4. Passende beoordeling omgevingsvisie
Tekst van het document
Passende beoordeling Omgevingsvisie Staphorst 2.0
projectnummer 0494701.100 definitief 18 november 2025
www.anteagroup.nl
Inhoudsopgave 1.
Inleiding
3
1.1 1.2 1.3
Waarom een passende beoordeling bij de Omgevingsvisie? Doel passende beoordeling Leeswijzer
3 3 3
2.
Wettelijk kader
4
2.1 2.2 2.3
Vogel- en habitatrichtlijn Omgevingswet- en Natura 2000-gebieden Natuurherstelverordening
4 4 5
3.
Staphorst en Natura 2000-gebieden
6
3.1 3.2 3.3
Natura 2000-gebieden Olde Maten & Veerslootslanden Autonome ontwikkelingen met betrekking tot Natura 2000-waarden
6 7 12
4.
Effectbeschrijving en – beoordeling
13
4.1 4.2 4.3 4.4 4.4.1 4.4.2
Bepalen van potentiële effecten die kunnen optreden Risicobeoordeling keuzes in de omgevingsvisie Cumulatie Aanbevelingen/ mitigerende maatregelen Stikstof Overige aanbevelingen
13 14 22 22 22 23
5.
Conclusie
25
6.
Literatuur
26
Bijlage 1 Definities storingsfactoren
datum 18 november 2025
beschrijving
28
vrijgave
Passende beoordeling Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 18 november 2025 Gemeente Staphorst
1.
Inleiding
1.1
Waarom een passende beoordeling bij de Omgevingsvisie? De Omgevingsvisie bevat richtinggevende beleidskeuzes voor de fysieke leefomgeving van de gemeente op de langere termijn. Op voorhand is niet uit te sluiten dat deze afzonderlijk of in samenhang kunnen leiden tot significante gevolgen op Natura 2000-gebieden, in ieder geval door het mogelijke stikstofeffect. Daarom dient op grond van de Natura 2000-gebiedsbescherming (Omgevingswet) een Passende Beoordeling te worden opgesteld.
1.2
Doel passende beoordeling De Passende Beoordeling is een wettelijk verplichte toets voor zowel projecten als voor (kaderstellende) plannen waarvan significante gevolgen op Natura 2000-gebieden op voorhand niet uitgesloten kunnen worden. Voor projecten kan de Passende Beoordeling de basis vormen voor een aanvraag voor een omgevingsvergunning voor een Natura 2000-activiteit. Voor (beleids)plannen is geen sprake van een vergunningplicht, maar er dient wel voldoende aannemelijk te worden gemaakt dat het plan niet leidt tot aantasting van de natuurlijke kenmerken van enig Natura 2000-gebied. Dat betekent dat er voor de uitvoering van het plan geen onoverkomelijke belemmeringen mogen zijn en dat er zo nodig uitzicht moet zijn op de vergunbaarheid van binnen het plan mogelijk gemaakte ontwikkelingen. Het doel van een passende beoordeling voor een richtinggevende/kaderstellende omgevingsvisie is: • Het in beeld brengen van de risico’s op significante gevolgen op de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-netwerk. • Het beschrijven van bronmaatregelen, mitigerende maatregelen en/of beleidsaanpassingen die nodig zijn om significante gevolgen te voorkomen. Het gaat hier met name om aanbevelingen voor de uitwerking van de uitvoeringsbesluiten. • Waar relevant: het benoemen van kansen op positieve effecten voor het Natura 2000-netwerk.
Het detailniveau van de passende beoordeling sluit aan bij het detailniveau van een omgevingsvisie. Gezien het (deels) abstracte karakter van de beleidskeuzes is deze op hoofdlijnen. Het betreft daarom met name een risicoinschatting. Concrete en definitieve toetsing op en eventueel benodigde passende beoordeling van negatieve effecten vindt plaats in verdere fasen van plan- en besluitvorming, wanneer voornemens concreter zijn uitgewerkt en worden vastgelegd in besluiten (omgevingsprogramma, omgevingsplan) of vergunningen.
1.3
Leeswijzer • • • •
Hoofdstuk 2: het wettelijke kader rondom Natura 2000. Hoofdstuk 3: de situatie in Staphorst in relatie tot Natura 2000. Hoofdstuk 4: de effectbeschrijving van de omgevingsvisie op Natura 2000. Hoofdstuk 5: conclusie.
3
Passende beoordeling Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 18 november 2025 Gemeente Staphorst
2.
Wettelijk kader
2.1
Vogel- en habitatrichtlijn Twee Europese richtlijnen, de Vogelrichtlijn (79/409/EEG) en de Habitatrichtlijn(92/43/EEG), voorzien in de bescherming van belangrijke Europese natuurwaarden. De Europese Vogelrichtlijn (1979) regelt de bescherming van leefgebieden van Europees bedreigde en kwetsbare vogelsoorten. Met de Europese Habitatrichtlijn (1992) worden Europese (half-) natuurlijke habitats en bedreigde en kwetsbare dier- (andere dan vogels) en plantensoorten beschermd. In dat kader zijn speciale gebieden aangewezen die beschermd moeten worden. Deze zogenaamde Vogel- en Habitatrichtlijngebieden vormen samen het Natura 2000-netwerk. De afzonderlijke gebieden worden ook wel Natura 2000-gebieden genoemd. Het doel hiervan is om de aangewezen habitattypes en habitats van soorten in een gunstige staat van instandhouding te behouden of te herstellen. De lidstaten moeten maatregelen treffen om de kwaliteit van deze habitats en habitats van soorten niet te laten verslechteren en voorkomen dat er storende factoren optreden voor de soorten waarvoor de Natura 2000-gebieden zijn aangewezen. Het hoofddoel van Natura 2000 is het stoppen van de achteruitgang en de waarborging van de biodiversiteit in Europa.
2.2
Omgevingswet- en Natura 2000-gebieden Aanwijzing en beheer van Natura 2000-gebieden De gebiedsbescherming is vastgelegd in artikel 11.1 tot en met 11.9 Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) van de Omgevingswet (Ow). Hierin wordt de aanwijzing en bescherming van Natura 2000-gebieden geregeld. Hiermee zijn de verplichtingen uit de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn, voor zover die betrekking hebben op gebiedsbescherming, geïmplementeerd in het Nederlands recht. De essentie van het beschermingsregime voor de Natura 2000-gebieden is dat de duurzame instandhouding van soorten en habitats binnen de Europese Unie wordt gewaarborgd. De begrenzing van de Natura 2000-gebieden en de instandhoudingsdoelstellingen zijn vastgelegd in de (ontwerp-)aanwijzingsbesluiten voor de betreffende gebieden. Daarbij gaat het in ieder geval om instandhoudingsdoelen ten aanzien van de leefgebieden van vogels, voor zover nodig ter uitvoering van de Vogelrichtlijn en/of ten aanzien van habitats en habitats van soorten, voor zover nodig ter uitvoering van de Habitatrichtlijn. De provincie (Gedeputeerde Staten) zijn verplicht zorg te dragen voor het treffen van instandhoudingsmaatregelen voor de in de provincie gelegen Natura 2000-gebieden en moeten ook -indien daar aanleiding voor bestaat- passende maatregelen nemen om verslechtering van de kwaliteit van Natura 2000gebieden te voorkomen.
Voor de Natura 2000-gebieden in de Rijkswateren, waaronder de Waddenzee, is Rijkswaterstaat verantwoordelijk. Voor ieder Natura 2000-gebied is of wordt een beheerplan opgesteld, dat elke zes jaar wordt geactualiseerd. In dit plan zijn de instandhoudingsdoelen nader uitgewerkt, zijn maatregelen beschreven die nodig zijn om deze doelen te realiseren en zijn kaders voor vergunningverlening voor menselijke activiteiten binnen de Natura 2000gebieden aangegeven. Bescherming van Natura 2000-gebieden bij ruimtelijke plannen en projecten De Ow regelt de bescherming van Natura 2000-gebieden, ten aanzien van plannen en projecten die mogelijke effecten hebben op de natuurlijke kenmerken van de gebieden, gelet op de instandhoudingsdoelen die in de Natura 2000-gebieden van kracht zijn. De N2000-gebiedsbescherming maakt daarbij onderscheid in enerzijds plannen en anderzijds projecten. De Omgevingsvisie betreft een plan. Als een plan afzonderlijk of in combinatie met andere plannen of projecten significante gevolgen kan hebben voor een Natura 2000-gebied, moet een passende beoordeling voor de gevolgen van het plan voor het Natura 2000gebied gemaakt worden (Ow artikel 16.53c, eerste lid).
