CConstaterende datStadskanaal
Koppel je AI →
Document · PDF

Nota Onderhoud Openbare Ruimte 2023-2026 incl. de kaarten

Raadsvergadering 26 juni 2023, gemeente StadskanaalBij agendapunt: Nota Onderhoud Openbare Ruimte 2023 - 202616.959 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Nota Onderhoud Openbare Ruimte 2023-2026

Colofon Gemeente Stadskanaal Raadhuisplein 1 9501 SZ Stadskanaal 2

Voorwoord............................................................................................................................................................................................. 4 Samenvatting ......................................................................................................................................................................................... 5 1. Inleiding ............................................................................................................................................................................................. 6 1.1. Achtergrond............................................................................................................................................................................... 6 1.2. Doel van de nota ........................................................................................................................................................................ 6 1.3. Beleidsthema’s en juridische kaders.......................................................................................................................................... 7 1.4. Het BBV en de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen ............................................................................................................ 7 2.

Evaluatie (Kader)nota Kwaliteit Openbare Ruimte 2018-2021 ........................................................................................................ 10 3. Ambitieniveaus ................................................................................................................................................................................ 12 3.1 Kadernota Financieel Perspectief 2023-2033 ........................................................................................................................... 12 3.2. Beheerniveaus ......................................................................................................................................................................... 12 3.3. Ambitieniveau ......................................................................................................................................................................... 13 3.4. Betrokkenheid van de inwoner(s) ............................................................................................................................................ 13 4. Kapitaalgoederen .............................................................................................................................................................................

14 4.1 Wegen ...................................................................................................................................................................................... 17 4.2 Riolering en Water .................................................................................................................................................................... 20 4.3 Groen ........................................................................................................................................................................................ 23 4.4 Gebouwen ................................................................................................................................................................................ 26 4.5 Civiele kunstwerken/beschoeiingen ......................................................................................................................................... 28 4.6 Openbare verlichting ................................................................................................................................................................ 30 4.7 Speelplaatsen ...........................................................................................................................................................................

33 Bijlage 1 Beleidskaders en richtlijnen .................................................................................................................................................. 35 Bijlage 2 Nadere uitwerking kapitaalgoederen .................................................................................................................................... 39 1.

Wegen ....................................................................................................................................................................................... 39

2.

Riolering en water ..................................................................................................................................................................... 40

3.

Groen......................................................................................................................................................................................... 42

4.

Gebouwen ................................................................................................................................................................................. 44

5.

Civiele kunstwerken/beschoeiingen .......................................................................................................................................... 45

6.

Openbare verlichting ................................................................................................................................................................. 47

7.

Speelplaatsen ............................................................................................................................................................................ 48

Bijlage 3 Beheerproces ........................................................................................................................................................................ 50 Beheerproces ................................................................................................................................................................................. 50 Beheerplannen ............................................................................................................................................................................... 50 Beheer ............................................................................................................................................................................................ 50 Basisregistratie Grootschalige Topografie ...................................................................................................................................... 51 Planningsinstrument....................................................................................................................................................................... 51 Bijlage 4 Visualisatie ABC-CROW systematiek verharding ................................................................................................................... 52

3

Voorwoord De nota Onderhoud Openbare Ruimte 2023-2026 is een overkoepelend beleidskader voor de openbare ruimte in onze gemeente, gericht op het zoeken naar een balans tussen gebruik, inrichting en onderhoud van de openbare ruimte. Door uiteenlopende oorzaken zoals ombuigingen staat de kwaliteit van de openbare ruimte, al jaren, onder druk. Het onderhoud vindt al jaren plaats op basis van beeldkwaliteit en drie kwaliteitsniveaus volgens de kwaliteitsniveaus van de Kwaliteitscatalogus openbare ruimte 2018 van de CROW1. De nota Onderhoud Openbare Ruimte 2023-2026 (hierna nota) geeft inzicht in de kaders voor inrichting van het onderhoud, het areaal en de kwaliteit van de kapitaalgoederen en (meerjarig) financiële middelen. Achtereenvolgens komen aan bod: -

