Raadsvoorstel Groenvisie ‘Ruimte voor inclusief groen’.pdf
Tekst van het document
*Z02E114612F*
Voor de datum van de raadsvergadering --> Klik op het knopje ernaast om een datum te kiezen.Indien je een verordening gaat maken, denk er dan om dat dit stuk eerst ter advies naar het team Bestuurlijk Juridisch gestuurd moet worden! Dit doe je door in je werkvoorraad (bij het document) te kiezen voor Nieuwe Activiteit bij het plusje rechtsbovenin. Hier kies je bij Behandelaar voor Team Bestuurlijk Juridisch.dat je ook nog het raadsbesluit moet maken?
Raadsvergadering
: 23 mei 2022
Voorstelnr.
: Z-21-095349/D/22/244628
Onderwerp
: Raadsvoorstel Stadskanaal, 4 mei 2022
Beslispunten De raad voor te stellen de Groenvisie ‘Ruimte voor inclusief groen’ vast te stellen.
Aan de raad
Inleiding De gemeente Stadskanaal is een groene gemeente. Stadskanaal heeft meer vierkante meter groene buitenruimte per inwoner dan in vergelijkbare gemeentes. In het eerdere onderzoek 'Grip op Groen' is door Cyber geconcludeerd dat Stadskanaal gemiddeld 193% meer oppervlakte groen heeft ten opzichte van de referentiegemeenten. Groen is dus ruim aanwezig en belangrijk voor de uitstraling van de gemeente. Groen is een belangrijke bouwsteen voor een prettige, gezonde en duurzame leefomgeving. Hiernaast biedt het kansen voor klimaatadaptatie en biodiversiteit, dit sluit aan bij de wens voor meer natuurlijke kwaliteit en het steeds groter wordende watervraagstuk. Met de Groenvisie worden kaders en uitgangspunten vastgelegd waarbinnen het groenonderhoud, participatie binnen het groenonderhoud en de verdere ontwikkeling van het groen in Stadskanaal de komende jaren kan worden opgepakt. Door het ontbreken van een vervangingsinvestering voor het groen (groot onderhoud) was er sprake van veel achterstallig onderhoud. De afgelopen jaren is een groot renovatieproject uitgevoerd waarbij achterstand aan een groot aantal plantvakken en bomen (vervanging) is aangepakt. In samenwerking met o.a. Wedeka en de grote contractpartners in de wijken is veel beplanting vernieuwd. Ook is er een eerste aanzet gemaakt naar een aangepast maaibeleid waarmee de biodiversiteit kan worden verhoogd.
De reacties op deze pilot waren zeer divers. Zo zijn enkele locaties weer teruggezet naar gazon en zijn op verzoek van bewoners juist andere bermen verruigd. De betrokkenheid bij het groen is aanwezig. Goede kaders en heldere uitgangspunten voor het onderhoud helpen bij het uitleggen van het uit te voeren onderhoud en de daarachter liggende keuzes. Deze groenvisie, inclusief groenbeleid en bomenbeleid, biedt deze kaders. Het gebruik van Storymaps zorgt ervoor dat de uitgangspunten helder en beeldend uitgedragen kunnen worden. Beoogd effect Na vaststelling beschikt de gemeente over kaders en beleid waarmee het groen- en bomenonderhoud en toekomstige ontwikkeling van het groenareaal in Stadskanaal kan worden doorontwikkeld. Argumenten 1. Behouden wat we hebben De afgelopen jaren is er flink geïnvesteerd in het openbaar groen. Daarmee is nog niet alle achterstand weggewerkt, maar binnen de woonwijken zijn grote slagen gemaakt. na de renovatie volgt het onderhoud. Dit zal de komende jaren de nodige aandacht vergen, aangezien nieuwe plantvakken in de eerste jaren meer onderhoud vergen. Ook gaan we verder in de aanpak van een aantal groene locaties, waaronder het Pagebos, het park in Musselkanaal en het Noorderbos. Hoe langer gewacht wordt met aanpakken van deze locaties, hoe groter de achterstand wordt.
