1. 2022-12-20 Eerste versie PPLG Overijssel DEFINITIEF.pdf
Tekst van het document
Provinciaal Programma Landelijk gebied Overijssel
Fotografie: Kenny Stamp
Eerste versie PPLG Overijssel Gedeputeerde Staten Overijssel, 20 december 2022
1
Ga naar inhoudsopgave
Vooraf Overijssel kent een indrukwekkend platteland Meer dan 90% van ons grondgebied is landbouw of natuur. Meer dan 500.000 Overijsselaars wonen en werken hier. Ongeveer 6.200 boerenbedrijven zijn er stevig geworteld. We kennen 324 dorpen en kleine kernen. Ons platteland is meer dan ooit in beweging. De Overijsselse natuur is van een tijdloze schoonheid, maar vraagt om nog betere bescherming door stikstof en broeikasgassen te verminderen en water- en bodemkwaliteit en -kwantiteit en biodiversiteit te verbeteren. We investeren in Overijssel al langere tijd stevig in onze waardevolle Natura 2000-gebieden en versterken graag onze inzet op natuurherstel voor de komende jaren. Dat kan alleen in samenhang met een helder perspectief voor onze boeren en de belofte van vitale, leefbare, economisch sterke gemeenschappen op ons platteland; toekomst voor onze ondernemers en inwoners. Met het Provinciaal Programma Landelijk Gebied Overijssel (PPLG Overijssel) geven we samen met onze gebiedspartners via een 3x3 aanpak (3 doelen, 3 randvoorwaarden en maatwerk voor 3 categorieën boeren) richting aan de uitvoering.
Fotografie: Lenneke Lingmont
2
Ga naar inhoudsopgave
Inhoudsopgave
1 Inleiding
4
3 Aanpak
7
5 Partners
Aanleiding
4
Gecombineerde aanpak
7
Iedereen aan tafel 17
Belang
4
Maatwerk voor agrarische ondernemers
9
Opgave voor gebiedsgerichte samenwerking
Planning
4
Gebiedsgerichte samenwerking
9
Rollen en verantwoordelijkheden 18
Leeswijzer
4
Van wettelijke doelen naar provincie, gebied en erf 10
17
Alle sectoren dragen bij
11
6 Randvoorwaarden regels, tijd en geld 19
Andere programma’s dragen bij
11
Slagvaardige gebiedsprocessen
19
Kennis, monitoring en leren
12
Kostenraming
21
4 Instrumenten
13
Tijd
21
Doelen 2 & 3: Behoud en versterking van de sociaal-economische kwaliteit van het platteland &
Fundament Omgevingsvisie
13
Bijlagen
-
Toekomstbestendig perspectief voor de landbouw 5
Randvoorwaarden en Instrumenten
2 Doelen
5
Doel 1: Natuurherstel, robuust watersysteem en minder emissies van broeikasgassen
3
17
5
1: Werkdocument bij Eerste versie PPLG Overijssel
voor de gecombineerde aanpak
15
1A: Resultaten consultatie Houtskoolschets
Koploperprojecten
16
1B: Spoorboekje PPLG Overijssel
Ga naar inhoudsopgave
1 Inleiding Aanleiding Het landelijk gebied moet flink veranderen. De natuur moet hersteld, het water-
Voordat we in 2024 aan de slag gaan met de realisatie van het PPLG werken we
systeem robuuster en de landbouw staat aan de vooravond van een grote transitie.
de (deel)gebiedsprogramma’s samen met onze partners uit in concrete uitvoerings-
Urgente opgaven die in samenhang moeten worden opgepakt. Alleen zo kunnen
plannen.
we voldoen aan de (inter-)nationale doelen voor natuur, water en klimaat en alleen zo ontstaat ruimte voor economische en maatschappelijke ontwikkelingen.
Leeswijzer In deze eerste versie PPLG Overijssel gaan wij in op:
Met het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) zet het Rijk in op een
•
De doelen van het PPLG. Welke doelen zijn wettelijk bepaald en welke
integrale aanpak voor natuur, water en klimaat. Het is aan de provincies om voor
doelen voegen we als Overijssel toe? Welke doelen zijn helder en voor welke
de taakstellende opgaven gebiedsprogramma’s op te stellen. Voor het NPLG is een
doelen maken we een inschatting? (Hoofdstuk 2).
Transitiefonds van ca. € 24 miljard beschikbaar. Dit document is de eerste versie
•
De aanpak. Hoe gaan we de doelen realiseren? (Hoofdstuk 3).
van het gebiedsprogramma: het Provinciaal Programma Landelijk Gebied
•
De instrumenten. Wat hebben we nodig om de doelen te realiseren? (Hoofdstuk 4).
Overijssel (PPLG Overijssel). • In deze eerste versie hebben we de reacties van onze gebiedspartners op de Handout Houtskoolschets PPLG en de analyse van de vier Rijksbrieven van 25
De partners. Wat verwachten we van onze medeoverheden en onze andere gebiedspartners? (Hoofdstuk 5).
•
De randvoorwaarden. Wat hebben we nodig van het Rijk? (Hoofdstuk 6).
november 2022 verwerkt. Meer informatie over de reacties van de gebiedspartners is te vinden in het werkdocument PPLG Overijssel.
Belang
In het werkdocument behorende bij deze eerste versie van het PPLG Overijssel geven we een nadere toelichting op en uitwerking van de doelen, de aanpak, de instrumenten, de partners en de randvoorwaarden.
Het landelijk gebied is belangrijk voor Overijssel. We willen dat het mooi, natuurrijk, economisch sterk en leefbaar blijft in de toekomst. Wij gaan daarom zelfbewust aan de slag met het PPLG Overijssel. Dit doen we niet alleen, maar samen met onze gebiedspartners als waterschappen en gemeenten, de agrarische sector, natuurbeheerders- en andere belangenorganisaties. Het PPLG Overijssel geeft aan hoe wij invulling geven aan de realisatie van de doelen en wat wij daarvoor nodig hebben van het Rijk. Het is de onderbouwing voor de benodigde financiële middelen, instrumenten en andere randvoorwaarden.
Planning Deze eerste versie van het PPLG Overijssel wordt in januari 2023 door LNV getoetst. Daarna volgt een verdere uitwerking. Uiterlijk 1 juli 2023 dienen wij het ontwerp PPLG Overijssel in bij het Rijk. We verwachten dat wij het PPLG Overijssel in het najaar 2023 definitief kunnen vaststellen. 4
Ga naar inhoudsopgave
2 Doelen Het PPLG Overijssel bestaat uit 3 doelen: 1. Het realiseren van natuurherstel, een robuust watersysteem en minder emissies van broeikasgassen; 2. Het behoud en de versterking van de sociaal-economische kwaliteit van het platteland; 3. Het realiseren van een toekomstbestendig perspectief voor de landbouw.
en afbouwen. De agrarische sector heeft op dit moment het overgrote deel van de Overijsselse grond in eigendom en/of gebruik (ca. 192.000 ha). De landbouw kent een
Doel 1: Natuurherstel, robuust watersysteem en minder emissies van broeikasgassen
autonome daling van 3% van de ondernemers. De landbouw heeft een belangrijke
Dit zijn de doelen voor natuur, water en klimaat uit het NPLG. Deze wettelijke
van de landbouwsector door andere functies de komende decennia naar verwachting
doelen volgen uit (inter)nationale verplichtingen als de Vogel- en Habitatrichtlijn
met ca.10% af, in de toekomst zal het overgrote deel, ca. 90%, van het huidige
(VHR), de Kaderrichtlijn Water (KRW) en de Wet Stikstofreductie en natuur-
agrarische areaal in eigendom of beheer van de agrarische sector zijn en blijven.