-

-

1

In hoofdstuk 1 staan de achtergrond en doel van de nota, de beleidsthema’s, hoe de nota zich verhoudt tot andere plannen en een verwijzing naar de juridische kaders. In hoofdstuk 2 wordt aan de hand van onder andere FIXI-meldingen, schouwen en inspecties de vorige (Kader)nota Kwaliteit Openbare Ruimte 2018-2021 geëvalueerd. Ook wordt informatie verstrekt hoe de extra beschikbaar gestelde middelen zijn besteed. Hoofdstuk 3 gaat in op de relatie van de kapitaalgoederen met de budgetten in de begroting en de meerjarenraming. In hoofdstuk 4 komen de bestuurlijke uitgangspunten van raad en college, een uiteenzetting van de verschillende beheerniveaus en het ambitieniveau voor de komende vier jaar aan de orde. Hoofdstuk 5 gaat in op de uitgangspunten en de financiële middelen van de kapitaalgoederen.

CROW: Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, weg- en waterbouw en de Verkeerstechniek

4

Samenvatting Kapitaalgoederen in de openbare ruimte Goed beheer en onderhoud van deze kapitaalgoederen is essentieel. De gemeente Stadskanaal heeft een groot vermogen geïnvesteerd in kapitaalgoederen in de openbare ruimte zoals wegen, riolering, groen en gebouwen. Deze kapitaalgoederen zijn van groot belang voor de leefbaarheid, wonen en werken. Beheer en onderhoud is ook noodzakelijk vanuit de zorgplicht voor de veiligheid van de gebruikers en vanuit de financiële verantwoordingsplicht van de gemeente die volgt uit het BBV2. Verplichting van de nota Onderhoud Openbare Ruimte 2023-2026 Het college biedt de raad eens in de vier jaar een nota onderhoud openbare ruimte aan. De raad stelt de nota vast. De nota biedt inzicht en grip op het beheer van de kapitaalgoederen. De nota geeft inzicht in de financiële middelen die nodig zijn om de kapitaalgoederen op het door de raad vastgestelde of wettelijk verplichte kwaliteitsniveau te houden. De nota geeft inzicht in de verwachte uitgaven voor de eerstvolgende vier jaar (2023-2026) en maken we per kapitaalgoed, zoals benoemd in artikel 10 Onderhoud openbare ruimte van de Financiële verordening gemeente Stadskanaal 2016 in ieder geval inzichtelijk a. Het kader voor de inrichting van het onderhoud: De kaders worden verwoord in diverse beleidsplannen. Deze plannen zijn voor diverse kapitaalgoederen opgesteld. b.

Het beoogde onderhoudsniveau: De gemeente werkt op regiebasis. Dat betekent dat het onderhoud vooral op contractbasis wordt uitgevoerd. Op basis van de arealen worden in de onderhoudsbestekken aangegeven welke prestatie geleverd dient te worden. c. de normkostensystematiek: De arealen worden bijgehouden in het beheersysteem. In dit beheersysteem zijn normkosten opgenomen. Op basis van deze normkosten wordt bepaald welk budget nodig zou zijn. Op basis van de vastgestelde onderhoudsniveaus wordt het daadwerkelijk benodigd budget doorgerekend. d. Het meerjarig budgettair beslag: Voor de diverse kapitaalgoederen wordt meerjarig budget via de P&C-cyclus opgevoerd. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen regulier onderhoudsbudget, projectmatig (groot) onderhoud en vervangingsinvesteringen. In deze nota ligt de focus op de zeven kapitaalgoederen met een hoge vervangingswaarde. Deze zijn: wegen, riolering en water, groen, gebouwen, civiele kunstwerken en beschoeiingen, openbare verlichting en speelplaatsen. Analyse van de verschillende kapitaalgoederen levert de volgende inzichten op: • De kapitaalgoederen zijn redelijk goed in beeld; • Voornamelijk wet- en regelgeving zijn richtinggevend voor het kwaliteitsniveau; • Investeren is onvermijdelijk en de investeringsbehoefte voor een aantal civiele kunstwerken neemt toe.