Omdat financiële middelen voor groot onderhoud ontbreken wordt vooral ingezet op slimmer werken en mogelijkheden voor participatie, zoals 1
bijvoorbeeld de natuurwerkdag. Door dit slimmer werken en het aanpassen van beheergroepen (zoals gazon naar ruig gras) waar dit kan, kan de groenvisie wat betreft het onderhoud aan plantsoenen en grasvlakken worden uitgevoerd binnen de huidige onderhoudsbudgetten. Wat bomen betreft hebben we ongeveer 1 individueel beheerde gemeentelijke boom per inwoner. Deze verhouden blijven we aanhouden door iedere gekapte boom te vervangen door een nieuwe boom. Afhankelijk van de standplaats kan dit op dezelfde locatie zijn of op een betere locatie indien de oude locatie niet meer bruikbaar is. Een reden kan de aanwezigheid van kabels en leidingen zijn of andere volwassen bomen waardoor jonge aanplant zich niet goed kan ontwikkelen. Bij de keuze voor een standplaats spelen ook klimaatadaptatie (waar levert bijvoorbeeld een boom een bijdrage in verlaging van de hittestress op) of de verdeling binnen de gemeente een rol. 2. Groen als functionele bouwstenen Door de groene elementen in de gemeente een functionele waarde te geven, ontstaat een afwegingskader die gebruikt kan worden bij de discussie over de toekomst van specifieke groenobjecten. Door een of meerdere functies toe te kennen aan het groen worden de gebruiksmogelijkheden en intensiteit vergroot en wordt de potentie van het groen meer benut.
Inrichting en beheer zal gericht worden op leefbaarheid, identiteit, natuur en klimaat, elk met haar eigen thema’s of gebruik. Daarvoor zijn in de groenvisie de volgende bouwstenen benoemd: - Groen en identiteit: Stadskanaal is een groene gemeente met twee groene karakters. In het veenkoloniale deel staat het landelijke, open karakter centraal. Met kenmerkende elementen zoals kanalen, wijken en langgerekte (toegang- en verbindings)wegen en lanen. Daar tegenover staat de Westerwolde, het Ruiten-Aa gebied en de verschillende dorpskernen die Stadskanaal een eigenwijs, afwisselend en contrastrijk buitengebied biedt met natuurlijke inrichtingen zoals bospercelen, struweel en houtwallen. Hierbij is het streven dat de verschillende groeninrichtingen, de historische waarde en het karakter van de gemeente hand in hand gaan. - Groen en leefbaarheid: De aanwezigheid van groen in de woon- en werkomgeving bevorderd de leefbaarheid. Onderwerpen als veiligheid, gezondheid, voorzieningen en sociale activiteiten zijn belangrijke thema’s waar een groene inrichting een bijdrage aan kan leveren. Een groene inrichting is niet alleen stress reducerend, maar zorgt ook voor een goede luchtkwaliteit en laat mensen meer bewegen. Groen biedt bovendien ruimte voor ontmoeten, recreëren en sporten. Burgerparticipatie kan bovendien zorgen voor vergroting van sociale cohesie in woonwijken.
- Groen en natuur: Inrichting en beheer bepalen in grote mate de natuurlijke kwaliteit van de buitenruimte. Natuurlijk beheer past bij een gemeente met een landelijk karakter. Het aanwezige groen moet de bewoners het gevoel geven omringt te zijn door natuur, planten en dieren. Daarom wordt actief gekeken naar mogelijkheden om ruimte te bieden aan duurzame natuurlijke ontwikkeling. - Groen en klimaat: Door klimaat adaptieve maatregelen toe te passen wordt het groen ingericht voor toekomstige problemen, zowel natuurlijk als economisch. Een slimme toepassing van openbaar groen gaat hitte- en waterstress tegen en kan hiernaast nog meerdere functies hebben. Het inzetten van specifieke groene gebieden als wadi’s op straatniveau of waterretentiezones op wijkniveau biedt kansen om voorbereid te zijn op de effecten van klimaatverandering. Ook dient bij nieuw aan te leggen groeninrichtingen rekening gehouden te worden met extreme weersinvloeden. Risico’s voor bestaand groen zijn de drogere zomers en extremere regenbuien. Dit betekent dat het sortiment een zekere bestendigheid moet hebben tegen zon en droogte, maar ook veerkrachtigheid voor schommelende weertypen. 3. Verhogen van natuurwaarden waar het kan Er is landelijk steeds meer aandacht voor biodiversiteit. Ook in Stadskanaal zijn er, ondanks het landelijke karakter van de gemeente, kansen voor verbetering van de biodiversiteit.