verbetering (Wsn). De gevolgen van de wettelijke doelen zijn zeer groot. Aan de
Het is belangrijk te benadrukken dat in de visie van de provincie een groot areaal
ene kant verbetert de leefomgevingskwaliteit voor mensen, dieren en planten door
(ca. 180.000 ha) beschikbaar blijft voor landbouwproductie. De wijze waarop het land-
schoner water, vitalere natuur, schonere bodems en minder bodemdaling. Als we
bouwareaal wordt gebruikt zal wel veranderen als gevolg van de maatschappelijke
dit realiseren, is er ook weer ruimte voor andere ontwikkelingen. Aan de andere kant
opgaven. We verwachten dat op termijn eenderde deel in gebruik zal zijn voor hoog-
neemt de milieugebruiksruimte voor de landbouw en andere sectoren zoals we die
productieve landbouw, eenderde deel voor een tussenvorm en eenderde deel voor
nu kennen fors af. Ook van grote invloed op het huidige landbouwgebruik zijn de op-
natuurinclusieve of extensieve landbouw. Wij willen de sociaal-economische kwaliteit
gaven voor extra leefgebieden voor VHR-soorten en de waterkwaliteit en –kwantiteit,
in Overijssel behouden en versterken. Dit doen wij door in te zetten op een vitaal
opgaven in de KRW-wateren (vooral in Twente) en opgaven voor klimaat en bodemda-
platteland met hechte gemeenschappen. Op basis van sociaal-economische impact-
ling in Noordwest Overijssel. Bij de wettelijke doelen kunnen we onderscheid maken
metingen bepalen we per gebied wat het sociaal-economisch perspectief is en welke
in doelen die bekend zijn, doelen die nog nader uitgewerkt moeten worden door het
maatregelen daarvoor nodig zijn.
Rijk en doelen waarvan wij slechts een inschatting kunnen geven. De wettelijke doelen
De toekomstige invulling van het perspectief voor de landbouw willen we samen met
en de mate van (on)zekerheid zijn weergegeven in de tabel op de volgende pagina.
de agrarische sector vormgeven en het sociaal-economisch perspectief met de hechte
positie in Overijssel, en zal deze in de toekomst ook houden. Ook al neemt de omvang
gemeenschappen in onze dorpen en kernen. Zonder de agrarische ondernemers
Doelen 2 & 3: Behoud en versterking van de sociaal-economische kwaliteit van het platteland & Toekomstbestendig perspectief voor de landbouw
en bewoners van het landelijk gebied aan tafel is er geen samenwerking en voor het
Dit zijn doelen die wij als Overijssel toevoegen. Het realiseren van natuurherstel, een
en buurt’.
landbouwperspectief geldt: zonder ‘stoppers’ is er geen ruimte voor ‘blijvers’. Uiteindelijk worden de doelen mede gerealiseerd in gebiedsprocessen op het niveau van ‘boer
robuust watersysteem en minder emissies van broeikasgassen vallen of staan bij het
5
behoud van de sociaal-economische kwaliteit van het platteland en het bieden van
De drie doelen van het PPLG Overijssel variëren in grootheid en impact en vragen dus
een toekomstbestendig perspectief voor de landbouw. De drie doelen zijn voor ons
om een verschillende aanpak, verschillende instrumenten en een verschillende rol
onlosmakelijk verbonden. Wij willen boeren perspectief bieden en werken daarbij
van onze partners. Ook de randvoorwaarden om zelfbewust aan de slag te gaan zijn
met een maatwerkwerkaanpak, met grofweg drie hoofdkeuzes: doorgaan, aanpassen
anders. Hoe wij dit zien lichten wij in de komende hoofdstukken toe. Ga naar inhoudsopgave
NATUUR
WATER
KLIMAAT
Uitbreiding NNN (conform afspraken natuurpact). De Overijsselse
In 2027 zijn de maatregelen uitgevoerd voor de KRW-doelen voor
Opgave voor klimaatakkoord voor de veenweide gebieden. In dit
restopgave is ca 3600 ha. Uitvoering via de Ontwikkelopgave Natura
nutriënten in het oppervlakte- en grondwater.
gebied ligt ca 20.000 ha landbouwgrond.
Realiseren instandhoudingsdoelen Natura 2000 in 24 Natura 2000-
In 2027 zijn de maatregelen uitgevoerd voor de KRW-doelen voor
Opgave voor uitbreiding areaal bos. Landelijk 37.400 ha. Verwachting
gebieden (conform aanwijzingsbesluiten).
gewasbeschermingsmiddelen in het oppervlakte- en grondwater.
landelijke doorvertaling najaar 2022. Verwachte opgave 3.500-4.000
Opgave vermindering stikstofemissie met 41% (aanvullend op basispad
In 2027 zijn de maatregelen uitgevoerd voor goede kwantitatieve
Aanvullende landelijke opgave van 5 Mton CO2eq. reductie voor
van ca 10%). Een opgave waarbij alle sectoren betrokken zijn. Waarbij
toestand grondwaterlichamen conform KRW-vereisten.
broeikasgassen voor de sector landbouw. Het gaat hierbij om
2000.
ha, waarvan 1.500 ha binnen het NNN.
de provincie de ruimtelijke zonering van deze opgave zoals
methaan en lachgas. De totale opgave komt hiermee op 6,7 Mton.
opgenomen in de Startnotitie niet overneemt. De provincie werkt een
Deze wordt voorjaar 2023 provinciaal toebedeeld.
eigen aanpak uit. Droge en natte verbindingen tussen natuurgebieden: 10%
Daarnaast: Zoetwaterbeschikbaarheid (koppeling met hydrologie
Voor niet-agrarische sectoren neemt het Rijk maatregelen in het kader
groenblauwe dooradering. Mogelijke taakstelling tot 2050: 13.000 ha,
natuur, beekherstel zandgronden en vernatting veenweide).
van het CO2 beleid. Dit is aangekondigd voor januari 2023.
waarvan 3.900 ha voor 2030 (onderdeel van de oppervlaktes
Provinciale doelen en opgave nog in ontwikkeling.
hieronder). Aanvullende opgave uitbreiding Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR) -
Structurerende keuze voor de KRW-opgaven op de droge
natuur. Nog niet toebedeeld aan de provincies. Contouren opgave
zandgronden: stroken van 100-250 meter langs KRW-waterlopen.
•
Ca 8.200 ha nieuwe natuur tot 2050, waarvan 2.460 ha voor 2030;
Eerste verkenningen laten zien dat deze aanpak tot ca 22.000 ha
•
Ca 58.000 ha natuur inclusieve landbouw/agrarisch natuurbeheer
landbouwgrond kan omvatten (extensiever landgebruik).
tot 2050, waarvan ca 17.400 ha tot 2030 en ca 25.000 ha tot 2035. Aanvullende opgaven voortkomend uit nieuwe EU-
Structurerende keuze voor grondgebondenheid van de
biodiversiteitsbeleid (o.a. voor basiskwaliteit natuur in landelijk gebied
melkveehouderij. Er is nog niet aangegeven wat hieronder te
en op landbouwgrond).
verstaan.
Structurerende keuze: overgangszones rond Natura 2000-gebieden met natuurinclusieve landbouw met minder stikstofemissie en leefgebieden voor VHR-soorten.
Beknopte weergave van de Overijssel toebedeelde NPLG opgaven zoals opgenomen in de Startnotitie NPLG. Blauw: bestaande en bekende opgaven; oranje: opgave richtinggevend vertaald naar provincies; geel: opgave nog niet toebedeeld aan provincies, ook niet richtinggevend.. Via onder meer ecologische analyses – natuurdoel analyses, stikstof analyses en waterdoel analyses – bepalen wij per opgave het zogenaamde doelgat – wat is het doel, waar staan we, wat rest er te doen – en de hiervoor benodigde maatregelen. De uitkomsten hiervan verwerken in de volgende versies van dit PPLG.
6
Ga naar inhoudsopgave
3 Aanpak
Onze aanpak voor het PPLG Overijssel bestaat uit drie randvoorwaarden: 1. We pakken de drie doelen integraal op; 2. We werken de drie doelen gebiedsgericht en op verschillende niveaus uit; 3. Alle sectoren dragen naar rato bij aan de uitwerking van de natuur-, water- en klimaatdoelen en ook andere programma’s dragen bij aan de realisatie en aan een aanpak die lerend en adaptief is. Zo kunnen we ook eventuele meekoppelkansen benutten. Het totaal moet een goede integrale mix van stimulerende, normerende en regulerende maatregelen worden, waarbij het Rijk aan zet is om hierin duidelijke keuzes te maken en daarvoor de kaders te bieden voor de verdere invulling en uitvoering.