Het plan mag vervolgens alleen worden vastgesteld als uit de passende beoordeling de zekerheid is verkregen dat het plan de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000gebied niet zal aantasten (Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) artikel 10.24, eerste lid). Bij het toetsen aan de instandhoudingsdoelen dient rekening te worden houden met “externe werking”. Dat wil zeggen dat niet alleen moet worden gelet op activiteiten binnen een Natura 2000-gebied, maar ook op activiteiten 4
Passende beoordeling Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 18 november 2025 Gemeente Staphorst
die buiten de grenzen van het betreffende Natura 2000- gebied worden uitgevoerd en een mogelijk effect hebben op Natura 2000-gebieden. Het toetsingskader van de N2000-gebiedsbescherming kent voor de plantoets de volgende procedurevarianten: 1. Er is zeker geen kans op significante gevolgen: plan kan vastgesteld worden; 2. Er is een kans op significante gevolgen: passende beoordeling dient aan te tonen dat significante gevolgen uit te sluiten zijn om het plan te kunnen vaststellen; (eventueel met ADC-toets = Alternatieventoets + Dwingende redenen van groot openbaar belang + Compensatie als in de passende beoordeling na het nemen van mitigerende maatregelen significant negatieve effecten nog steeds niet uit te sluiten zijn).
2.3
Natuurherstelverordening Op 17 juni 2024 is de Europese Natuurherstelverordening, ook wel bekend als de Natuurherstelwet, aangenomen. Op 18 augustus 2024 is deze in werking getreden. Doel van de verordening is bescherming en herstel van de Europese natuur, gezonde ecosystemen, bodemkwaliteit, klimaatbestendigheid en naleving van internationale verplichtingen op natuur. De verordening richt zich op het herstel van verschillende ecosystemen, waaronder land-, kust-, zoetwater-, mariene, stedelijke, rivier-, landbouw- en bosgebieden. De wet heeft als doel om in 2030 20% van de verarmde ecosystemen te herstellen. Dit stijgt naar 60% in 2040 en 90% in 2050. Uit de verordening volgt daarnaast dat herstelmaatregelen tot 2030 prioriteit hebben in Natura 2000-gebieden en dat landen maatregelen moeten treffen om de natuur te verbeteren totdat een goede toestand/kwaliteit is bereikt. Voor gebieden die met maatregelen in een goede toestand/kwaliteit zijn gebracht, moeten de landen maatregelen nemen om ervoor te zorgen dat deze vervolgens niet weer significant verslechteren. De Natuurherstelverordening beklemtoont dat natuurherstel binnen en buiten Natura 2000-gebieden ecologisch en juridisch van belang is. De verordening komt naast (en aanvullend op) de verplichtingen voor Natura 2000gebieden.
De verordening bevat ook specifieke doelen, zoals het herstel van de biodiversiteit van landbouw- en bosecosystemen, het omkeren van de daling van het aantal bestuivers en het wegnemen van barrières in rivieren. En de verordening vereist dat landen duidelijk maken wat een goede toestand van de natuur is. Hoe de verplichtingen uit de Natuurherstelverordening precies uitwerken, wordt mede bepaald door het nog op te stellen nationaal herstelplan en de uitvoering van de verordening door het Rijk. Nederland moet uiterlijk 1 september 2026 een concept nationaal herstelplan indienen.
5
Passende beoordeling Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 18 november 2025 Gemeente Staphorst
3.
Staphorst en Natura 2000-gebieden
3.1
Natura 2000-gebieden In de gemeente Staphorst ligt het Natura 2000-gebied Olde Maten & Veerslootslanden. Verder zijn de dichtstbijzijnde Natura 2000-gebieden De Wieden (waar het westelijke puntje van de gemeente; het uiteinde van het Reestdal aan grenst) en Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht (zie figuur 3-1).
Figuur 3-1 Natura2000 gebieden in en rondom gemeente Staphorst. (Bron Ministerie van Ecconomische Zaken, 2018)
Tabel 3-1: Natura 2000-gebieden in de omgeving van de gemeente Staphorst (HR = Habitatsrichtlijngebied, VR = Vogelrichtlijngebied). Natura 2000-gebieden
Bescherming
Stikstofgevoelig
Afstand tot de rand van de gemeente
Olde Maten & Veerslootslanden
HR
Ja
Binnen de gemeentegrens
De Wieden
HR + VR
Ja
Grenzend aan de gemeentegrens
Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht
HR + VR
Ja
> 400 m
Zwarte Meer
HR + VR
Nee
> 4,0 km
Rijntakken
HR + VR
Ja
> 9,3 km
Holtingerveld
HR
Ja
> 9,7 km
In de volgende paragraaf wordt het Natura 2000-gebied binnen de gemeentegrens beschreven.
6
Passende beoordeling Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 18 november 2025 Gemeente Staphorst
3.2
Olde Maten & Veerslootslanden De website van dit N2000-gebied geeft aan “De Olde Maten & Veerslootslanden omvatten thans een van de laatst bewaard gebleven restanten van onbemeste blauwgraslanden in het Nederlandse laagveengebied. De bodemkundige en hydrologische situatie zijn gunstig voor herstel waar de kwaliteit achteruit gegaan is. Het uitgebreide slotenpatroon in het gebied is een van de belangrijkste leefgebieden van de grote modderkruiper in ons land.” (Olde Maten & Veerslootslanden | natura 2000).
Figuur 3-2: Begrenzing Natura 2000-gebied Olde Maten & Veerslootslanden (Natura 2000-gebiedskaart)
Instandhoudingsdoelstellingen Het Natura 2000-gebied Olde Maten & Veerslootslanden is in 2013 definitief vastgesteld als Natura 2000-gebied. In het november 2022 is het wijzigingsbesluit “Aanwezige waarden” vastgesteld. Daarmee zijn er instandhoudingsdoelen voor de habitattypen H6230 en 6430A toegevoegd. Het doel voor het habitattype H3150 is verwijderd. Het betreft een Habitatrichtlijngebied. Tabel 3-2: Instandhoudingsdoelen habitattypen Olde Maten & Veerslootslanden (aanwijzings- en wijzigingsbesluit). Habitattype (subtype)
Doel oppervlakte
Doel kwaliteit
H6230* Heischrale graslanden
=
=
H6410 Blauwgraslanden
>
>
H6430A Ruigten en zomen (moerasspirea)
=
=
H7140A Overgangs- en trilvenen (trilvenen)
=
=
H7140B Overgangs- en trilvenen (veenmosrietlanden)
>
>
Legenda =: behouddoelstelling >: uitbreidingsdoelstelling (oppervlakte) of verbeterdoelstelling (kwaliteit) *: prioritair habitattype
7
Passende beoordeling Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 18 november 2025 Gemeente Staphorst Tabel 3-3: Instandhoudingsdoelen habitatrichtlijnsoorten Olde Maten & Veerslootslanden (aanwijzingsbesluit). Habitatrichtlijnsoort
Doel populatie
Doel oppervlakte leefgebied
Doel kwaliteit leefgebied
H1016 Zeggekorfslak
=
=
=
H1134 Bittervoorn
=
=
=
H1145 Grote modderkruiper
=
=
=
H1149 Kleine modderkruiper
=
=
=
H1355 Otter H4056 Platte schijfhoren
Aanmelding =
=
=
Legenda =: behouddoelstelling
Knelpunten voor het realiseren van instandhoudingsdoelen De ecologische autoriteit constateert het volgende voor dit N2000-gebied: “De natuurkwaliteit in het gebied is verslechterd en het behalen van de natuurdoelen is niet in zicht. Een belangrijke voorwaarde voor natuurherstel is het terugbrengen van een meer natuurlijke waterstroming naar het gebied, met meer basenrijk (grond)water. Op dit moment stroomt er water van onvoldoende goede kwaliteit het gebied in. Daarnaast is de aanvoer van stikstof via de lucht te groot (stikstofdepositie). De Ecologische Autoriteit adviseert om de waterkwaliteit en het peilbeheer in en buiten het natuurgebied zo snel mogelijk te verbeteren. Ook is het belangrijk dat er snel maatregelen genomen worden om te zorgen dat er minder stikstof in het gebied terecht komt. Voor duurzaam natuurherstel zijn vooral maatregelen buiten het gebied nodig, om de aanvoer van (grond)water van goede kwaliteit te herstellen. “ Algemene toelichting van effecten door (toename aan) stikstofdepositie Verzuring van bodem of water is een gevolg van de uitstoot (emissie) van vervuilende gassen door bijvoorbeeld bedrijven en (vracht)voertuigen. Deze ontwikkeling vindt in alle (woningbouw)projecten plaats. De uitstoot bevat onder andere zwaveldioxide (SO2), stikstofoxiden (NOx), Ammoniak (NH3) en vluchtige organische stoffen (VOS).
