Plan van aanpak ondermijning Stadskanaal 2024
Tekst van het document
Aanpak 2: Awarenesstrainingen Er zullen in de komende jaren awareness trainingen worden gegeven aan ambtenaren waarbij bewustzijn wordt gecreëerd voor de risico’s van de aanpak van ondermijnende criminaliteit en aandacht wordt geschonken aan het handelingsperspectief bij incidenten.
Prioriteit 3 Misbruik uitkeringen, vergunningen en subsidies Meer aandacht voor integriteit en het oprekken van het begrip integriteit, zorgt er ook voor dat de overheid kwetsbaarder wordt voor de aantasting van de eigen integriteit. Door diensten te verlenen of ontvangen van niet integere personen of organisaties, wordt immer ook je eigen integriteit aangetast. Voor het beschermen van de eigen integriteit heeft de gemeente zoals de gedragscode voor medewerkers. Om de gemeente te beschermen tegen gebrekkige integriteit van burgers en organisaties is er daarnaast de Wet Bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Wet Bibob). Dit (preventieve) bestuursrechtelijke instrument helpt voorkomen dat de overheid criminele activiteiten faciliteert en draagt bij aan de bescherming van de concurrentiepositie van bonafide
26
ondernemers. Hiermee is het mogelijk dat bepaalde begunstigende beschikkingen en deelname aan aanbestedingen worden geweigerd of ingetrokken ‘indien ernstig gevaar bestaat dat de beschikking mede zal worden gebruikt om uit strafbare feiten verkregen of te verkrijgen, op geld waardeerbare wijze voordelen te benutten, of strafbare feiten te plegen’ (art. 3 lid 1 Wet Bibob). Voor deze screening is het Landelijk Bureau Bibob opgericht dat op verzoek van bestuursorganen onderzoek doet en advies uitbrengt omtrent de mate van ‘gevaar’. De gemeente neemt op basis van dit advies een besluit om de betreffende beschikking al dan niet te verlenen of in te trekken. Ook is het mogelijk om (aanvullende) voorwaarden aan de beschikking te verbinden. De werking van de Wet Bibob is beperkt tot enkele wettelijke of gemeentelijke vergunningstelsels en daarmee tot bepaalde branches die gevoelig zijn voor ondermijnende criminaliteit.
Aanpak 3: actualiseren Bibob-beleid In 2013 heeft de gemeente Stadskanaal haar Bibob-beleid vastgesteld, wat in 2019 is herzien. Momenteel wordt in samenwerking met het RIEC Noord en het Landelijk Bureau Bibob het Bibobbeleid op B1-niveau herzien. Daarnaast ondergaat het Bibob-vragenformulier aanpassingen om de begrijpelijkheid voor de invuller te waarborgen. In het jaar 2024 zullen de Bibob Beleidsregels worden herzien, waarbij de thema's waarop de Bibob zal worden toegepast, worden uitgebreid. Om het Bibob-beleid beter te implementeren en te handhaven binnen de gemeente, worden er in 2025 trainingen georganiseerd voor medewerkers die te maken hebben of zullen krijgen met Bibob.
Prioriteit 4: Communicatie Communicatie is niet alleen van de gemeente; we kiezen bij de integrale aanpak van ondermijning om met partners samen te werken. Het samen optrekken is noodzakelijk om daadwerkelijk resultaten te behalen. Communicatie is een interactief proces, waarbij partijen informatie uitwisselen. We informeren, betrekken en motiveren collega’s en spelers in het veld. We stemmen communicatie uitingen op elkaar af, zodat er een eenduidig beeld ontstaat en de diverse doelgroepen goed geïnformeerd zijn. Ondermijning is een moeilijke term. We communiceren daarom met heldere, herkenbare voorbeelden waarbij een nog op te stellen kernboodschap ieder keer de basis vormt. We zetten communicatie in als instrument voor meer bewustwording over ondermijning bij alle doelgroepen. Intern zien we dat medewerkers zich niet altijd bewust zijn van de risico’s op integriteitsovertredingen, ze mogelijk in onschuld meewerken aan enige vorm van ondermijning. Ook constateren we dat ondermijning nog niet bij alle relevante teams voldoende op het netvlies staat en dat het kennisniveau verschilt per collega. De externe situatie leert dat partners terughoudend zijn als het gaat om het communiceren over vormen van ondermijning.