Gecombineerde aanpak De natuur-, water- en klimaatopgaven hebben grote impact op de ontwikkelings-
Onze denklijn voor de realisatie van de doelen is een gecombineerde aanpak met
mogelijkheden van de landbouw in Overijssel. Er is een andere koers voor de land-
verschillende sporen:
bouw nodig zodat deze sector kan bijdragen aan het realiseren van de doelen. Het
1. Provinciebreed geleidelijk realiseren van een grondgebonden
doel van de Landbouwvisie is een duurzame toekomstbestendige landbouwsector en een sector die naast voedselproductie ook bijdraagt aan manieren om bio-
melkveehouderij (binnen de kaders van het verwachte Landbouwakkoord); 2. Gebiedsgericht realiseren van een aanpak voor de KRW-opgave op met
diversiteit te versterken, koolstof vast te leggen, water vast te houden, de land-
name de droge zandgronden in Twente, de veenweide opgave in Noordwest
schappelijke kwaliteit en culturele identiteit te versterken en een gezonde leefom-
Overijssel, de opgave voor minder stikstofemissie en extra (boerenland-)natuur
geving te bieden (ecosysteemdiensten). De verwachting is dat de komende tien jaar
in de overgangsgebieden rond Natura 2000-gebieden en de opgave voor de
ongeveer 30% van de agrarische ondernemers het bedrijf beëindigt. Onze inzet is
groenblauwe dooradering;
dat de gronden van deze stoppende bedrijven voor het grootste deel beschikbaar
3. Bedrijfsgericht uitvoeren van maatregelen voor toekomstbestendige landbouw
komen voor blijvende bedrijven. Zo ontstaat een basis voor een toekomstbesten-
binnen de randvoorwaarden voor milieu en met goede verdienmodellen;
dige en meer grondgebonden bedrijfsvoering. De agrarische sector heeft op dit
4. Inzet op vitaal platteland met hechte gemeenschappen.
moment het overgrote deel van de Overijsselse grond in eigendom en/of gebruik (ca. 192.000 ha). Daar gaat als gevolg van autonome ontwikkelingen een klein deel vanaf, maar nog zeker 180.000 ha blijft primair in gebruik als landbouwgrond; voor hoogproductieve landbouw, natuurinclusieve en extensieve landbouw.
7
Ga naar inhoudsopgave
Omschrijving
Voordelen gecombineerde aanpak: • Zo bevorderen en benutten we de synergie tussen doelen en maatregelen. Daarom bekijken we de opgaven in samenhang en zetten we maatregelen in die meerdere doelen dienen. We zorgen voor verbinding met lopende programma’s en projecten; • Zo voorkomen we dat maatregelen voor de verschillende doelen strijdig met elkaar zijn. Bijvoorbeeld wanneer urgente stikstofmaatregelen ten koste gaan van maatregelen voor KRW of de klimaatopgave (voorkomen van afwenteling); • Zo voorkomen we dat we maatregelen nemen voor een bepaalde opgave die voor de korte termijn goed lijken, maar die dat vanuit het lange termijnperspectief niet zijn (voorkomen van regret-maatregelen en lock-in effecten). • Zo kunnen we werken aan een lange termijn perspectief en voorkomen we extra onzekerheid en vragen in de gebieden als gevolg van een voortdurende
1
Grondgebonden melkveehouderij in 2032 (provincie breed) 2 Realisatie gebiedsgerichte opgaven voor water, natuur en klimaat (veenweide en bos) i.c.m. extensievere landbouw 3 Bedrijfsgerichte maatregelen Totaal
Areaal
Bijdrage aan ammoniak opgave
Ca 120.000130.000 ha
Ca 23-27%
Bijdrage aan opgave broeikasgassen Ca 40-46%
Ca. 60.00-70.000 ha
Ca 33-38%
Ca 54-58%
Heel Overijssel. Alle sectoren
Ca 35-45%
--
100% richtinggevende opgave landbouw
100% verwachte opgave landbouw
Overzicht van de (geraamde) indicatieve bijdragen van de landbouw aan de opgaven van het PPLG
stapeling van maatregelen; • Zo kunnen we in sommige situaties komen tot slimme combinaties met netto minder impact op bedrijven en hectares.
Wij willen de sociaal-economische kwaliteit in Overijssel behouden en versterken. Dit doen wij door in te zetten op een vitaal platteland met hechte gemeenschappen. Samen met inwoners en gebiedspartijen werken we drie stappen uit:
In de tabel hiernaast geven we aan hoe de sporen bijdragen aan de realisatie van de doelen voor natuurherstel en minder emissies van broeikasgassen. Daarbij richten we ons in deze aanpak uitsluitend op de emissies uit de landbouw. Dat neemt in
1. Inzicht – Wat is de
geen geval weg dat ook andere sectoren naar rato van de emissie moeten bijdragen
sociaal-economische impact
aan de reductie van de emissies van ammoniak en broeikasgassen.
van het PPLG Overijssel (op
Ook in deze sectoren vinden maatregelen plaats en zijn verbonden met de aanpak
de gebieden)?
in het PPLG Overijssel. De realisatie van doelen voor niet-agrarische sectoren wordt
2. Uitzicht – Wat is het
opgepakt in andere programma’s. In dit PPLG Overijssel concentreren we ons daar-
sociaal-economisch
om op de landbouw voor de emissies in het landelijk gebied. In het werkdocument is
perspectief gegeven de
een nadere toelichting van onze denklijn in drie sporen opgenomen. Stikstof is een
opgaven per gebied?
significante drukfactor voor verschillende habitattypen. Voor het stoppen van de
3. Uitvoering – Welke acties
achteruitgang van de natuur en het natuurherstel is echter meer nodig dan de focus
voeren we uit in de
op stikstof en de daaraan gekoppelde kritische depositiewaarde (KDW). Voor het
gebieden passend bij het
bereiken van de wettelijke doelen zijn ook adequaat (overgangs)beheer, voldoende
sociaal-economisch
water van goede kwaliteit, robuuste natuurgebieden en verbindingen tussen natuur-
perspectief?
gebieden nodig. De werkelijke staat van de natuur dient daarom centraal te staan. 8
Ga naar inhoudsopgave
Bij de sociaal-economische kwaliteit kijken we naar de ‘brede welvaart’ van een gebied. Brede welvaart is ’alles wat mensen van waarde vinden’ (Planbureau voor de Leefomgeving). Wij nemen maatregelen die binnen het brede welvaartsmodel vallen (zie figuur). Wij willen dat de brede welvaart minimaal op orde blijft en houden hier in het PPLG Overijssel rekening mee. Maatregelen voor natuur, stikstof, water en klimaat dragen bij aan een beter milieu en een betere gezondheid. Op andere indicatoren kunnen de maatregelen echter een negatief effect hebben. Zo kunnen er minder arbeidsplekken beschikbaar komen in en rondom een
Maatwerk voor agrarische ondernemers
agrarische onderneming, kan de materiële welvaart van regio’s onder druk
In Overijssel leven we samen met ruim 1 miljoen heel verschillende mensen.
komen als er geen alternatieve werkgevers zijn en kan de sociale cohesie binnen
En zo ook hebben we heel verschillende boeren die hun eigen keuzes moeten
de samenleving minder sterk worden.
maken over hun toekomst; binnen de condities die de leefomgeving en de markt hen biedt. Er is niet één allesoverheersende aanpak; wij zien mogelijkheden in
Als provincie van het Noaberschap koesteren wij de samenwerking met onze
een gedifferentieerde aanpak. Maatwerk dus. Met grofweg drie hoofdkeuzes:
inwoners. De lokale kracht die wij iedere dag ervaren vanuit onze hechte
doorgaan, aanpassen en afbouwen. Dat alles vanuit de voorwaarde dat er
gemeenschappen zien wij als een belangrijke motor voor een breed gedragen nieu-
serieus goede perspectieven zijn bij het doorvoeren van die keuze.