Door (meer) te werken met inheems plantmateriaal, bij de aanplant van bomen meer aandacht te besteden aan soortendiversiteit en bij het beheer van grotere groenvakken (grasgebieden, struwelen, bosgebieden) het beheer en de 2
ontwikkeling van het groen meer af te stemmen op de aanwezige potenties voor natuurwaarden in het gebied zelf en de omgeving, kan een grotere bijdrage worden geleverd aan de natuurlijke waarde van het groen. 4. Bouwen aan een Groennetwerk Een groennetwerk(kaart) is van toegevoegde waarde om het streven naar meer duurzame natuurlijke ontwikkeling robuust te maken. Dit netwerk gaat zorgen voor een groter draagvlak onder bewoners en maakt het ‘’groene concept” tastbaar. Dit groennetwerk moet de groene ader van Stadskanaal worden en ruimte bieden aan insecten, vogels, kleine zoogdieren en verschillende kleurrijke bloemen en planten. Dit netwerk zal niet alleen de groeninrichtingen binnen de gemeente met elkaar verbinden, maar ook de gemeente met haar omgeving en NNN-gebieden. Binnen dit netwerk krijgen flora en fauna vrij de ruimte om zich te ontwikkelen, te migreren en voort te planten. Daarbij wordt uiteraard wel de nodige aandacht besteed aan exoten en andere ongewenste soorten. Het groenbeheer in het groene netwerk wordt natuurvriendelijk uitgevoerd, met oog op de aanwezige en gewenste flora en fauna. Er kan gedacht worden aan zonaal-, periodiek- of sinusmaaien, maaien buiten broed- en bloeiseizoenen of het afvoeren van maaisel en het verschralen van de grond.
Belangrijk is dat het groennetwerk en de gelegde verbindingen niet in gevaar komen door tussenkomst van nieuwe projecten. Vanaf het begin van het planproces zal groen meegenomen moeten worden bij de planvorming. Het opstellen van een groennetwerk vergt daarom de nodige afstemming. 5. Werken met beheergebieden en beheertypen Om het onderhoudsniveau te kunnen omschrijven, is een heldere verdeling nodig tussen gebiedstypen, beheertypen en onderhoudsniveaus. Door te wisselen van beheertype of onderhoudsniveau kan gestuurd worden in beleving, beeldkwaliteit of kwaliteit van onderhoud. Momenteel wordt gebruik gemaakt van de CROW-beeldkwaliteitcatalogus. Dit is een systematiek om de openbare ruimte op beeldkwaliteit te meten en te beheren. Dit is gebaseerd op vooraf vastgestelde ambitieniveaus: A, B, C en D. Achter deze onderhoudsniveaus zit een vast aantal kengetallen zodat het niveau meetbaar is. Vanwege de technische aanduiding, kiezen wij voor een omschrijving per kwaliteitsniveau die het niveau typeert en is een omslag gemaakt naar de kwaliteitsniveaus Accent (A), Basis (B) en Bescheiden beheer (C). Het vastgestelde onderhoudsniveau blijft gelijk, maar door wijziging van beheertypen kan toch gestuurd worden in de functie van groenobjecten. In de grotere groengebieden wordt tenslotte gesproken over Natuurlijk Beheer. Hier gaat de beeldkwaliteitcatalogus niet op. 6.