Deze verzurende stoffen komen via lucht of water in de grond terecht en leiden als dus tot het zuurder worden van het biotische milieu. Vermesting is in dit geval de ‘verrijking’ van ecosystemen door stikstofdepositie. Het gaat daarbij om aanvoer door de lucht (droge en natte neerslag van ammoniak en stikstofoxiden). Vermesting kan ook optreden door nitraat- en fosfaataanvoer via het oppervlaktewater. Van dit laatste is bij voorgenomen ontwikkelingen geen sprake. De effecten van verzurende stoffen zijn niet altijd te scheiden van die van vermestende stoffen, omdat een deel van de verzurende stoffen ook vermestend werkt (aanvoer van stikstof). Om deze reden zijn beide effecten hier samengenomen. De groei van plantensoorten in veel natuurlijke landecosystemen zoals bossen, vennen en heidevelden wordt gelimiteerd door de beschikbaarheid van stikstof. Het gevolg van stikstofdepositie is dat deze extra stikstof extra groei geeft. Daarbij is de beschikbaarheid van stikstof bepalend voor de concurrentieverhoudingen tussen de plantensoorten. Wanneer door stikstofdepositie de hoeveelheid beschikbaar stikstof boven een bepaald kritisch niveau komt, neemt een beperkt aantal plantensoorten sterk toe ten koste van meerdere andere. Diersoorten hoger in de voedselketen krijgen te maken met een mineralenonbalans als gevolg van de samenstelling van plantaardig voedsel.
Hierdoor neemt de biodiversiteit af. Dit heeft ook effect op de fauna, doordat hierdoor veranderingen van het leefgebied optreden, waardoor een gebied ongeschikt wordt als broed- of foerageergebied. Stikstofsituatie Depositie vanuit de lucht vormt dus een belangrijke bron van stikstof, en volgens de AERIUS zal tot en met 2030 lokaal een overschrijding1 optreden van de kritische depositiewaarde (KDW) (zie figuur 3-3 uit AERIUS Monitor). 1
Bij een overbelaste situatie ligt de huidige depositie boven de KDW (kritische depositie waarde). De KDW wordt daarbij als volgt gedefinieerd: “De grens waarboven het risico bestaat dat de kwaliteit van het habitat significant wordt aangetast door de verzurende en/of vermestende invloed van atmosferische stikstofdepositie” (Van Dobben et al. 2012).
8
Passende beoordeling Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 18 november 2025 Gemeente Staphorst
Onder de KDW wordt verstaan (Van Dobben et. al, 2012): de grens waarboven het risico niet kan worden uitgesloten dat de kwaliteit van het habitattype significant wordt aangetast als gevolg van de verzurende en/of vermestende invloed van atmosferische depositie. Een kritisch depositieniveau is gedefinieerd als de maximaal toelaatbare hoeveelheid atmosferische depositie waarbij, volgens de huidige wetenschappelijke kennis, negatieve effecten op de structuur en de functies van ecosystemen niet voorkomen. Wanneer de atmosferische depositie hoger is dan de KDW van het habitat of leefgebied bestaat een risico op een significant negatief effect, waardoor het instandhoudingsdoel (in termen van kwaliteit en oppervlakte) niet duurzaam kan worden gerealiseerd. Hoe hoger de overschrijding van het kritische niveau en hoe langduriger die overschrijding, hoe groter het risico met ongewenste effecten op de abiotiek met gevolgen voor de biodiversiteit. De kwaliteit van een habitattype wordt onder andere bepaald door het voorkomen van kenmerkende planten- en diersoorten en de samenstelling ervan. Of, zoals de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State het formuleert in (onder andere) de uitspraak van 11 maart 2020 (ECLI:NL:RVS:2020:741):“een overschrijding van de KDW betekent niet zonder meer dat de kwaliteit van een habitattype slecht is.
De KDW geeft - kort weergegeven - aan bij welke mate van stikstofdepositie wordt aangenomen dat niet langer op voorhand kan worden uitgesloten dat er een risico is dat de kwaliteit van het habitattype wordt aangetast als gevolg van de verzurende en/of vermestende invloed van de stikstofdepositie. Overschrijding van deze waarde betekent dan ook niet dat vaststaat dat een aantasting van de kwaliteit van een habitattype plaatsvindt, maar uitsluitend dat de mogelijkheid van een aantasting niet zonder meer afwezig is.” De KDW definieert per habitattype een norm die internationaal erkend wordt via de UNECE 2 . De KDW-en gehanteerd in Nederland (Warmelink et al., 2023) zijn opgesteld via een combinatie van empirisch onderzoek (o.b.v. veldexperimenten met bandbreedtes) en via ecologische modellering (o.b.v. bodemmodel en grenswaarden van vegetatie voor beschikbaarheid van stikstof en zuurgraad).
Bij een naderende overschrijding (habitattype of leefgebied is dan naderend overbelast) is er geen sprake van een overschrijding van de KDW, maar is het verschil tussen achtergronddepositie/actuele depositie en de KDW minder dan 70 mol N/ha/jr. 2
Verenigde Naties Economische Commissie voor Europa; UNECE. 9
Passende beoordeling Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 18 november 2025 Gemeente Staphorst
Figuur 3-3: stikstofsituatie Natura 2000-gebied Olde Maten & Veerslootslanden (AERIUS Monitor 2025).
Stikstofgevoeligheid Natura 2000-gebied in de gemeente Staphorst Een aantal gebieden in en in de omgeving van de gemeente zijn (zeer) gevoelig en kennen ook een grote stikstofproblematiek. De stikstofgevoeligheid van de habitattypen en soorten waarvoor de Olde Maten & Veerslootslanden is aangewezen, is toegelicht in tabel 3-4 (voor habitattypen) en tabel 3-5 (habitatrichtlijnsoorten).
10
Passende beoordeling Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 18 november 2025 Gemeente Staphorst Tabel 3-4: Stikstofgevoeligheid habitattypen waarvoor Olde Maten & Veerslootslanden is aangewezen. Habitattype (subtype)
Kritische depositiewaarde (KDW) 3(mol/ha/jr)
Gevoeligheid voor stikstof
H6230* Heischrale graslanden
714
Zeer gevoelig
H6410 Blauwgraslanden
786
Zeer gevoelig
H6430A Ruigten en zomen (moerasspirea)
>2400
Minder/niet gevoelig
H7140A Overgangs- en trilvenen (trilvenen)
1214
Zeer gevoelig
H7140B Overgangs- en trilvenen (veenmosrietlanden)
500
Zeer gevoelig
Tabel 3-5: Stikstofgevoeligheid habitatrichtlijnsoorten waarvoor Olde Maten & Veerslootslanden is aangewezen (Gebiedsanalyse). Habitatrichtlijnsoort
Stikstofgevoeligheid
H1016 Zeggekorfslak
Geen stikstofknelpunt; bij het stikstofgevoelig Grote zeggenmoeras (Lg05) wordt KDW niet overschreden.
H1134 Bittervoorn
Geen stikstofknelpunt; bij het stikstofgevoelig Geïsoleerde meander en petgat (Lg02) wordt KDW niet overschreden.
H1145 Grote modderkruiper
Nee, niet afhankelijk van stikstofgevoelig leefgebied
H1149 Kleine modderkruiper
Nee, niet afhankelijk van stikstofgevoelig leefgebied
H1355 Otter
Nee, niet afhankelijk van stikstofgevoelig leefgebied
H4056 Platte schijfhoren
Geen stikstofknelpunt; bij het stikstofgevoelig Geïsoleerde meander en petgat (Lg02) wordt KDW niet overschreden.
Doelbereik Instandhoudingsdoelen De maatregelen uit het Natura 2000-beheerplan zijn – voor wat betreft de eerste beheerplanperiode – uitgevoerd (NDA). Deze zijn nog onvoldoende zijn voor herstel van de natuur, zie de conclusies ten aanzien van het doelbereik uit de NDA in tabel 3-6. Tabel 3-6: Doelbereik Instandhoudingsdoelen habitattypen Olde Maten & Veerslootslanden (NDA, Provincie Utrecht, 2023).
