Ontwerp WRP 2026-2030
Tekst van het document
WRP gemeente Stadskanaal
Ontwerp - Water en Riolerings Programma - WRP 2026-2030
VOORWOORD
Voor u ligt het Water- en Rioleringsprogramma (WRP) 2026-2030 van de gemeente Stadskanaal. Dit programma geeft richting aan hoe wij de komende jaren invulling geven aan onze wettelijke watertaken. We doen dit met oog voor kwaliteit, duurzaamheid en betaalbaarheid. Want als gemeente zijn wij ons bewust van de verantwoordelijkheid om zorgvuldig om te gaan met de middelen die onze inwoners en bedrijven ons toevertrouwen. Wij willen dat onze inwoners en ondernemers kunnen rekenen op een veilige, gezonde en leefbare omgeving. Dat betekent dat we inzetten op betrouwbare voorzieningen voor afvalwater, hemelwater en grondwater, en dat we inspelen op de uitdagingen van klimaatverandering. Daarbij werken we zoveel mogelijk samen met onze partners in de waterketen, zoals het waterschap Hunze en Aa’s. Door kennis en middelen te bundelen, kunnen we efficiënter en slimmer werken. Met dit WRP zetten we een duidelijke stap richting een toekomstbestendig Stadskanaal, waar welzijn en economische kracht hand in hand gaan. Goedhart Borgesius Wethouder Gemeente Stadskanaal
2
INHOUDSOPGAVE
3
Samenvatting WRP gemeente Stadskanaal
Wet en doelstellingen
Wat doet de gemeente?
Wat kunt u doen?
Wat kost dat?
Afvalwater
Afvalwater
Afvalwater
• Riolering kost geld. Denk aan de eerste aanleg, maar ook aan het dagelijkse beheer en onderhoud en aan het vervangen van versleten onderdelen. • Riolering is er voor ons allemaal en wordt mede mogelijk gemaakt door ons allemaal. Het is een collectieve voorziening die wordt bekostigd vanuit de rioolheffing. • Burgers en bedrijven krijgen de rioolheffing opgelegd door de gemeente en dienen deze te betalen. Het is geen abonnement of collecte, maar een verplichte belasting. • Als u de rioolheffing niet kunt betalen, kijk dan of u in aanmerking komt voor kwijtschelding. • De opbrengst van de rioolheffing wordt alleen gebruikt voor de riolering. Het is wettelijk niet toegestaan er andere zaken mee te bekostigen. • De rioolheffing wordt in onze gemeente opgelegd aan de eigenaar van een perceel en aan grootverbruikers van drinkwater. • Het tarief in 2025 bedraagt €196,- per aansluiting. Voor objecten met uitsluitend een hemelwateraansluiting, zoals garageboxen, geldt een gereduceerd tarief van €24,-. • In de planperiode 2026-2031 dient de hoogte van de rioolheffing jaarlijks licht te worden verhoogd, bovenop verhoging met de prijsindexatie (inflatiecorrectie). De gemeenteraad beslist jaarlijks over de hoogte van de rioolheffing.
• Afvalwater (vuil water) vanuit woningen en bedrijven inzamelen en transporteren naar de zuivering. • Deze wettelijke taak voor de gemeente is bedoeld om de volksgezondheid te beschermen. • Riolering biedt comfort en voorkomt veel stankoverlast in bebouwd gebied. • Het waterschap heeft aansluitend de wettelijke taak voor zuivering van het afvalwater. • Het drinkwaterbedrijf zorgt voor de levering van water in huis. Een groot deel hiervan wordt afvalwater.
Hemelwater • Hemelwater (regen) inzamelen en verwerken voor zover de eigenaar het niet redelijkerwijs zelf kan hergebruiken of infiltreren in de bodem of lozen op oppervlaktewater. • Deze wettelijke taak voor de gemeente is bedoeld om de bewoonbaarheid te bevorderen. Wateroverlast in bebouwd gebied blijft beperkt. • Hemelwater is in principe schoon en hoeft niet te worden gezuiverd. • Het waterschap heeft aansluitend de wettelijke taak voor beheer van het oppervlaktewater (kwantiteit en kwaliteit).
Grondwater • Maatregelen in openbaar gemeentelijk gebied overwegen om structurele grondwateroverlast te beperken. • Deze wettelijke taak voor de gemeente is bedoeld om bewoonbaarheid te bevorderen. • Het waterschap en de provincie hebben aansluitende wettelijke taken op het gebied van grondwater.
• Afvalwater vanuit woningen wordt door de gemeente ingezameld met riolering. • Inzamelen van afvalwater vanuit bedrijven is maatwerk. • Het rioolstelsel bestaat uit honderden kilometers riolering en vele rioolgemalen. Deze riolering wordt door de gemeente beheerd en onderhouden. • Op bepaalde momenten wordt met camera’s en andere technieken gekeken naar de staat van de objecten en worden maatregelen genomen om alles op lange termijn in stand te houden.
Hemelwater • Hemelwater wordt in veel buurten door de gemeente ingezameld met riolering, wadi’s, goten, kolken en dergelijke voorzieningen. • Het is een omvangrijk systeem dat door de gemeente wordt beheerd en onderhouden. • De gemeente beoordeelt de staat van de objecten en neemt maatregelen om alles op lange termijn in stand te houden • De klimaatverandering leidt tot zwaardere buien en meer wateroverlast. De gemeente neemt maatregelen in de openbare ruimte om de gevolgen te beperken en vraagt om uw medewerking.
Grondwater • Grondwaterstanden worden door de gemeente gemeten en beoordeeld. • Indien nodig neemt de gemeente maatregelen in de openbare ruimte, zoals drainage, en zorgt voor beheer en onderhoud.
• Loos alleen het afvalwater waarvoor de riolering is bedoeld, vanuit toilet, badkamer en keuken, zonder doekjes, verband, vet, olie, verf, zand, cement en dergelijke. • Het riool en de pompen raken verstopt als u wel doekjes, verband, olie, vet, zand of cement loost, waardoor storingen optreden en de kosten voor iedereen oplopen. • Lees de spelregels van de gemeente als er een verstopping is in de riolering bij uw woning.
Hemelwater • Probeer het hemelwater nuttig te gebruiken in uw woning en uw tuin. Een regenton is de eerste stap die u kunt zetten. • Kijk of uw perceel geschikt is om het hemelwater na een bui vast te houden in lage delen van uw tuin en te infiltreren in de bodem. • Kies voor meer groen in uw tuin en minder verharding. Bij zware buien stroomt het hemelwater anders vanaf uw verharding naar de openbare ruimte en veroorzaakt extra wateroverlast. • Als u hemelwater loost vanaf uw perceel, doe dat dan op de manier die de gemeente voorschrijft voor uw buurt of straat.
Grondwater • Zorg voor ventilatie in uw woning om vochtoverlast te voorkomen. • Zorg dat uw kelder waterdicht is. • Lees de beleidsregels voor vocht- of grondwateroverlast als u last heeft van vocht of grondwater. • Zorg bij houten fundering van uw woning dat deze in goede conditie blijft.
4
H4
H5
H1
1 CONTEXT In dit eerste hoofdstuk wordt het Water- en Rioleringsprogramma (WRP) in de bredere context geplaatst. Dit hoofdstuk richt zich op de vraag: Wat is de aard en functie van dit document? Er wordt ingegaan op de doelstelling van het WRP en de relatie tot andere beleidsdocumenten. Daarnaast wordt een terugblik geboden op de voorganger van dit programma: het Gemeentelijk Water- en Rioleringsplan 2021-2025.
H2 H3
5
1.1 Doel van het WRP
Riolering is een essentieel collectief systeem dat drie hoofdfuncties vervult: het beschermen van de volksgezondheid, het voorkomen van wateroverlast en het tegengaan van milieuvervuiling. Het systeem bestaat uit meer dan alleen buizen; ook rioolgemalen, kolken, goten, drainage, wadi’s, sloten, bergingsvijvers, drukriolering en IBA’s maken deel uit van dit samenhangende geheel. Samen zorgen deze onderdelen voor de inzameling van afvalwater, de verwerking van hemelwater en de regulatie van de grondwaterstand. Dit Water- en Rioleringsprogramma (WRP) gaat over dat brede, integrale systeem. Gemeenten hebben wettelijke taken op het gebied van waterbeheer. Beleidskeuzes moeten passen binnen de wettelijke kaders. Het gaat om afvalwater, hemelwater en grondwater. Daarnaast heeft de gemeente taken inzake oppervlaktewater, in aanvulling op de taken van het waterschap. In het WRP wordt het beleid verwoord dat de gemeente voert om invulling te geven aan genoemde taken. Het WRP richt zich op een brede doelgroep: bestuurders, beleidsmakers, vakmensen en geïnteresseerde inwoners. De kerninformatie is beknopt geformuleerd, met verdiepende lagen voor wie meer details zoekt.