we toekomst voor ons platteland. Het PPLG Overijssel bouwt daarbij verder op de kennis, ervaringen en netwerken van de programma’s Leefbaar Platteland, LEADER
Gebiedsgerichte samenwerking
en Sociale Kwaliteit. Naast de opgaven die het NPLG voorop stelt, zien we ook an-
Wij kiezen voor een gebiedsgerichte aanpak. Dit past bij onze Overijsselse manier
dere ruimtevragende opgaven in het landelijk gebied van Overijssel landen. Denk
van werken. Door de opgaven per gebied te bekijken ontstaat een aanpak die past
bijvoorbeeld aan de woningbouwopgave en de noodzaak om ook starters op de
bij de eigenheid van het gebied. We willen de kennis en kunde van alle gebieds-
woningmarkt een betaalbare plek te geven (al dan niet in vrijkomende agrarische
partijen benutten om tot goed uitvoerbare plannen te komen. Voor het PPLG
bebouwing), de energietransitie en de ruimte die nieuwe vormen van energie-op-
Overijssel houden we
wekking vragen of de mogelijkheden voor recreatie en toerisme. Deze ruimtelijke
de gebiedsindeling
ontwikkelingen vragen ook een goede afweging in de sociaal-economische impact
van de GGA-stikstof
en hebben we mede richting gegeven in het Fundament van de nieuwe Omgevings-
aan.
visie Overijssel. Daarbij zal er vanuit een goed ruimtelijk beleid door de gemeente altijd lokaal de integrale afweging plaatsvinden over hoe deze ontwikkeling past binnen de kaders van de Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving (KGO). Om inzicht te krijgen in de sociaal-economische impact ontwikkelt Wageningen Universiteit (WUR) samen met ons een objectieve impactmeting. Afhankelijk van de uitkomsten van de impactanalyse maken we in het gebied afspraken met overheden, stakeholders en betrokkenen over de te nemen maatregelen.
9
Ga naar inhoudsopgave
Van wettelijke doelen naar provincie, gebied en erf Op landelijk niveau worden de wettelijke doelen vastgesteld die voortvloeien uit (internationale) verplichtingen. Het Rijk deelt op basis hiervan taakstellende opgaven aan provincies toe. Wij werken deze opgaven uit in het PPLG Overijssel en voegen daaraan toe de opgaven voor het behoud en versterking van de sociaal-economische kwaliteit van het landelijk gebied en het perspectief voor de landbouw. Binnen de zes deelgebieden landen deze opgaven verschillend; een en ander is afhankelijk van de aanwezige Natura 2000-gebieden, de stikstofemissies, KRW-waterlichamen en veenweide. Bij de uitvoering vertalen we de doelen en opgaven naar het schaalniveau van gebiedsprocessen (tussen 500 en 4.000 ha.) en de individuele bedrijven in deze gebieden. Het Rijk vraagt de provincies de taakstellende opgaven uit te werken per gebied. Zie figuur op volgende pagina. In het werkdocument maken we een inschatting van de verdeling per gebied door: • concreet maken van doelen en opgaven; • in beeld brengen stand van zaken. Aan verschillende doelen en opgaven werken wij al langer en sommige maatregelen zijn al uitgevoerd; • bepalen in welke mate de doelen en opgaven al worden gerealiseerd en hoe groot per opgave het zogenaamde ‘doelgat’ is en wat hiervoor aanvullende maatregelen zijn, inclusief prioritering.
In het werkdocument is verder aangegeven welke concrete uitwerking in de eerste helft 2023 volgt.
10
Ga naar inhoudsopgave
Nationaal Programma Landelijk Gebied 2023-2030
Overig rijksbeleid
Andere programma’s dragen bij De realisatie van de doelen vindt deels plaats via het PPLG Overijssel en deels via andere programma’s van Rijk, provincie, waterschappen, gemeenten en maat-
Provinciaal Programma Landelijk Gebied 2023-2030
Bijdrage andere sectoren
schappelijke organisaties. Door samen op te trekken met de gebiedsgerichte uitwerking van het Fundament van de Omgevingsvisie leggen we in de gebieden de verbinding tussen deze opgaven en benutten we meekoppelkansen.
Deelgebiedsprogramma Salland
Gebiedsprocessen in gebieden van 500-4000 ha
Deelgebiedsprogramma Noordoost Twente
Deelgebiedsprogramma’s overige gebieden.
Gebiedsprocessen in gebieden van 500-4000 ha
Van nationale doelen tot opgaven per “gebied en boerenerf”
Landelijke programma’s: programma Energiehoofdstructuur, programma
In te regelen:
Verstedelijking en Wonen, programma Stikstofreductie en Natuurverbetering,
• Rode pijl: toedeling nationale opgaven aan gebieden • Groene pijl: bijdragen vanuit gebieden optellend tot landelijke doelen • Grijze pijl: relatie met emissies uit andere sectoren
Individuele agrariërs: bedrijfsontwikkeling afstemmen op mogelijkheden gebied
Alle sectoren dragen bij
programma Veen, uitvoering Klimaatakkoord landbouw en landgebruik, uitvoering vastgestelde stroomgebied-beheerplannen KRW 2022-2027, 7e Actieprogramma Nitraatrichtlijn, programma Bodem en Water sturend, Deltaprogramma’s Zoetwater en Ruimtelijke Adaptatie, natuurprogramma’s zoals Natuurpact en Nationale Parken, programma Mooi Nederland, Deltaplan Agrarisch Waterbeheer en Aanvalsplan Grutto. Provinciale programma’s: Ontwikkelopgave Natura 2000, Zoetwatervoorziening Oost-Nederland, Nieuwe Energie Overijssel, agrarisch natuurbeheer, boeren
Onze insteek is dat alle sectoren naar rato bijdragen aan de realisatie van de
voor drinkwater, Agro & Food en Leefbaar Platteland. Andere programma’s:
doelen. Wij brengen daarom het aandeel van andere sectoren in beeld en bepalen
gemeentelijke omgevingsplannen en onderliggende plannen en uitwerkingen.
daarbij wat we zelf kunnen beïnvloeden in aanvulling op wat we al doen. Hierbij valt te denken aan het terugdringen van het gebruik van fossiele brandstoffen via het programma Nieuwe Energie Overijssel en ons beleid voor industrie en mobiliteit. Voor stikstof maakt het Rijk in het voorjaar van 2023 bekend welke maatregelen worden genomen om de emissies in de niet-agrarische sectoren terug te dringen. Dan kunnen wij ook bepalen hoe dit doorwerkt in Overijssel en of er nog aanvullende gebiedsgerichte maatregelen nodig nodig zijn voor de niet-agrarische sectoren zodat ook deze sectoren de noodzakelijke reductiedoelen halen. In het werkdocument zijn de emissies per sector weergegeven.
11
Ga naar inhoudsopgave
Kennis, monitoring en leren
Monitoring van de resultaten
Realisatie van de PPLG-doelen via gebiedsprocessen is een langjarig en iteratief
We monitoren in hoeverre de doelen worden behaald (‘richten’), de manier waarop
proces, waar we via een adaptieve en lerende aanpak inspelen op nieuwe kennis
dat via maatregelpakketten in de gebiedsprocessen invulling krijgt (‘inrichten’) en
en inzichten. Dit vraagt om:
hoe de daadwerkelijke uitvoering van de plannen verloopt (‘verrichten’). Zo kunnen we waar nodig bijsturen en informeren over de voortgang. Ook kunnen we zo rich-
• het op peil houden en delen van kennis met gebiedspartners;
ting het Rijk onze inspanningen en behaalde resultaten verantwoorden.