2
Habitattype / Soort
Eindoordeel
H6230 Heischrale graslanden
Nee, tenzij
H6410 Blauwgraslanden
Nee, tenzij
H7140A Overgangs- en trilvenen (trilvenen)
Ja, mits
H7140B Overgangs- en trilvenen (veenmosrietlanden)
Nee, tenzij
Wamelink et al., 2023 11
Passende beoordeling Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 18 november 2025 Gemeente Staphorst
3.3
Autonome ontwikkelingen met betrekking tot Natura 2000-waarden De komende decennia zal onder andere vanwege bevolkingsgroei en klimaatverandering de druk op Natura 2000gebieden toenemen. Bevolkingsgroei leidt doorgaans tot meer uitstoot en verstoring. Klimaatverandering zorgt met name voor temperatuurstijgingen en grotere weersextremen. Dit resulteert in verschuiving van geschikte verspreidingsgebieden en grotere fluctuaties van populaties. Het belang van een goede ruimtelijke samenhang neemt toe waardoor leefgebieden vergroot kunnen worden en soorten mee kunnen schuiven en fluctuaties beter opgevangen kunnen worden. Het Nederlandse beleid is erop gericht om de gunstige/veilige staat van de habitattypen en -soorten vallend onder de Vogel- en Habitatrichtlijn binnen Nederland te realiseren. Voor de Natura 2000-gebieden zijn beheerplannen opgesteld waarin is aangegeven welke maatregelen getroffen moeten worden om op termijn de Natura 2000doelen te halen. In de PAS-gebiedsanalyses die voor de stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden zijn opgesteld is betoogd dat de doelen op termijn kunnen worden gehaald. In de Natura 2000-beheerplannen zijn maatregelen geformuleerd die moeten bijdragen aan het realiseren van de doelen. Uit monitoring moet blijken of dit ook daadwerkelijk het geval is en of er aanvullende maatregelen nodig zijn.
De Natura 2000-gebieden zijn voor het grootste deel onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland (NNN), waarmee ook de realisatie van het NNN een essentieel instrument is om de vereiste gunstige staat te bereiken voor de in de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn beschermde plantensoorten, diersoorten en habitattypen. In het kader van de realisatie van NNN is aandacht voor een robuuste omvang van de gebieden, voor een goede kwaliteit en voor de samenhang tussen de gebieden. Daarnaast dragen ook natuurmaatregelen buiten het NNN bij aan het realiseren van een gunstige staat van instandhouding. Want uiteindelijk wordt de staat van instandhouding bepaald voor Nederland als geheel, ongeacht voorkomen binnen of buiten Natura 2000 gebieden of NNN. Daarnaast heeft Provinciale Staten hebben op 26 maart 2025 het definitieve Provinciaal Inpassingsplan (PIP) voor het Natura 2000-gebied De Wieden fase 2 vastgesteld. Dit plan biedt een nieuwe, passende bestemming aan het gebied en maakt maatregelen mogelijk voor de verbetering van de natuur, gericht op soorten als de roerdomp en de grote vuurvlinder, door het aanleggen van verbindingszones.
12
Passende beoordeling Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 18 november 2025 Gemeente Staphorst
4.
Effectbeschrijving en – beoordeling
4.1
Bepalen van potentiële effecten die kunnen optreden Als gevolg van de ontwikkelingen in het kader van de Omgevingsvisie Staphorst 2.0 kunnen zowel in de aanlegfase als in de gebruiksfase effecten optreden op Natura 2000- gebieden. In tabel 4-1 zijn alle mogelijke storingsfactoren ten aanzien van N2000-gebieden weergegeven. Voor een omschrijving van de storingsfactoren wordt verwezen naar Bijlage 1. Niet alle storingsfactoren zijn aan de orde voor de voorliggende omgevingsvisie. Deze afbakening is toegelicht in tabel 4-1. Tabel 4-1: Toelichting afbakening relevante storingsfactoren. Potentiële storingsfactor mbt N2000-gebiede
Relevant Voor OV Staphorst
Toelichting relevantie
Ruimtebeslag en versnippering
Nee
Niet aan de orde. De omgevingsvisie voorziet niet in ontwikkelingen die leiden tot oppervlakteverlies of versnippering van enig Natura 2000-gebied. Alle ontwikkelingen vinden buiten de begrenzing van Natura 2000-gebieden plaats. Een (significant) effect op N2000-gebieden door deze storingsfactoren is bij voorbaat uit te sluiten.
Verzuring en vermesting door atmosferische depositie
Ja
Stikstofdepositie is relevant voor verschillende aspecten uit de omgevingsvisie, maar met name voor de verkeer aantrekkende werking bij woningbouw, gebruik van een nieuw bedrijventerrein en stimuleren toerisme. In beperkte mate in de aanlegfase van bijvoorbeeld nieuwe groen- en waterstructuren. Daarnaast kunnen ontwikkelingen in de landbouwsector stikstofeffecten hebben.
Verzilting
Nee
Geen keuzes die een verandering teweegbrengen in het zoutgehalte van oppervlakteof grondwater.
Verontreiniging
Nee
Geen verontreinigende activiteiten aan de orde + uitvoering/materiaalgebruik dient aan milieuregels te voldoen.
Verdroging en Vernatting
Nee
Het Natura 2000-gebied binnen de gemeente en ook grenzend aan de gemeente zijn gevoelig voor veranderingen in de hydrologie. Op dat vlak zijn er ook een aantal knelpunten. Toename van verhard oppervlak kan leiden tot veranderingen in het watersysteem, met minder natuurlijke infiltratie en een hogere afvoersnelheid van regenwater. Veranderingen in grondgebruik en intensivering van landbouw kunnen gevolgen hebben voor de grondwaterkwaliteit. Het detailniveau van voornemen is nog niet dusdanig dat deze effecten en/of mitigerende maatregelen benoemd kunnen worden. Aandachtspunt voor vervolg.
Veranderingen stroomsnelheid, overstromingsfrequentie en dynamiek substraat
Nee
In de milieueffectbeschrijving voor de omgevingsvisie is geen effect op stroomsnelheid, overstromingsfrequentie of dynamiek substraat beschreven.
Verstoring door geluid
Ja
Mogelijk invloed op N2000 via aanwezigheid nieuwe bebouwing, bedrijvigheid, aanpassingen aan het wegennet en door toename recreatiedruk (nieuwe bewoners en stimuleren toerisme).
Verstoring door licht
Ja
Mogelijk invloed op N2000 via aanwezigheid nieuwe bebouwing en bedrijvigheid.
Verstoring door trilling
Nee
Mogelijk invloed op N2000 via aanleg nieuwe bebouwing; veranderingen in routes van vrachtverkeer. Het detailniveau van voornemen is nog niet dusdanig dat deze effecten en/of mitigerende maatregelen benoemd kunnen worden. Aandachtspunt voor vervolg.
Verstoring door optische effecten
Ja
Mogelijk invloed op N2000 via aanwezigheid nieuwe bebouwing, stimuleren toerisme (beide leiden tot toename recreatiedruk) bedrijvigheid, aanpassingen wegennet.
Verstoring door mechanische effecten
Ja
Mogelijk invloed op N2000 via recreatiedruk (betreding); toename recreanten als gevolg van uitbreiding woningbouw en ambities voor toerisme.
Verandering in populatiedynamiek
Ja
Wegen en windmolens kunnen sterfte veroorzaken door verkeer of aanvaringen. Windturbines en grootschalige wegenprojecten zijn in het scenario Staphorst ontwikkelt. Veranderingen in landbouwgebruik (met name extensivering) kan mogelijk een positief gevolg hebben voor bepaalde populaties van soorten.
Bewuste verandering soortsamenstelling
Ja
Door het versterken van natuur en landschap kunnen leefgebieden ontstaan voor flora en fauna in en buiten de stad.