Het WRP heeft de volgende doelstellingen: • Het beleid formuleren voor de wettelijke gemeentelijke watertaken op het gebied van afvalwater, hemelwater en grondwater. • De samenhang tonen met andere beleidsterreinen. Daarbij wordt ook ingegaan op de verhouding met de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan. • De samenhang tonen met taken van het waterschap. • Verantwoording afleggen over het gevoerde beheer van het systeem. • Laten zien welke programmering wordt aangehouden in de planperiode. • Inzichtelijk maken welke kosten worden toegerekend aan de rioolheffing. • Aangeven hoe schommelingen in de rioolheffing worden geëgaliseerd. • Berekenen welke hoogte van de rioolheffing nodig is in de planperiode, inclusief een doorkijk naar een periode van 20 jaar.
H4
H5
H1 H2 H3
6
1.2 Positie van het WRP
Bijgaande afbeelding toont de positie van het WRP te midden van andere documenten:
₀
₀
₀
₀
₀
Bovenaan staat de Gemeentelijke Omgevingsvisie. Onder de Omgevingswet is dit één van de belangrijkste documenten voor elke gemeente. De ambitie is een leefbare openbare ruimte en een gezonde en veilig leefomgeving. Het laat zien wat voor gemeente je bent en welke kant de gemeente op wil in de toekomst. Aan de linkerkant staan diverse “waterplannen”. Zowel Europa, Rijk als provincie en waterschap maken beleidsplannen op het gebied van water. Van deze plannen zijn de Watervisie 2050 en het waterbeheerprogramma 2022-2027 van waterschap Hunze en Aa’s het meest relevant voor het WRP. Aan de rechterkant staan de vele onderwerpen binnen de gemeentelijke organisatie die raken aan het vakgebied riolering en stedelijk waterbeheer. Van deze onderwerpen is klimaatadaptatie momenteel erg actueel en sterk van invloed op het hemelwaterbeleid. Onder de visie staat het gemeentelijke Omgevingsplan. In het omgevingsplan is te zien hoe het beleid voor riolering en water uit het WRP doorwerkt op perceelniveau. In het WRP wordt het beleid geformuleerd en onderbouwd. Op onderdelen is in de planperiode nog een gebiedsgerichte uitwerking nodig, terwijl te zijner tijd in het omgevingsplan per perceel de juridische doorwerking van dit beleid in bindende regels is te vinden. Het WRP is een document van beperkte omvang en is een omgevingsprogramma, met deels inhoud dat in het Omgevingsplan moet landen.
Er zijn diverse onderliggende documenten: het betreft tekeningen, databestanden, berekeningen, leidraden en geautomatiseerde beheer- en informatiesystemen voor de watergangen, vijvers, wadi’s, drainage, infiltratie- en bergingsvoorzieningen, het grondwater, de riolering en voor de rioolgemalen. Deze zijn op de vak-afdeling beschikbaar.
H4
H5
H1 H2 H3
7
1.3 Evaluatie van het vorige plan
Voorafgaand aan dit WRP was er het WRP 2021-2025. In deze paragraaf wordt teruggekeken op de planperiode van dit WRP. In de planperiode is een aantal projecten gerealiseerd, zie bijgaand kader. De conclusie is dat een groot aantal onderhoudswerkzaamheden en projecten zijn uitgevoerd volgens plan, maar niet is alles uitgevoerd door personele ondercapaciteit. Bijgaand kader toont de ontwikkeling van de rioolheffing tijdens planperiode WRP 2021-2025. Te zien is dat de rioolheffing ten opzichte van 2021 €19,00 is gestegen. Dat is minder hard gestegen dan het landelijke gemiddelde en de inflatie die heeft opgetreden.
1.4 Besluitvormingstraject van het WRP
Onder de Omgevingswet is het opstellen van een programma een autonome gemeentelijke bevoegdheid. Het nieuwe WRP past in de geest van de Omgevingswet. Het waterschap Hunze en Aa’s is betrokken geweest bij het opstellen van het WRP, in de rol als beheerder van een zuivering-technisch werk en in de rol als beheerder van een deel van het oppervlaktewater.
H4
H5
H1 H2 H3
De planning is als volgt: Instemming in college en instemming vragen aan de gemeenteraad in de raadsvergadering van februari 2026. Na instemming raad wordt het ontwerp WRP ter inzage gelegd. Na terinzagelegging van zes weken kan het WRP worden vastgesteld. Na vaststelling van het WRP wordt een exemplaar toegezonden aan de provincie Groningen en aan het waterschap Hunze en Aa’s. 8
H5
H1
H2
2 BELEID GEMEENTELIJKE WATERTAKEN
H3 H4
Dit hoofdstuk beschrijft het beleid van de gemeente Stadskanaal ten aanzien van haar gemeentelijke watertaken. De uitvoering is gebaseerd op landelijke wet- en regelgeving, maar vertaald naar lokaal beleid dat past bij de ruimtelijke en maatschappelijke context van Stadskanaal.
9
De gemeente kiest voor een integrale benadering van het gehele watersysteem, waarbij efficiëntie, duurzaamheid en samenwerking centraal staan. In nauwe afstemming met waterschap Hunze en Aa’s wordt gestreefd naar doelmatige oplossingen met zo laag mogelijke maatschappelijke kosten. Daarbij staat een betrouwbare en toekomstbestendige dienstverlening aan inwoners en bedrijven voorop. Daarnaast wordt actief rekening gehouden met klimaatverandering, energietransitie en biodiversiteit. Waterbeleid in Stadskanaal draagt zo niet alleen bij aan de volksgezondheid en leefbaarheid, maar ook aan een klimaatbestendige en veerkrachtige gemeente.
De watertaken zijn verdeeld onder verschillende partijen. Een overzicht van de taken en verantwoordelijkheden tussen gemeente en waterschap is weergegeven in onderstaande afbeelding.
H5
In onderstaande afbeelding is het watersysteem weergegeven.
H1
H2 H3 H4
10
2.1 Beleid afvalwater
De zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater, die voorheen waren vastgelegd in de Wet milieubeheer en de Waterwet, zijn met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 geïntegreerd in deze nieuwe wet. Specifiek zijn de verantwoordelijkheden van gemeenten vastgelegd in artikel 2.16 van de Omgevingswet. Dit artikel bepaalt dat gemeenten zorgdragen voor: • • •
Inzameling en transport van stedelijk afvalwater: Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het inzamelen en afvoeren van stedelijk afvalwater naar de daarvoor bestemde zuiveringsinstallaties. Zorg voor het hemelwater: Gemeenten dienen maatregelen te treffen om de verwerking van afvloeiend hemelwater in goede banen te leiden, bijvoorbeeld door het aanleggen en onderhouden van voorzieningen voor de opvang en afvoer van regenwater. Voorkomen of beperken van structurele nadelige gevolgen van de grondwaterstand: Gemeenten hebben de taak om structurele problemen door te hoge of te lage grondwaterstanden in stedelijke gebieden te voorkomen of te beperken, voor zover dit doelmatig is in openbaar terrein.
Deze taken zijn erop gericht om de leefomgeving veilig, gezond en duurzaam te houden. Kernformulering van het afvalwaterbeleid Gemeente Stadskanaal voert als beleid om het huishoudelijk afvalwater en het bedrijfsafvalwater grotendeels in te zamelen met riolering. Het belangrijkste motief hiervoor is het beschermen van de volksgezondheid, door afvalwater te verwijderen uit de directe leefomgeving. Daarnaast gaat het om leefbaarheid (voorkomen stankoverlast), bescherming van de waterkwaliteit en milieubescherming. Het stedelijk afvalwater (dat is de mix van afvalwater met hemel- en grondwater) wordt getransporteerd naar een overnamepunt en daar overgedragen aan het waterschap, die zorg draagt voor het verdere transport naar en de zuivering op de Rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI). Het is voor eigenaren van gebouwen waar afvalwater vrijkomt vrijwel altijd verplicht om een aansluiting te hebben op de riolering of het afvalwater te zuiveren op eigen terrein.