• de monitoring van de resultaten;
Voor de keuze van indicatoren voor monitoring op de doelen (en dus effecten)
• de reflectie op het proces (‘lerend evalueren’).
zoeken we vanzelfsprekend aansluiting bij de door het Rijk gestelde eisen (onder meer via de Wsn en de KRW). Monitoring op de doelen/effecten loopt vanwege
Kennis op peil houden en delen met gebiedspartners
beschikbaarheid van data en modellen én effecten die pas na enige tijd zichtbaar
We breiden de bestaande kennishub voor de GGA Stikstof uit met de thema’s
worden, een aantal jaar ‘achter’. Om een goed beeld te krijgen van de mate waar-
klimaat, water en sociaal-economisch (inclusief agrarische ondernemers). Deze
in de doelen behaald zullen worden, is daarom ook nodig zicht te hebben op de
kennishub geeft via data, indicatoren en kaarten een beeld van de stand van zaken
vraag in hoeverre de geplande maatregelpakketten uit de gebiedsprocessen tot de
in de gebieden en biedt daarmee een feitelijke basis voor de gebiedsprocessen.
gewenste effecten (en dus doelbereik) zullen leiden. Dit vraagt een periodieke in-
Het is ook een basis om behaalde resultaten te monitoren.
ventarisatie van de geplande maatregelen en doorrekening daarvan op effecten via
Om met partners in de gebiedsprocessen in gesprek te gaan over de opgaven,
de genoemde scenariotool. In het verlengde hiervan wordt ook vastgelegd welke
mogelijke oplossingen en hun effecten, wordt – mede op basis van de data uit
maatregelen daadwerkelijk zijn uitgevoerd.
de kennishub – een interactieve tool ontwikkeld. Deze tool gebruiken we ook om het doelbereik van een (toekomstig) maatregelenpakket efficiënt door te kunnen
Reflectie op het proces (‘lerend evalueren’)
rekenen.
Ons streven is tijdens het PPLG-traject steeds te blijven reflecteren op het proces en daarvan te leren voor het vervolg. Dat doen we ook samen met andere pro-
In het PPLG-traject maken we gebruik van bestaande kennis en van nieuwe in-
vincies en de Regieorganisatie Transitie Landelijk Gebied (RTLG). We reflecteren
zichten, onder meer van de Regieorganisatie Transitie Landelijk Gebied (RTLG) en
periodiek met betrokkenen op het proces (‘wat gaat goed, wat kan beter?’) en ob-
innovatienetwerken als De Land Bouwers (voormalig Mineral Valley). Ook werken
serveren bij overleggen en bijeenkomsten. De lerende evaluatie richt zich zowel op
we samen met Wageningen University & Research. Voor een reflectie op het proces
het proces binnen de provinciale organisatie als op de gebiedsprocessen in de zes
maken we gebruik van een wetenschappelijke klankbordgroep met de hoogleraren
gebieden, waaronder het volgen en leren van initiatieven in de gebieden. We be-
Co Verdaas (Technische Universiteit Delft), Jurian Edelenbos (Erasmus Universiteit
spreken leerpunten met betrokkenen uit het programma en met gebiedspartners.
Rotterdam), Jos Arts en Wim Leendertse (beide van de Rijks Universiteit Groningen).
12
Ga naar inhoudsopgave
4 Instrumenten Om de PPLG-doelen te realiseren zijn verschillende instrumenten nodig. We willen
waar wel kan’. We onderscheiden daarin grofweg 4 soorten gebieden met ver-
de periode tot juli 2023 gebruiken om de ‘instrumentenkoffer’ samen met de ge-
schillende ontwikkelingsmogelijkheden voor de landbouw (zie kaart). De kaarten
biedspartners goed te vullen. Door koploperprojecten uit te voeren, leren we voor
geven een indicatie op gebiedsniveau die in de gebieden zelf wordt uitgewerkt. Het
de ‘echte’ uitvoering vanaf 2024. De aanpak van piekbelasters is een instrument dat
Fundament van de Omgevingsvisie wordt in het eerste halfjaar 2023 samen met de
door het Rijk wordt uitgewerkt en bij goede integratie met het PPLG Overijssel helpt
gebiedspartners nader uitgewerkt. De uitwerking van het PPLG Overijssel naar de
bij onze aanpak waarin de ‘stoppers’ de ‘blijvers’ faciliteren.
zes gebieden wordt hieraan gekoppeld, zodat het ruimtelijk beleid past bij wat voor
Fundament Omgevingsvisie
de realisatie van het PPLG Overijssel nodig is. De kaders voor het PPLG Overijssel liggen in 2024 vast in de nieuwe Omgevingsvisie en de Omgevingsverordening. Het
In het Fundament van de Omgevingsvisie zijn keuzes gemaakt die bepalend zijn
PPLG Overijssel kent een plan-m.e.r. plicht. Wij voeren voor het PPLG Overijssel
voor de uitwerking van de doelen in opgaven en oplossingen. De belangrijkste voor
geen zelfstandige m.e.r. uit, maar nemen dit integraal mee in het OER fase2 bij de
het PPLG Overijssel zijn:
Nieuwe Omgevingsvisie (zie werkdocument).
1. het water- en bodemsysteem zijn leidend; 2. de indeling van Overijssel in vier soorten gebieden met verschillende perspectieven voor de landbouw; 3. de overgangszones rond Natura 2000-gebieden; 4. de groenblauwe dooradering. De wettelijke doelen voor natuur, water en klimaat zijn in het Fundament van de Omgevingsvisie nader uitgewerkt. De kaarten geven een indicatief ruimtelijk beeld van de natuurperspectieven en van de ambities voor een klimaatbestendig water- en bodemsysteem. Het huidige landbouw- en voedselsysteem in Overijssel loopt tegen ecologische, financieel-economische en maatschappelijke grenzen aan. Toekomstperspectieven zijn onduidelijk of ontbreken. Wij willen met de agrarische ondernemers toewerken naar een landbouw waarin centraal staan: 1. de voedselproductie (gericht op zowel de directe omgeving als export naar Noord-West Europa), 2. de productie van groene grondstoffen voor de circulaire economie, 3. de vermarkting van kennis en 4. een goede zorg voor de leefomgeving (ecosysteemdiensten). Het is duidelijk dat niet ‘overal alles kan’. Uitgaande van het water- en bodemsysteem hebben wij in het Fundament van de Omgevingsvisie aangegeven ‘wat 13
Deze kaart is uitsluitend indicatief op het schaalniveau van de gebieden bedoeld. Hieraan kunnen geen rechten of verplichtingen worden ontleend voor individuele bedrijven of locaties. In de gebiedsprocessen zullen we dit samen met de partners verder uitwerken en concretiseren.
Ga naar inhoudsopgave
Het perspectief op een klimaat robuust water- en bodemsysteem (Fundament van de Omgevingsvisie) Deze kaart is uitsluitend indicatief op het schaalniveau van de gebieden bedoeld. Hieraan kunnen geen rechten of verplichtingen worden ontleend voor individuele bedrijven of locaties. In de gebiedsprocessen zullen we dit samen met de partners verder uitwerken en concretiseren.
14
De landbouwperspectieven (Fundament voor de Omgevingsvisie) Deze kaart is uitsluitend indicatief op het schaalniveau van de gebieden bedoeld. Hieraan kunnen geen rechten of verplichtingen worden ontleend voor individuele bedrijven of locaties. In de gebiedsprocessen zullen we dit samen met de partners verder uitwerken en concretiseren.
Ga naar inhoudsopgave
Randvoorwaarden en Instrumenten voor de gecombineerde aanpak
• Aanvullende maatregelen op basis van de natuurdoelanalyses ten behoeve van de realisatie van het areaal Natura 2000 gebieden en nieuwe natuur.
Een norm voor de grondgebonden melkveehouderij is een goed instrument voor het verminderen van de stikstofuitstoot en verbetering van de grond- en
* Wij verwachten van het Rijk dat zij een grondgebonden beleid vaststelt waarmee
oppervlaktewaterkwaliteit. Grondgebonden veehouderij (GVE) betekent dat meer
de provincie zich kan richten op het uitwerken van een strategie voor het op-
mest op eigen land wordt verwerkt en er minder kunstmest wordt aangevoerd.
kopen van grond en productierechten en het beschikbaar stellen van de grond
Een GVE-norm is bovendien makkelijk uitvoerbaar en handhaafbaar. Als in het
voor extensivering van de blijvende bedrijven.