13
Passende beoordeling Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 18 november 2025 Gemeente Staphorst
4.2
Risicobeoordeling keuzes in de omgevingsvisie In deze paragraaf worden de keuzes binnen de sturende principes, voor zover ze een effect kunnen hebben op Natura 2000-gebieden, de onderscheiden pijlers en de twee richtinggevende uiterste scenario’s beoordeeld met betrekking tot de risico’s op het veroorzaken van significante gevolgen op N2000-gebieden. De twee richtinggevende uiterste scenario’s betreffen de scenario’s zoals ze zijn geschetst in de Milieueffectbeschouwing bij de omgevingsvisie. Het doel van deze beoordeling is het signaleren van beleidskeuzes waarvan de uitvoerbaarheid, vanwege effecten op het Natura 2000-netwerk, onzeker is. In dat geval moeten in de visie maatregelen worden opgenomen die de negatieve effecten voldoende verzachten zodat aannemelijk gemaakt kan worden dat het beleid uitvoerbaar is. Dit kan alleen aan de orde zijn voor projecten/beleidskeuzes die al voldoende concreet zijn en beoordeeld kunnen worden. De beoordeling van de storingsfactoren is gebaseerd op informatie uit de relevante NDA’s, beheerplan, gebiedsanalyses. Voor de beoordeling is de stoplichtkleuren-methode toegepast. In tabel 4-2 is het beoordelingskader hiervoor opgenomen. Tabel 4-2: Beoordelingskader.
Risico op significante gevolgen Zonder meer uitvoerbaar, significante effecten kunnen worden uitgesloten Zonder meer uitvoerbaar, significante effecten kunnen worden uitgesloten, mits aan relatief eenvoudige randvoorwaarden voldaan wordt Uitvoerbaar met mitigerende maatregelen in vervolgbesluiten, in dat geval zijn significante gevolgen uit te sluiten Uitvoerbaarheid niet onmogelijk maar grote opgave voor mitigerende/compenserende maatregelen in vervolgbesluiten om significante gevolgen te kunnen uitsluiten Uitvoerbaarheid twijfelachtig, ook met mitigerende/compenserende maatregelen nog steeds groot risico op significante effecten. Mitigatievoorstel in deze passende beoordeling Tabel 4-3: Beoordeling Sturend principe 1: Wij zijn allemaal rentmeesters van de fysieke leefomgeving.
Sturende principe 1: Wij zijn allemaal rentmeesters van de fysieke leefomgeving Invloed op Natura 2000 Door zorgvuldig om te gaan met natuurwaarden, te kiezen voor duurzaamheid en ontwikkelingen af te stemmen op de bodem- en watersituatie zullen er in de uitwerking van deze ruimtelijke keuzes (in de directe omgeving van Natura 2000-gebieden) emissies van ontwikkelingen niet groeien in de nieuwe situatie. Omdat de ontwikkelingen niet binnen de begrenzing van Natura 2000gebieden liggen is er geen sprake van het vrijkomen van ruimte voorbijvoorbeeld ontwikkeling van habitattypen. Wel is er een kans op kwaliteitsverbetering van habitattypen binnen Natura 2000-gebieden door de vermindering van de milieudruk (minder depositie en uitspoeling en verbetering hydrologische condities).
Risico’s op (significante) gevolgen in relatie tot uitvoerbaarheid
Randvoorwaarden voor uitwerking project/beleid in vervolgbesluiten
Om de genoemde reden is er sprake van een positief effect op Natura 2000gebieden en geen risico op een significant effect.
Niet van toepassing
14
Passende beoordeling Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 18 november 2025 Gemeente Staphorst Tabel 4-4: Beoordeling Sturend principe 3: We behouden en beschermen onze ruimtelijke kernkwaliteiten (H2 omgevingsvisie), door vanuit deze kwaliteiten te denken, te ontwerpen en te toetsen.
Sturende principe 3: We behouden en beschermen onze ruimtelijke kernkwaliteiten (H2 omgevingsvisie), door vanuit deze kwaliteiten te denken, te ontwerpen en te toetsen Invloed op Natura 2000 In de beschrijving van de kernwaarden is er weinig aandacht voor natuur, wel voor landschap (beleid bij verdwijnen landschapselementen of herkenbaarheid slagenlandschap. Wel wordt aangegeven dat de Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving waarin ook natuurwaarden worden genoemd. Het is daarin niet uit te sluiten dat dit beleid leidt tot negatieve effecten op N2000-gebieden als bij ontwikkelingen te weinig rekening wordt gehouden met deze Natura 2000-gebieden.
Risico’s op (significante) gevolgen in relatie tot uitvoerbaarheid
Randvoorwaarden voor uitwerking project/beleid in vervolgbesluiten
Als er bij de bepaling van de kernkwaliteiten te weinig rekening wordt gehouden met de natuurwaarden en de vereisten die deze waarden stellen aan de omgeving (bijvoorbeeld de abiotische condities) om deze duurzaam in stand te houden, is er een risico op een significant effect. Omdat de KGO wordt genoemd, is dit risico als beperkt beoordeeld.
In algemene zin kunnen de uitgangspunten voor de Basiskwaliteit natuur en voor de bebouwde gebieden de Basiskwaliteit natuur in de bebouwde omgeving richting geven aan de ontwikkeling/inrichting/ beheer van de te ontwikkelen en in te richten gebieden en de bepaling van de kernwaarden. Deze kunnen worden opgenomen in de Omgevingsvisie en meegenomen worden in toekomstige ontwikkelingen. Beleid zou ervan uit kunnen gaan dat de Basiskwaliteit Natuur een vast onderdeel vormt in de planvorming.
Tabel 4-5: Beoordeling Sturend principe 4: We faciliteren de lokale behoefte in wonen en ondernemerschap en dragen bij aan specifieke regionale / landelijke opgaven.
Sturende principe 4: We faciliteren de lokale behoefte in wonen en ondernemerschap en dragen bij aan specifieke regionale / landelijke opgaven Invloed op Natura 2000
Risico’s op (significante) gevolgen in relatie tot uitvoerbaarheid
Randvoorwaarden voor uitwerking project/beleid in vervolgbesluiten
Is doorvertaald in de ambities onder de pijlers Tabel 4-6: Beoordeling Sturend principe 6: We gaan uit de van de milieubeginselen zoals opgenomen in de Omgevingswet (artikel 3.3).
Sturende principe 6: We gaan uit de van de milieubeginselen zoals opgenomen in de Omgevingswet (artikel 3.3) Invloed op Natura 2000 De uitwerking van deze keuzen ten aanzien van het milieu (voorkomen van milieueffecten leidt ertoe dat negatieve effecten via een toename van de milieudruk op Natura 2000-gebieden.
Risico’s op (significante) gevolgen in relatie tot uitvoerbaarheid
Randvoorwaarden voor uitwerking project/beleid in vervolgbesluiten
Er is geen sprake van een negatief effect op Niet van toepassing Natura 2000-gebieden en geen risico op een significant effect.
Tabel 4-7: Beoordeling Sturend principe 7: In alle ruimtelijke vraagstukken houden we rekening met gezondheid, klimaatadaptatie en energie.
Sturende principe 7: In alle ruimtelijke vraagstukken houden we rekening met gezondheid, klimaatadaptatie en energie Invloed op Natura 2000 De uitwerking van dit ruimtelijk beleid – met name rekening houden met klimaatadaptatie – kan ertoe leiden dat er meer water wordt vastgehouden en dat is gunstig voor het hydrologisch systeem.
Risico’s op (significante) gevolgen in relatie tot uitvoerbaarheid
Randvoorwaarden voor uitwerking project/beleid in vervolgbesluiten
Er is geen sprake van een negatief effect op Niet van toepassing Natura 2000-gebieden en geen risico op een significant effect.
15
Passende beoordeling Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 18 november 2025 Gemeente Staphorst Tabel 4-8: Beoordeling Sturend principe 8: We betrekken alle ruimtevragers bij integrale afwegingen in de openbare ruimte.
Sturende principe 8: We betrekken alle ruimtevragers bij integrale afwegingen in de openbare ruimte Invloed op Natura 2000 De uitwerking van dit ruimtelijk beleid leidt er niet automatisch toe dat gekozen wordt voor locaties en ontwikkelingen die niet leiden tot een verhoging van de milieudruk op Natura 2000-gebieden
Risico’s op (significante) gevolgen in relatie tot uitvoerbaarheid
Randvoorwaarden voor uitwerking project/beleid in vervolgbesluiten
Als er bij de integrale afweging te weinig rekening wordt gehouden met de natuurwaarden en de vereisten die deze waarden stellen aan de omgeving (bijvoorbeeld de abiotische condities) om deze duurzaam in stand te houden, is er een risico op een significant effect.