H5
H1
H2 H3 H4
11
Uitwerking van het afvalwaterbeleid Hierna volgen enkele gebiedsgerichte en thematische uitwerkingen van het afvalwaterbeleid. Per onderwerp wordt de essentie kort vermeld. Gedetailleerde informatie is verkrijgbaar door te klikken op de link. • Afvalwaterbeleid voor woningen binnen de bebouwde kom. ◦ Gemeenten hebben de plicht om afvalwater in te zamelen in de bebouwde kom. Voor lozers geldt een vrijwel volledig lozingsverbod richting bodem en oppervlaktewater. Het is daarmee vrijwel 100% verplicht om woningen binnen de bebouwde kom aan te sluiten op de riolering. Dit beleid geldt vanwege de volksgezondheid, milieubescherming en vanwege de leefbaarheid in de zin van het voorkomen van stankoverlast. Zie bijgaand kader voor meer informatie. • Afvalwaterbeleid voor niet-woningen binnen de bebouwde kom. ◦ Voor niet-woningen geldt in principe hetzelfde beleid als voor woningen, namelijk aansluiten op de riolering vanwege de volksgezondheid. Het ligt alleen anders bij gebouwen waar geen afvalwater vrijkomt en bij bedrijven met bijzonder afvalwater of grote hoeveelheden afvalwater. Gemeente heeft geen zorgplicht voor bedrijfsmatige aansluitingen. Zie bijgaand kader voor meer informatie. • Afvalwaterbeleid in het buitengebied. ◦ In het buitengebied wordt in enkele deelgebieden (druk)riolering aangeboden.
In die gebieden geldt door de aanwezigheid van riolering een lozingsverbod richting bodem en oppervlaktewater. In de gebieden zonder (druk)riolering is een individuele zuiveringsvoorziening (IBA) verplicht, die gezuiverd water loost in de bodem of op het oppervlaktewater. Zie bijgaand kader voor meer informatie. Het is de vraag welke veranderingen komende jaren optreden in het buitengebied en hoe de voorzieningen voor afvalwater eventueel worden aangepast.
•
•
Denk aan ontwikkelingen op en rond het boerenerf zoals nieuwe verdienmodellen, zoals overstappen naar andere gewassen of andere bestemmingen. Denk ook aan de veroudering of andere bestemmingen. Denk ook aan de veroudering van bestaande systemen met de vraag of bij vernieuwing wordt gekozen voor bestaande of nieuwe oplossingen. Dit vergt gebiedsgerichte uitwerking in de planperiode in samenwerking tussen gemeente en waterschap. Beleid voor nieuwe aansluitingen of grotere lozingen op bestaande riolering. ◦ De riolering heeft een bepaalde capaciteit. Dat geldt voor het inzamelstelsel, voor het transportsysteem van gemalen en persleidingen en voor de RWZI. Nieuwe aansluitingen zijn niet zomaar mogelijk en bestaande lozingen mogen niet zomaar worden vergroot. Eerst moet de gemeente checken wat de mogelijkheden zijn. Bij grote lozingen moet ook het waterschap worden betrokken. Het gaat naast technisch inhoudelijke zaken ook over de kosten. Als een bestaande lozing aanmerkelijk wordt verzwaard, dan geldt dit als een nieuwe aansluiting. Aanvragen nemen toe, bijvoorbeeld recreatie in het buitengebied. Dit levert veelal veel discussie op. Zie bijgaand kader voor meer informatie. Afvalwaterbeleid voor nieuwe aanleg in uitbreidingswijken. ◦ In nieuwe gebieden is aanleg van nieuwe riolering vereist. Dit gaat in nauw overleg tussen gemeente en waterschap.
Zie bijgaand kader voor meer informatie. Het gaat in dit kader alleen om riolering voor de inzameling van afvalwater. Voor hemelwater, grondwater en oppervlaktewater bestaat apart beleid, dat verder in dit WRP is beschreven.
H5
H1
H2 H3 H4
12
•
•
•
Beleid voor lozingen op de riolering. ◦ Riolering is bedoeld voor huishoudelijk afvalwater en bedrijfsafvalwater dat daarop lijkt. Andere lozingen zijn niet zomaar toegestaan omdat het schade kan berokkenen aan de riolering en/of aan de zuivering en/of aan het milieu. Het gaat om de algemene zorgplicht om de goede werking van riolering en zuivering niet te verstoren. Specifiek gelden eisen voor olieen vetafscheiders. Zie bijgaand kader voor meer informatie. Beleid om foutaansluitingen tegen te gaan. ◦ Foutieve aansluitingen kunnen problemen veroorzaken. Ze zijn verboden en dienen te worden verholpen. In de praktijk wordt gekeken naar de omvang van de problemen. Bij grote problemen wordt ingegrepen. Het loopt vanaf het constateren van een knelpunt, via onderzoek en communicatie tot aan een eventuele juridische aanpak. Zie bijgaand kader voor meer informatie. EU Richtlijn Stedelijk afvalwater. ◦ De nieuwe Europese Richtlijn Stedelijk Afvalwater vraagt om betere zuivering, minder overstorten en meer klimaatbestendigheid. Ook voor onze gemeente betekent dit vooral het versterken van bestaand beleid en samenwerking met ketenpartners. Naar verwachting wordt in 2026 hierover meer bekend.
H5
H1
H2 H3 H4
13
2.2 Beleid hemelwater
Het gemeentelijke beleid voor hemelwater is in deze paragraaf beschreven. De basis voor dit beleid staat in de Omgevingswet artikel 2.16. De wetgever heeft gezocht naar balans tussen de eigen verantwoordelijkheid van de particulier/bedrijven en de collectieve verantwoordelijkheid van de gemeente. Het is aan de gemeente om hierin lokale afwegingen te maken. Kernformulering van het hemelwaterbeleid. Gemeente Stadskanaal voert als beleid om het hemelwater zoveel mogelijk lokaal te benutten, te infiltreren in de bodem of te lozen op oppervlaktewater. Bij nieuwbouw mag hemelwater niet meer worden aangesloten op het riool, tenzij dat redelijkerwijs niet anders kan. Als lokale oplossingen ontoereikend zijn, zamelt de gemeente het overtollige hemelwater in, liefst gescheiden van het afvalwater, om het op een geschikte plek te infiltreren of te lozen op oppervlaktewater. Hemelwater wordt in oudere gebieden veelal gemengd met afvalwater afgevoerd naar de Rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) (gemengd rioolstelsel), met overstorten naar het oppervlaktewater.
De klimaatverandering zet ons aan tot klimaatadaptatie, zoals infiltratie en buffering van hemelwater. De al ingeslagen weg wordt voortgezet om bij alle werkzaamheden in de openbare ruimte deze zodanig in te richten door overlast bij extreme buien te beperken. Hiervoor is het van belang dat groene gebieden in bestaande woonwijken beschikbaar komen voor hemelwateropvang. Bewoners en bedrijven worden gevraagd om maatregelen te treffen op eigen terrein. Bij nieuwe ontwikkelingen wordt het principe van water en bodem sturend zo veel mogelijk toegepast. Op locaties met risico op wateroverlast wordt in afstemming met het waterschap gekeken of- en zo ja welkeaanvullende eisen volgen uit de hemel- en grondwaterzorgplicht. Het waterschap hanteert hierbij het principe dat de toename van de afvoer door verharding niet afgewenteld mag worden op het watersysteem en daarmee op benedenstroomse gebieden.
H5
H1
H2 H3 H4
14
Uitwerking van het hemelwaterbeleid
Hierna volgen enkele specifieke uitwerkingen van het hemelwaterbeleid. Per onderwerp wordt de essentie kort vermeld. Gedetailleerde informatie is verkrijgbaar door te klikken op de link. • Principes voor het hemelwaterbeleid. ◦ Bij de opvang en verwerking van hemelwater zijn diverse keuzes te maken en er zijn uiteenlopende combinaties van keuzen mogelijk. Het hangt af van de lokale omstandigheden welke combinatie van keuzen de voorkeur verdient. Daarbij is het volgen van enkele principes behulpzaam. Het gaat om de principes schoonhouden, benutten, bergen, vertragen, infiltreren, direct lozen en inzamelen. Zie bijgaand kader voor meer informatie over de thematische uitwerking met principes voor het hemelwaterbeleid. • Concrete uitwerking hemelwaterbeleid. ◦ Zie bijgaand kader met hemelwaterbeleid voor nieuwbouw en renovatie concreet uitgewerkt. Dit beleid geldt voor elke nieuwbouw en renovatie in de gehele gemeente Stadskanaal. In een later stadium wordt het gebiedsgericht uitgewerkt. • Gebiedsgerichte nadere uitwerking van het hemelwaterbeleid. ◦ Per buurt of wijk zijn er uiteenlopende omstandigheden die maken dat je tot andere keuzes komt voor de omgang met hemelwater. Op een hoge zandgrond wil je het hemelwater bij voorkeur infiltreren op de plek waar het valt. Maar op een lage plek met kwel en/of kleigrond is een traditioneel gescheiden rioolstelsel soms de beste keuze.
