Woonvisie Stadskanaal
Tekst van het document
Bron: Gemeente Stadskanaal / Bureau Beeldtaal
GOED WONEN VOOR IEDEREEN WOONVISIE GEMEENTE STADSKANAAL 2025 - 2030 6 november 2025
1
INHOUD
2
WOONVISIE STADSKANAAL 2025 - 2030
1
INLEIDING
2
Wonen in Stadskanaal
3
Thema: Een passende woning voor iedereen
18
4
Thema: Wonen, welzijn en zorg
25
5
Thema: Toekomstbestendige woningvoorraad en woonomgeving
28
6
Visie op de uitvoering
31
7
Begrippenlijst
34
1.1 1.2
2.1 2.2
6.1 6.2 6.3 6.4
INLEIDING Wat speelt er op de achtergrond?
Wonen in een uniek landschap met goede voorzieningen Onze uitdagingen
Samenwerking Woningbouw: versnellen en waar nodig bijsturen Prestatieafspraken Monitoring
VERSIE 6 NOVEMBER 2025
3
4 6
9
10 16
32 33 33 33
1
INLEIDING
Bron: Gemeente Stadskanaal / Bureau Beeldtaal
1.1
INLEIDING
Wonen in een bijzonder landschap, in rustige dorpse woonmilieus of met voorzieningen in de buurt. In de gemeente Stadskanaal hebben we veel te bieden en wonen veel mensen hier prettig. Om dit te behouden en waar mogelijk zelfs te verbeteren, staan we voor een aantal opgaven. Zo is er door het woningtekort en een groei van het aantal huishoudens behoefte aan meer (betaalbare) woningen. Daarnaast zien we economische ontwikkelingen, vergrijzing, opgaven rondom wonen en zorg en een opgave in de kwaliteitsverbetering van de bestaande voorraad op ons afkomen. En willen we ons voorbereiden op de komst van de Nedersaksenlijn en andere ontwikkelingen, die het wonen en werken in onze gemeente nog aantrekkelijker zullen maken. Deze ontwikkelingen vragen om actueel, integraal, uitvoerbaar en gedragen woonbeleid. Daarom actualiseren en scherpen we de aflopende woonvisie 2020-2025 aan. Zo zijn we klaar voor de opgaven die de komende jaren op onze woningmarkt afkomen. Met deze Woonvisie 2025-2030 leggen we als gemeente Stadskanaal de prioriteiten van het lokale woonbeleid voor de komende jaren vast. De visie geeft inhoud en richting aan de ontwikkelingen op het gebied van wonen en volkshuisvesting voor de komende jaren. Het legt de basis onder de prestatieafspraken die we met
4
WOONVISIE STADSKANAAL 2025 - 2030
de corporaties en huurdersorganisaties maken. We richten ons concreet op de komende vijf jaar, met een doorkijk naar de langetermijnontwikkelingen die onze aandacht vragen.
KOMPAS De wereld om ons heen verandert: de bevolking krijgt een andere samenstelling en de economie en woningmarkt ontwikkelen zich. De keuzes die we vandaag maken, bepalen hoe we in de toekomst wonen. Daarom is deze woonvisie geen blauwdruk met vaststaande plannen, maar een kompas. Het wijst ons de richting en helpt ons om onze doelen te bereiken, terwijl er genoeg ruimte en flexibiliteit blijft om in te spelen op veranderende omstandigheden, nieuwe kansen en actuele thema’s.
we afhankelijk van de inzet van onze partners: woningcorporaties, ontwikkelaars, zorgpartijen, andere stakeholders en natuurlijk de inwoners van onze gemeente. We zien deze woonvisie dan ook als een uitnodiging om samen de schouders eronder te zetten. In een jaarlijkse uitvoeringsagenda werken we deze visie verder uit en concretiseren we de stappen die we gaan zetten. Tot slot wordt de woonvisieonderdeel van de omgevingsvisie en het startpunt voor de jaarlijkse cyclus van overleg, evaluatieen bijsturing met de woningcorporaties en huurders organisaties.”
De woonvisie is een thematische uitwerking van de doelen van de omgevingsvisie. Deze woonvisie is mogelijk de laatste woonvisie van de gemeente. In het wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting is opgenomen dat de woonvisie op termijn wordt vervangen door een volkshuisvestingsprogramma, als uitwerking van de omgevingsvisie. Hierin moet concreet worden vastgelegd hoeveel woningen er waar en voor welke doelgroepen gebouwd worden. Een prettige woonomgeving creëren we samen. Als gemeente kunnen en willen we dit niet alleen. Voor het realiseren van onze doelen zijn
VERSIE 6 NOVEMBER 2025
Figuur 1 +2: Impressie participatiebijeenkomsten
WONINGMARKTONDERZOEK EN GESPREKKEN ALS FUNDAMENT De basis voor deze woonvisie ligt in onderzoek en diverse gesprekken en bijeenkomsten met stakeholders en onze inwoners. → Enquête en gesprekken. Tussen 9 april en 26 mei 2025 namen we een enquête onder onze inwoners af. In deze enquête vroegen we naar woonwensen en welke opgaven op de woningmarkt onze inwoners het belangrijkst vinden voor nu en in de toekomst. Daarnaast hebben we in de zomer van 2025 verschillende straatgesprekken met inwoners gevoerd. Van inwoners hoorden we wat er leeft en waar hun wensen en zorgen zitten. → Woningmarktonderzoek. Samen met dataonderzoek hebben we de opbrengsten van de enquête en straatgesprekken uitgewerkt in een woningmarktonderzoek. Dit woningmarktonderzoek is de feitelijke basis en onderlegger van deze woonvisie. → Woonavond. Op 1 oktober 2025 hebben we inwoners gesproken op de woonavond van de gemeente Stadskanaal. Tijdens deze middag en avond konden inwoners binnenlopen bij theater Geert Teis om in gesprek te gaan over wonen in onze gemeente. Ze konden aangeven waar hun behoeften zaten, welke knelpunten ze op de woningmarkt ervaren. Deze uitkomsten hebben we verwerkt in deze woonvisie. → Werksessies met woonpartners.
Met woningcorporaties, marktpartijen, belangenorganisaties, zorg- en welzijnsorganisaties en de gemeentelijke afdelingen hebben we via interactieve werkateliers samen nagedacht
5
WOONVISIE STADSKANAAL 2025 - 2030
over de opgaven, visie en maatregelen. Met de woningcorporaties Lefier en Woonservice hebben we daarnaast verdiepende gesprekken gevoerd over de sociale woningvoorraad, betaalbaarheidsopgave en de opgaven in de bestaande woningvoorraad.
Figuur 3: Ontwikkeltraject van de woonvisie
VERSIE 6 NOVEMBER 2025
LEESWIJZER Hoofdstuk 2 schetst het wonen in de gemeente Stadskanaal. De focus wordt gelegd op de identiteit en kenmerken van de gemeente en de uitdagingen waar we de komende jaren mee aan de slag moeten. In hoofdstuk 3, 4, en 5 lichten we thematisch de opgaven en ambities van de woonvisie toe. Dit doen we aan de hand van de thema’s: een passende woning voor iedereen, wonen, welzijn en zorg en een toekomstbestendige woningvooraad en woonomgeving. In hoofdstuk 6 schetsen we onze visie op de uitvoering.
1.2
WAT SPEELT ER OP DE ACHTERGROND?
NATIONAAL → De Nationale Woon- en Bouwagenda. Het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening heeft met de Nationale Woon- en Bouwagenda het volkshuisvestingsbeleid opnieuw als een kerntaak van de overheid gepositioneerd. De agenda omvat diverse programma’s die gericht zijn op het vergroten van de beschikbaarheid, het waarborgen van de betaalbaarheid en het verbeteren van de kwaliteit van het Nederlandse woningaanbod. De concrete doelstellingen tot 2030 omvatten: de realisatie van 900.000 nieuwe woningen, de waarborg dat tweederde van deze nieuwbouw in het betaalbare segment valt, een evenwichtige spreiding van nieuwe woningen over de gemeenten en het voorzien in passende huisvesting voor specifieke aandachtsgroepen. Het overkoepelende doel is om duurzame huisvesting voor iedereen te realiseren, met speciale aandacht voor kwetsbare gebieden. Deze nationale programma’s en thema’s vormen de basis voor de structuur van de lokale woonvisie.
6
de volkshuisvesting en de woningbouwopgave in het bijzonder. Deze opgave is groot: ieder jaar moeten er 100.000 woningen worden gerealiseerd, waarvan tweederde betaalbaar en 30% sociale huurwoningen. De Wet Versterking regie volkshuisvesting zorgt voor de wettelijke verankering van alles wat op het gebied van volkshuisvesting in gang is gezet. Het Rijk, provincies en gemeenten krijgen hiermee het juiste wettelijke gereedschap in handen om met meer regie en meer tempo meer betaalbare woningen te bouwen. Overheden kunnen alle instrumenten van de Omgevingswet inzetten. Hierdoor kunnen Rijk en provincies met instructieregels en -besluiten juridische knopen doorhakken, bijvoorbeeld over woningbouwlocaties.
→ Wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting. Het wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting moet ervoor gaan zorgen dat overheden kunnen sturen op hoeveel, waar en voor wie er gebouwd wordt. Het Rijk, provincies en gemeenten kunnen zo de regie hernemen op
→ Ontwerp Nota Ruimte. Vanuit de Ontwerp Nota Ruimte ligt er een opgave om tot 2050 ruim 1,5 miljoen extra woningen te bouwen om het huidige woningtekort op te lossen en de bevolkingsgroei te accommoderen. Er wordt gestuurd op een evenwichtige regionale ontwikkeling, waarbij elke regio bijdraagt. De regio Groningen-Assen is aangemerkt als een gebied verder weg van het economisch kerngebied, met een potentie voor een schaalsprong in economie en bevolking. Er wordt ingezet op de ontwikkeling van de regionale economie, gekoppeld aan
WOONVISIE STADSKANAAL 2025 - 2030
VERSIE 6 NOVEMBER 2025
kennisinstellingen en campussen, daarna volgen meer kansen voor grootschalige woningbouw, voorzieningen, et cetera.
REGIO/PROVINCIE → Ontwerp Omgevingsivisie 2025-2050 ‘Dit wordt Groningen’. De omgevingsvisie is de integrale visie van de provincie Groningen op de leefomgeving. In deze visie staat brede welvaart centraal. Op het gebied van wonen wordt er gestreefd naar vitale en duurzaam bereikbare steden en dorpen. Er wordt gebouwd naar woningbehoefte, waarbij inbreiding voor uitbreiding het uitgangspunt is. De gemeente Stadskanaal is een van de regionale centra in de provincie. De provincie investeert samen met de gemeenten en het Rijk in deze kernen om het voorzieningenniveau en de ruimtelijke en sociale kwaliteit te versterken. → Regionale Woondeal Oost-Groningen. Gemeenten, provincie en het Rijk werken nauw samen met de woningcorporaties en marktpartijen om de woningbouw te stimuleren. Doelen en afspraken zijn onder andere vastgelegd in de Regionale Woondeal voor Oost-Groningen. De Oost-Groningse gemeenten spraken af in ieder geval 3.846 woningen te realiseren. Voor de gemeente Stadskanaal ligt er een minimale opgave voor een bruto toevoeging van 433 woningen
en een netto-uitbreiding van 297 woningen tot en met 2030. De inzet van de gemeente Stadskanaal was hoger met een bod van circa 800 woningen. → Woonzorgvisie Oost-Groningen. In de regionale woonzorgvisie, opgesteld door de gemeenten in Oost-Groningen, worden de beleidsterreinen wonen, zorg, welzijn en ruimtelijke ordening met elkaar verbonden om ervoor te zorgen dat er in de toekomst voldoende passende woonruimte en zorg en ondersteuning is voor ouderen en aandachtsgroepen binnen een gemeente. Speerpunten zijn bewustwording, noaberschap en zorgzame wijken, een gedifferentieerd woonzorgaanbod en een passend voorzieningenniveau. → Nij Begun. Nij Begun is de kabinetsreactie op de uitkomsten van de parlementaire enquêtecommissie gaswinning. Nij Begun omvat een pakket met 50 maatregelen voor Groningen en Noord-Drenthe gericht op herstel en perspectief. Met name de maatregelen gericht op perspectief zijn van toepassing op de gemeente Stadskanaal. Zo is er een isolatieaanpak, met als doel om woningen te isoleren naar de standaard voor woningisolatie Bouwbesluit 2012 (maatregel 29).
7
gebouwd op 3 fundamenten: het stimuleren van gemeenschapszin en trots, er eerder bij zijn als mensen hulp nodig hebben en fundamentele problemen structureel aanpakken. De economische agenda moet zorgen voor een florerende, duurzame en toekomstbestendige regionale economie, waarbij ondernemerschap en verdienvermogen wordt verbeterd, innovatie wordt aangejaagd en talent wordt ontwikkeld én behouden blijft voor de regio. Daarvoor wordt geïnvesteerd in onderwijs en arbeidsmarkt, ruimte voor bedrijven, digitalisering en profilering. → Regio Deal Oost-Groningen II. In de Regio Deal wordt door de Rijksoverheid, gemeenten in de regio en partners gewerkt om brede welvaart van de regio te verbeteren en de leefbaarheid te versterken. Dit wordt gedaan door in te zetten op het bestrijden van intergenerationele armoede en het verkleinen van kansenongelijkheid. De Regio Deal richt zich op drie thematische hoofdlijnen: gezond en gelukkig leven, een leven lang ontwikkelen en veilige en leefbare dorpen en wijken.
→ Sociale en economische agenda. Met deze agenda’s zetten Rijk en regio samen stappen om de brede welvaart in Groningen en Noord-Drenthe structureel te verbeteren en de regio nieuw toekomstperspectief te bieden. De maatregelen uit de sociale agenda zijn
→ Ontwikkeling Nedersaksenlijn. De Nedersaksenlijn is een verbindingsproject dat de bereikbaarheid in het gebied tussen Groningen en Enschede zal verbeteren. Met het realiseren van de ontbrekende spoorschakel tussen Emmen en Stadskanaal en aanvullende spoorinvesteringen wordt een directe spoorverbinding vanuit de kern Stadskanaal naar Groningen en in de richting van Emmen en Almelo realiteit. Als effect van de verbeterde bereikbaarheid
WOONVISIE STADSKANAAL 2025 - 2030
VERSIE 6 NOVEMBER 2025
wordt onze gemeente aantrekkelijker voor (toekomstige) inwoners. In het Hoofdrapport van het MIRT-onderzoek Nedersaksenlijn wordt onder andere de toename van het aantal inwoners, woningen en arbeidsplaatsen geschetst.
LOKAAL → Omgevingsvisie Stadskanaal. De gemeente Stadskanaal werkt aan een omgevingsvisie. Dit is een plan voor de toekomst van onze leefomgeving. Hierin staat hoe we omgaan met natuur, wonen, verkeer en andere belangrijke onderwerpen. Ook wonen is een belangrijk thema in de omgevingsvisie. De omgevingsvisie is straks een kaderstellend document voor woningbouw en gebiedsontwikkeling in onze gemeente. → Toekomstperspectief Stadskanaal-Musselkanaal. Dit in september 2025 vastgestelde toekomstperspectief schetst een integrale visie voor de komende 10-15 jaar om de brede welvaart en leefkwaliteit te versterken. Belangrijke ontwikkelingen voor de gemeente zijn de realisatie van de Nedersaksenlijn en de versterking van het centrum van de kernen en Makeport Mercurius. Wat wonen betreft ligt de prioriteit bij het vernieuwen van woonbuurten, het toevoegen van kwaliteit en het bevorderen van doorstroming. → Collegeprogramma Stadskanaal 2022-2026. Het collegeprogramma 2022-2026 is na de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 gemaakt en heeft als titel ‘Onze toekomst is al
begonnen’. Woningbouw, betaalbare ruimte, de energietransitie en blijven investeren in gezondheid van inwoners, goed onderwijs en een stevige arbeidsmarkt staan centraal. → Nota duurzaamheid. Met de nota duurzaamheid 2024-2028 geeft de gemeente Stadskanaal invulling aan de duurzame doorontwikkeling voor de komende jaren. Met deze nota duurzaamheid zetten we de ingeslagen weg naar energieneutraliteit en de behaalde resultaten uit de voorgaande twee nota’s op het gebied van hernieuwbare energie opwek en energiebesparing voort. We plegen een grootschalige inzet op een isolatieaanpak van woningen in onze gemeente. Zo verlagen we de woonlasten door een verlaging van het energieverbruik en vergroten we de mogelijkheden voor aardgasvrij verwarmen. → Warmtevisie gemeente Stadskanaal. Onze gemeente wordt, net als de rest van Nederland, in de toekomst aardgasvrij. Dit is een van de afspraken die gemaakt zijn in het Nationale Klimaatakkoord. Gemeenten staan hiervoor aan de lat. Daarom heeft elke gemeente een Warmtevisie opgesteld. In deze Warmtevisie beschrijven we wat de warmtetransitie inhoudt, wat de alternatieven voor aardgas zijn en hoe de warmtevraag en het warmteaanbod beter op elkaar kunnen worden afgestemd.