Aanpak 1 Communicatie over ondermijning gebeurt nu nog in algemene zin en in geprioriteerde gebieden doelgroepgericht. We werken aan een strategie om meer doelgroepgericht in te zetten (maatwerk).
27
We zien dat ondanks dat de samenleving zegt ‘we hebben er geen last van’, het veiligheidsgevoel achterblijft. Het melden van misstanden in wijken en buurten zouden meer moeten plaatsvinden. Ook zullen we doelgroepen moeten overtuigen dat de aanpak van ondermijning een lange adem vergt. De communicatie richt zich op drie pijlers: •
•
•
28
Aanpakken van ondermijnende criminaliteit De communicatie aanpak richt zich hier op het zichtbaar maken van de resultaten van deze aanpak. Dit draagt bij aan het positief effect op het gevoel van veiligheid bij burgers (kijk, er gebeurt wat, melden heeft zin!). Iedere actie dient zorgvuldig te zijn ingestoken, afgewogen en in overleg met partners te worden bedacht en gedaan. De stevige aanpak en het en het communiceren erover heeft een negatief effect op de (potentiële) daders en creëert voor hen een ongunstig vestigingsklimaat. Bewustwording bij eigen medewerkers en van partners Het eigen huis op orde. Communicatie richt zich hier op kennis, houding en gedrag. Op de bewustwording van je eigen rol, het vergroten van inzicht en integriteit. Het zien, horen en zwijgen verbreken en bewust de norm uitdragen. Op dit moment wisselt het kennisniveau per medewerker. Ondermijning heeft niet bij ieder cluster prioriteit. Het is lastig om te weten waar je op moet letten. We nemen stelling: hier staan we voor. Bewustwordingstrainingen, inspiratiesessies en informatiebijeenkomsten leiden tot het juiste kennisniveau en dragen bij tot het (eerder) herkennen en melden van ondermijnende criminaliteit. De maatschappij weerbaarder maken Met communicatie zetten we in op een breed gedragen (wettelijke) norm. Dit doen we door onder andere goedwillende inwoners en ondernemers een podium te geven.
Positieve initiatieven te stimuleren. Zij dienen als voor beeld van hoe het ‘hoort; met communicatie willen we de meldingsbereidheid van inwoners vergroten. Melden zorgt waar mogelijk voor optreden, optreden zorgt voor vergroten van het veiligheidsgevoel. We maken de verschillende doelgroepen bewust van de nadelige effecten van ondermijnende criminaliteit met niet mis te verstane campagnes over bijvoorbeeld heling of hennepkwekerijen. No nonsens communicatie.
6. PLANNING EN FINANCIËN Het aanpakken van ondermijnende criminaliteit vereist een doortastende aanpak en vraagt om een langdurige inspanning. Het zou naïef zijn om te veronderstellen dat iets wat al zo diep is geworteld in onze samenleving, met verstrengeling tussen onder- en bovenwereld en een zekere mate van onbewustheid of zelfs tolerantie, binnen een kort tijdsbestek volledig geëlimineerd kan worden. Ons doel is om de gelegenheden voor ondermijnende activiteiten in Stadskanaal tot een minimum te beperken. Niettemin is het nodig om de nodige tijd te nemen om voldoende toezicht en alertheid op te bouwen en potentiële facilitators te waarschuwen of aan te pakken. Het vergt herhaalde en aanhoudende inspanningen om Stadskanaal minder aantrekkelijk te maken voor criminele activiteiten.