Duidelijke kaders voor boomonderhoud Bomen zijn als groenelement belangrijk. Omdat ze vaak groot zijn en bewoners naast de lusten ook lasten ervaren, worden er veel vragen gesteld over het boomonderhoud. Daarom is een onderdeel boombeleid opgenomen in de visie. Naast een omschrijving van de huidige situatie worden duidelijke beheer- en onderhoudskaders gegeven die te gebruiken zijn in toekomstige afwegingen. Deze kaders ontbreken momenteel. Het gaat daarbij om de bomen in het stedelijk en het landelijk gebied van de gemeente Stadskanaal. Niet behandeld worden bomen die onderdeel zijn van beheergroepen die als oppervlakte worden beheerd, zoals bosplantsoen, houtwallen, singels en bossen. Er wordt nog gewerkt aan de actualisatie van de boomgegevens. Zo zijn nog niet alle paspoorten volledig gevuld. Wanneer deze gereed zijn, kunnen gerichte beheerplannen worden opgesteld. Het bomenbestand in Stadskanaal is momenteel erg eenzijdig. Juist het aantal eiken is groot. 55,3% van het bomenareaal bestaat uit eik. Vervangen van gezonde eiken is niet realistisch. Daarom wordt elke eik die verwijderd moet worden vervangen door een boom van een ander soort. Uitzondering hiervoor wordt gemaakt voor karakteristieke eikenlanen. Bij vervanging ligt de voorkeur op inheemse soorten, met name in het buitengebied.
Op inheemse bomen kunnen tot wel 450 verschillende soorten insecten voorkomen, terwijl op uitheemse bomen dit aantal rond de 10 ligt. Hiermee wordt de biodiversiteit bevorderd waar het kan. 78% van het bomenbestand is al inheems. 3
De kwaliteit van het bomenbestand in de gemeente is redelijk tot goed. 83,38% (30120 stuks) kent een redelijke tot goede conditie. De andere 6,29% (1937 stuks) heeft een matige of slechte conditie. Het overige deel is onbekend en komt bij de volgende inspectieronde aan bod. Er is echter wel sprake van achterstand in onderhoud. Dit betreft voor het overgrote deel noodzakelijke ingrepen in de kroon, zoals verminderde doorrijhoogte, aanwezigheid van dood hout of uitgescheurde/uitgezakte takken. Aan deze geconstateerde knelpunten wordt tijdens de snoeironde in het begin van het jaar extra aandacht gegeven. Zo zijn er sinds de laatste inspectieronde al diverse knelpunten aangepakt. Van de bomen met een slechte conditie in de gemeente Stadskanaal staan er ca. 200 in het woongebied. Het aanpakken van deze boomlocaties heeft de hoogste prioriteit. Tijdens de storm van februari 2022 zijn al een aantal van deze bomen omgevallen of uit voorzorg verwijderd. Deze getallen zijn nog niet verwerkt in bovenstaande aantallen. Aanpak/uitvoering/voortgang Het opstellen van de groenvisie met beleidsuitgangspunten voor de gehele groenvoorziening (plantsoenen, grasvlakten, bomen) biedt houvast voor het verder uitwerken van beheerplannen.
In de visie staan daarom een aantal vervolgstappen opgenomen die na vaststelling van de visie kunnen worden opgepakt: - activeren klankbordgroep Vanuit de wijk- en dorpsraden zijn al een aantal personen bekend die mee willen draaien in een klankbordgroep. Ook hebben enkele andere inwoners zich al gemeld. Het eerste onderwerp wat met de klankbordgroep opgepakt gaat worden, is het maaibeheer. We streven naar een groep van ca. 15 inwoners. - opstellen van een maaikaart en uitwerken van particulier bermbeheer Hiervoor is een actualisatieslag gestart in maart 2022. Nadat de gegevens zijn geactualiseerd, kunnen we locaties kiezen voor een extensiever beheer. Dit doen we in samenwerking met de klankbordgroep. - opstellen van het groennetwerk met onderzoek naar mogelijke faunapassages Dit deelproject hangt samen met de aanpak van de klimaatadaptatie. Ook daar zit de netwerkgedachte in als 1 van de handelingsperspectieven. - opstellen van beheerplannen Er wordt gewerkt aan de actualisering van de groenarealen. Dit is nodig vanwege de recente groenrenovatie, maar ook om de onderverdeling tussen gazons en ruige berm binnen het areaal gras beter in beeld te krijgen. Daarna kunnen de hoeveelheden per wijk of onderhoudsgebied worden uitgewerkt in beheerplannen. Bij recente aanbestedingen is al gebruik gemaakt van geactualiseerde areaalgegevens.