In bijlage 2 wordt per kapitaalgoed de huidige werkwijze met betrekking tot het beheer en onderhoud beschreven. De uitgaven worden gespiegeld aan de beschikbare middelen. Op basis hiervan geeft de nota inzicht over de wijze van financiering van het beheer en onderhoud en dient als basis voor het opstellen van de paragraaf ‘Onderhoud kapitaalgoederen’ in de begroting en de jaarrekening.

2

Besluit Begroting en Verantwoording Gemeenten en Provincies (BBV)

5

1. Inleiding 1.1. Achtergrond Artikel 212 van de gemeentewet verplicht de gemeente een verordening op te stellen over de uitgangspunten van het financiële beleid. In onze gemeente is deze geactualiseerde verordening op 19 december 2016 vastgesteld. Artikel 10 van de verordening geeft aan dat het college ten minste eens in de vier jaar een nota Onderhoud openbare ruimte aan de raad zal aanbieden. De nota geeft inzicht in de verwachte uitgaven voor de eerstvolgende vier jaar (2023-2026) en behandelt voor kapitaalgoederen zoals wegen, riolering, water, openbaar groen, civiele kunstwerken en gemeentelijke gebouwen, in ieder geval: a. het kader voor de inrichting van het onderhoud; b. het beoogde onderhoudsniveau; c. de normkostensystematiek; d. het meerjarig budgettair beslag. Deze nota is de geactualiseerde versie van de (Kader)nota Kwaliteit Openbare Ruimte 2018-2021 waarin de beleidsuitgangspunten voor de kwaliteit en de te hanteren kwaliteitsniveaus van de openbare ruimte nagenoeg ongewijzigd zijn. Het onderhoud en beheer van de kapitaalgoederen (wegen, riolering en water, groen, gebouwen, civiele kunstwerken/beschoeiingen, openbare verlichting en speelplaatsen) zijn belangrijke taken van de gemeente, omdat de kapitaalgoederen deel uitmaken van de openbare ruimte. Ze hebben een directe invloed op het woon-, leef- en werkklimaat van de inwoners en ondernemers.

Het onderhoud van de kapitaalgoederen vraagt structureel veel geld. Al vele jaren beheren we de kapitaalgoederen en zijn er de nodige instrumenten, zoals beheersystemen beschikbaar om de beheertaak te ondersteunen en om goede financiële ramingen te maken. De beheersystemen hebben als doel het beheer zo effectief en efficiënt mogelijk in te richten. Dat betekent: de juiste maatregel op de juiste plaats en op het juiste moment en ook nog tegen de laagst mogelijke kosten. Effectief en efficiënt beheren lukt alleen als er voldoende financiële middelen beschikbaar zijn. Vaak knelt het op dat punt. De middelen zijn altijd beperkt waardoor de kapitaalgoederen moeten concurreren met andere beleidsvelden. Het blijft belangrijk om daarbij de juiste afweging te maken. Hele concrete vragen die moeten worden beantwoord bij het maken van beleid over de kapitaalgoederen zijn: wat zijn de consequenties als we minder onderhoud doen dan nodig is? 1.2. Doel van de nota Het doel van de nota kan als volgt worden geformuleerd: • Het inzichtelijk maken van de kaders, onderhoudsniveaus en de ingezette financiële middelen voor de gemeenteraad. • Het vastleggen van de beheerniveaus in verschillende delen van de gemeente Stadskanaal die we kunnen realiseren binnen de beschikbare budgetten. • Het integraal benaderen en op elkaar afstemmen van de dagelijkse praktijk en bestaand beleid.