Een volgend punt is dat je in een nieuwe wijk meer mogelijkheden hebt om duurzaam hemelwaterbeleid te voeren dan in bestaande situaties. Bijgaand kader benoemt de omstandigheden die bepalend zijn voor de uitwerking van het hemelwaterbeleid op buurtniveau.
◦
•
•
•
•
Het beleid per buurt tot perceelniveau wordt verder uitgewerkt in het Omgevingsplan. Bij een perceel staat dan aangegeven welk beleid er geldt en welke voorzieningen worden aangeboden. Op dat moment wordt het beleid voor afvalwater, hemelwater en grondwater concreet toegespitst op de betreffende omstandigheden. In gemeente Stadskanaal is een aantal rioolstelsels van het gemengde type. Hierin wordt hemelwater in dezelfde buis afgevoerd als afvalwater. Gemengde stelsels hebben overstorten. In enkele kaders wordt nader ingegaan op deze overstorten: ◦ Kader met uitleg over de functie en problematiek van overstorten. ◦ Kader over de basisinspanning bij overstorten. Hemelwaterbeleid kan worden ondersteund door particulier initiatief, vooral bij de gemengde rioolstelsels. Dit geeft kleine voordeeltjes per keer, maar vormt op termijn een krachtig middel om het bestaande gemengde rioolstelsel te ontlasten. Klik hier voor de voor- en nadelen van afkoppelen. Extreme buien geven steeds vaker problemen met wateroverlast. Het geeft een nieuwe opgave en is onderdeel van de klimaatadaptatie. Zie bijgaand kader met het beleid voor wateroverlast bij extreme buien. Hierin staat wateroverlast gedefinieerd. De gemeente heeft een wettelijke taak voor hemelwater, het waterschap voor beheer van het watersysteem, zowel kwantitatief als kwalitatief.
Tussen deze taken bestaat een overgangsgebied, waarin lokale keuzes moeten worden gemaakt. Tussen gemeente en waterschap zijn afspraken gemaakt over wie waar het beheer voert van het stedelijk watersysteem. Zie bijgaand kader met de taken in het oppervlaktewater vanuit de hemelwatertaak.
H5
H1
H2 H3 H4
15
2.3 Beleid grondwater
In deze paragraaf staat het gemeentelijke beleid voor grondwater. De basis voor dit beleid staat in de Omgevingswet artikel 2.16. De gemeentelijke grondwatertaak is beperkt van omvang en staat in relatie tot de verantwoordelijkheid van de perceeleigenaar en in relatie tot de taken van waterschap, provincie en Rijk. Het komt er op neer dat de gemeente een taak heeft voor het beïnvloeden van de grondwaterstand in openbaar gebied en voor het aanbieden van een afvoerroute voor grondwater vanaf aanliggende percelen, voor zover doelmatig. Het is aan de gemeente om hierin lokale afwegingen te maken. Kernformulering van het grondwaterbeleid. Gemeente Stadskanaal voert als beleid om de grondwaterstand in het openbare gemeentelijke gebied te beteugelen op die plekken waar zonder ingrijpen sprake is van structurele nadelige gevolgen van de grondwaterstand. Bij deze overweging spelen de vragen of maatregelen doelmatig zijn, of het niet de verantwoordelijkheid is van de eigenaar/gebruiker van een perceel en of het niet hoort bij de taak van waterschap, provincie of Rijk. Uitwerking van het grondwaterbeleid. Hierna volgen enkele specifieke uitwerkingen van het grondwaterbeleid. Per onderwerp wordt de essentie kort vermeld. Gedetailleerde informatie is verkrijgbaar door te klikken op de link. • Meldingen over vocht of grondwater.
◦ Meldingen van burgers of bedrijven die overlast ervaren van vocht of grondwater worden zorgvuldig getoetst. Bouwkundige gebreken vormen vrijwel nooit een legitieme reden voor de gemeente om maatregelen te treffen maar zijn vrijwel altijd de verantwoordelijkheid van de eigenaar. Naast de verantwoordelijkheid voor de eigenaar is er een verantwoordelijkheid voor de bewoner, met name ventilatie. Zie bijgaand kader met uitgewerkt beleid bij meldingen over vocht of grondwater. • Het veranderende klimaat kan leiden tot langere droge perioden in het zomerhalfjaar. De zomers van 2018, 2019, 2020 en 2022 illustreerden dit. Het leidt onder meer tot verdord gras, een droogvallend watersysteem, vissterfte, lage grondwaterstanden, boomsterfte, verminderde opbrengsten in de landbouw en kans op bodemdaling en als gevolg daarvan funderingsschade. Ook de drinkwaterwinning staat onder druk. Provincies, waterschappen en de landbouwsector hebben in Nederland de knoppen in handen om te acteren tegen de gevolgen van langdurige droogte. Gemeenten hebben nauwelijks invloed tegen de gevolgen van droogte. Zie bijgaand kader met meer informatie over droogte. Gemeenten kunnen beleid tegen droogte steunen met communicatie en door het stimuleren van infiltratie van hemelwater in bebouwd gebied. Waterschap heeft het integraal beleidskader grondwater vastgesteld.
H5
H1
H2 H3 H4
16
H1
H2
3 BEHEER In dit hoofdstuk wordt het beheer van de riolering binnen de gemeente Stadskanaal beschreven, inclusief de bijbehorende voorzieningen zoals gemalen, bergbezinkbassins en infiltratiesystemen. De focus ligt niet alleen op de afzonderlijke onderdelen, maar vooral op het functioneren van het rioleringsstelsel als geheel én de organisatie die verantwoordelijk is voor het beheer.
H3 H4 H5
Allereerst wordt een overzicht gegeven van het beheerde areaal in Stadskanaal. Aansluitend wordt ingegaan op de relatie met gebruikers: inwoners, bedrijven en instellingen, en de wijze waarop de gemeente klachten, meldingen en storingen afhandelt. Het systeembeheer wordt vervolgens besproken, met aandacht voor besluitvorming bij vervangingsopgaven, onderhoudsstrategieën en de aanpak van storingen of calamiteiten. Integrale samenwerking met afdelingen zoals openbare ruimte en ruimtelijke ordening, evenals de afstemming met waterschap Hunze en Aa’s, vormt een belangrijk onderdeel van het beheerproces. Tot slot wordt de benodigde formatie en capaciteit voor het uitvoeren van deze taken toegelicht. 17
3.1 Areaal
H1
Goed beheer begint met inzicht in het huidige water- en rioolsysteem. In bijgaand kader een overzicht van de voorzieningen die de gemeente in eigendom en beheer heeft om invulling te geven aan de gemeentelijke watertaken. Het gaat om een beschrijving van het areaal op hoofdlijnen. Gedetailleerde informatie is te vinden in de beheersystemen. Lengte vrijverval riolering: ◦ Gemengd rioolstelsel (GEM) ◦ Vuilwaterrioolstelsel (DWA) (inclusief Verbeterd gescheiden rioolstelsel) ◦ Regenwaterafvoer (RWA) (inclusief Verbeterd gescheiden rioolstelsel) Lengte persleidingen Lengte drukriolering Lengte vacuümriolering Hoofdgemalen Regenwater en peilbeheersingsgemalen Drukrioolgemalen Randvoorzieningen Heffingseenheden Overstorten extern Individuele systemen behandeling afvalwater (IBA’s)
H2
Km Km Km Km Km Km St St St St St St St
174,9 32 77,2 6,5 44,25 5,6 44 10 229 5 16.250 77 316
Ter informatie wordt een korte toelichting gegeven op essentiële onderdelen van de riolering. Riolering bestaat uit diverse objecten, zoals: • Huis- en bedrijfsaansluitingen • Kolken en lijngoten • Vrij-verval riolen • Gemalen en persleidingen • Buitengebied met pompunits en drukriool • Drainage • Water Afvoer Drainage en Infiltratie (WADI)
H3 H4 H5
Klik op genoemde objecten voor een toelichting. 18
3.2 Contact met de gebruikers van de riolering
Samenwerking is essentieel voor het behalen van onze doelen, zowel intern als extern. Goede communicatie en participatie zijn cruciaal. Inwoners verwachten transparantie en betrokkenheid bij projecten en actuele situaties. Communicatie is daarom maatwerk. Meldingen van inwoners en bedrijven Meldingen vormen een waardevolle informatiebron en leiden vaak tot actie, zoals bij een verstopte kolk. Klachten over wateroverlast bij zware buien zijn complexer, maar nuttig voor het verbeteren van hydraulische berekeningen en oplossingen. Zorgvuldige registratie helpt trends te herkennen en inzicht te krijgen in het functioneren van de riolering. Niet alle meldingen zijn echter relevant; bewoners verwarren soms rioolproblemen met bijvoorbeeld een lekkende kelder of dakgoot. Regels bij verstoppingen Aansluitleidingen kunnen verstopt raken, wat veelal contact met onze gemeente oplevert. Duidelijkheid is dan essentieel. Bij de erfgrens bevindt zich vaak een ontstoppingsstuk. De lozer moet door opgraving aantonen waar de verstopping zit en draagt de kosten, tenzij de gemeente verwijtbaar handelt. De regels staan op de gemeentelijke website.