PPLG wordt gesproken over GVE, dan bedoelen we steeds de GVE-norm op gebiedsniveau. Dat betekent niet dat er op een individueel bedrijf sprake is van
Wij ondersteunen ondernemers in de ontwikkeling van hun bedrijf om deze af te
een bepaalde normstellende GVE normering, maar dat er op gebiedsniveau
stemmen op de mogelijkheden in de gebieden waar de bedrijven liggen. Wij willen
afspraken gemaakt worden die voor dat desbetreffende gebied leiden tot een
met kaders en randvoorwaarden bijdragen aan het ontwikkelen van handelings-
reductie van de emissies.
perspectief voor agrarische ondernemers. Om deze mogelijke ontwikkelingsperspectieven ook toe te kunnen passen in de praktijk is een aantal van de hiervoor
Om uitvoering te geven aan een grondgebonden landbouw en gebiedsgerichte
beschreven instrumenten nodig. Er zijn randvoorwaarden waarvoor de provincie
opgaven werken wij het volgende instrumentarium verder uit:
aan de lat staat en er zijn maatregelen die het Rijk moet nemen.
• Regelingen voor de opkoop van productierechten en ruilgronden en de uitgifte van verkregen gronden*; • Uitwerking/inrichting van kavelruil en landinrichting voor landbouwstructuurversterking op grond van de Wet inrichting landelijk gebied (Wilg); • Normering in het kader van mestbeleid (landelijk of provinciaal); • Inrichtingsplannen (vrijwillig/Wilg/omgevingsplannen); • Regeling voor de afkoop en waardedaling van gronden; • Regeling beloning ecosysteemdiensten voor de realisatie van gewenste maatschappelijke doelen (zoals regeneratie/uitmijning bodems/water vasthouden/groen blauwe dooradering (langjarig, zodat bedrijfsperspectief er op gebaseerd kan worden)). Kern is dat doelen op waarde worden gezet en ver volgens op basis daarvan ook de beloning voor de realisatie wordt gebaseerd. Hier bouwen wij verder op bestaande regelingen voor agrarisch natuur- en waterbeheer en zoeken de samenhang met de eco-regelingen van het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB); • Regeling beloning ecosysteemdiensten voor het beheer van leefgebieden VHR-soorten/GBDA/extensief landgebruik; inrichtingsplannen en overgangszones voor deelstroomgebieden en beekdalen; 15
Ga naar inhoudsopgave
Koploperprojecten De koploperprojecten geven vorm aan het PPLG Overijssel en het benodigde instrumentarium. De projecten worden uitgevoerd vooruitlopend op de ‘echte’ uitvoering vanaf 2024. Ook helpen de koploperprojecten ons in het nader vormgeven van de deelgebiedsprogramma’s, de gebiedsgerichte samenwerking en wat dat bij de uitvoering van alle gebiedspartners vraagt. In 2023 gaan we in ieder geval aan de slag met de onderstaande koploperprojecten; deze projecten worden gefinancierd vanuit een voorschot van het Transitiefonds: • Sociaal-economische impact als uitgangspunt voor een versnellingsmaatregel op Wsn gebiedsplan (€ 2,2 mln.) • Baarlingerpolder (€ 6,0 mln.) • Gebiedsproces Junne (€ 4,0 mln.) • Praktijkleernetwerken en KPI’s in de praktijk ism De Land Bouwers (voormalig Mineral Valley) (€ 0,55 mln.) • Ontwikkelen gebiedsgerichte biodiversiteitsmonitor (€ 0,5 mln.) • Ontwikkeling Borkeld (project van Staatsbosbeheer, valt niet onder provinciale verantwoordelijkheid)
16
Ga naar inhoudsopgave
5 Partners Sterke samenwerking is nodig voor een toekomstbestendig Overijssel. Om vanuit
beroepsprocedure weer worden vernietigd.
onze verantwoordelijkheid een bijdrage te leveren aan de (inter-)nationale opgaven
• Duidelijkheid over de aanpak voor de piekbelasters en een goede afstemming
en afspraken pakken wij de opgaven op met de Overijsselse partners. Wij bouwen
met de aanpak van PPLG Overijssel. Bij deze laatste gaan wij ervan uit dat de
voort op de ervaringen en gebiedskennis van onder meer Samen Werkt Beter en
stoppers de blijvers faciliteren en dat de gronden beschikbaar komen in de
de GGA Stikstof. Wij hebben voor effectieve gebiedsgerichte samenwerking mede de steun van het Rijk nodig. Het gaat hierbij onder meer om duidelijke kaderstelling
gebiedsprocessen in Overijssel. • Een duidelijk perspectief voor de landbouw. Zodat de provincie op korte
en normering en de financieringsmogelijkheid van het Transitiefonds.
termijn een aantal instrumenten kan (door)ontwikkelen dat de concrete
De gesprekken over het partnerschap zijn dit najaar gestart en krijgen in 2023 een
vertaling van deze doelen mogelijk maakt.
vervolg. Tot juli 2023 richt de samenwerking zich voornamelijk op het opstellen van het (deel)gebiedsprogramma en de realisatie van de koploperprojecten. Bij de definitieve vaststelling van het PPLG Overijssel in het najaar van 2023 moet per gebied de samenwerking voor de realisatiefase staan.
Iedereen aan tafel De provincie wil vaart maken met het uitwerken van het PPLG Overijssel, maar het gebiedsgericht werken heeft voor ons alleen zin als daadwerkelijk alle partijen aan-
• Duidelijkheid over de taakstellende opgaven voor natuur, water en klimaat voor Overijssel. • Middelen voor de realisatie van initiatieven in de gebieden; mensen staan nu klaar om aan de slag te gaan en wachten tot in 2024 de middelen beschikbaar komen is funest voor het draagvlak. • Middelen om bedrijven op te kunnen kopen (die nu aangeven te willen stoppen). Dit kunnen we inzetten in ons provinciale anticiperend grondfonds.
schuiven aan de overlegtafels. Op dit moment praat de provincie wel met boeren
Opgave voor gebiedsgerichte samenwerking
en hun vertegenwoordigers, maar schuiven deze veelal niet aan de overlegtafels
De opgave per PPLG-gebied laat zich in de kern samenvatten als:
aan. Met als gevolg dat er veel over hen wordt gesproken, maar niet met hen. En
het organiseren en uitvoeren van een samenwerkingsproces om te komen tot een
dan kunnen we nog zulke mooie integrale plannen maken, maar dan ontbreekt het
situatie waarin onze doelen op orde zijn. Dit vraagt inzet van alle betrokkenen: de
draagvlak daarvoor. Uiteraard doen we een beroep op de agrarisch ondernemers
vier overheden, de maatschappelijke organisaties, de (agrarische) ondernemers en
om alsnog aan te schuiven, maar we zien dat de aanleiding van hun afwezigheid
de bewoners.
wordt gevoed door verschillende onzekere factoren, waaraan de overheid heeft
Een goede analyse van de huidige situatie - inclusief joint fact finding - is nodig om
bijgedragen. Als provincie streven we naar langjarige zekerheden voor de agrarisch
een adequaat gebiedsprogramma te kunnen opstellen en uitvoeren. De loop-
ondernemers, maar daarbij zijn we mede afhankelijk van de stappen die alleen de
tijd van het PPLG Overijssel is lang (12 jaar). Wij hanteren daarbij een adaptieve
Rijksoverheid kan nemen. Daarom hebben we het Rijk gevraagd om op zeer korte
planning. Naast de analyse van de opgaven is er aandacht voor het vormgeven van
termijn de volgende randvoorwaarden te creëren:
het gebiedsproces. De hoofdvraag is: welk type gebiedsproces is nodig gezien de uitgangssituatie in een gebied? Opties zijn:
• Het op korte termijn oplossen van de problematiek van de PAS-melders. Zie hiervoor ook onze brandbrief die we eerder deze maand verstuurden.