De uitgangspunten van de warmtevisie zijn: focus op isoleren van woningen, iedereen moet mee kunnen met de warmtetransitie, het stimuleren van energie van onderop en aan de slag gaan
8
WOONVISIE STADSKANAAL 2025 - 2030
met een mix van wijken om te leren en het tempo en de energie te behouden. ‒ → Uitvoeringsprogramma Isolatieaanpak. Het Uitvoeringsprogramma Isolatieaanpak heeft als doel om bewoners te helpen gerichte isolatiemaatregelen te nemen en hen optimaal gebruik te laten maken van de beschikbare isolatiesubsidies. Hiervoor zetten we ons in via vier sporen. Het eerste spoor focust zich op bewustwording en het informeren van mogelijkheden om de woning te isoleren. Met spoor twee stimuleren we actieve participatie zodat inwoners actief gaan isoleren en gebruik maken van beschikbare subsidies. In spoor drie monitoren we datastromen, zodat inzichtelijk wordt hoeveel inwoners gebruikmaken van subsidies. Spoor vier focust zich op actief bezig blijven, nieuwe ontwikkelingen blijven aandragen en een hernieuwde aanpak (voor inwoners die nog niet bereikt zijn). → Dorpsvisies en toekomstperspectief. Ook lokaal liggen er al de nodige plannen in onze gemeente, waaronder verschillende dorpsvisies en een toekomstperspectief. ‒ In het toekomstperspectief Stadskanaal Musselkanaal wordt een visie op deze kernen geschetst. Het Kanaal staat hierin centraal als levensader van de kernen. ‒ Voor de kern Musselkanaal is in 2021 de Dorpsvisie ‘Samen maken we Musselkanaal levendig’ vastgesteld. Deze visie focust met name op het verstevigen van de sociale samenhang tussen de bewoners. De visie is
VERSIE 6 NOVEMBER 2025
‒
‒
‒
tot stand gekomen samen met verschillende partijen uit het dorp. Alteveer heeft in 2025 de dorpsvisie ‘Keigoed Alteveer’ opgesteld. Het doel van deze visie is dat Alteveer aantrekkelijk is en blijft om te werken en te wonen. Deze dorpsvisie wordt de komende jaren gebruikt als een strategie en stapsgewijs verder uitgebouwd naar een volwaardige agenda. In de ‘Dorpsvisie Onstwedde 2025 - 2030’ staat het perspectief van het dorp Onstwedde beschreven. De visie is om een leefbaar Onstwedde te creëren en te behouden. Zo is en blijft Onstwedde een plek waar men met plezier woont en werkt en er in het dorp toegang is tot belangrijke voorzieningen zoals woningen, openbaar vervoer, winkels, onderwijs, gezondheidszorg en mogelijkheden voor recreatie, sport en ontspanning. In Mussel werd er in 2020 gewerkt aan een dorpsvisie aan de hand van thema’s zoals groen, verkeer, samenleving, (sociale) veiligheid, wonen, duurzaamheid, het karakter van Mussel, ondernemen en voorzieningen. In 2023 presenteerde Vledderveen haar dorpsplan. In het dorpsplan hebben de thema’s verkeersveiligheid, wonen en leefklimaat, sociale samenhang, verduurzaming en wonen en het dorpshuis een centrale plek.
2
Wonen in Stadskanaal Bron: Gemeente Stadskanaal / Bureau Beeldtaal
2.1
WONEN IN EEN UNIEK LANDSCHAP MET GOEDE VOORZIENINGEN
De gemeente Stadskanaal wordt gekenmerkt door haar geschiedenis, die nog goed terug te zien is in het landschap. Kenmerkend in het landschap is het Stadskanaal, aangelegd op initiatief van de stad Groningen voor de afvoer van turf. Langs het kanaal ontstonden woonkernen, winkels en andere bedrijvigheid. De kernen die langs het kanaal ontstonden waren de kenmerkende lintdorpen Stadskanaal en Musselkanaal, uniek gelegen in het veenkoloniale landschap. Dit landschap wordt gekenmerkt door openheid en rechte lijnen. Typerend is het patroon van kanalen, wijken en sloten, ontstaan door de vervening van het landschap. De gemeente kent echter meer landschappen*. In het noorden van de gemeente ligt een lichtglooiend zandlandschap. Dit landschap is gesloten en bosrijk. Hier liggen de voor deze omgeving kenmerkende essen en esdorpen, met Onstwedde als oudste kern die al in de 9e eeuw bestond. In deze verschillende landschappen staan karakteristieke dorpen met ieder hun eigen (woon)kwaliteiten. Zo zijn Alteveer, Mussel en Vledderveen streekdorpen met een veenkoloniaal karakter. Onstwedde is een oud esdorp met een rijke geschiedenis. En Stadskanaal en Musselkanaal zijn lintdorpen langs het Stadskanaal met een (regionaal) voorzieningenniveau. Met name Stadskanaal vervult hierbij een centrale rol voor de omliggende regio Stadskanaal, 2025
Tot op de dag van vandaag beschikken de dorpen Stadskanaal, Musselkanaal, Onstwedde, Alteveer en Mussel allen voor hun eigen omvang over een uitstekend en hoog voorzieningenniveau. Bewoners waarderen niet alleen de kenmerkende rust en ruimte, maar ook de aanwezigheid van faciliteiten zoals lokale winkels en zorg. Dit complete aanbod, passend bij de wijk of het dorp, is belangrijk om de gemeente leefbaar en aantrekkelijk te houden als woonplaats.
WOONVISIE STADSKANAAL 2025 - 2030
VERSIE 6 NOVEMBER 2025
* Toekomstperspectief Stadskanaal Musselkanaal. Gemeente
10
Vanaf de 16e eeuw werd het immense Boertangermoeras ontgonnen voor turf. Dit creëerde een uniek landschap en leidde tot het graven van een omvangrijk waterwegsysteem. De stad Groningen initieerde in de 18e eeuw de aanleg van het Stadskanaal, parallel aan de kaarsrechte provinciegrens (de Semslinie), om de handel te controleren. Het totale kanalenstelsel in de Veenkoloniën was ooit het grootste bevaarbare netwerk ter wereld. Een belangrijke ontwikkelingsimpuls was de - met steun van het Rijk - komst van Philips halverwege de vorige eeuw met een grote productielocatie in Stadskanaal, wat voor veel werkgelegenheid zorgde. De komst van deze fabriek was een cruciale aanjager voor de moderne ontwikkeling van de gemeente en leidde tot een sterke verbetering van het voorzieningenniveau, waaronder de bouw van onder andere het Refaja Ziekenhuis en Theater Geert Teis. Ten noordoosten van Stadskanaal kwamen de nieuwe woonbuurten van Ter Maars, via brede wegen verbonden met het bestaande dorp.
Figuur 4+5+6: Ruim anderhalve eeuw ontwikkeling van de kernen van de gemeente Stadskanaal Bron: Toptijdreis
ONZE WONINGVOORRAAD EN HUISHOUDENS In 2024 telde de gemeente Stadskanaal 15.169 woningen voor 14.763 huishoudens. 60% van de woningen staat in de kern Stadskanaal. 61% van de woningen in de gemeente is een koopwoning. 30% van de woningvoorraad bestaat uit corporatiewoningen en 9% bestaat uit particuliere huurwoningen. De woningvoorraad in de gemeente bestaat voor een belangrijk deel (79%) uit grondgebonden woningen. De rest (21%) betreft meergezins-woningen. Van de grondgebonden woningen bestaat 34% uit vrijstaande woningen, 13% uit twee-onder-een-kapwoningen en 31% bestaat uit rij- en hoekwoningen. In de kleinere kernen en het buitengebied ligt het aandeel appartementen lager en is het aandeel vrijstaande woningen en twee-onder-een-kapwoningen hoger. In de grotere kernen zien we een omgekeerd beeld, met meer appartementen en minder (half) vrijstaande woningen. De gemiddelde WOZ-waarde in de gemeente Stadskanaal ligt lager dan gemiddeld in de provincie Groningen en Nederland. Desondanks stijgen de prijzen de laatste jaren stevig. Daardoor wordt het met name voor mensen met een laag- en middeninkomen en zonder veel eigen vermogen, waaronder starters en jonge huishoudens, lastiger om een woning te kopen.
11
WOONVISIE STADSKANAAL 2025 - 2030
Rij-/hoekwoning
2-onder-1 kap
Vrijstaande woning
Meergezinswoning
31%
13%
34%
21%
Figuur 8 + 9: Impressies woonmilieus gemeente Stadskanaal. Bron: Gemeente Stadskanaal / Bureau Beeldtaal
VERSIE 6 NOVEMBER 2025
STADSKANAAL De kern Stadskanaal is met 19.000 inwoners de grootste woonkern van de gemeente en kent een uitgebreid woning- en voorzieningenaanbod met een gevarieerd winkelaanbod, horeca en culturele voorzieningen zoals een theater en bioscoop. Het brede voorzieningenniveau heeft een regionale functie en bedient ook inwoners uit de omliggende kernen binnen en buiten de gemeente. Hierdoor is de kern Stadskanaal een aantrekkelijke plek voor groepen die voorzieningen dichtbij willen hebben, zoals jongeren en senioren. In de kern Stadskanaal bestaat de woningvoorraad voor meer dan gemiddeld voor de gemeente uit rij- en hoekwoningen en appartementen. Het aandeel corporatiewoningen ligt met 35% hoger dan gemiddeld in de gemeente (30%).