Bij de uitwerking van deze ruimtelijke keuze kunnen er op meerdere momenten maatregelen worden genomen om negatieve effecten op Natura 2000gebieden zo veel mogelijk te mitigeren. Deze zijn wel afhankelijk van de daadwerkelijke uitwerking van deze ruimtelijke keuze, en verschillen per locatie. Maatregelen kunnen gericht zijn op het voorkomen en/of verminderen van de stikstofdepositie en en/of herstel van hydrologisch systeem en voorkomen van effecten op (beschermde) soorten.
Tabel 4-9: Beoordeling Sturend principe 10: we koesteren onze agrarische sector.
Sturende principe 10: We koesteren onze agrarische sector Risico’s op (significante) gevolgen in relatie tot uitvoerbaarheid
Randvoorwaarden voor uitwerking project/beleid in vervolgbesluiten
Agrarisch natuur- en landschapsbeheer biedt kansen voor de natuurwaarden in Natura 2000-gebieden door het beheer van agrarische gronden te ondersteunen, de leefgebieden van soorten te verbeteren en het natuurbeheer te verbinden met het omliggende agrarische land. Dit beheer vertraagt het de achteruitgang van populaties, zoals die van weide- en akkervogels, in landbouwgebieden die aan Natura 2000 grenzen of daarbinnen
Feit dat agrarisch natuur- en landschapsbeheer als beleid is genoemd, leidt niet tot een borging dat de stikstofemissies teruggedrongen worden.
Gebruik gebied rondom Natura 2000gebieden passend laten zijn bij de condities die nodig zijn voor het Natura 2000-gebied. Duidelijker overgangszones rond N2000gebieden benoemen; nabij de Olde Maten en Veerslootslanden of in het noordwestelijke puntje van de gemeente; een uiteinde van het Reestdal, grenzend aan het natura 2000 gebied De Wieden.
Agrariërs mogen kleine windmolens plaatsen, mits in passend bij de kernkwaliteiten en kleine windmolens hebben een effect op vogels, al is er minder onderzoek naar gedaan dan naar grote windmolens. Ze kunnen leiden tot directe sterfte door aanvaringen, maar ook tot verstoring van leef- en broedgebieden of het vormen van barrières, waarbij het effect sterk afhankelijk is van de locatie en de soort vogel (Jonge Poerink B et al., 2023)l.
Als de kleine windmolens in de nabijheid van Vogelrichtlijngebieden worden geplaatst, is er sprake van een kans op aanvaringsslachtoffers en daardoor een risico op een significant gevolg. Omdat de omgevingsvisie uitgaat van kleine windturbines in plaats van grote windturbines, bij landbouwbedrijven en geen grootschalige windparken is het risico op significant gevolg als beperkt beoordeeld.
Aanvaringsslachtoffers door windturbines en daarmee mogelijk verstoring van de populatiedynamiek kan voorkomen dan wel beperkt worden door: • Keuze van een andere locatie, verder van Natura 2000gebied gelegen. • Stilstandsvoorziening: stilzetten turbines tijdens kwetsbare periodes voor vogels (slecht weer, seizoenstrek); • Vergroten van de afstand tussen de windturbines, zodat vogels er tussendoor kunnen vliegen; • Voorkomen van geschikt foerageergebied nabij de windturbines.
Invloed op Natura 2000
16
Passende beoordeling Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 18 november 2025 Gemeente Staphorst Tabel 4-10: Beoordeling Pijler 1 van de Omgevingsvisie “Wonen en voorzieningen” in relatie tot N2000.
Pijler 1: Wonen en voorzieningen Invloed op Natura 2000
Risico’s op (significante) gevolgen in relatie tot uitvoerbaarheid
Randvoorwaarden voor uitwerking project/beleid in vervolgbesluiten
33% meer woningen in de periode 20232040/ Maatschappelijke voorzieningen laten meegroeien. Nieuwe woningen leiden tot verstoring (recreatie, honden) en stikstofdepositie (door extra verkeer).
Toename stikstofdepositie vormen een groot risico voor de gunstige staat van instandhouding van de stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden in de omgeving van Staphorst.4
Toepassen van schone(re) technieken tijdens de realisatie van de woningen. Realisatie van woningen die de milieudruk beperken. Maatregelen om de verkeersaantrekkende werking te beperken. Saldering toepassen.
Ten aanzien van de recreatiedruk: vanuit de woningen zal de afstand die er gewandeld wordt max 10 km zijn, dus N2000-gebieden tot 5 km afstand kunnen bereikt worden. Vanuit de kernen van Staphorst/Rouveen is Olde Maten & Veerslootslanden te bereiken, Vanuit IJhorst geen enkel N2000-gebied.
Verstoring door toename recreatie vormt een beperkt risico. De Olde Maten en Veerslootslanden is alleen toegankelijk via de openbare (on)verharde wegen in en grenzend aan het gebied en via enkele wandelpaden. Significante effecten door (toename van) dagrecreatie is daardoor uit te sluiten (Provincie Overijssel, 2016). In de NDA (Provincie Overijssel, 2023) wordt ook geen melding gemaakt van verstoring recreatiedruk als knelpunt in het N2000gebied.
De Zwarte Dennen biedt al een alternatief recreatiegebied. Iedere kern eigen voorzieningen/ Elke kern een huiskamer. Elke kern in Staphorst heeft eigen voorzieningen of kan die makkelijk in een andere kern bereiken. Niet elke kern hoeft hetzelfde aanbod te hebben, we denken in cirkels van bereikbaarheid. In de kern Staphorst blijft het volledige voorzieningencentrum met genoeg gratis arkeerruimte. “Voorzieningen in iedere kern” kan ertoe leiden dat er minder autoverkeer is (minder stikstofemissies, bereikbaar via fiets). Alleen realisatie voorzieningen kan dan leiden tot tijdelijke stikstofemissies)
Omdat ook ingezet wordt op voldoende gratis parkeerruimte, is niet uit te sluiten dat er sprake is van een toename van autoverkeer als gevolg van het beleid. Dit is een risico op significante gevolgen gezien het stikstofknelpunt van N2000-gebieden in de omgeving.
Aanbieden alternatieve recreatiemogelijkheden; met name in het slagenlandschap. De Zwarte Dennen verder ontwikkelen vormt al een onderdeel van de visie (pijler 5).
Toepassen van schone(re) technieken tijdens de realisatie van de voorzieningen. Inzetten/stimuleren gebruik van OV/fiets/….
Tabel 4-11: Beoordeling Pijler 2 van de Omgevingsvisie “Gezond, sociaal en veilig” in relatie tot N2000.
Pijler 2: Gezond, sociaal en veilig Risico’s op (significante) gevolgen in relatie tot uitvoerbaarheid
Randvoorwaarden voor uitwerking project/beleid in vervolgbesluiten
Een beweegvriendelijke leefomgeving creëren. Beweegvriendelijke leefomgeving vormt een alternatief voor wandelen in N2000. Dit leidt niet tot een toename van verstoring in N2000.
Geen risico
Niet van toepassing
Directe woonomgeving vergroenen. Vormt een alternatief voor wandelen in N2000. Dit leidt niet tot een toename van verstoring in N2000.
Geen risico
Niet van toepassing
Invloed op Natura 2000
4
Het effect van stikstofdepositie zal per initiatief met AERIUS Calculator moeten worden bepaald, aangezien de mate van stikstofdepositie dichtbij een ontwikkeling groter is, en de beperkte mate van overbelasting wordt ten aanzien van stikstof geen onderscheid gemaakt tussen nabijgelegen en verder weg gelegen Natura 2000-gebieden. Dit geldt voor alle ontwikkelingen met een kans op toename van stikstofdepositie. 17
Passende beoordeling Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 18 november 2025 Gemeente Staphorst
Pijler 2: Gezond, sociaal en veilig Risico’s op (significante) gevolgen in relatie tot uitvoerbaarheid
Randvoorwaarden voor uitwerking project/beleid in vervolgbesluiten
Milieu en omgevingsveiligheid. Voldoen aan grenswaarden voor geluid en luchtkwaliteit kan leiden tot betere abiotische condities in N2000.
Geen risico
Niet van toepassing
Ruimte bieden aan ruimtelijke ontwikkelingen in combinatie met (bestaande intensieve) veehouderij; onduidelijk of deze ontwikkelingen kunnen leiden tot toename aan stikstofdepositie (kan ook bij kleinschalige camping) en effecten via grondwater en bestrijdingsmiddelen (indien andere agrarische activiteiten ontplooid worden).