Communicatie en bewustwording Veel inwoners zijn zich beperkt bewust van het belang van riolering voor volksgezondheid en leefbaarheid. Bewustwording vergroot draagvlak voor de gemeentelijke projecten, stimuleert eigen initiatief en voorkomt ongewenst lozingsgedrag. Dit sluit aan bij bredere educatieprogramma’s over duurzaamheid, circulariteit en biodiversiteit. Communicatie bij projecten In de gemeente Stadskanaal is participatie van inwoners een belangrijk onderdeel van het water- en rioleringsbeleid. Bij herinrichtings- en rioolprojecten streven we standaard naar een klimaatbestendige en groene omgeving, waarbij het afkoppelen van hemelwater als uitgangspunt wordt genomen. Inwoners worden actief betrokken via informatieavonden, bewonersbrieven en overlegmomenten, met ruimte voor inspraak en het aandragen van ideeën. De gemeente stimuleert bewustwording en vergroening met gerichte acties om te vergroenen en te verduurzamen. Deze worden breed ondersteund via lokale media, scholen en wijkplatforms. Ook in dit Water- en Rioleringsprogramma (WRP) blijft deze benadering een speerpunt.
H1
H2
H3 H4 H5
Daarnaast werkt Stadskanaal samen met regionale partners en neemt deel aan landelijke campagnes, zoals die van Stichting RIONED. Binnen de planperiode wordt een gerichte communicatiestrategie ontwikkeld, met aandacht voor onderwerpen als klimaatadaptatie, afkoppeling en het verminderen van verhard oppervlak in de openbare én private ruimte.
19
3.3 Gegevensbeheer, berekeningen en monitoring
In deze paragraaf draait het om het water- en rioolsysteem als geheel, dus niet om losse objecten. Inzicht in het functioneren van het systeem in z’n geheel, is essentieel om te weten wanneer onderhoud, reparatie, vervanging, verbetering of andere maatregelen noodzakelijk zijn. Het gaat onder meer om de volgende zaken: • De basis is het gegevensbeheer, weten wat je hebt. De uitdaging is om te werken volgens standaarden zoals Gegevenswoordenboek Stedelijk Water (GWSW) en uitwisseling van gegevens met derden mogelijk te maken. • Hydraulische berekeningen helpen om het systeemfunctioneren te begrijpen en te toetsen. Een Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW, voorheen Basisrioleringsplan: BRP) kijkt naar het systeem als geheel en past daarmee bij het samenwerken tussen gemeente en waterschap. • Monitoring is gericht op de vraag hoe het systeem in de praktijk functioneert. Hier liggen kansen voor verbetering door de monitoring op te pakken in samenwerking tussen gemeenten en waterschap in de regio. • Degradatie-analyse en risico-gestuurd beheer zijn methoden die helpen om de kosten op lange termijn te beperken en inzichtelijk te maken. In dit WRP worden deze berekeningen en beschouwingen slechts kort aangetipt. Elk onderwerp gaat gepaard met modellen, berekeningen en rapportages. Deze zijn aanwezig op de Afdeling ROB, team Beheer & Infra.
3.4 Integrale besluitvorming rondom rioolvernieuwing
Het besluit om een rioolbuis te repareren, relinen of vervangen staat meestal niet op zichzelf. Gezien de consequenties van de rioolvervanging qua omvang van de werkzaamheden (straat open, brede sleuf en wegdek vervangen) hangt het besluit samen met andere aspecten die spelen in de openbare ruimte, zoals de kwaliteit en ouderdom van de weg, plannen om openbare ruimte anders in te richten, al of niet via burgerinitiatieven, en nieuwe opgaven zoals klimaatadaptatie, aanleg warmtenet of uitbreiding elektriciteitsnet. Het gaat bij de besluitvorming over rioolvervanging dus om meer dan alleen de riolering. In de praktijk is sprake van een besluit dat is gebaseerd op een meervoudige optimalisatie van aspecten die spelen in de openbare ruimte in een buurt of wijk. Vanuit het perspectief van de riolering is er dus sprake van optimalisaties op twee niveaus: 1. Niveau riolering: deze is gericht op de programmering van het in stand houden van de vrij verval riolering. Het optimum komt voort uit het rioolbeheer. 2. Niveau openbare ruimte: deze is gericht op een bredere programmering van opgaven. Het optimum komt voort uit de met elkaar samenhangende opgaven in een buurt of wijk.
H1
H2
H3 H4 H5
20
3.5 Riolering en calamiteiten
In de praktijk komen calamiteiten voor. Dat kan zijn door het falen van een object in de riolering zelf (defect of storing), waardoor het functioneren van het gehele systeem in het geding is. Maar een calamiteit kan ook worden veroorzaakt door een externe gebeurtenis, waarbij de riolering een rol speelt bij de gevolgen ervan. Bij grote calamiteiten moet worden opgeschaald. Het valt buiten het WRP om dit te beschrijven.
3.6 Samenwerking bij het beheer van de riolering
Riolering en stedelijk waterbeheer vormt een eigen vakgebied, maar geen sectorale aangelegenheid. Op diverse punten bestaan raakvlakken met andere afdelingen binnen en buiten de gemeentelijke organisatie. In het overzicht staan relaties van rioleringsbeheer met aanpalende gemeentelijke vakgebieden. Al deze relaties vragen direct of zijdelings aandacht van de rioleringsbeheerder. Gemeenten en waterbeheerders komen elkaar op diverse punten tegen. Goede samenwerking met de waterbeheerder is van groot belang gezien de vele raakvlakken tussen gemeente en waterbeheerders. Het managen van deze relaties vergt aandacht van beide kanten en in beide organisaties van verschillende betrokken collega’s. Goede samenwerking tussen gemeente en waterschap past bij de geest van de Omgevingswet. De overheid mag niet versnipperd optreden, maar verschillende overheidsinstanties werken samen ten behoeve van de maatschappij.
Onze gemeente werkt samen in ‘Samenwerkingsverband’ Groningen en Noord Drenthe. In dit verband worden diverse projecten gezamenlijk opgepakt, zoals Gegevensbeheer, Meten & Monitoren en een gezamenlijk subsidieregeling voor klimaatadaptieve maatregelen. We werken samen als het beter, sneller of goedkoper kan. Tevens worden regulier masterclasses georganiseerd over actuele onderwerpen. Kennis delen en met elkaar afstemmen is een belangrijk doel van de samenwerking.
H1
H2
H3 H4 H5
21
3.7 Formatie volgens Branchestandaard RIONED
Met een uitgevoerd Branchestandaardonderzoek Gemeentelijke Watertaken van stichting RIONED in de Samenwerking Waterketen Groningen en Noord Drenthe is in 2022 de benodigde personele capaciteit binnen de deelnemende gemeenten in beeld gebracht. De 14 deelnemende gemeenten zijn: Het Hogeland, Eemsdelta, Westerkwartier, Groningen, Midden-Groningen, Oldambt, Veendam, Pekela, Stadskanaal, Noordenveld, Tynaarlo, Aa en Hunze, Assen en Westerwolde. Dit onderzoek maakt duidelijk wat de huidige personele bezetting binnen de deelnemende gemeenten is en welke capaciteit nodig is om de gemeentelijke watertaken goed uit te kunnen voeren. Gebruik is gemaakt van de in 2022 in ontwikkeling zijnde nieuwe formatietool ‘personele capaciteit’ uit de Kennisbank Stedelijk Water van Stichting RIONED.