12
WOONVISIE STADSKANAAL 2025 - 2030
VERSIE 6 NOVEMBER 2025
Bron: Gemeente Stadskanaal / Bureau Bron: Bureau Beeldtaal Beeldtaal
MUSSELKANAAL Ook Musselkanaal heeft een gedifferentieerd woningaanbod en beschikt over goede winkelen maatschappelijke voorzieningen, zoals scholen, huisartsen en sportvoorzieningen. Musselkanaal profiteert van de nabijheid van Stadskanaal (en andersom), waarmee het aanbod aan voorzieningen nabij voor de inwoners wordt vergroot. De huishoudenssamenstelling, woningtypologieën en woningbezit zijn vergelijkbaar met gemiddeld voor de gemeente.
13
WOONVISIE STADSKANAAL 2025 - 2030
Bron: Gemeente Stadskanaal / Bureau Beeldtaal
VERSIE 6 NOVEMBER 2025
LANDELIJKE WOONKERNEN De landelijke woonkernen Alteveer, Mussel, Onstwedde en Vledderveen hebben een aantrekkelijk dorps woonmilieu met veel grondgebonden woningen. Afhankelijk van schaal kennen de dorpen een goed voorzieningenniveau. Zo heeft Alteveer meerdere sportvoorzieningen en een dorpshuis en heeft Mussel een onderwijslocatie en een sportvoorziening. Onstwedde heeft een voorzieningenaanbod voor de dagelijkse boodschappen, onderwijs, sport en ontspanning. Vledderveen is een klein dorp met een eigen karakter, met actieve en enthousiaste bewoners, en een breed scala aan ondernemers en zzp-ers. Daarnaast kent de gemeente Stadskanaal een afwisselend buitengebied, zowel gekenmerkt door het veenkoloniale landschap als de zandgronden.
BUITENGEBIED In het buitengebied liggen een aantal gehuchten en buurtschappen. In deze gehuchten en buurtschappen is het prettig en ruim wonen in het groene buitengebied van de gemeente. Het buitengebied bestaat uit vrijwel uitsluitend (ruime) grondgebonden woningen en boerderijen.
14
WOONVISIE STADSKANAAL 2025 - 2030
VERSIE 6 NOVEMBER 2025
Bron: Gemeente Stadskanaal / Bureau Beeldtaal
INWONERS WAARDEREN HET WONEN IN STADSKANAAL Uit de enquête en straatgesprekken bleek dat onze inwoners de fijne, rustige en groene leefomgeving waarderen. Daarnaast wordt het hoge voorzieningenniveau in de gemeente genoemd als een belangrijke kwaliteit. Tegelijkertijd zien bewoners ruimte voor verbetering op het gebied van jongerenvoorzieningen en de verkeersveiligheid voor fietsers en voetgangers. Op het gebied van wonen is de betaalbaarheid, zowel huizenprijzen als totale woonlasten, een groeiende zorg.
Figuur 10: Thema’s geagendeerd door bewoners voor de woonvisie. (Bron: woonwensenenquête, RUIMTEVOLK, 2025 en stakeholdersbijeenkomst 30 juni 2025)
15
WOONVISIE STADSKANAAL 2025 - 2030
VERSIE 6 NOVEMBER 2025
2.2
ONZE UITDAGINGEN
Aan de basis van deze woonvisie ligt een woningmarktonderzoek, waarin op basis van data en de uitkomsten van een inwonersenquête de huidige situatie en woonbehoeften in beeld zijn gebracht. Op basis van deze inzichten hebben we samen met onze woningcorporaties, bewonersorganisaties, ondernemers en experts binnen de gemeente de centrale en belangrijkste woonopgaven voor onze gemeente voor de komende jaren geduid.
1. VERANDERENDE HUISHOUDENSSAMENSTELLING EN WOONBEHOEFTE De demografische samenstelling van Nederland en onze gemeente verandert sterk. Een belangrijke verandering is dat het aantal kleinere huishoudens is toegenomen tot 37% nu en verder zal toenemen. Ook het aantal ouderen is de afgelopen jaren sterk toegenomen. De vergrijzing draagt hier significant aan bij, voornamelijk door een hogere levensverwachting. In 2025 is 26% van onze bevolking 65 jaar of ouder. Deze ontwikkeling zet de komende jaren door; naar verwachting is in 2040 33% van de bevolking van de regio Oost-Groningen 65-plus. Daarnaast zien we het aandeel kleine huishoudens in onze gemeente toenemen. Waar vroeger een belangrijk deel van de woningvoorraad ingericht moest worden voor gezinnen met gezinswoningen, ligt de opgave voor de komende decennia vooral in het voorzien van voldoende en passende (betaalbare) woningen voor 1 en 2 persoonshuishoudens.
16
WOONVISIE STADSKANAAL 2025 - 2030
2. VERGROTEN DIFFERENTIATIE WONINGTYPEN Deze trend van kleinere huishoudens en vergrijzing leidt zoals gezegd tot een veranderende vraag naar woningtypologieën. Onze woningvoorraad bestaat namelijk voor een belangrijk deel uit ruime (grondgebonden) gezinswoningen, terwijl een dergelijke woning voor veel huishoudens straks te groot en te duur wordt. Bovendien zijn er steeds meer huishoudens op zoek naar kleinschalige en collectieve woonvormen. Uit de enquête, maar ook tijdens de Woonavond kwam naar voren dat bijvoorbeeld een deel van onze senioren en starters op zoek zijn naar respectievelijk woonhofjes, appartementen of studio’s, al dan niet in een gemengde setting.
4. DOORSTROMING BEVORDEREN En natuurlijk is er ook nog vraag naar eengezinswoningen doorbijvoorbeeld gezinnen. Maar die kunnen over het algemeen ook goed bediend worden door deeengezinswoningen waar op dit moment bijvoorbeeld senioren wonen die wel een kleinerewoning willen. Wanneer mensen in hun kern of in onze gemeente door kunnen stromen naar een woning die op dat moment beter past bij hun levensfase of wensen, laten zij weer een woning achter voor andere huishoudens. En vormen we verhuisketens (‘treintjes’). Dit vraagt om strategisch programmeren.” Dat betekent dat we met het nieuwbouwprogramma en
3. BETAALBARE WONINGBOUW De woningprijzen maar ook de bouwkosten zijn de afgelopen jaren sterk gestegen. De inkomens zijn in de gemeente daarentegen relatief laag. Er zijn veel huishoudens die daarom moeite hebben om een woning te vinden die past bij hun financiële situatie. Bijvoorbeeld omdat ze alleen wonen of starter zijn. Dat kwam ook uit het woningmarktonderzoek en de Woonavond naar voren. Het toevoegen van betaalbare woningen (door nieuwbouw, transformatie of doorstroming) wordt dan ook door veel inwoners en professionals gezien als een van de belangrijkste opgaven voor de komende jaren.
VERSIE 6 NOVEMBER 2025
Figuur 11: Prognose naar leeftijd tussen 2025 en 2050 in de ABF woingmarktregio Emmen. Hierin zien we de verwachting van toename van het aandeel oudere huishoudens. Bron: ABF Research, 2025 (bewerking RUIMTEVOLK)
aanpassingen in de bestaande woningvoorraad in willen zetten op het vergroten van het aanbod van kleinere typologieën en het bevorderen van doorstroming.
5. WONINGBOUW VOOR VERGROTING DRAAGVLAK VOORZIENINGEN Uit de enquête en woonavond kwam naar voren dat veel inwoners het erg belangrijk vinden dat de voorzieningen in de gemeente zoveel mogelijk behouden blijven. En waar mogelijk zelf versterkt worden. Deze staan door verschillende ontwikkelingen (vergrijzing, ontgroening, schaalvergroting, veranderend consumptiepatroon, tekort personeel etc.) steeds meer onder druk. Dan gaat het om zowel winkelvoorzieningen als maatschappelijke voorzieningen zoals zorgvoorzieningen, dorpshuizen en sportaccommodaties. Via andere trajecten zetten we ons in op het behouden en versterken van het voorzieningenaanbod ten behoeve van de leefbaarheid en de brede welvaart. Met het woonbeleid en slimme keuzes willen we helpen om het fundament voor de voorzieningen te bestendigen. Namelijk door het overgrote deel te bouwen, daar waar de voorzieningen zijn en op plekken die goed bereikbaar zijn.