Planning Ondermijning vraagt om structurele aandacht. Dit betekent dat in elk geval de komende vier jaar een intensivering nodig is om tot een gewenst basisniveau van ondermijningsbewustzijn – en weerbaarheid te komen. Voorafgaand aan de vaststelling van het programma is het thema ondermijning al geïntroduceerd binnen de gemeente. De eerste periode zal de nadruk vooral liggen op het creëren van bewustzijn en het leren herkennen van signalen door professionals, ondernemers en inwoners. Ook besteden we vanaf het begin veel aandacht aan onze informatiepositie door het samenbrengen en bundelen van harde gegevens en (zachte) signalen. We zetten ons daarnaast blijvend in voor de repressieve aanpak van ondermijnende criminaliteit. Bij dit plan is een schematisch overzicht toegevoegd van de ambities en acties. We zullen dit uitvoeringsplan jaarlijks actualiseren en u over behaalde resultaten informeren. Daarnaast informeren wij zoals gebruikelijk via de P&C-cyclus, thematische bijeenkomsten en informatiebrieven.
Financiën In oktober 2023 heeft de gemeenteraad het domein openbare orde en veiligheid een extra impuls gegeven voor de aanpak van ondermijning binnen de gemeente Stadskanaal. Hierbij was van één van de raadsleden de vraag of het bedrag voldoende was om ondermijning vanaf de voorkant te weren. Afgelopen periode hebben verschillende onderzoeken plaatsen gevonden over de aanpak van ondermijning in Stadskanaal. Hierdoor kunnen wij een realistisch beeld schetsen van de huidige situatie. Hierbij wordt aangegeven dat het helaas niet mogelijk is om ons vast te houden aan de huidige inzichten omdat openbare orde en veiligheid een levend domein is waar dagelijks veranderingen in plaatsvinden.
Huidige budget Voor de aanpak van ondermijning heeft de gemeenteraad, in oktober 2023, per 2024 structureel € 105.000,- beschikbaar heeft gesteld. Deze financiële toewijding heeft geresulteerd in verschillende geïmplementeerde controlemaatregelen, waaronder acties door de politie die hebben geleid tot diverse juridische procedures (zoals het aantreffen van drugs, hennepkwekerijen en vuurwerk). De
29
effectiviteit van deze inspanningen heeft de verwachtingen overtroffen en heeft een aanzienlijke toename van werkzaamheden veroorzaakt. Het is duidelijk geworden dat een uitbreiding van thema’s van de controles noodzakelijk is, maar dat het tevens essentieel is om te investeren in weerbaarheid, niet alleen in termen van controlemaatregelen. Bovendien hebben onderzoeken, met name naar drugsgebruik en jeugdcriminaliteit in Stadskanaal, een grotere financiële impact dan aanvankelijk gedacht. Ten slotte is er een applicatie aangeschaft om de veilige verwerking van gegevens met betrekking tot openbare orde en veiligheid te waarborgen, waarvan de kosten structureel zijn.
Aanvulling Om onze doelstellingen voor de aanpak van ondermijning te realiseren, is het noodzakelijk om voldoende aanvullende financiële middelen beschikbaar te stellen. Hieronder presenteren we een overzicht van de aanvullende benodigde financiële ondersteuning: Uitbreiding Capaciteit: • Ondermijnings-BOA: Voor de aanstelling van een ondermijnings-BOA vragen we om budgettaire ruimte om de lokale aanpak te versterken en de zichtbaarheid in de wijken te vergroten. • Bibobonderzoeker + vergunningverlener : Om vergunningaanvragen voor exploitatievergunningen adequaat te kunnen beoordelen en Bibob-onderzoeken uit te voeren, is extra capaciteit vereist. Wanneer uitbreiding niet mogelijk is, zal slechts een beperkt aantal activiteiten kunnen worden uitgevoerd door de huidige bezetting en beperkte middelen die momenteel beschikbaar zijn. Aanvullende kosten: • Juridische en onderzoekskosten: De versterkte controles en stringentere aanpak resulteren in een toename van juridische procedures. Om adequaat te kunnen reageren op deze dynamiek, is het onontbeerlijk om aanvullende juridische ondersteuning te faciliteren. Daarnaast vereist de verouderde wet- en regelgeving en het beleid een grondige herziening. Investeren in onderzoek is daarbij cruciaal om solide juridische kaders te creëren en beleidsstukken te ontwikkelen die voldoen aan de hedendaagse uitdagingen.