6

1.3. Beleidsthema’s en juridische kaders Beleidsthema’s In het collegeprogramma “Onze toekomst is al begonnen!” presenteren wij ons als een gemeente waar het goed wonen, werken en leven is. In het collegeprogramma is een aantal ambities opgenomen die ook raakvlakken heeft met de kapitaalgoederen in de openbare ruimte. Genoemd zijn onder andere: • Een verantwoordelijk en zichtbaar bestuur • Mooi wonen • Gezond, gelukkig en veilig • Groen en duurzaam • Economisch sterk en goed bereikbaar Voor de nota betekent dit onder andere: • Een schoon en veilige woonomgeving • Duurzame ontwikkeling van samenleving, economie en milieu • Energieneutrale gemeente in 2050, 55% reductie in 2030 • Een goede (digitale) infrastructuur • Het behoud van kwalitatief goede voorzieningen • Ruimte voor innovatie, het experiment en goede initiatieven • Stimuleren van de eigen kracht: Via het wijkgericht werken blijven we het nemen van eigen verantwoordelijkheid met betrekking tot de inrichting en het onderhoud voor de eigen leefen woonomgeving stimuleren In bijlage 1 vindt u een beschrijving van de belangrijkste beleidskaders. Juridische kaders Het kwaliteitsniveau waarop de kapitaalgoederen worden onderhouden is voornamelijk afgeleid van wetgeving en algemeen geldende richtlijnen.

Voor een aantal kapitaalgoederen is beleid ontwikkeld, of wordt aan het ontwikkelen van beleid (onder andere vastgoed) gewerkt. Voor het technisch beheer wordt aangesloten bij landelijke richtlijnen (NEN en CROW), waarbij het onderhoud gericht is op minimale inzet en kosten om de veiligheid en functionaliteit te borgen en kapitaalvernietiging te voorkomen. In bijlage 1 vindt u een beschrijving van de belangrijkste wetten en richtlijnen. 1.4. Het BBV en de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen In het Besluit Begroting en Verantwoording Gemeenten en Provincies (BBV) wordt voorgeschreven waaraan gemeenten en provincies bij het opstellen van de begroting en het jaarverslag moeten voldoen. Artikel 12 van het BBV schrijft een paragraaf onderhoud kapitaalgoederen verplicht voor. Het idee achter de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen is een helder en volledig overzicht te geven in de onderhoudskosten ten behoeve van het inzicht in de financiële positie van de gemeente. In (de toelichting op) BBV worden de volgende onderdelen voor de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen genoemd. • Wegen • Riolering en water • Groen • Gebouwen

7

Om een volledig overzicht te krijgen zijn de volgende specifieke assets aan de paragraaf toegevoegd. • Civiele kunstwerken/Beschoeiingen • Openbare verlichting • Speelplaatsen In de begroting respectievelijk het jaarverslag moet voor de raad van de diverse kapitaalgoederen de volgende informatie beschikbaar zijn: • Het beleidskader • De uit het beleidskader voortvloeiende financiële consequenties • De vertaling van de financiële consequenties in begroting/jaarverslag In de begroting worden per onderdeel de stand van zaken en de beleidsvoornemens duidelijk gemaakt. In het jaarverslag wordt verantwoording afgelegd over realisatie van de beleidsvoornemens. Wat zegt het BBV over het financieren van onderhoud en vervanging? Voor de opzet en inhoud van de begroting en jaarrekening gelden wettelijke eisen. Deze zijn vastgelegd in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV). Het BBV is sinds 2017 gewijzigd. Op grond van deze wijziging dienen alle voorzieningen in de openbare ruimte te worden geactiveerd en gedurende de levensduur te worden afgeschreven. Voor de kapitaallasten van deze investering (rente en aflossing) dient dekking te worden gevonden binnen de exploitatiebegroting.