De kans is aanwezig dat dit beleid een risico vormt voor Natura 2000-waarden. Gezien de hydrologische en stikstofknelpunten in de Natura 2000-gebieden is dit een risico op significante gevolgen.
Bij de uitwerking van het beleid ook rekening houden met de (hydrologische) vereisten van het Natura 2000-gebied. Bij de locatiekeuze rekening houden met ligging ten opzichte van Natura 2000netwerk.
Ruimte bieden aan ontwikkeling van Defensie
In de PB voor het Programma Ruimte voor Defensie is voornemen getoetst
Invloed op Natura 2000
Tabel 4-12: Beoordeling Pijler 3 van de Omgevingsvisie “Agrarisch gebied, buitengebied en landschap” in relatie tot N2000.
Pijler 3: agrarisch gebied, water en bodem Risico’s op (significante) gevolgen in relatie tot uitvoerbaarheid
Randvoorwaarden voor uitwerking project/beleid in vervolgbesluiten
Het inzetten op het vergroten van het bewustzijn om verantwoord om te gaan met water in en rondom het huis en bij bedrijven, kan ertoe leiden dat er maatregelen genomen worden om water meer vast te houden.
De (mogelijk) negatieve effecten die kunnen optreden zijn sterk afhankelijk van de maatregelen die genomen worden naar aanleiding van de bewustzijnscampagne. Omdat het nemen van daadwerkelijke maatregelen overgelaten wordt aan inwoners en bedrijven blijft een risico dat ontwikkelingen leiden tot een grotere impact op het hydrologisch systeem en daarmee een risico op significante gevolgen
Maatregelen die de gemeente kan nemen om meer water vast te houden zijn het aanleggen van wadi's en waterdoorlatende bestrating, en door water tijdelijk op te slaan in waterbuffers zoals vijvers en retentiegebieden. Maatregelen kunnen verder bestaan uit het actief stimuleren van minder verharding, het aanleggen van waterdoorlatende verharding en het aanleggen van drainage- en infiltratievoorzieningen.
Meer mogelijkheden waterbeleving. Het creëren van de extra plekken voor beleving van water (waterrecreatie, zwemmen in open water en vissen) vindt plaats buiten de N2000-gebieden.
Geen risico
Niet van toepassing
Waterkwaliteit verbeteren kan leiden tot betere abiotische condities in N2000
Geen risico
Niet van toepassing
Coöperatief toekomstperspectief: toekomstperspectief voor agrarische familiebedrijven, zonder enige druk van schaalvergroting, faciliteren en stimuleren innovatie, extensievere landbouw biedt zicht op ontwikkelingen die leiden tot minder milieudruk op Natura 2000gebieden.
Ontwikkelingen kunnen positief zijn voor Natura 2000 en dan is er geen risico op een significant gevolg. Er is geen borging dat de stikstofemissies echt teruggedrongen worden of de milieudruk afneemt
Gebruik gebied rondom Natura 2000gebieden passend laten zijn bij de condities die nodig zijn voor het Natura 2000-gebied. Duidelijker overgangszones rond N2000gebieden benoemen; nabij de Olde Maten en Veerslootslanden of in het noordwestelijke puntje van de gemeente; een uiteinde van het Reestdal, grenzend aan het natura 2000 gebied De Wieden.
Invloed op Natura 2000
18
Passende beoordeling Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 18 november 2025 Gemeente Staphorst
Pijler 3: agrarisch gebied, water en bodem Invloed op Natura 2000 Rentmeesterschap agrariër bevorderen: agrarisch natuur- en landschapsbeheer en kan bijdragen aan de biodiversiteit, vermindering van stikstofdepositie en minder middelengebruik.
Risico’s op (significante) gevolgen in relatie tot uitvoerbaarheid
Randvoorwaarden voor uitwerking project/beleid in vervolgbesluiten
Feit dat agrarisch natuur- en landschapsbeheer als beleid is genoemd, leidt niet tot een borging dat de stikstofemissies teruggedrongen worden
Gebruik gebied rondom Natura 2000gebieden passend laten zijn bij de condities die nodig zijn voor het Natura 2000-gebied. Duidelijker overgangszones rond N2000gebieden benoemen; nabij de Olde Maten en Veerslootslanden of in het noord westelijke puntje van de gemeente; een uiteinde van het Reestdal, grenzend aan het natura 2000 gebied De Wieden.
Tabel 4-13: Beoordeling Pijler 4 van de Omgevingsvisie “Energie en klimaat” in relatie tot N2000.
Pijler 4: Energie en klimaat Invloed op Natura 2000 Energieneutraal in 2050/ energie besparen kan leiden tot minder emissies en daarmee tot een verbetering van de kwaliteit van N2000.
Risico’s op (significante) gevolgen in relatie tot uitvoerbaarheid
Randvoorwaarden voor uitwerking project/beleid in vervolgbesluiten
Geen risico
Niet van toepassing
Grootschalige windenergie. Getoetst in kader van RES Windturbines kunnen leiden tot geluidverstoring, barrièrewerking en faunaslachtoffers, met een nadelig effect voor Vogelrichtlijngebieden en/of gebieden aangewezen voor de meervleermuis.
In visie is al opgenomen dat alle gebieden ten westen van de Oude Rijksweg/ Gemeenteweg en de Lommert, Vledders & Leijerhooilanden en het Reestdal worden uitgesloten van grootschalige wind. Dit om de waardevolle gebieden te beschermen
Aardgasvrij in 2050. Gasloos maken woningen leidt tot minder stikstofemmissies.
Ook tijdelijke toenames van stikstofemissies tijdens uitvoering kunnen een risico zijn met betrekking tot significante effecten. Wel leidt het beleid uiteindelijk tot een stikstofreductie.
Niet van toepassing
Klimaatbestendig in 2050. Door systematisch rekening te houden met de huidige en toekomstige effecten van klimaatverandering kan effect op N2000gebieden door klimaatverandering beperkt worden.
Geen risico
Niet van toepassing
19
Passende beoordeling Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 18 november 2025 Gemeente Staphorst Tabel 4-14: Beoordeling Pijler 5 van de Omgevingsvisie “Sterke lokale economie” in relatie tot N2000.
Pijler 5: Sterke lokale economie Risico’s op (significante) gevolgen in relatie tot uitvoerbaarheid
Randvoorwaarden voor uitwerking project/beleid in vervolgbesluiten
Visie op toerisme en recreatie; o.a. Recreatie die past bij Staphorst/ Verrijking dagrecreatief aanbod/ Verblijfssector verder vitaliseren/ Recreatiegebieden met gastvrije entrees/ Recreatie en toerisme bezien in de regio/ Kern Staphorst zal leiden tot een toename aan recreanten (toename recreatiedruk waarbij de kans aanwezig is dat deze recreanten het bezoek aan de gemeente combineren met een bezoek aan een N2000 in de directe omgeving) en een verkeersaantrekkende werking (meer stikstofemmissies).
Toename stikstofdepositie vormen een groot risico op de gunstige staat van instandhouding van de stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden in en rond Staphorst.
Versterking groen- en recreatiegebieden buiten Natura 2000; De Zwarte Dennen ontwikkelen is al een onderdeel van de visie.
Ruimte voor bedrijventerrein creëren; Nieuwe ruimte creëren en herstructureren/ We maken een uitwerking van de REB 2040 voor de corridor A28/ Organische groei circulair energielandschap (fase 2) kan leiden tot stikstofdepositie (o.a. door de verkeersaantrekkende werking en inzet materieel in uitvoering).
Het risico op significant negatieve gevolgen voor de stikstofgevoelige Natura 2000gebieden is groot.
Invloed op Natura 2000
Het risico ten aanzien van recreatiedruk op de N2000-gebieden is beperkt. De Olde maten en Veerslootslanden is beperkt toegankelijk voor recreanten (Provincie Overijssel, 2016). In “De Wieden” zijn maatregelen genomen (bv instellen rustgebieden) om de vogelpopulaties te beschermen (Provincie Overijssel, 2019). De uiterwaarden Zwarte Water en Vecht is over land grotendeels alleen toegankelijk (beleefbaar) via de openbare wegen en paden in en grenzend aan het gebied. In het gebied gelden openstellingsregels, betreding van het gebied buiten de wegen en paden is niet toegestaan, ook niet vanaf het water. Op basis hiervan wordt betreding van habitattypen en leefgebied van de vis- en vogelsoorten uitgesloten (Provincie Overijssel, 2017b).