Die zijn dan voor dat betreffende project 'voorgetrokken'. - bepalen van doelsoorten Het werken met doelsoorten geeft het groenbeleid een 'gezicht'. Met de in Stadskanaal actieve natuurverenigingen (Staatsbosbeheer, IVN, Natuurmonumenten, etc) wordt de zoektocht naar doelsoorten opgestart. Communicatie Opzetten Storymaps Voor de communicatie over het groenonderhoud (en eventueel het onderhoud van de gehele openbare ruimte) is het werken via Storymaps een beeldende methode. Een Storymap is een interactieve website en is voor iedereen vrij toegankelijk via internet. In een storymap kunnen tekstuele informatie, beelden en kaarten overzichtelijk worden geordend en bij elkaar worden gebracht. Tevens kunnen digitale linken worden toegevoegd zodat makkelijk te schakelen is met informatie van derden. Het beheer van de Storymaps ligt bij de gemeente en is onderdeel van een al aanwezig softwarepakket. Bewoners kunnen 4
deze alleen inzien en kunnen deze niet zelf aanpassen. Daarnaast wordt actief de samenwerking gezocht met natuurclubs en verenigingen die kunnen ondersteunen in de monitoring van natuurwaarden. Opzetten klankbordgroep Ook door het instellen van een klankbordgroep, waarbij gebruik gemaakt kan worden van de inzet binnen de bestaande groene werkgroepen in de diverse wijken, kan vooruitlopend aan nieuwe maatregelen draagvlak en participatieruimte worden bepaald. Juridische consequenties n.v.t. Kosten, baten, dekking en subsidies De groenvisie leidt niet tot aanpassing van het onderhoudsniveau . Wel zal worden gekeken naar slimmer beheer of naar het omvormen van beheertypen. Dit is nodig om voldoende financiële ruimte te behouden voor een verbeterd bomenbeheer. Voor het onderhoudsniveau wordt vooralsnog uitgegaan van het niveau zoals opgenomen in de Kadernota Kwaliteit Openbare Ruimte 2018-2021. Dit betekent dat het groen in de centra onderhouden wordt op de niveaus A (60% van het areaal) en B (40% van het areaal) en de woonwijken en buitengebieden op de niveaus B (60% van het areaal) en C (40%. van het areaal). Aangezien er in de budgetten momenteel geen ruimte zit voor groot onderhoud, zullen dergelijke ingrepen separaat worden voorgelegd.
Met het uitvoeringsprogramma Bos en Hout wil de provincie Groningen in 10 jaar tijd 10% meer bomen en groen planten in Groningen; voor een gezonde(re) leefomgeving en het klimaat. Volgens de kansenkaart uit dit programma worden o.a. in het oosten en zuidoosten van de gemeente kansen gezien voor bossen en beplantingen in meer langgerekte structuren, zoals ‘het hoefijzer van Bellingwedde’ en het Pagedal in Stadskanaal. Waar mogelijk wordt de aanplant van meer bomen en struiken vanuit dit provinciaal programma gestimuleerd. Standpunt Participatieraad, commissies en/of OR In de raadscommissie van 7 maart 2022 is de concept groenvisie opiniërend behandeld. Naar aanleiding van deze behandeling is de concept groenvisie op enkele punten nog aangevuld en tekstueel gecorrigeerd. Dat betreft de toevoeging van bijlage V tekst APV en onjuiste verwijzingen naar bijlagen. Tevens zijn de getallen geactualiseerd op basis van de meeste recente beheergegevens. Burgemeester en wethouders
de heer G.J. van der Zanden secretaris
de heer K. Sloots burgemeester
JD/ 5