30 van de 20e eeuw kwam er een einde aan de deze verkavelingsstructuur door grootschalige ruilverkavelingen (afbeelding 5-7). Het plangebied is, afgaande op de historische kaarten, altijd onbebouwd gebleven.

Afbeelding 4 Topografische kaart uit 1850 Het plangebied is globaal in blauw aangegeven. Bron: Topotijdreis.

www.cultureelerfgoed.nl. www.topotijdreis.nl. 16 De relevante Kadastrale Minuutplans (1811-1832: minuutplan Staphorst, Overijssel, sectie R, blad 03 en 04) zijn niet meer beschikbaar via de website van de Rijksdienst Cultureel Erfgoed. 14 15

VESTIGIA BV Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V1765, concept 1.0, d.d. 5 maart 2019

13

V19-4041: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de uitbreiding van bedrijventerrein de Esch te Staphorst, gemeente Staphorst

Afbeelding 5 Topografische kaart uit 1900. Het plangebied is globaal in blauw aangegeven. Bron: Topotijdreis.

Afbeelding 6 Topografische kaart uit 1935. Het plangebied is globaal in blauw aangegeven. Bron: Topotijdreis.

VESTIGIA BV Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V1765, concept 1.0, d.d. 5 maart 2019

14

V19-4041: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de uitbreiding van bedrijventerrein de Esch te Staphorst, gemeente Staphorst

Afbeelding 7 Topografische kaart uit 1970. Het plangebied is globaal in blauw aangegeven. Bron: Topotijdreis.

Afbeelding 8 Topografische kaart uit 2015. Het plangebied is globaal in blauw aangegeven. Bron: Topotijdreis.

Bouwhistorische waarden (LS04) Voor bouwhistorische waarden zijn de volgende bronnen geraadpleegd: • het Rijksmonumentenregister;17 • de kadastrale minuut 1811-1832;18 • de MIP-objecten;19 • de lijst van gemeentelijke monumenten in Staphorst;20 • de Cultuurhistorische Waardenkaart van de provincie Overijssel. 21

https://cultureelerfgoed.nl/onderwerpen/kennis/voorbeelden/rijksmonumentenregister. http://beeldbank.cultureelerfgoed.nl/. 19 https://cultureelerfgoed.nl/node/1423. 20 https://nl.wikipedia.org/wiki/Lijst_van_gemeentelijke_monumenten_in_Staphorst. 17

18

VESTIGIA BV Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V1765, concept 1.0, d.d. 5 maart 2019

15

V19-4041: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de uitbreiding van bedrijventerrein de Esch te Staphorst, gemeente Staphorst

Binnen (de directe omgeving van) het plangebied zijn geen rijksmonumenten, gemeentelijk monumenten of MIP-objecten aanwezig. Binnen het plangebied worden geen (ondergrondse) bouwhistorische waarden verwacht. Huidig gebruik (LS02) Het gaat om een terrein van 17,1 hectare dat momenteel grotendeels als grasland in gebruik is. Mogelijke verstoringen (LS03) Binnen een klein westelijk deel van het plangebied zijn afgravingen bekend, zoals ook op de archeologische verwachtingskaart staat aangegeven (afbeelding 2).22 Het betreft hier een sloot. Voor informatie omtrent bekende verstoringen zoals saneringen en dergelijke is verder de website van het Bodemloket geraadpleegd.23 Hier is geen relevante informatie geregistreerd met betrekking tot het plangebied. Verder is de digitale verstoringsbronnenkaart van de RCE geraadpleegd. 24 De kaart is een selectie uit het bestand 'Vergraven Gronden', van WUR. In 2012 is er door Alterra een GIS-bestand samengesteld met een overzicht van grondbewerkingen, ophogingen en afgravingen, waarbij de opbouw van het bodemprofiel tot ten minste 40 cm diepte is gewijzigd. 25 Hiervoor is informatie opgevraagd bij instanties en organisaties die werkzaamheden (laten) uitvoeren en/of administreren in verband met vergunningverlening en instanties die landgebruik registreren.