We merken op dat de getallen erg nauwkeurig lijken, maar ook gebaseerd zijn op algemene aannames over hoeveel tijd in Nederland gemiddeld aan een taak zou moeten worden besteed. Lokaal kunnen er altijd redenen zijn waarom een taak meer of minder tijd kost dan het landelijke gemiddelde. In dit onderzoek is daar op basis van gesprek zo goed mogelijk invulling aan gegeven. De getallen geven een duidelijk signaal over de mate waarin een tekort aanwezig is. Het is een goede basis voor een nadere intern-gemeentelijke beschouwing en followup. Voor onze gemeente is sinds 2022 geen verandering geweest in de personele capaciteit.
H1
H2
H3 H4 H5
22
Uitkomsten Uit de berekening volgt een benodigde personele bezetting van personele inzet van de binnendienst van 3,5 fte voor de uitvoering van gemeentelijke watertaken. Voor de buitendienst is 2,8 fte benodigd. Binnendienst De binnendienst heeft een tekort van 0,72 fte. Dit tekort zit bij de beleidsmedewerker, beheerder en gegevensbeheerder. Voor de rol beleidsmedewerker is een tekort van 0,30 fte. Op strategisch en tactisch niveau blijft een groot deel van de werkzaamheden liggen. Daarbij zijn er extra werkzaamheden die bij de beleidsmedewerker water en riolering terechtkomen, zoals invulling geven aan klimaatadaptatie en integraal werken. Voor de rol beheerder is een tekort van 0,35 fte. De beheerder in Stadskanaal combineert water en riolering met bruggen en kunstwerken. Daarnaast doet de beheerder een deel van het gegevensbeheer, omdat hier ook een tekort is. Voor de rol gegevensbeheerder is een tekort van 0,07 fte. Deze rol is voor 0,1 fte ingevuld. De gegevensbeheerder doet vooral het applicatiebeheer en houdt zich minder bezig met het op orde houden van de gegevens. Dit wordt door de beheerder opgepakt. Door het tekort bij gegevensbeheer en de beheerder is er een achterstand in de kwaliteit van de gegevens.
Het tekort in de binnendienst zorgt ervoor dat werkzaamheden vertragen en ophopen. Het langdurig werken met te weinig personele capaciteit leidt tot overbelasting van het zittende personeel, uiteindelijk suboptimale oplossingen, mogelijke kapitaalvernietiging en vergroot het risico op het optreden van calamiteiten. Echter, in de planperiode zal de formatie van de binnendienst met circa 0,7 fte uitgebreid kunnen worden. Buitendienst Stadskanaal besteedt bijna alle buitendienstwerkzaamheden uit. Er is 0,1 fte buitendienst beschikbaar binnen de eigen organisatie. De werkzaamheden in de buitendienst zijn op contractbasis uitbesteed. Deze informatie komt uit de Sweco rapportage personele middelen. Er moet worden opgemerkt dat de duidelijke onderscheiding in functieprofielen in theorie makkelijker te maken is dan in de praktijk. In de praktijk vult een medewerker vaak taken van verschillende functieprofielen uit. Dat geldt met name voor de beleidsmedewerker en beheerder. Een beleidsmedewerker voert vaak beheeractiviteiten uit, een beheerder voert ook beleidsactiviteiten uit, vooral op tactisch en operationeel niveau. Dat geldt ook voor de rollen beheerder-gegevensbeheerder-ontwerper. Ook die lopen vaak door elkaar. Desondanks geeft de berekening wel inzicht in de beschikbare inzet en benodigde capaciteit.
H1
H2
H3 H4 H5
23
H2
H3
H4 H5
4 PROGRAMMERING
H1
Dit hoofdstuk draait om de programmering van activiteiten die nodig zijn om invulling te geven aan de gemeentelijke watertaken. Dat gaat in de eerste plaats om het dagelijkse beheer en onderhoud. Daarna wordt stilgestaan bij onderzoeksprojecten. Tot slot wordt gekeken naar investeringen om delen van het water- en rioolsysteem te renoveren, verbeteren of vernieuwen. De programmering is inclusief jaartallen en kosten. Alle bedragen zijn op prijspeil 2025 met het inzicht van dat moment. In de jaarlijkse begroting en bij kredietaanvragen worden de bedragen geactualiseerd.
24
4.1 Beheer en onderhoud
Het beheer en onderhoud van de riolering is van essentieel belang om het systeem goed te laten functioneren. In hoofdstuk 3 van dit WRP is uiteengezet hoe het beheer en onderhoud wordt georganiseerd in gemeente Stadskanaal. In de planperiode wordt dit voortgezet. Activiteiten die worden uitgevoerd ten behoeve van gemeentelijke watertaken mogen worden toegerekend aan het rioleringsbeheer. Sommige activiteiten worden enkel uitgevoerd ten behoeve van de gemeentelijke watertaken en worden daaraan geheel toegerekend, zoals het inspecteren en reinigen van de riolering. Daarnaast zijn er gemengde activiteiten, zie bijgaand kader. Voor deze activiteiten geeft de begroting aan welk gedeelte van de kosten ten laste van de riolering wordt gebracht, op basis van het beleid uit het WRP. Tot slot zijn er activiteiten die niet bij de riolering horen. Deze zijn natuurlijk niet uitputtend op te sommen. Enkele worden wel beschreven in hetzelfde kader, omdat er discussie over kan ontstaan.
H2
H3
H4 H5 H1
25
4.2 Onderzoeksprojecten
Onderzoek en planvorming zijn nodig om goed zicht te houden op de ontwikkeling van het rioolstelsel. Het helpt om de goede koers te houden binnen de rioleringszorg. Bijgaand overzicht toont de geplande projecten. Doorklikken op een onderwerp brengt u bij een kader met extra informatie. Het is goed denkbaar dat tijdens de looptijd van dit WRP nog enkele acties worden toegevoegd vanuit actuele ontwikkelingen. H2
Onderzoeksprojecten met een regionaal karakter worden voorgedragen voor uitvoering onder de paraplu van het regionale samenwerkingsverband.
H3
Programma onderzoeksprojecten in de planperiode 2026-2031 Onderwerp Communicatie rioleringsbeleid Ongeoorloofde lozingen op de drukriolering Meten en monitoring Wadi’s onderzoek functioneren Beleid riolering buitengebied Hemelwaterbeleid gebiedsgericht uitwerken Rioleringsbeleid concreet verwoorden per perceel voor Omgevingsplan Degradatie-analyse Onderzoek persleidingen Opstellen SSW Opstellen nieuw WRP
Periode 2026-2027 2028-2029 2030-2031
H4 H5 H1
26
4.3 Programmering van vernieuwingsprojecten
De riolering is opgebouwd uit een groot aantal objecten, zoals in §3.1 omschreven. Deze objecten verouderen en moeten om de zoveel tijd worden gerenoveerd of vervangen, zoals in §3.3 is toegelicht. Dit is een doorgaand proces met de bedoeling om de riolering op lange termijn in stand te houden. De vernieuwingsprojecten bestaan uit de volgende categorieën: • Verouderde riolen vernieuwen. ◦ Verouderde riolen moeten op enig moment worden vernieuwd, door middel van renovatie of rioolvervanging. Zie bijgaand kader met meer informatie over risicogestuurde rioolvernieuwing met behulp van model Rasmariant. • Riolering meeliften met ruimtelijke ontwikkelingen. ◦ Bij ingrijpende ruimtelijke ontwikkelingen wordt soms meegelift met nieuwe riolering terwijl die nog enige tijd had meegekund, zie paragraaf 3.4. Het riool wordt dan iets te vroeg vernieuwd als je het alleen vanuit de riolering bekijkt, maar dan is alles weer helemaal nieuw en gaat lang mee. • Verbeteringsmaatregelen aan de riolering. ◦ Verbeteringsmaatregelen zijn gericht op het aanpassen van de riolering aan veranderde omstandigheden en nieuwe inzichten. Denk aan het vergroten van een 50 jaar oud riool omdat er meer afvalwater doorheen moet dan vroeger.