1. Vrijwillige processen (‘bottom up’)
Dit betekent legalisatie van de PAS-melders. Waarbij de provincie moet
2. Inrichtingsprojecten onder de Wet Inrichting Landelijk Gebied (wettelijk of
worden gefaciliteerd met een geborgd instrumentarium dat leidt tot reductie
vrijwillig)
van de stikstofdepositie. Daarmee kan weer extern worden gesaldeerd
3. Omgevingsplannen en projectbesluiten onder de Omgevingswet/Wro
zonder dat de reële vrees bestaat dat afgegeven vergunningen bij een 17
Ga naar inhoudsopgave
Elk van de drie heeft voor- en nadelen. Zij spelen alle drie een rol bij de ‘ruil-
eenstemming te bereiken over hoe de uitvoering van het PPLG Overijssel georgani-
verkaveling 2.0’ die in veel gebieden nodig is om de doelen te realiseren. De
seerd kan gaan worden.
gebieden onder de projecten van punt 2 en 3 hierboven bestempelen we vooralsnog als ‘uitwerkingsgebieden’. Om alle betrokkenen duidelijkheid te geven en
Uitgangspunten voor de verdere uitwerking van het partnerschap in Overijssel zijn:
ook om wettelijke redenen, benoemen we dergelijke gebieden op de programmeringskaart/plankaart van het PPLG Overijssel. Bij keuze voor realisatie via Omge-
• Alleen samen kunnen we deze complexe samenhangende opgave aan;
vingsplannen en Projectbesluiten (“provinciale inpassingsplannen”) is er in beginsel
• Vertrouwen dat er bottom up meer mogelijk is, maar wel vanuit ‘harde’
de mogelijkheid bij verregaande aanpassingen in het landgebruik grondeigenaren
doelen die in ieder geval gehaald moeten worden (het WAT);
schadeloos te stellen en op basis van volledige schadeloostelling gronden te ver-
• HOE we dat doen is de kern van de samenwerking;
werven. Wij verkennen of die aanpak die wij nu toepassen in de Ontwikkelopgave
• Ieder vanuit zijn eigen rol, maar wel met een collectief einddoel;
Natura 2000 voor de internationale natuurdoelen verbreed kan worden naar de
• De samenwerking kan en mag per gebied verschillend worden ingericht.
internationale opgaven voor stikstof, water en klimaat.
Rollen en verantwoordelijkheden
Met onze mede-overheden willen we nadrukkelijk verkennen welke rol zij kunnen vervullen in het klimaatrobuust op orde krijgen van Overijssel (mede wettelijke
In het PPLG Overijssel werken we in de zes gebieden samen met onze mede-
verantwoordelijkheid waterschappen) c.q. het invullen van de sociaal-economische
overheden en andere gebiedspartners als waterschappen en gemeenten, na-
dimensie van het PPLG Overijssel (een van de taken van de gemeenten).
tuurbeheerders, landbouw- en andere belangenorganisaties. Weliswaar zitten de landbouwpartijen op dit moment formeel niet aan de bestuurlijke gebiedstafel (zij hebben ‘de pauzeknop ingedrukt’), maar zowel op het niveau van de ondernemer, het gebied, of de provincie Overijssel als geheel zijn er goede contacten met agrariërs en hun vertegenwoordigers. Samen zoeken we naar oplossingsrichtingen vanuit diverse perspectieven én vanuit de eigen rol en verantwoordelijkheid. Daarbij hoort ook het werken met bestuurlijke en ambtelijke gebiedstafels (verschilt qua benaming per gebied), gebiedsteams en de rol van de gebiedsregisseur. We hopen dat de landbouworganisaties ook bestuurlijk weer deel gaan nemen zodat ze ook hun inbreng kunnen hebben bij de (deel)gebiedsprogramma’s. Aan de zes bestuurlijke tafels vonden in november/ december 2022 verkennende gesprekken plaats over hoe het partnerschap ingevuld kan worden. Dit gesprek moet aan iedere tafel nog verder worden gevoerd (zie bijlage spoorboekje). Daarnaast zijn met diverse partners bilateraal, in groepsverband eerste gesprekken gevoerd. Datzelfde geldt voor de brede samenwerking die onder de vlag van Samen Werkt Beter op het schaalniveau van de provincie Overijssel bij elkaar komt. Deze gesprekken worden voortgezet met de intentie om zo breed mogelijk over18
Ga naar inhoudsopgave
6 Randvoorwaarden regels, tijd en geld We willen als Overijssel zelfbewust aan de slag met het PPLG Overijssel en de realisatie van de doelen. Hiervoor is samenwerking met onze partners nodig. Hoe we dit willen aanpakken met onze gebiedspartners hebben we hiervoor beschreven; het welslagen vraagt echter ook iets van onze Rijkspartner. Daarvan hebben we nodig dat onze randvoorwaarden in termen van regels, geld en tijd goed worden ingevuld.
Slagvaardige gebiedsprocessen Onze ervaringen van de afgelopen jaren in het kader van Samen Werkt Beter en de Ontwikkelopgave Natura 2000 laten zien dat we door samenwerking in gebiedsprocessen veel kunnen bereiken als de volgende randvoorwaarden ingevuld zijn: 1. Er is duidelijkheid over de opgaven per gebied; 2. Er is een duidelijk Rijksbeleid voor de opgaven; 3. Er is handelingsperspectief op gebiedsniveau en op bedrijfsniveau (voor de verschillende partijen). De opgaven zijn realiseerbaar; 4. Er is zicht op realisatie: de benodigde (publieke) middelen voor de (publieke) opgaven zijn beschikbaar; 5. Er is ruimte voor maatwerk in gebieden/gebiedseigen oplossingen; 6. Er is een duidelijke ‘governance’ in de gebiedsprocessen. Met de uitwerking van het PPLG Overijssel willen wij met het Rijk en onze partners de bovenstaande randvoorwaarden invullen. Hierbij vragen wij de volgende inzet van het Rijk. Het Rijk dient te zorgen voor duidelijkheid over de taakstellende opgaven voor natuur, water en klimaat voor Overijssel. Zodat wij deze kunnen doorvertalen naar de gebieden en deelgebieden in Overijssel om duidelijkheid te geven over de opgaven. Hiervoor is het nodig dat de opgaven die in het kader van PPLG Overijssel gerealiseerd dienen te worden, uiterlijk in de eerste helft van 2023 bekend zijn.
Opgaven die later bekend worden, moeten wat ons betreft wachten op uitvoering tot een volgende fase van het NPLG/PPLG, omdat bewegende doelen zorgen voor vertraging in de realisatie.
19
Ga naar inhoudsopgave
Duidelijkheid is ook nodig over de onontkoombaarheid van de internationale op-
waar kansrijke en juridisch houdbare oplossingen aarden en werkt graag mee aan
gaven voor natuur, water en klimaat. Het is nodig dat het Rijk in het NPLG opneemt
geborgde oplossingen.
dat de overheden indien nodig hiervoor passend instrumentarium, zoals Omgevingsplannen en Projectbesluiten (“Provinciale Inpassingsplannen) moeten inzet-
Het Rijk richt momenteel een grondbank in voor het verkrijgen van grond in de
ten, inclusief de mogelijkheid ondernemers in die gebieden schadeloos te stellen.
provincies. Dit kan behulpzaam zijn voor provincies die geen eigen grondbedrijf
Zoals wij deze nu toepassen voor de natuurherstelmaatregelen van de
of -organisatie hebben. Overijssel heeft dit wel en voert hierin zelf graag de regie.
Ontwikkelopgave Natura 2000.