6. NEDERSAKSENLIJN ALS KANS EN VLIEGWIEL
17
de steden (met onder andere onderwijs en voorzieningen van) Groningen en Emmen. De verbeterde bereikbaarheid is niet enkel fijn voor onze inwoners en bedrijven. Naast het geven van een economische impuls biedt de realisatie van de Nedersaksenlijn ook mogelijkheden om nieuwe inwoners aan onze gemeente te binden en om het draagvlak voor de voorzieningen te vergroten. Dat vraagt om een aanbod en programma dat qua omvang en kwaliteit past bij de wensen van deze huishoudens.
7. BALANS TUSSEN BEHOUD, VERSTERKEN EN NIEUWE ONTWIKKELING Uit verschillende bijeenkomsten kwam naar voren dat inwoners het karakter en de kwaliteit van hun kern graag willen behouden, maar tegelijkertijd ook kansen zien voor verbetering. Zoals een kwaliteitsverbetering van het bestaande aanbod en het vergroten van de keuze- en doorstromingsmogelijkheden door het differentiëren van het aanbod van woningen. Inwoners gaven aan dat verdichting in bepaalde buurten of straten ook tot de mogelijkheden behoort, mits het groene karakter behouden blijft. Het gaat om het vinden van een goede balans tussen behoud van wat er is en ruimte bieden voor nieuwe ontwikkelingen. Tussen grotere nieuwbouwlocaties en lokaal initiatief. En tussen aandacht en investeringen in de bestaande woningvoorraad en nieuwbouw.
Om de bereikbaarheid van de regio te verbeteren en een economische impuls aan de regio te geven, wordt de Nedersaksenlijn naar verwachting tussen 2030 en 2040 gerealiseerd. Met de komst van een station in Stadskanaal is onze gemeente beter verbonden met de regio en
De vergrijzing van de bevolking en de toenemende behoefte aan levensloopbestendige woningen stellen nieuwe eisen aan de inrichting van onze
WOONVISIE STADSKANAAL 2025 - 2030
VERSIE 6 NOVEMBER 2025
8. EEN PASSEND VOORZIENINGENNIVEAU IN EEN PRETTIGE WOONOMGEVING
dorpen en wijken. Een passend voorzieningenniveau is hiervoor essentieel zodat onze inwoners langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen. Om de leefbaarheid in onze wijken te waarborgen, is het belangrijk dat onze wijken voorbereid zijn op de gevolgen van klimaatverandering, zoals zware regenval en langdurige droogte. Daarom is het noodzakelijk om in bestaande en nieuwe wijken klimaatadaptieve maatregelen te nemen.
3
Thema: Een passende woning voor iedereen
Bron: Gemeente Stadskanaal / Bureau Beeldtaal
OPGAVE 1: REALISEREN VAN VOLDOENDE WONINGEN We willen graag een prettige woongemeente blijven. Dit betekent dat er voldoende woningen zijn van voldoende kwaliteit. Voor onze inwoners, maar ook voor nieuwe huishoudens die in onze gemeente willen komen wonen (migratie). Om doorstromen, starten en verhuizen naar Stadskanaal mogelijk te maken en de woningmarkt in beweging te krijgen, hebben we voldoende woningbouwplannen en dus plancapaciteit nodig. Tot 2030 willen we - in lijn met ons bod aan de regio in kader van de regionale Woondeal (toevoegen van 809 woningen van 2022 tot 2030), de actuele prognosemodellen van Primos en het Sociaal Planbureau Groningen minimaal 350 woningen netto toevoegen aan de woningvoorraad tot en met 2030. We noemen dit het basisscenario. Het MIRT onderzoek (september 2024) geeft aan dat de gemeente Stadskanaal door de ontwikkeling van de Nedersaksenlijn mogelijk een extra groei kan verwachten
van ruim 2.000 extra woningen tot 2040. Hoewel veel nog onduidelijk is, willen we hier wel tijdig op voorsorteren door tot 2030 indien mogelijk de planvoorbereiding voor alvast 100 woningen te versnellen, om deze zo spoedig mogelijk te kunnen realiseren. Het totaal komt dan op een netto toevoeging van 450 woningen tot en met 2030, oftewel zo’n 100-125 woningen per jaar. Dit noemen we het ambitiescenario**. Ook wanneer de Nedersaksenlijn operationeel is - houden we rekening met de groeiopgave die geschetst is in de MIRT prognose. Niet in de laatste plaats omdat de planontwikkeling van woningen doorgaans vele jaren duurt. Voor de periode na 2030 hanteren we een bandbreedte tot maximaal 200 woningen en 165 woningen per jaar tot en met respectievelijk 2035 en 2040. We kiezen ervoor om het overgrote deel van de woningbouwopgave te realiseren, daar waar de behoefte het grootste is, daar waar de voorzieningen en werkgelegenheid zijn en daar waar de bereikbaarheid (ook in relatie tot het
Tabel 1. Bandbreedte (bruto) woningbouwopgave gemeente Stadskanaal. Bronnen: ABF/ Sociaal Planbureau Groningen (2025), Hoofdrapport MIRT Onderzoek (Oktober 2024) , bewerking RUIMTEVOLK. 2025-2030
2031-2035
Basisscenario (ABF/ Sociaal Planbureau Groningein)
350
80
Ambitiescenario (Nedersaksenlijn)
(+100) 450
(+950) 1030
spectief van de Nedersaksenlijn. **Vanuit de reionale Woondeal ligt er de opgave voor een bruto toevoeging van 433 woningen in de gemeente Stadskanaal tot en met 2030. De afspraak in de Woondeal zien wij als de ondergrens, het minimale aantal woningen dat tot 2030 gerealiseerd moet worden.
WOONVISIE STADSKANAAL 2025 - 2030
WONINGBOUW PROGRAMMA 2025-2030 AMBITIESCENARIO
-120
*Extra aantallen woningen bovenop de prognoses van WLO-hoog (2040), waarmee rekening wordt gehouden in het ontwikkelingsper-
19
Tabel 2. Woningbouwprogramma’s ambitiescenario verdeeld over de kernen
2036-2040*
(+950) 830
VERSIE 6 NOVEMBER 2025
stationsgebied) het beste is. Dat betekent dat het belangrijkste deel van de opgave landt in onze grote kernen Stadskanaal en Musselkanaal (325-400 woningen tot en met 2030). In de andere kernen willen we daarnaast ook ruimte bieden voor de lokale vraag. Dit draagt bij aan de leefbaarheid van de kernen en het draagvlak voor voorzieningen. In het buitengebied zijn we in beginsel terughoudend om grootschalig woningen toe te voegen, maar zien we wel kansen om hier en daar in de linten woningen toe te voegen. Daarnaast kennen we in het buitengebied de Ruimte-voor-Ruimte regeling. Deze regeling is erop gericht om het slopen van landschapsontsierende bebouwing te stimuleren, tevens kan dit een bijdrage leveren aan het tegengaan van ondermijning. Dit kan onder de voorwaarde dat er één of maximaal twee compensatiewoningen gebouwd worden op de slooplocatie, of na goed overleg met gemeente en provincie op een andere passende locatie.
INDICATIEF WONINGBOUW PROGRAMMA 2031-2035 AMBITIESCENARIO
Stadskanaal en Musselkanaal
325-400
900-1.000
Kleine kernen en buitengebied
25-50
25-50
450
1.030
Totaal
OPGAVE 2: VOLDOENDE BETAALBARE WONINGEN Uit het woningmarktonderzoek en gesprekken met onze inwoners komt een grote behoefte aan betaalbare woningen naar voren. Uit de enquête die in de eerste helft van 2025 onder onze inwoners is afgenomen blijkt dat circa 30% van de verhuisgeneigde huishoudens op zoek is naar sociale huurwoningen. In de regionale Woondeal Oost-Groningen is afgesproken dat van de te realiseren woningen minimaal 66% betaalbaar* is en conform landelijke regelgeving voor minimaal 30% sociale huurwoningen betreft. We hebben daarom de ambitie om tot 30% van onze nieuwbouwopgave in de sociale huur te realiseren.
De woningcorporaties herkennen zich slechts gedeeltelijk in dit beeld. De corporaties zien het aantal (actief) woningzoekenden de afgelopen jaren inderdaad stijgen en dan met name onder jonge huishoudens en senioren. Een veelheid van factoren, zowel binnen als buiten de gemeente, zijn van belang voor het reactiegedrag en verhuisgedrag van binnen de gemeente als vanuit andere gemeenten. Daarnaast zien ze dat hun bewoners voor een belangrijk deel vergrijzen. Ze zetten daarom vraagtekens bij de noodzaak om de omvang van onze sociale woningvoorraad te vergroten. In de prestatieafspraken is voor de komende jaren geen netto toevoeging van de sociale huurvoorraad opgenomen.