Of denk aan extra voorzieningen om zware buien te kunnen verwerken • Vervangen onderdelen mechanische riolering ◦ Voor de mechnische riolering is een langetermijn planning opgezet. Deze dynamische planing wordt bepaald door bouwjaren, risico, status d.m.v. jaarlijkse inspecties. Hieruit blijkt dat aankomende jaren besturingen, leidingwerk en pompen vervangen moeten worden. • Waterlopen her-profileren. ◦ Waterlopen moeten naast het normale jaarlijkse onderhoud, na verloop van tijd opnieuw op profiel worden gebracht.
H2
H3
H4 H5 H1
27
•
Restkredieten uit de vorige planperiode afronden. ◦ Naast nieuw op te starten projecten zijn er nog restkredieten. Dit betreft projecten die zijn opgestart in de vorige planperiode maar nog niet zijn afgerond. Dit is veroorzaakt door personele ondercapaciteit, maar ook door vertraging door het meeliften met andere vakdisciplines en de daarmee gepaard gaande complexiteit. Deze projecten zijn dus reeds concreet benoemd en er is krediet verleend door de gemeenteraad. In het uitvoeringsprogramma zijn deze projecten opgenomen en worden uitgevoerd komende jaren.
In deze planperiode zal er een besluit worden genomen om een subsidie beschikbaar te stellen. Het betreft een subsidie voor; • het plaatsen van een regenton; • onstenen en vergroenen; • het aanleggen van een groendak en/of groengevel; • het afkoppelen van verhard oppervlak, eventueel in combinatie met infiltratievoorzieningen; • het realiseren ven een voorziening voor nuttig gebruik van hemelwater; De regeling en voorwaarden komen na vastelling op de gemeentewebstie Om het water- en rioleringssysteem van de gemeente Stadskanaal in stand te houden, is gemiddeld een jaarlijkse investering van circa € 1,45 miljoen noodzakelijk. Dit bedrag omvat werkzaamheden zoals het relinen en vervangen van vrijverval riolering, klimaatadaptieve herinrichting van de openbare ruimte, het uitvoeren van reparaties en groot onderhoud aan mechanische riolering, persleidingen en afwateringssystemen. Het uitgangspunt bij deze investeringen is een risicogestuurde benadering. Dit betekent dat de prioritering en het uitvoeringsprogramma zijn gebaseerd op risicoanalyses en de kans op schade of uitval. Hierdoor wordt voorkomen dat er onnodig ingrijpende maatregelen worden genomen waar dat niet nodig is, terwijl op kwetsbare plekken juist tijdig wordt ingegrepen.
H2
H3
H4 H5 H1
Het doel is om met doelmatige inzet van middelen de maatschappelijke kosten zo laag mogelijk te houden en tegelijkertijd te zorgen dat het systeem zo lang mogelijk meegaat, met behoud van betrouwbaarheid, veiligheid en comfort voor inwoners en bedrijven.
28
H3
H4
H5
5 RIOOLHEFFING In dit hoofdstuk staat de bekostiging van de gemeentelijke watertaken in Stadskanaal centraal. De belangrijkste financieringsbron hiervoor is de rioolheffing. In 2026 bedraagt deze in Stadskanaal € 210,00 per aansluiting.
H1 H2
De rioolheffing wordt geheven binnen het geldende wettelijke kader, waarbij enkel kosten in rekening mogen worden gebracht die rechtstreeks verband houden met de gemeentelijke watertaken. Hieronder vallen onder meer het beheer, onderhoud, herstel en de vervanging van het rioolstelsel, alsook taken rondom hemel- en grondwaterbeheer. De gemeentelijke wateropgaven worden vertaald naar een kostendekkingsberekening, waarbij zowel directe als indirecte kosten worden meegenomen. Stadskanaal hanteert een vast tarief per aansluiting, wat zorgt voor eenvoud in uitvoering en duidelijke communicatie richting de burger. Voor een huis- of bedrijfsaansluiting is dat € 210,00 en per perceel, voor garageboxen als zelfstandig WOZ-object is dat € 26,00. Tot slot bevat dit hoofdstuk een financiële doorrekening die leidt tot een kostendekkend tarief, met het oog op een duurzame en toekomstbestendige uitvoering van de gemeentelijke watertaken. 29
5.1 Wettelijk kader voor de rioolheffing
De wettelijke basis voor de rioolheffing is opgenomen in artikel 228a van de Gemeentewet. De rioolheffing is een bestemmingsheffing. De inkomsten uit de rioolheffing zijn alleen beschikbaar voor uitgaven gerelateerd aan de gemeentelijke watertaken. De inkomsten uit de rioolheffing mogen wel aangevuld worden met inkomsten uit de algemene middelen. In fiscaal-juridische zin betekent dit dat de heffing een zuivere belasting is. Belangrijke aandachtspunten van de rioolheffing zijn: • De opbrengsten zijn bestemd voor het doel waarvoor de heffing in het leven is geroepen: ◦ het inzamelen en transporteren van afvalwater; ◦ het verwerken van hemelwater; ◦ het ingrijpen in de grondwaterstand. • De heffing mag niet hoger zijn dan de kosten die de gemeente voor dit doel maakt (maximaal 100% kostendekkend). Ook mag de gemeente de opbrengst niet aan andere zaken uitgeven. • De vormgeving van de heffing moet een relatie hebben met de gemeentelijke watertaken. De gemeente treft de voorzieningen in het algemeen belang, maar zij moet de kosten wel op een aanvaardbare manier verdelen. Dit houdt in dat er een zekere relatie moet zijn tussen het kostenverhaal via de rioolheffing en het belang dat de belastingplichtige heeft bij de voorzieningen (profijtbeginsel).
De kaders van de begrotingsregels liggen vast in: • Gemeentewet • Wet verankering en bekostiging gemeentelijke watertaken • Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) • Notitie riolering commissie BBV • Jurisprudentie (i.o.)
H3
H4
H5 H1 H2
In bijgaand kader wordt in negen onderwerpen ingegaan op de specifieke onderdelen van de begrotingsregels voor de rioolheffing vanuit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV).
30
5.2 Uitgangspunten kostendekkingsberekening
De gemeente Stadskanaal werkt met een vaste rioolheffing die in 2026 is vastgesteld op € 210,00 per aansluiting. Voor objecten met uitsluitend een hemelwateraansluiting, zoals garageboxen, geldt een gereduceerd tarief van € 26,00. Deze eenvoudige tariefstructuur biedt duidelijkheid en voorspelbaarheid voor inwoners. Gemeente Stadskanaal hanteert geen gedifferentieerde tarieven voor grootverbruikers; eenvoud en beheersbaarheid staan voorop. Investeringen in het riool- en watersysteem worden geactiveerd op basis van de economische levensduur van de voorzieningen. Daarbij wordt gerekend met afschrijvingstermijnen van 15 en 60 jaar, afhankelijk van de aard van de investering. Voor de berekening van het benodigde tarief wordt uitgegaan van een langetermijnperspectief van 20 jaar. In het financiële model worden alle baten en lasten opgenomen. Tot de lasten behoren onder andere kapitaallasten, exploitatiekosten (zoals personeel), onderhoudskosten (inspectie, reiniging, reparatie), en onderzoekskosten. Ook toekomstige investeringen worden financieel doorgerekend. De gemeente Stadskanaal streeft naar een 100% kostendekkende rioolheffing die in lijn is met het vastgestelde beleid. Jaarlijks wordt een uitvoeringsprogramma opgesteld op basis van de actuele technische en beleidsmatige inzichten.
Omdat zowel de opgave als het investeringsritme dynamisch is, vindt jaarlijks een herziening van het tarief plaats. Zo blijft het systeem in financieel evenwicht en betalen inwoners niet meer dan noodzakelijk is.