Binnen het plangebied zijn geen aanwijzingen op basis van die bronnen dat er verstoringen hebben plaatsgevonden. 3.3

Archeologische waarden (LS04)

Voor de archeologische gegevens omtrent het onderhavige plangebied is het Archeologisch Informatiesysteem (Archis) geraadpleegd, dat alle geregistreerde archeologische monumenten, onderzoeken, en waarnemingen/vondstlocaties bevat. In de oude versie Archis 2 werd een onderscheid gemaakt tussen waarnemingen en vondsten. In Archis3 zijn deze categorieën samengevoegd tot de nieuwe benaming ‘vondstlocaties’. Binnen het plangebied zelf zijn geen archeologische meldingen, waarnemingen of monumenten gedocumenteerd. Binnen en in een straal van 300 meter rondom het plangebied is in Archis 1 vondstlocaties bekend (kaart 3). Dit betreft zaakidentificatienummer 3061349100. Het gaat om tijdens een veldkartering, uitgevoerd 400 m ten oosten van het plangebied, aangetroffen nieuwetijds aardewerk en glas. In de directe omgeving van het plangebied hebben enkele onderzoeken plaatsgevonden (zie Kaart 3): -

Zaakidentificatienummer 2101799100 betreft een booronderzoek dat gedeeltelijk ook binnen het huidige (2 hectare, in het meest zuidoostelijk deel van het) plangebied is uitgevoerd. Op basis van de Indicatieve Kaart van Archeologische Waarden (IKAW; ROB, 2005) en de gegevens uit het bureauonderzoek gold voor aanvang van het veldonderzoek voor het plangebied een middelmatige archeologische verwachting voor archeologische vindplaatsen uit de Steentijd t/m Nieuwe tijd. Gezien de landschappelijke situatie, een weinig reliëfrijke dekzandvlakte, gold deze verwachting vooral voor archeologische vindplaatsen uit de Steentijd. Het veldonderzoek heeft uitgewezen dat de geologische ondergrond van het plangebied bestaat uit een dekzandlaagte waarin zich enkele glooiingen aftekenen. De afdekkende bodemlagen zijn voor een groot deel

http://gisopenbaar.overijssel.nl/viewer/app/cwk_discipline/v1. Boshoven 2011. 23 http://bodemloket.nl/. 24 https://rce.webgispublisher.nl/Viewer.aspx?map=Verstoringsbronnenkaart. 25 Brouwer/Van der Werff 2012. 21

22

VESTIGIA BV Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V1765, concept 1.0, d.d. 5 maart 2019

16

V19-4041: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de uitbreiding van bedrijventerrein de Esch te Staphorst, gemeente Staphorst

-

-

26 27

verstoord of bestaan uit recentelijk opgebrachte grond. Ondanks de grote mate van verstoring wijst de aanwezigheid van een B- en/of een BC-horizont op het voorkomen van (verstoorde) podzolbodems in een groot deel van het plangebied. Voorts zijn in meerdere boringen brokken veen of een laagje ongestoord veen waargenomen. De aanwezigheid van veen wijst op het voorkomen van (verstoorde) moerige eerdgronden. Op basis van het humeuze dekzand en de veenvorming kan gesteld worden dat het een overwegend laaggelegen dekzandlandschap betreft waarin natte condities hebben overheerst. Op grond van deze landschappelijke situatie is de archeologische potentie van het plangebied gering. De geringe archeologische potentie van het plangebied weerspiegelt zich in de archeologische indicatoren die zijn aangetroffen. Zonder uitzondering gaat het om vondsten met een recente datering en afkomstig uit geroerde en/of opgebrachte grond. Het betreft in dit geval materiaal dat vrijwel zeker tijdens bemesting of ophoging van elders is aangevoerd. Derhalve vormt de aanwezigheid van deze indicatoren geen aanleiding om in het plangebied een archeologische vindplaats te vermoeden. Op grond van de landschappelijke situatie en het ontbreken van relevante archeologische indicatoren wordt in het plangebied geen archeologische vindplaats verwacht.