20
WOONVISIE STADSKANAAL 2025 - 2030
Naast de vraag naar sociale huurwoningen is er ook een grote behoefte aan goedkope koopwoningen (tot €325.000,-). Deze grens hanteren we in de gemeente als betaalbaarheidsgrens, onder andere bij het verlenen van startersleningen. De behoefte ligt er bij starters en jonge huishoudens maar ook bij gezinnen en senioren. Hetzelfde geldt voor middeldure koopwoningen (€325 - 450.000,-). De vraag naar dure koopwoningen is weliswaar een stuk kleiner, maar ook aanwezig en bovendien van belang voor het bevorderen van doorstroming binnen de kernen. Immers iemand die van een goedkope of middeldure woning door kan stromen naar een duurdere woning maakt ook weer een betaalbare woning vrij voor andere huishoudens. In sommige gevallen kunnen zo zelfs kleine verhuisketens ontstaan, waardoor meerdere huishoudens de gewenste woning vinden. De vraag naar middenhuur (€900,07 - € 1.184,82, prijspeil 2025) en vrije sectorwoningen (boven de € 1.184,82, prijspeil 2025) is aanwezig maar klein. Het woningbouwprogramma naar eigendomsvorm en prijsklassen geeft een indicatie van de accenten die we de komende jaren bij het realiseren van nieuwe woningen willen leggen. Het is gebaseerd op het woningmarktonderzoek en uitkomsten van werksessies met professionals en inbreng van inwoners tijdens de Woonavond.
Daarin hebben we een balans gezocht tussen het bouwen voor de huishoudens die op korte termijn naar een woning zoeken en het strategisch bouwen voor de doorstroming.
VERSIE 6 NOVEMBER 2025
Tabel 4. Wensprogramma woningbouw naar eigendomsvorm en prijklasse gemeente Stadskanaal 2025-2030. * tot aftoppingsgrens, ** tussen aftoppingsgrens (€682/€731,-) en maximale huurgrens huurtoeslag (€900,-) *** tussen €900 - €1.184,- **** > €1.184,- ***** is NHG grens
AANDEEL
Sociale huur
30%
goedkoop / betaalbaar laag*
20%
betaalbaar hoog tot huurtoeslaggrens**
10%
Middenhuur***
5%
Vrije sector huur****
Nihil
Koop
65%
< €325.000
25%
€325 - 450.000*****
25%
>€450.000
15%
*Onder het betaalbare segment vallen volgens de woondeal gevolgde landelijke definities (prijspeil 2025): •sociale huurwoningen: alle woningen met een maximale huurprijs tot de liberalisatiegrens (€900,07) • middenhuur: woningen vanaf de sociale huurgrens tot maximaal €1.184,82 • betaalbare koopwoningen, met een prijs onder de €405.000,-
OPGAVE 3: ACCENT BOUWPROGRAMMA OP STARTERS, JONGE HUISHOUDENS EN SENIOREN Op dit moment zitten met name de starters en senioren in de knel op de woningmarkt. De behoefte aan een woning onder starters en jonge huishoudens is groot in onze gemeente. Uit het woningmarktonderzoek blijkt dat van de groep onder de 30 jaar maar liefst 60% nadenkt over verhuizen. 70% van hen zoekt naar een koopwoning, met name in het goedkopere en betaalbare segment (koopwoning tot €325.000 of koopwoning tussen €325.000 en €450.000). De rest zoekt een (sociale) huurwoning, voor een belangrijk deel in het lagere segment. Opvallend is het geringe animo voor een tussenwoning bij jonge huishoudens. Het overgrote deel zoekt een hoekwoning of halfvrijstaande woning (38%) of een vrijstaande woning (48%). De vraag is of deze wens altijd even reëel is, maar het toont wel dat jonge huishoudens houden van ruime woningen en een royale buitenruimte. Senioren die tussen nu en 10 jaar willen verhuizen zoeken even vaak naar een koopwoning als naar een sociale huurwoning. Senioren die op zoek zijn naar een koopwoning willen daarbij qua woonlasten er het liefst niet op achteruit gaan. Ze zoeken daarom in veel gevallen een sociale huurwoning (40%), een koopwoning in de betaalbare prijsklasse, tot €325.000 (20%) of een koopwoning tussen de €325.000 en €450.000 (20%).
“Ongeveer de helft zoekt een seniorenwoning of levensloopbestendige woning (gelijkvloerse woning, zonder drempels, met één of twee slaapkamers, een verhoogd toilet en bij
21
WOONVISIE STADSKANAAL 2025 - 2030
voorkeur liggend in de buurt van voorzieningen), de andere helft van hen zoekt een appartement.”Een deel daarvan geeft weer aan dat ze interesse hebben in collectieve woonconcepten of woonhofjes, zo bleek niet alleen uit de enquête maar ook tijdens de Woonavond. Gezinnen zoeken vrijwel allemaal een eengezinswoning. Ook daarin zien we ongeveer hetzelfde beeld als bij starters en jonge huishoudens: indien de financiële mogelijkheid er is dan gaat de voorkeur uit naar een ruime woning met een (grote) tuin.
OPGAVE 4: STRATEGISCH TOEVOEGEN EN DOORSTROMING BEVORDEREN Bovenstaande roept de vraag op of alle woonwensen in het licht van de huidige marktprijzen en bouwkosten wel haalbaar zijn. Aan de andere kant is het zeker met gezinnen en senioren ook zo, dat wanneer de aangeboden woning niet voldoet aan de wensen, er weinig aanleiding is om te verhuizen. Dat betekent niet alleen dat deze huishoudens niet naar de gewenste woning kunnen verhuizen, maar ook stagnatie in de doorstroming en mogelijk uitstroom naar andere gemeenten. Daarom zetten we de nieuwbouw zo strategisch mogelijk in. Enerzijds om acute behoefte en knelpunten op te lossen, maar voor een belangrijk deel ook om de doorstroming en de vorming van verhuisketens op onze woningmarkt te bevorderen. We zetten in op een gedifferentieerd aanbod van woningen, met een accent op het vergroten van het aanbod van
VERSIE 6 NOVEMBER 2025
hoogwaardige levensloopbestendige woningen (appartementen en grondgebonden) en ruime gezinswoningen. Voor starters of mensen die een tijdige woonruimte nodig hebben (bijvoorbeeld gescheiden huishoudens) of met een gering budget gaan we samen met de corporaties en de markt bekijken of we flexwoningen, tiny houses, kleine studio’s of appartementen kunnen realiseren. De uitwerking hiervan volgt in het uitvoeringsprogramma van deze woonvisie. Daarnaast faciliteren we, binnen de kaders van de geldende en aanstaande (Rijks)regelgeving, inwoners die een (pre)mantelzorg- en familiewoning willen realiseren op eigen erf.
Tabel 5. Indicatief woningbouwprogramma naar woningtypen gemeente Stadskanaal 2025-2030
AANDEEL
Levensloopbestendige woningen (gestapeld / grondgebonden / hofjes)
50%
Ruime (gezins)woningen
45%
Waarvan rij- en hoekwoningen
20%
Waarvan vrijstaande en twee-onder-een-kapwoningen
25%
Kleine woningen / studio’s / flexconcepten
5%
We komen op het volgende gemeentebrede wensprogramma voor de komende jaren: In elk project en op elke locatie zullen weer andere accenten worden gelegd. Onze gemeente wordt gekenmerkt door het veelzijdig wonen in de verschillende woonmilieus. Deze woonmilieus bieden voor al onze inwoners wat wils. Dit willen we in de toekomst graag behouden en inspelen op de woonbehoefte en ontwikkelingen op de woningmarkt. Daarom leggen we gebiedsgerichte accenten in onze deelgebieden: Kernen Stadskanaal en Musselkanaal De kern Stadskanaal met haar verschillende wijken wordt gekenmerkt door een levendig woonmilieu met een gevarieerd voorzieningenaanbod en vervult een centrumfunctie voor de regio. Ook Musselkanaal heeft een gedifferentieerd woningaanbod en beschikt over goede winkel- en maatschappelijke voorzieningen, zoals scholen, huisartsen en sportvoorzieningen. We leggen hier de volgende accenten: → Uit het woningmarktonderzoek blijkt dat met name oudere inwoners op zoek zijn naar een woning in de kernen Stadskanaal en Musselkanaal. Onder andere vanwege de nabijheid van voorzieningen. Daarom bouwen we hier de meeste woningen en voor alle doelgroepen. → Een gevarieerd woningbouwprogramma met een mix van typologieën. → Extra accent op het toevoegen van levensloopbestendige woningen (grondgebonden woningen en appartementen). → Ruimte voor zowel (sociale) huur en koop.