H3
H4
H5 H1 H2
31
5.3 Vormgeving van het tariefsysteem van de rioolheffing
Gemeenten hebben vanuit de Gemeentewet – artikel 2.28 de mogelijkheid tot een heffing om de kosten voor de gemeentelijke watertaken te bestrijden. Het onderstaande kader geeft een beknopt overzicht van relevante informatie rondom de rioolheffing binnen de gemeente Stadskanaal, inclusief mogelijke varianten in de wijze van heffen. Vervolgens wordt ingegaan op de belangrijkste kenmerken van de geldende verordening rioolheffing in Stadskanaal. De grafiek hieronder laat zien hoe de rioolheffing binnen onze gemeente globaal is opgebouwd:
H3
H4
H5 H1 H2
32
5.4 Berekening van de benodigde rioolheffing
In deze paragraaf is de berekening opgenomen van de benodigde rioolheffing om het beheer en de geplande investeringen in de gemeente Stadskanaal te kunnen bekostigen. Alle gegevens, uitgangspunten en keuzes uit de voorgaande hoofdstukken van dit Water- en Rioleringsprogramma (WRP) komen hierin samen. In het bijgevoegde kader zijn de belangrijkste uitgangspunten van de berekening overzichtelijk samengevat. De rioolheffing is doorgerekend voor de planperiode 2026–2030, met een doorkijk tot 2045. Het huidige tarief van € 210,- per aansluiting is op dit moment kostendekkend. De voorziening kan worden ingezet voor mee- en tegenvallers, maar ook voor tariefegalisatie. Het lagere tarief voor alleen hemelwateraansluitingen stijgt procentueel gelijk mee met het vaste tarief voor rioolaansluitingen. Door toename van jaarlijkse lasten moet de rioolheffing 2027 eenmalig stijgen met € 22. Daarna is een beperkte stijging van circa € 2 to € 3 per jaar voldoende om 100% kostendekkend te blijven. De jaarlijkse verhoging na 2035 is afhankelijk van de investeringsbehoefte en zal gedurende deze planperiode verder in beeld worden gebracht. Deze berekening is gemaakt zonder inflatiecorrectie, dit moet jaarlijks worden berekend.
H3
H4
H5 H1 H2
* In de berekende waarden is nog geen inflatie verrekend, dus de prijsindex komt er jaarlijks nog overheen. * Aan de berekende waarden kunnen geen rechten worden ontleend. Jaarlijks wordt de hoogte van de rioolheffing vastgesteld door de gemeenteraad in de verordening rioolheffing. Hierbij wordt rekening gehouden met opgetreden mee- en tegenvallers. 33
BIJLAGEN
Omgevingsvisie gemeente Stadskanaal
De gemeente Stadskanaal heeft een ontwerp-omgevingsvisie opgesteld die de strategische koers tot 2040 bepaalt voor de fysieke leefomgeving. Deze visie behandelt acht thema’s, waaronder leefbaarheid, gezondheid, wonen, mobiliteit, duurzaamheid en economie. De visie is tot stand gekomen met brede participatie van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties en dient als kader voor toekomstige programma’s en het juridisch bindende omgevingsplan. Het omgevingsplan, vastgesteld in april 2024, vervangt de bestaande bestemmingsplannen en integreert regels over onder andere natuur, erfgoed en bouwmogelijkheden. Dit plan is opgesteld onder de Crisis- en herstelwet en dient als voorbereiding op de Omgevingswet. Een milieueffectrapportage is uitgevoerd om de impact op milieu en natuur te beoordelen. Samen vormen de omgevingsvisie en het omgevingsplan de basis voor een toekomstbestendige en leefbare gemeente Stadskanaal. Hier staat alle informatie over de omgevingsvisie binnen onze gemeente.
Overzicht uitgevoerde maatregelen tijdens planperiode WRP 2021-2025 In de periode 2021-2025 zijn de volgende projecten uitgevoerd: Rioolreiniging en Inspectie: Stadskanaal: Hagenbuurt Maarsveld Parkwijk De Borgen Vogelwijk Stadskanaal Noord-centrum Musselkanaal: Musselkanaal Noord Musselkanaal centrum Mussel: Kern Mussel Uitvoering van diverse BRP maatregelen uit het BRP StadskanaalMusselkanaal: Stadskanaal: • Duikers Dwarssplitting en Maarsbroek. • Aanpassen leidingen Boerendiep. • Loskoppelen riolering zone N374 van gemengd rioolsysteem Dideldom. • Verplaatsen inprikpunt persleiding Gemaal Kniggestraat. • Aanbrengen extra gemengd interne riooloverstort GOP 12487 op overstortleiding Atlantislaan. • Afkoppelen Willem Alexanderstraat en ontlasten afkoppelplan Parkwijk.
Musselkanaal: • Herstellen van de afvoer door de oude overstortleiding vanaf de Van Dongenlaan naar de Mussel Aa, afkoppelen. • Vergroten gemengd riool Musselkanaal: Nijverheidslaan + Afkoppelen bij nieuw regenwaterriool. • Vergroten gemengd riool Musselkanaal: Azaleastraat - Fr. Nanningstraat – Hanne Bruininghstraat + • afkoppelen waar regenwaterriool wordt aangelegd. • Voorbereiding en aanleg HWA riool Sneeuwbesstraat fase 1 Stadskanaal: • Aanleg hemelwaterriool en afkoppelen Gelderselaan. • Aanpassen hemelwaterriool Utrechtselaan. Overig onderhoud: • Jaarlijks 2x reinigen en onderhoud hoofdgemalen. • Jaarlijks 1x reinigen en onderhoud drukriolering. • Jaarlijks onderhoud vacuümriolering Vledderveen. • Jaarlijks 1x reinigen kolken en lijngoten.
Ontwikkeling rioolheffing tijdens planperiode WRP 20212025 Hieronder een overzicht van de hoogte van de rioolheffing in gemeente Stadskanaal gedurende de planperiode van het vorige WRP. Hierbij wordt uitgegaan van tarief voor woningen, voor alleen hemelwateraansluitingen kennen we een lager dat tarief en hebben een vergelijkbaar verloop in de tijd gehad.
Het tarief is ten opzichte van landelijk laag (in 2025 €225 gemiddeld). Ook is het minder hard gestegen dan de inflatie die heeft opgetreden volgens de cijfers van CBS.
Artikel 2.16 Omgevingswet
1. Bij het gemeentebestuur berusten, naast de elders in deze wet en op grond van andere wetten aan dat bestuur toegedeelde taken voor de fysieke leefomgeving, de volgende taken: a. op het gebied van het beheer van watersystemen en waterketenbeheer: Lid 1.a.3 - de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater, 2. Op grond van het eerste lid, onder a, onder 3°, wordt stedelijk afvalwater ingezameld en getransporteerd naar een zuiveringtechnisch werk als dat vrijkomt: a. op de percelen, gelegen binnen een bebouwde kom van waaruit stedelijk afvalwater met een vervuilingswaarde van ten minste tweeduizend inwonerequivalenten als bedoeld in de richtlijn stedelijk afvalwater wordt geloosd, door middel van een openbaar vuilwaterriool, b. op andere percelen, voor zover dit doelmatig kan worden uitgevoerd door middel van een openbaar vuilwaterriool. 3. In plaats van een openbaar vuilwaterriool en een zuiveringtechnisch werk kunnen andere passende systemen in beheer bij een gemeente, een waterschap of een rechtspersoon die door een gemeente of waterschap met het beheer is belast, worden toegepast, als daarmee hetzelfde niveau van het beschermen van het milieu wordt bereikt.
Afvalwaterbeleid voor woningen binnen de bebouwde kom • •
• •
•
Gemeenten hebben de plicht om afvalwater in te zamelen binnen de bebouwde kom. Zie artikel 2.16 van de Omgevingswet. Voor lozers geldt binnen de bebouwde kom een vrijwel volledig lozingsverbod richting bodem en oppervlaktewater. Dit was geregeld in Artikel 7 en Artikel 10 Blah, het Besluit lozing afvalwater huishoudens. Onder de nieuwe wetgeving van de Omgevingswet is dit geregeld in de Bruidsschat voor het omgevingsplan. Dit beleid geldt vanwege de volksgezondheid en bewoonbaarheid. Afvalwater in de leefomgeving kan aanleiding geven tot ziekten. Gemeenten hebben beleidsvrijheid om de Bruidsschat aan te passen. ◦ Het lozingsverbod geldt niet als de riolering op meer dan 40 meter afstand ligt vanaf de kavelgrens (zie Blah). ◦ Het lozingsverbod kan tijdelijk worden opgeheven met een maatwerkvoorschrift als er sprake is van een aanwezige zuiveringsvoorziening die nog niet is afgeschreven (zie Blah). Beide bovengenoemde punten leiden samen tot de conclusie dat in de bebouwde kom aansluiting op de riolering vrijwel altijd verplicht is. Voor woningen met focus op duurzaamheid, circulariteit en/ of het zogenaamde “off-grid” streven, gelden dezelfde regels. Er geldt binnen de bebouwde kom een lozingsverbod voor afvalwater naar de bodem en/of het oppervlaktewater. Het afzien van een aansluiting op de riolering kan als er geen afvalwater vrijkomt uit de woning.