Derhalve wordt ten aanzien van plangebied De Esch III geen vervolgonderzoek aanbevolen. Op grond van onderhavig onderzoek kunnen vanuit archeologisch oogpunt de geplande ingrepen zonder bezwaren worden uitgevoerd.26 Zaakidentificatienummer 2448058100 betreft een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen dat gedeeltelijk ook binnen het huidige (1 hectare, in het noordoosten van het) plangebied is uitgevoerd. In het plangebied zijn zes boringen gezet tot maximaal 120 cm – mv. In de ondergrond bevinden zich de resten van een podzolgrond. De dikte van de bouwvoor (eerdlaag) is soms meer dan 30 cm – in die gevallen wordt de bodem als laarpodzolgronden gekarteerd, in de overige gevallen als veldpodzolgrond. Er zijn geen aanwijzingen dat de eerdlaag door plaggenbemesting is ontstaan. Het is waarschijnlijk dat de eerdlaag is ontstaan door vermenging van veenresten met het onderliggende zand. Er is geen uitspoelingshorizont in de boorprofielen waargenomen. Deze is vermoedelijk opgenomen in de bouwvoor. In drie boorprofielen zijn resten van een B horizont aanwezig; in twee van de drie profielen is de horizont omgewerkt. In drie boorprofielen is de B horizont niet (meer) aanwezig. In geen van de boringen zijn archeologische indicatoren aangetroffen.

De kans is klein dat behoudenswaardige archeologische waarden aanwezig zijn.27 Zaakidentificatienummer 2419302100 betreft een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen, uitgevierd direct ten oosten van het huidige plangebied. Het plangebied ligt in een dekzandvlakte dat aan het einde van het Neolithicum onderdeel is geworden van een kustveenmoeras. Het moeras heeft zich ontwikkeld tot een hoogveengebied dat in de Late Middeleeuwen is ontgonnen vanuit het ontginningslint van het voormalige Staphorst. In historische tijden is het plangebied altijd onbewoond geweest. In het hele plangebied kunnen resten aanwezig zijn uit alle archeologische perioden. Archeologische resten kunnen bestaan uit alle complextypen. Eventuele archeologische resten bevinden zich in de top van het bodemprofiel, van vrijwel direct aan het oppervlak tot ca. 1 m diepte. De archeologische resten manifesteren zich als een spreiding van artefacten zoals vuursteen, bot, houtskool en aardewerkfragmenten die liggen in een matrix van de oorspronkelijke sedimenten (dekzand). Gezien de natuurlijke context van het gebied die wordt gekenmerkt door periodiek hoge grondwaterstanden in een vlakgebied is de kans klein dat archeologische resten aanwezig zijn die samenhangen met bewoning. In het plangebied zijn 45 boringen geplaatst tot ca. 100 cm diepte in een verspringend driehoeksgrid.

Uit de boringen blijkt dat in het plangebied een veldpodzolgrond aanwezig is waarmee de landschappelijke ligging en de lage archeologische

Ringenier 2005. De Boer 2014.

VESTIGIA BV Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V1765, concept 1.0, d.d. 5 maart 2019

17

V19-4041: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de uitbreiding van bedrijventerrein de Esch te Staphorst, gemeente Staphorst

verwachting worden bevestigd. In geen van de boringen zijn archeologische indicatoren aangetroffen. 3.4

Gespecificeerde archeologische verwachting

Op basis van de landschappelijke situatie kan worden gesteld dat binnen het plangebied verspoelde dekzandafzettingen kunnen worden aangetroffen. In principe is de archeologische verwachting voor een reliëfloze dekzandvlakte laag. Echter daar waar in de ondergrond reliëf in het dekzand aanwezig is, is er een middelhoge verwachting op het aantreffen van archeologische waarden uit de periode LaatPaleolithicum tot en met het Neolithicum. Het is niet bekend of er oorspronkelijk dekzandreliëf binnen het plangebied aanwezig is; het reliëf van het dekzand in de ondergrond binnen het plangebied is, buiten de reeds onderzochte delen, nog niet in kaart gebracht. Tijdens het Neolithicum verdronk het plangebied onder een veenpakket. Gezien de natuurlijke context van het gebied die wordt gekenmerkt door periodiek hoge grondwaterstanden in een vlak gebied is de kans klein dat archeologische resten aanwezig zijn uit periodes later dan het Neolithicum. Binnen (de directe omgeving van) het plangebied zijn geen rijksmonumenten, gemeentelijk monumenten of MIP-objecten aanwezig. Binnen het plangebied worden geen (ondergrondse) bouwhistorische waarden verwacht. 3.5