Ontwikkeling van “klompenpaden” in het slagenlandschap buiten N2000. Voorzien in recreatiezonering, instellen “Toeristisch overstappunt oid” met elektrisch vervoer naar bijzondere locaties. Voor de Weeribben-Wieden zijn er al TOP’s
Toepassen van schone(re) technieken tijdens de realisatie van de woningen. Realisatie van bedrijven/bebouwing die de milieudruk beperken. Maatregelen om de verkeersaantrekkende werking te beperken.
Compleet en toekomstbestendig winkelaanbod en overige publieksvoorzieningen/ Verbeteren van het centrum van Staphorst als winkel en voorzieningengebied kan leiden tot stikstofdepositie (o.a. door de verkeersaantrekkende werking en inzet materieel in uitvoering). Door spreiding van winkelaanbod in alle kernen bestaat ook de mogelijkheid dat mensen de fiets nemen.
20
Passende beoordeling Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 18 november 2025 Gemeente Staphorst Tabel 4-15: Beoordeling Pijler 6 van de Omgevingsvisie “Bereikbaar en verkeersveilig” in relatie tot N2000.
Pijler 6: Bereikbaar en verkeersveilig Risico’s op (significante) gevolgen in relatie tot uitvoerbaarheid
Randvoorwaarden voor uitwerking project/beleid in vervolgbesluiten
Goede doorstroming, Nieuwe aansluiting op de A28 kan leiden tot toename stikstofdepositie, door de toename van het aantal auto’s. Treedt vooral ook op als het verkeer zich verplaatst, dichter bij N2000.
Het risico op significant negatieve gevolgen voor de stikstofgevoelige Natura 2000gebieden is groot.
Bij ruimtelijke afwegingen rekening houden met ligging en vereisten voor een duurzame staat van instandhouding van Natura 2000-netwerk.
Beter openbaar vervoer/ Wandelinfrastructuur complementeren en borgen/ Fietsgebruik stimuleren/duurzaam vervoer leiden tot afname aan stikstofdepositie (minder autoverkeer).
Geen risico
Niet van toepassing
Invloed op Natura 2000
Uit de analyse van de sturende principes en de 6 pijlers blijkt dat de meeste risico’s op significante gevolgen ontstaan bij ontwikkelingen die leiden tot een toename aan stikstofdepositie. Dit beeld vertaalt zich ook naar de beoordeling van de 2 scenario’s. Het scenario 1 Staphorst Ontwikkelt schetst een ontwikkelingsgericht toekomstbeeld waarin woningbouw, bedrijvigheid, energietransitie en infrastructuur elkaar ruimtelijk en functioneel raken en omvat daardoor meer ontwikkelingen met een groter risico op significante gevolgen ten opzichte van scenario 2 Staphorst lokaal. Het scenario Staphorst Lokaal gaat nadrukkelijk uit van een koers waarin de kwaliteiten van het landschap, cultuur en gemeenschap leidend zijn voor toekomstige ontwikkelingen. In plaats van groei en intensivering, staat in dit toekomstbeeld het versterken van bestaande waarden centraal. Ruimtelijke keuzes worden in hoge mate bepaald door ecologische, landschappelijke en cultuurhistorische draagkracht. Scenario 2 omvat daardoor veel minder ontwikkelingen met een groot risico op een significant effect op N2000. Tabel 4-16: Beoordeling Scenario 1 voor de keuzes in de Omgevingsvisie “Staphorst ontwikkelt” in relatie tot N2000.
Scenario 1: Staphorst ontwikkelt Invloed op Natura 2000/ risico’s op (significante) gevolgen in relatie tot uitvoerbaarheid De beleidsambities zijn gericht op wonen en werken. Zoals in pijler 1, 5 en 6 is beschreven, zijn er met deze ontwikkelingen grote risico’s op significant negatieve gevolgen, met name via toename aan stikstofdepositie en in beperkte mate mogelijk ook via toename recreatiedruk. Er bestaat een reëel risico dat de karakteristieke openheid, het slagenlandschap en de visuele rust, onder druk komen te staan, ofwel verloren gaan. In ieder geval aan de zuid-oostkant van Staphorst (een zone die belangrijk is, deels als overgangszone richting N2000 Olde Maten en Veerslootslanden). Dit scenario voorziet ook wel in uitgangspunten die de milieudruk op Natura 2000-gebieden ook kunnen verlagen: • Te bouwen met ruimtelijke kwaliteit, waarbij lucht, groen en karakteristieke structuren centraal staan en nieuwe buurten zorgvuldig worden ingepast in het landschap. • Agrariërs te stimuleren om landschapselementen zoals houtwallen te behouden en te versterken. • Geen nieuwe intensieve veehouderij toe te staan, maar wel duurzame groei van bestaande bedrijven. • Klimaatadaptatie te integreren in ruimtelijke ontwikkeling, met aandacht voor sponswerking, hitteadaptatie en waterveiligheid.
• Water en bodem sturend te maken in ruimtelijke keuzes, met focus op waterkwaliteit, beleving en circulair watergebruik. Conclusie scenario 1 ten aanzien van effect op N2000: Het is niet uit te sluiten dat deze positieve effecten niet opwegen tegen de negatieve effecten die deze ontwikkelrichting heeft waarbij uitbreiding van woningen, bedrijventerreinen en infrastructuur centraal staat. Dit scenario heeft directe gevolgen voor bodem en water (zie milieueffectbeschrijving). Deze effecten kunnen leiden tot een versterking van de hydrologische knelpunten of tot een lagere effectiviteit van hydrologische herstelmaatregelen. Dit betekent een risico op significante gevolgen. Veranderingen in grondgebruik en intensivering van landbouw kunnen gevolgen hebben voor de grondwaterkwaliteit, bijvoorbeeld door verhoogde aanvoer van nutriënten of andere verontreinigingen. Indien deze plaatsvinden nabij N2000-gebieden betekent dat ook een risico op significante gevolgen.
21
Passende beoordeling Omgevingsvisie Staphorst 2.0 projectnummer 0494701.100 18 november 2025 Gemeente Staphorst Tabel 4-17: Beoordeling Scenario 2 voor de keuzes in de Omgevingsvisie “Staphorst lokaal” in relatie tot N2000.
Scenario 2: Staphorst lokaal Invloed op Natura 2000 / risico’s op (significante) gevolgen in relatie tot uitvoerbaarheid In dit scenario kiest Staphorst voor een ontwikkelpad waarin de unieke kwaliteiten van de gemeente leidend zijn: het slagenlandschap, de cultuurhistorische linten, de sterke gemeenschapszin en het natuurlijke en agrarische karakter van de omgeving. Groei en verandering worden niet uitgesloten, maar krijgen uitsluitend ruimte als ze dienstbaar zijn aan de kernkwaliteiten van het gebied en de waarden niet schaden. In dit scenario is uitbreiden van wonen en werken nog steeds mogelijk, maar is er evenwicht tussen deze ontwikkeling en versterking van het landschap en van de natuurwaarden. Zo voorziet dit scenario ook in : • Landschapstypen zoals het slagenlandschap, Reestdal en houtsingelgebieden te behouden en versterken. Dit gebeurt via gericht beheer, herstel van landschapselementen en het zichtbaar houden van de geschiedenis van het landschap. Door dit beleid kan er een vorm van overgangszone ontstaan richting De Wieden. • Natuurgebieden beter toegankelijk te maken voor recreatie en educatie, zonder afbreuk te doen aan kwetsbare natuurwaarden. Er wordt ingezet op meer fiets- en wandelpaden en samenwerking met boeren en Staatsbosbeheer.
Net als in scenario 1 heeft ook scenario 2 de volgende ambities die de milieudruk op N2000 kunnen verlagen: • Geen nieuwe intensieve veehouderij toe te staan, maar wel duurzame groei van bestaande bedrijven onder voorwaarden. Ontwikkelingen moeten bijdragen aan de kernkwaliteiten van het gebied. • Water en bodem sturend te maken in ruimtelijke keuzes, met focus op waterkwaliteit, beleving, veiligheid en circulair watergebruik. Conclusie scenario 2 ten aanzien van effect op N2000: Deze behoudende benadering versterkt de ecologische en klimatologische veerkracht van de gemeente. Door groei en verandering alleen toe te staan wanneer deze bijdragen aan ecologische kwaliteit en landschapsbehoud, wordt het risico op aantasting van Natura 2000-gebieden aanzienlijk beperkt.