22
WOONVISIE STADSKANAAL 2025 - 2030
→ Verkennen van een mogelijke woonzorgzones in het centrum van Stadskanaal en Musselkanaal, nabij zorgvoorzieningen en dagelijkse voorzieningen. → Met woningeigenaren inzetten op verduurzaming. Kleine kernen De kleine kernen Alteveer, Mussel, Onstwedde en Vledderveen hebben allemaal hun eigen karakter. In deze dorpen wordt voornamelijk gewoond en er zijn voorzieningen passend bij de schaal en maat van de kern te vinden. In de kleine kernen leggen we de volgende accenten: → Inbreiding gaat voor uitbreiding, passend binnen de ruimtelijke context. → Architectonische en stedenbouwkundige kwaliteit heeft prioriteit. → We leggen het accent op koopwoningen. Uit de woonwensen van jongeren blijkt dat een deel van hen graag in de kleine kernen wil blijven wonen maar er geen betaalbare woningen te vinden zijn. Daarom zetten we in op in op het toevoegen van woningen onder de €325.000 en tussen de €325.000 en €450.000. → Met woningeigenaren inzetten op verduurzaming. Wanneer we deze accenten vertalen komen we op de volgende verdeling en streefproframma per deelgebied:
VERSIE 6 NOVEMBER 2025
Tabel 6: Verdeling en streefprogramma per deelgebied. 0: Geen/nauwelijks netto toevoeging +: Netto toevoeging: accenten leggen in het woningbouwprogramma ++: Extra netto toevoeging: extra accenten leggen in het woningbouwprogramma
Kern Stadskanaal
RIJWONING
LEVENSLOOPBESTENDIG GESTAPELD
LEVENSLOOPBESTENDIG GRONDDGEBONDEN
0/+
+
++
2^KAP/ HOEKWONING
VRIJSTAAND
Sociale huur goedkoop / betaalbaar laag Sociale huur betaalbaar hoog tot huurtoeslaggrens Middenhuur
+
0/+
0/+
0/+
Koop < €325.000
++
++
+
++
Koop €325 - 450.000
++
+
+
++
+
0/+
+
+
Sociale huur
0/+
0/+
++
Middenhuur
0/+
0/+
0/+
Koop >€450.000 Musselkanaal
Koop < €325.000
++
++
+
++
Koop €325 - 450.000
++
+
+
+
+
0
0/+
+
0/+
0
+
Koop >€450.000 Overige kernen / buitengebied
WOONVISIE STADSKANAAL 2025 - 2030
+
Sociale huur
Middenhuur
0
0
0
0/+
Koop < €325.000
++
0/+
0/+
+
Koop €325 - 450.000
++
0/+
0/+
+
+
0
0/+
+
Koop >€450.000
23
+
++
VERSIE 6 NOVEMBER 2025
OPGAVE 5. ADAPTIEF PROGRAMMEREN EN FOCUS OP DE UITVOERING Veel factoren zijn van invloed op de situatie en woonbehoefte van huishoudens en het functioneren van de woningmarkt. Denk aan economische ontwikkelingen (rente, inflatie, materiaalkosten, etc.) en mate van zekerheid over de exacte groei en behoefte aan nieuwe woningen. Door adaptief te programmeren willen we passend kunnen reageren op veranderingen in behoefte of op de markt en haar plannen gefaseerd ontwikkelen en tussentijds kunnen bijsturen. Tot in ieder geval 2035 beschikken we in theorie voorlopig over voldoende harde en zachte plancapaciteit in zowel Stadskanaal als Musselkanaal. Momenteel hebben we harde plannen voor circa 225 woningen en plannen voor
circa 1.875 woningen die nog (heel) zacht zijn (geen planjuridische status). De grote hoeveelheid zachte plannen biedt kansen om te sturen op een passend woningaanbod, zowel kwantitatief als kwalitatief, zodat de juiste woningen op de juiste plek gebouwd worden. Maar betekent ook dat we alle zeilen bij moeten zetten om de gewenste productie tot 2030 en daarna gerealiseerd te krijgen. Ondanks dat we altijd onze ogen open houden voor nieuwe kansen, zetten we in op het realiseren van harde plancapaciteit en het omzetten van zachte plancapaciteit in harde plancapaciteit. Prioriteiten liggen de komende jaren onder andere in de volgende gebieden: ‒ Stadskanaal: Stadskanaal Noord Centrum, Maarswold, Maarsstee en Parkwijk ‒ Musselkanaal: Musselkanaal Centrum en Ceresdorp,
Figuur 12: Impressie woonmilieus. Bron: Gemeente Stadskanaal / Bureau Beeldtaal
Tabel 7: Woningbouwprogramma’s ambitiescenario per gebied en afgezet tegen huidige planinitiatieven.
WONINGBOUWPROGRAMMA 2025-2030 AMBITIESCENARIO
24
INDICATIE AANTAL PLANINITIATIEVEN
WONINGBOUWPROGRAMMA 2031-2035 AMBITIESCENARIO
INDICATIE AANDEEL HARDE PLANNEN
INDICATIE AANDEEL ZACHTE PLANNEN
Stadskanaal en Musselkanaal
325-400
900-1.00
2.000
200
1850
Kleine kernen en buitengebied
25-50
25-50
50
25
25
WOONVISIE STADSKANAAL 2025 - 2030
VERSIE 6 NOVEMBER 2025
4
Thema: Wonen, welzijn en zorg
Bron: Gemeente Stadskanaal / Bureau Beeldtaal
Net als de rest van Nederland heeft de gemeente Stadskanaal te maken met vergrijzing. In 2025 is 26% van de inwoners van onze gemeente 65 jaar of ouder. Deze ontwikkeling zet de komende jaren door; naar verwachting is in 2040 33% van de bevolking van de regio Oost-Groningen 65-plus. Daarnaast neemt binnen de groep ouderen het aandeel 80-plussers toe. Dit heet dubbele vergrijzing. In Stadskanaal is het aandeel 80-plussers op dit moment 7%. De (dubbele) vergrijzing is fors: binnen Nederland kenmerkt Stadskanaal zich op dit moment al door een relatief hoog aandeel (oudere) senioren. Daarnaast zien we vanuit de landelijke overheid de beweging dat er wordt ingezet op langer zelfstandig thuis blijven wonen. Dit heeft betrekking op ouderen, maar ook op inwoners met een verstandelijke beperking of GGZ-problematiek. Deze beweging zorgt voor een stijgende behoefte aan zorg en ondersteuning in de thuissituatie. Daarnaast zijn een toegankelijke woonomgeving en leefbaarheid belangrijk om langer zelfstandig thuis te kunnen blijven wonen (hoofdstuk 5). In dit hoofdstuk volgen we de opgaven en ambities beschreven in de woonzorgvisie. De woonzorgvisie beschrijft de opgaven en ambities op het snijvlak van wonen en zorg.
OPGAVE 1: VOLDOENDE GESCHIKTE WONINGEN VOOR OUDEREN EN AANDACHTSGROEPEN We willen een passend woonaanbod realiseren voor ouderen, waarbij we rekening houden met de extra zorgvraag die in de reguliere woningvoorraad zal landen. In de regionale
26
WOONVISIE STADSKANAAL 2025 - 2030
woonzorgvisie is de omvang van de opgave voor elke Oost-Groningse gemeente geformuleerd. Voor de gemeente Stadskanaal is er een schatting gemaakt van de opgave. Volgens deze schatting ligt er een opgave van in totaal 1.380 geschikte woningen voor ouderen. Hiervan zijn er 705 nultredenwoningen, 430 geclusterde woningen en 245 zorggeschikte woningen. We werken eraan om het grootste deel van deze opgave te laten landen in onze bestaande voorraad. Hiervoor is potentie, omdat uit een inventarisatie blijkt dat een groot deel van onze woningvoorraad mogelijk aanpasbaar is. Dit zijn woningen die aangepast kunnen worden aan de behoeften van mensen met mobiliteitsbeperkingen, bijvoorbeeld door een traplift te installeren. Daarnaast blijven we ons inzetten op het behalen van de taakstelling voor het huisvesten van statushouders. Statushouders worden door middel van een taakstelling toegewezen aan gemeenten. Veel statushouders en hun gezinnen zullen een sociale huurwoning nodig hebben. Daarover zijn en blijven we in gesprek met de woningcorporaties. Gemeenten zijn op basis van internationale verdragen verplicht te voorzien in voldoende standplaatsen voor mensen die deel uitmaken van een van de culturele groepen waarbij de woonwagen onderdeel is van de culturele identiteit. Als gemeente hebben we het beleid rondom woonwagens vastgelegd in ons woonwagenbeleid.