Advies vervolgonderzoek

Op basis van de uitkomsten van het bureauonderzoek wordt geadviseerd om, in die delen van het plangebied die niet eerder onderzocht zijn, een inventariserend veldonderzoek (verkennende fase) uit te voeren om het archeologisch verwachtingsmodel te toetsen. Ondanks de overwegend lage verwachting binnen het plangebied is dit noodzakelijk gezien de omvang van de ingrepen. Dit verkennend booronderzoek dient te worden uitgevoerd om te toetsen of er mogelijk toch kleinere landschapselementen aanwezig met een hogere archeologische verwachting. Het oorspronkelijke reliëf van het dekzand is immers niet of nauwelijks bekend. Dit onderzoek kan helpen bepalen wat de contouren van de mogelijk aanwezige dekzand reliëf zijn en of er een intact afgedekt bodemprofiel aanwezig is. Dit onderzoek kan worden uitgevoerd door te boren met behulp van een edelmanboor (diameter 7 cm) in een verkennend grid van ca. 6 boringen per hectare. Deze boringen dienen te worden gezet tot een diepte van maximaal 1,25 meter, of tot 25 cm tot in de Chorizont28. Het gebied dat nog niet eerder door middel van boringen is onderzocht is c. 14 hectare groot (afbeelding 9). Het gaat in totaal dus om (14 x 6 =) 84 boringen.

28

Boordiepte gebaseerd op de resultaten van de onderzoeken uitgevoerd in de directe omgeving.

VESTIGIA BV Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V1765, concept 1.0, d.d. 5 maart 2019

18

V19-4041: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de uitbreiding van bedrijventerrein de Esch te Staphorst, gemeente Staphorst

Afbeelding 9 Gebied waar verkennend booronderzoek dient te worden uitgevoerd (groen).

Op basis van de aangetroffen ondergrondgegevens uit het verkennend onderzoek kunnen verwachtingszones worden aangegeven waarin eventueel vervolgstappen in het kader archeologische monumentenzorg (AMZ-cyclus) in relatie tot de mogelijke planontwikkeling nodig zijn. Binnen zones waar tijdens het verkennende booronderzoek dekzandreliëf in combinatie met een intact bodemprofiel wordt aangetroffen, geldt een middelhoge verwachting op het aantreffen van archeologische waarden uit de periode Laat-Paleolithicum tot en met het Neolithicum. Een vervolgstap zou een aanvullend karterend booronderzoek kunnen zijn (fase 2) binnen deze zones met een vastgesteld middelhoge verwachting. Hierbij zou kunnen worden geboord in een verdicht grid en zullen de monsters worden onderzocht op archeologische indicatoren. Een karterend grid van 13 x 15 m (volgens methode A3 uit de KNA Leidraad Karterend Booronderzoek - 2012) is in principe afdoende om middelgrote vuursteenvindplaatsen met een lage vondstdichtheid op te sporen.29 Het gaat hierbij om ongeveer 50 boringen per hectare. Deze zullen worden gezet met behulp van een edelmanboor diameter 12 cm, tot minimaal 20 cm in de top van het dekzand. Voor een eventueel karterende vervolgonderzoek dient een apart Plan van Aanpak te worden opgesteld.

Het is voor aanvang van fase 2 zeker de moeite waard om het inrichtingsplan en de voorziene graaf-, ophogings- en funderingswerkzaamheden in detail te confronteren met de op de uit het verkennend onderzoek gebleken hogere verwachtingszones. Op deze manier kunnen de via een karterend

29

Tol et al. 2012.

VESTIGIA BV Archeologie & Cultuurhistorie, rapport V1765, concept 1.0, d.d. 5 maart 2019

19

V19-4041: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de uitbreiding van bedrijventerrein de Esch te Staphorst, gemeente Staphorst

booronderzoek te inventariseren zones ruimtelijk worden beperkt en het aantal boringen zo laag mogelijk worden gehouden. Het is aan het bevoegd gezag, de gemeente Staphorst, om een besluit te nemen ten aanzien van het voortzetten of beëindigen van het onderzoeksproces. Ook wanneer het bevoegd gezag besluit dat vervolgonderzoek niet noodzakelijk is en het plangebied wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische ‘toevalsvondst’ wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente Hardinxveld-Giessendam, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE).

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Staphorst&id=6f1bff4b-c76e-40bd-adec-eec3ba076712