Hierbij kan ook gedacht worden aan de aanpak van drugsgebruik onder jongeren en jonge aanwas, waarbij onderzoek naar de juiste preventieve aanpak en voorlichting centraal staan. • Integriteit: Het bevorderen van integriteit binnen de gemeente is van essentieel belang om ondermijning effectief te kunnen tegengaan. Investeringen in awareness-trainingen zijn noodzakelijk om het bewustzijn te vergroten en integriteit te stimuleren. Deze trainingen, die gericht zijn op de gehele organisatie, zijn cruciaal, gezien het feit dat ondermijning op diverse niveaus binnen de gemeente kan plaatsvinden. • Datagestuurd werken: Naar verwachting zal de ontwikkeling, implementatie en het onderhoud van de applicatie voor het inzichtelijk krijgen van aandachtlocaties binnen onze gemeente een jaarlijks budget van ongeveer 15.000 euro vergen. Deze financiële investering is noodzakelijk om de effectiviteit en efficiëntie van onze aanpak tegen ondermijnende criminaliteit te
30
•
waarborgen. Door te investeren in gegevens gestuurd werken kunnen we kostenbesparingen realiseren op lange termijn en de veiligheid van onze gemeente verder versterken. Integrale controles: Voor het uitvoeren van regelmatige en doelgerichte integrale controles is extra budget noodzakelijk. De inzet van derde partijen, zoals drugshonden, is essentieel om effectieve controles uit te voeren. Deze externe expertise draagt bij aan het versterken van de controlemaatregelen. Bovendien worden de integrale controles uitgebreid, waarbij de nadruk niet alleen ligt op controleren maar ook op bewustwording en advisering van ondernemers en burgers. Deze bredere aanpak vergt extra kosten, maar draagt bij aan een effectievere preventie en aanpak van ondermijning.
Deze aanvulling van financiële middelen zijn cruciaal om effectief te kunnen reageren op de uitdagingen van ondermijnende criminaliteit en om preventieve maatregelen te implementeren die de fundamenten van onze gemeente versterken.
31
Bijlage Activiteitenoverzicht Deze bijlage biedt een eerste overzicht van de activiteiten die in het kader van de vier ambities worden of zijn ondernomen. Hier moet nadrukkelijk bij vermeldt worden dat het een niet in beton gegoten overzicht is dat regelmatig zal worden aangevuld en gespecificeerd. Voor nu biedt het echter een goed beeld van de concrete acties die een bijdrage kunnen gaan leveren aan de doelstellingen. Hierbij is ervan uitgegaan dat er middelen en formatie beschikbaar zijn of worden gesteld zoals weergegeven in hoofdstuk 6. Wanneer dit niet mogelijk is, zal slechts een beperkt aantal activiteiten kunnen worden uitgevoerd door de huidige bezetting en beperkte middelen die momenteel beschikbaar zijn. De aangegeven activiteiten vanaf 2025 kunnen alleen worden uitgevoerd als er extra middelen beschikbaar worden gesteld.
Ambitie 1 - Versterken informatiepositie
32
Wat
Beoogd resultaat
Dashboards
Structureel dashboards
Nader inrichtingen ondermijning overleg
Overzicht en interventies plegen
Intern meldpunt ondermijning inrichten
Ontvangen van signalen van collega’s, externen en burgers.
Vanaf 2024
Informeren college
gehele
Bewustwording van -en het nemen van gezamenlijke verantwoordelijkheid voor ondermijning
Doorlopend
Bewustwordingssessie ’s ondermijning
Gehele organisatie bekend maken met ondermijnende criminaliteit
Vanaf 2024
Training signalering ondermijnende criminaliteit
Bewustzijn collega’s vergroten
gebruik
Met wie
maken
van
Wanneer
Doorlopend
Politie en intern
O.a. RIEC
Vanaf 2024
Vanaf 2024
Informatieveiligheid en digitale weerbaarheid
Waarborgen integriteit overheidsprocessen
van
O.a. Riec
Doorlopend
Applicatie locaties
Het ontwikkelen van applicaties, implementeren en onderhouden van applicaties voor het inzichtelijk krijgen van aandachtlocaties binnen de gemeente.