Overijssel zal een grondstrategie uitwerken en dit in februari voorleggen aan het ministerie. Daarbij vragen wij eigen regie/verantwoordelijkheid, middelen om dit uit
Het Rijk is ook verantwoordelijk voor het stellen van generieke normen op be-
te voeren en een uitvoeringskader dat ruimte maakt voor gebiedsgericht maat-
drijfsniveau, zoals voor de grondgebondenheid van de melkveehouderij. Verder is
werk.
er ook duidelijkheid nodig over de Rijksdoelen en normen op bedrijfsniveau voor emissies van ammoniak, voor de emissie van methaan en voor mestgebruik. Het is
Overijssel wil ruimte claimen voor extra investering in onder meer werkgelegen-
nodig dat de ondernemers op bedrijfsniveau weten aan welke normen zij richting
heid, voorzieningen, sociale structuren en brede welvaart op het platteland. Samen
2030 er 2035 moeten voldoen, zodat zij hier gericht aan kunnen werken. En zodat
met het Rijk en de gebiedspartners wil zij een revolverend fonds instellen met een
wij hen in gebiedsprocessen gericht kunnen ondersteunen. Op dit moment
rijksbijdrage met een omvang van € 10 miljoen euro per jaar. Hiermee laat ook het
ontbreken zulke richtinggevende normen. Wij verwachten dat het Rijk dit de
Rijk zien dat het platteland waardevol is voor de ontwikkeling van Nederland.
komende tijd verduidelijkt. Zodat wij kunnen bepalen of deze passend zijn voor de opgave in Overijssel. Of dat wij voor bepaalde opgaven in gebieden aanvullende
Het perspectief voor de landbouw moet zo spoedig mogelijk concreet worden. De
normen nodig hebben.
provincie Overijssel wil op korte termijn een aantal instrumenten (door)ontwikkelen die de concrete vertaling van deze doelen mogelijk maken. Het gaat dan bij-
Duidelijkheid over de aanpak voor de piekbelasters en een goede afstemming
voorbeeld om de kwaliteitsimpuls Agro&Food, het faciliteren van ondernemers die
met de aanpak van het PPLG Overijssel. Bij deze laatste gaan wij ervan uit dat de
willen afbouwen en het ontwikkelen van een KPI systematiek. Een cruciaal onder-
stoppers de blijvers faciliteren en dat de gronden beschikbaar komen in de
deel is naar onze overtuiging het op de juiste waarde zetten van maatschappelijke
gebiedsprocessen in Overijssel.
diensten door boeren, zoals het beheren van natuur en landschap.
Wat op heel korte termijn moet worden opgelost is de PAS-problematiek. Niet
Deze maatschappelijke waardering verdient een marktconforme beloning, die
alleen vanwege de verantwoordelijkheid die de overheid heeft in de ontstane
mogelijk gemaakt moet worden vanuit een gebiedsfonds waarmee langjarig (tot
situatie, maar ook omdat de dynamiek rondom PAS een belangrijke factor is in het
30 jaar) vergoedingen voor ecosysteemdiensten gefinancierd kunnen worden.
welslagen van onze gebiedsprocessen. De provincie moet worden gefaciliteerd met
Wij hebben hier ervaring mee met een samen met LNV opgezette aanpak die de
een geborgd instrumentarium dat leidt tot reductie van de stikstofdepositie. Zo kan
goedkeuring van de Europese Commissie heeft. Pas wanneer er concreet langjarig
er weer extern worden gesaldeerd zonder dat de reële vrees bestaat dat afgegeven
perspectief is voor agrarisch ondernemers, dan kunnen zij daadwerkelijk aan de
vergunningen bij een beroepsprocedure weer worden vernietigd (zie het arrest
slag met het verduurzamen en aanpassen van hun bedrijfsvoering en het door-
Raad van State Gebiedsontwikkeling Oostelijke Langstraat). De provincie Overijssel
rekenen van alle investeringen die daarvoor nodig zijn.
staat rondom het PAS volop in de belangstelling. Zij wil ook de overheidslaag zijn 20
Ga naar inhoudsopgave
Kostenraming Voor de realisatie van de 3 doelen van het PPLG Overijssel zijn middelen nodig voor
Spoor gecombineerde opgave
1
de uitvoering en het beheer. Hiernaast een eerste kostenraming voor de realisatie van de doelen tot 2030. In deze voorlopige kostenraming zijn de kosten van de uitvoering in het veld opgenomen. De kosten van de programmaorganisatie, voor-
2
bereidingskosten, uitvoeringskosten provincie en kosten extra taken provincie door de generieke verzwaring / intensivering van taken als gevolg van de uitvoering van het NPLG en de aanvullende apparaatskosten zijn niet opgenomen. 3
Tijd Onontkoombaarheid en geen tijd te verliezen is het adagium! Maar voldoende draagvlak vanuit onze 6 gebieden heeft echter ook tijd nodig. We moeten het
4
meteen samen goed doen. Overhaaste druk op de ketel doet niet alleen de gebiedsprocessen geen goed, maar is ook funest voor de sociale en economische kwaliteit van ons platteland. De ervaring uit onze gebiedsaanpak herstel Natura 2000-gebieden leert dat deze processen tijd nodig hebben. Draagvlak verwerven is cruciaal om daarna soepeler en sneller tot realisatie over te gaan.
5
We hebben minimaal tot 2035 tijd nodig, waarbij er een reëel risico is dat er meer tijd nodig blijkt voor de definitieve realisatie. 6
Maatregelpakket
Globale raming
Bevordering grondgebonden melkveehouderij en vermindering emissies veehouderij
Opkoop indicatieve mix melkvee/varkens € 1,8-2,0 miljard /pluimvee/kalveren bij omvorming/ extensivering/ beëindiging veehouderijen (o.a. doorhalen productierechten/ afwaardering bedrijfsgebouwen) (ca 2535% van de veestapel)* Gebiedsgerichte opgave voor natuur, water • Afwaardering grond en € 1,7-2,0 miljard en klimaat in de uitwerkingsgebieden** • Vooral beloning ecosysteemdiensten (deels 30-jarige afspraken)
voor water, bodem en natuur (deels 30 jarige contracten) • Inrichtingsmaatregelen KRW-gebieden • Nieuwe natuur/bos*** Bedrijfsgerichte- en ketengerichte Nader uitwerken in kader traject € 175-250 miljoen maatregelen om de agrarische ondernemers Perspectief Landbouw (PM) te ondersteunen hun bedrijf en bedrijfsvoering aan te passen aan de condities in de gebieden waar zij zich bevinden. Sociaal-economische kwaliteit Instellen en beheren revolverend fund en In totaal € 100 miljoen aan procesbegeleiding/ onderzoek. rijksinvesteringen, Hoogte van investeringen gekoppeld aan financiering vanuit EU, mate van impact provincie, partners, met mogelijkheden voor vermeerdering vanuit bestaand beleid Proceskosten gebiedsprocessen € 175-220 miljoen • Inzetten gebiedsteams per PPLG(nader te ramen aantal gebied projecten per categorie) • Ondersteuning vrijwillige gebiedsprocessen • Wilg processen • Omgevingsplannen Inflatielasten (bij 3%) In de voorlopige kostenraming is uitgegaan 750 miljoen van het prijspeil 2022. De inflatielasten zijn separaat in beeld gebracht op basis van een inschatting van de verdeling van kosten over de periode 2024 tot en met 2030. Bij een inflatie van 3% bedraagt de extra last € 0,75 miljard. Iedere extra procent inflatie levert een stijging van € 0,25 miljard op. Totaal
€ 4,7-5,3 miljard
* met name inspelend op stoppende (ca 3-4% per jaar) en extensiverende bedrijven. Deze post heeft naar verwachting overlap met de Rijksaanpak voor de piekbelasters. ** In deze versie van het PPLG is de kwantiteitsopgave voor water – o.a. aanpak verdroging – nog niet volledig verwerkt. Dit zal in een volgende versie gedaan worden op basis van lopend onderzoek ** Of -alternatief - voor 12 jaar via het Transitiefond en het bedrag voor de beheerskosten voor de overige 18 jaar via aanvulling op het provinciefonds; ** Exclusief structurele beheerskosten. Hiervoor aanvulling op provinciefonds (3100 ha) nodig. Nader te bepalen afhankelijk van de nog toe te wijzen natuurdoelen.
21
Ga naar inhoudsopgave
Eerste versie PPLG Overijssel 20 december 2022 Vragen over het PPLG Overijssel? 2022-603
22
Mail naar pplg@overijssel.nl
Ga naar inhoudsopgave