VERSIE 6 NOVEMBER 2025
Tabel 8: Aantallen aandachtsgroepen gemeente Stadskanaal. Bron: Woonzorgvisie gemeente Stadskanaal, 2025
AANDACHTSGROEPEN
Woningzoekende mantelzorgontvangers en -verleners
2024
2041
Onbekend
Onbekend
Uitstroom WLZ
5
5
Uitstroom Beschermd Wonen
15
10
Uitstroom Jeugdzorg
Onbekend
Onbekend
Uitstroom forensische zorg
Onbekend
Onbekend
Uitstroom MO
Marginaal
Marginaal
Uitstroom detentie
Marginaal
Marginaal
Stoppende sekswerkers
Marginaal
Marginaal
OPGAVE 2: BEWUSTWORDING VAN INWONERS Om langer zelfstandig thuis te blijven wonen, moet de woonsituatie hierop toegerust zijn. Daarom zetten we in op het informeren van ouderen, zodat zij beter weten wat het betekent om zo lang mogelijk zelfstandig te wonen en welke ingrepen zij zelf kunnen treffen. We willen ouderen hiermee stimuleren om vroegtijdig na te denken over hun toekomstige woonsituatie en wat er nodig is voor het aanpassen van de huidige woning of het verhuizen naar een meer geschikte woning.
OPGAVE 3: ZORGZAME WIJKEN
OPGAVE 5: VOORKOMEN VAN ACHTERSTANDEN In onze gemeente ligt het gemiddeld besteedbaar inkomen relatief laag. Dit maakt een groter deel van onze inwoners financieel kwetsbaar, waardoor onverwachte uitgaven snel kunnen leiden tot betalingsachterstanden.
Bij senioren kan enige mate van clustering gewenst zijn om informele zorg en ondersteuning makkelijker te maken en de benodigde zorg te kunnen leveren. Voor andere groepen is spreiding meer gewenst in het kader van de draagkracht
Daarom zetten we ons als gemeente samen met de woningcorporaties in om schulden en uitzettingen zoveel mogelijk te voorkomen. Dit doen wij door middel van vroegsignalering, en in samenwerking met SchuldHulpMaatje. De gemeente neemt hierin het initiatief op basis van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en helpt huurders bij het beïnvloeden van gedrag (vermindering van energie rekeningen), het vinden van werk en het verkrijgen van beschikbare middelen (toeslagen, kortingen, voorzieningenwijzer, etc.) als hier aanleiding voor is. Ook kan in sommige gevallen, waar mogelijk en passend, gemeentelijke heffingen worden kwijtgescholden. De woningcorporaties hanteren een sociaal incassobeleid om zo uitzettingen te voorkomen. Huurdersorganisaties verspreiden informatie onder hun leden en huurders in het algemeen over de aanwezige programma’s die huurders met schulden kunnen helpen. Dit doen zij in samenspraak met de gemeente en woningcorporaties.
WOONVISIE STADSKANAAL 2025 - 2030
VERSIE 6 NOVEMBER 2025
Om langer zelfstandig thuis te kunnen wonen is de omgeving belangrijk. Een sociaal netwerk van informele zorg waarop men terug kan vallen, ontmoeting in de buurt en een omgeving ingericht op ouderen. Daarom willen we werken aan het stimuleren van noaberschap en het creëren van zorgzame wijken, zodat we bestaande (steun) structuren uit het sociale netwerk behouden en waar nodig versterken. Daarnaast verkennen we de mogelijkheden voor woonzorgzones. Door rondom zorg- en dagelijkse voorzieningen in te zetten op woningbouw geschikt voor aandachtsgroepen en senioren, kunnen we bijdragen aan het langer zelfstandig thuis wonen van deze groepen.
OPGAVE 4: AANDACHT VOOR SPREIDING VAN DOELGROEPEN
27
van wijken. Daarom hebben we aandacht voor een goede spreiding van doelgroepen over de gemeente, wijken en buurten. We blijven met corporaties in gesprek over aandachtspunten met betrekking tot leefbaarheid in de wijken.
Ook werken we samen met de corporaties aan energie-armoede (bijvoorbeeld mensen die CV of andere installaties uitzetten en de verwarming uitzetten omdat zij hun energierekening niet kunnen betalen). Deze aanpak wordt gecoördineerd door de gemeente. Hiervoor wordt onder andere de wooncoach ingezet door de woningcorporaties.
5
Thema: Toekomstbestendige woningvoorraad en woonomgeving
Bron: Gemeente Stadskanaal / Bureau Beeldtaal
Het overgrote deel van onze woningvoorraad van de toekomst bestaat uit woningen die er nu al staan. Daarom werken we naast het realiseren van nieuwe woningen eraan om onze bestaande woningvoorraad klaar te maken voor de toekomst.
OPGAVE 1: IEDEREEN MOET MEE KUNNEN DOEN De verduurzamingsopgave ligt bij woningeigenaren, verhuurders en woningcorporaties. Wij vinden het belangrijk dat iedereen in onze gemeente mee kan doen. Maar omdat het besteedbare inkomen in onze gemeente relatief laag ligt, kunnen verduurzamingsmaatregelen een (te) grote investering zijn voor onze inwoners met een kleinere beurs. Daarom zijn er verschillende subsidieregelingen voor onze inwoners beschikbaar: De Isolatiesubsidie Maatregel 29 Nij Begun, de Lokale Aanpak Isolatie en voor inwoners met een inkomen tot maximaal 140% bijstandsniveau is er een subsidie voor energiebesparende maatregelen. Daarnaast wordt de regeling Volkshuisvestingsfonds (VHF) door de gemeente uitgewerkt. Doel van het VHF is om de leefbaarheid te verbeteren en de veiligheid te bevorderen in kwetsbare gebieden, primair door woningen, met name in de particuliere voorraad, te herstructureren.
OPGAVE 2: FOCUS OP ISOLEREN VAN DE BESTAANDE WONINGVOORRAAD
29
gebouwen in 2050 aardgasvrij zijn. Om alle van de ongeveer 15.000 woningen in Stadskanaal van comfortabele en duurzame (aardgasvrije) warmte te voorzien moeten alle woningen zo goed als technisch-economisch haalbaar is geïsoleerd worden. Voor een groot deel van de woningen houdt dit in dat voor 2050 deze naar energielabel A (en beter) gebracht moeten worden. Ook circulariteit en klimaatadaptatie vragen hierbij aandacht vanwege mogelijke koppelkansen. De huurdersorganisaties zijn, via het organiseren van draagvlak, een belangrijke partner en succesfactor om de ambities op verduurzaming te verwezenlijken. Daarnaast spelen Verenigingen van Eigenaars (VvE’s) een belangrijke rol, omdat zij een beslissingsstructuur vormen voor de verduurzaming van een significant deel van de woningvoorraad in onze gemeente. Aan de uitvoering werken we de komende jaren via de vier sporen van het Uitvoeringsprogramma Isolatieaanpak om ervoor te zorgen dat zoveel mogelijk woningen in de gemeente geïsoleerd worden. Vanuit de Isolatieaanpak, een van de maatregelen van Nij Begun, wordt gewerkt aan het isoleren van woningen naar de standaard voor woningisolatie. Hiervoor is in de komende jaren voor de Groningse gemeenten en Noord-Drentse gemeenten Aa en Hunze, Noordenveld en Tynaarlo €1,65 miljard beschikbaar.
OPGAVE 3: KWALITEIT VAN DE BESTAANDE VOORRAAD
Als gemeente kennen we ten opzichte van Nederland veel woningen met een lage energetische kwaliteit. Vanuit het Klimaatakkoord ligt er een opgave voor het verduurzamen van woningen. Allereerst moeten alle woningen en
We vinden een kwalitatief goede woningvoorraad belangrijk. Woningen met een goede bouwkundige en energetische kwaliteit. Daarom werken we in de
WOONVISIE STADSKANAAL 2025 - 2030
VERSIE 6 NOVEMBER 2025
Regio Deal II in programmalijn ‘Veilige en leefbare dorpen en wijken’ samen om de kwetsbaarheid van wijken, panden en inwoners aan te pakken om zo de kans op ondermijnende activiteiten te verkleinen en de veiligheid en leefbaarheid te vergroten. Met een toekenning van een subsidie uit het Volkshuisvestingsfonds gaan we de komende jaren aan de slag in Maarsveld en Musselkanaal. Ook blijven we ons op de plekken waar dit nodig is met de woningcorporaties en woningeigenaren inzetten voor het verbeteren van de kwaliteit van de woningvoorraad. Met het gebiedsgericht aanpakken van kwetsbare woningen in de gemeente dragen we samen met woningeigenaren, huurders, de woningcorporaties en welzijnsorganisaties bij aan de leefbaarheid in onze woonomgevingen.