O.a. GKG en RIEC
Vanaf 2024
Inzet ondermijningsboa
Het versterken van de integrale aanpak tegen ondermijnende criminaliteit door middel van proactief onderzoek, informatieverzameling en samenwerking met diverse instanties.
Doorlopend
Ambitie 2 Versterken maatschappelijke weerbaarheid Wat
Communicatie ondernemers
naar
Informatiekanaal opzetten
Met wie
Wanneer
Bewustwording, meldingsbereidheid en verantwoordelijkheid bij (bonafide) ondernemers creëren
Politie, RIEC
Vanaf 2024
Opnemen onderwerp ondermijning op Stan
Vanaf Q3 2024
Communicatie inwoners
naar
Bewustwording, meldingsbereidheid en verantwoordelijkheid creëren
Bredere inzet Meldpunt
van
Meldingsbereidheid vergroten
Vanaf 2024
Versterken van controle op bedrijfsactiviteiten waarbij ondermijnende praktijken worden verminderd.
Vanaf 2025
Exploitatievergunningen invoeren
33
Beoogd resultaat
Politie, RIEC
Vanaf 2024
BIBOB verbreden
Het vergroten van de effectiviteit in het identificeren en voorkomen van ondermijnende invloeden bij vergunningsaanvragen, waardoor de integriteit van lokale processen en bedrijven wordt versterkt
Vanaf Q3 2024
Project Buitengebied
Project Buitengebied’ van Meld Misdaad Anoniem vervolg geven
Vanaf 2025
Ambitie 3 Intensiveren integrale aanpak
34
Wat
Beoogd resultaat
Met wie
Wanneer
Samenwerken gemeenten BIBOB
Verbeteren van de gezamenlijke weerbaarheid tegen ondermijning
Gemeenten
Doorlopend
Actualiseren & opstellen weten regelgeving en beleid
Versterken van de juridische instrumenten en handhaving
Regionale aanpak
Gecoördineerde en effectieve aanpak van ondermijning op regionaal niveau en het versterken van de integriteit van de gehele regio
Jeugdaanpak
Ontwikkeling en uitrol aanpak ‘Jeugd en Veiligheid’
Doorlopend
Regio
Doorlopend
Vanaf 2024
Q3
Ambitie 4 Aanpak ondermijnende criminaliteit
35
Wat
Beoogd resultaat
Met wie
Wanneer
Handhaving
Inzet bestuurlijke instrumenten
Uitvoering geven aan RIEC casuïstiek
Aanpak georganiseerde criminaliteit
RIEC partners
Doorlopend
Bestuurlijke aanpak hennepkwekerijen
Terugdringen hennepteelt en aanpak achterliggende criminaliteit
Politie
Doorlopend
Preventieve bijeenkomsten drugs
Meer kennis over drugs en de aanpak hiervan
Politie, Welstad, scholen, horeca, sportverenigingen
Vanaf 2025
Aanpak woonoverlast intensiveren
Minder overlast van arbeidsmigranten, beter inzicht in mensenhandel, misbruik kamerbewoning
Politie, woningcorporaties
Vanaf 2024
Interventieteam vastgoedfraude
Beter overzicht van vastgoedfraude en integrale aanpak
Politie
Vanaf 2025
Integraal overleg witwassen
Beter inzicht in witwaspraktijken door onderzoek en monitor
Politie
Vanaf 2025
Bibob instrument blijven toepassen
Drempel opwerpen voor criminele ondernemers
Politie, RIEC
Doorlopend
Digitaal opkopersregister
Controles in het kader van het Digitaal opkopersregister (DOR) en het Digitaal opkopersloket (DOL)
Politie
Vanaf Q4 2024
Doorlopend
Aanvulling organisatie
36
Wat
Beoogd resultaat
Met wie
Wanneer
Training Integriteit voor bestuurders en ambtenaren
Bewustwording
RIEC
Vanaf Q3 2024
Awareness trainingen Veilige Publieke Taak
Bewustwording en handelingsperspectief
RIEC
Vanaf Q3 2024
Bibob trainingen
Bewustwording en handelingsperspectief
RIEC/LBB
Vanaf 2025