Het BBV kent een paar belangrijke bepalingen voor het financieren en uitvoeren van onderhoud aan kapitaalgoederen: Levensduur verlengende maatregelen en vervangingen moeten worden geactiveerd Kapitaalgoederen in de openbare ruimte vallen onder de Materiële Vaste Activa. Het BBV geeft richtlijnen omtrent de waardering hiervan: • Economisch nut: Materiële vaste activa hebben een economisch nut indien ze verhandelbaar zijn (er een markt voor is) en/of indien ze kunnen bijdragen aan het genereren van middelen. Dit genereren van middelen gebeurt of kan gebeuren middels het vragen van rechten of heffingen (Riolen en Begraafplaatsen). Investeringen met economische nut moeten worden geactiveerd. • Maatschappelijk nut: Materiële vaste activa in de openbare ruimte met een maatschappelijk nut dragen niet bij aan het genereren van middelen, maar vervullen wel duidelijk een publieke taak. Het betreft investeringen in bijvoorbeeld wegen, water en groenvoorzieningen. Met ingang van 2017 zijn gemeenten verplicht de investeringen in de openbare ruimte met een maatschappelijk nut te activeren. Artikel 35 en 59 van het BBV schrijven voor dat zowel de investeringen met economisch nut als de investeringen met maatschappelijk nut worden geactiveerd en in de balans onder vaste activa afzonderlijk worden opgenomen.

Samengevat betekent dit: • Beheer, klein onderhoud en “(niet levensduur verlengend) groot onderhoud” mag niet geactiveerd worden. • Levensduur verlengende maatregelen en vervangingen moeten wel worden geactiveerd. Achterstallig onderhoud moet binnen een redelijke termijn worden hersteld Onderhoud dat niet op tijd is uitgevoerd, waardoor een onderhoudsrichtlijn is overschreden en niet (meer) wordt voldaan aan het door de raad vastgestelde kwaliteitsniveau, wordt aangemerkt als achterstallig onderhoud. Achterstallig onderhoud vanwege niet tijdige uitvoering van 8

onderhoud kan leiden tot schade (hogere herstelkosten = kapitaalvernietiging) en/of onveilige situaties. Achterstallig onderhoud waarmee onveilige situaties worden gecreëerd en waarbij sprake is van kapitaalvernietiging, is onaanvaardbaar en dient zo spoedig mogelijk doch uiterlijk binnen een redelijke termijn hersteld te worden. In geval van achterstallig onderhoud, waarbij sprake is van kapitaalvernietiging en/of onveilige situaties, wordt er op basis van artikel 44 lid 1a BBV een voorziening gevormd. Achterstallig onderhoud kan ook worden verholpen door het gehele investeringsgoed (versneld) te vervangen. In dat geval hoeft geen voorziening voor achterstallig onderhoud te worden getroffen. In de praktijk komt dit voor bij de investeringsgoederen in de openbare ruimte, zoals bruggen, kademuren e.d. De eventuele restantboekwaarde dient bij de vervanging dan direct volledig te worden afgeboekt.

9

2. Evaluatie (Kader)nota Kwaliteit Openbare Ruimte 2018-2021 In dit hoofdstuk wordt kort geëvalueerd wat er in de periode 2018-2021 is bereikt/gerealiseerd. Hierbij worden de (extra) beschikbaar gestelde middelen, de fixi-meldingen, de weginspecties van 2019 en 2021 en de schouwresultaten behandeld. 2.1. Bestede extra middelen In de periode 2018-2021 zijn extra middelen door de raad beschikbaar gesteld. Dit betrof: Wegen: € 200.000,00 is gebruikt voor repareren van beschadigingen ten gevolge van wortelopdruk. Daarnaast is het grootschalige vervangingswaarde voor de openbare verlichting uitgevoerd, waardoor momenteel 85% van het areaal is verled en een aanzienlijke besparing is behaald in het energieverbruik Groen: € 1,2 miljoen voor het verbeteren van het groen in het project groenrenovatie dat in 2022 is afgerond. Daarnaast zijn voor de structurele bestrijding van de Eikenprocessierups (EPR) de aanwezigheid van invasieve exoten extra middelen beschikbaar gesteld. Beschoeiing: vanaf 2019 tot en met 2022 is groot onderhoud uitgevoerd aan de beschoeiing in het Stadskanaal waarbij enkele kilometers slechte beschoeiing in het geheel is vervangen. 2.2. Registratie meldingen (FIXI) Meldingen die inwoners of andere betrokkenen hebben gedaan, zijn de afgelopen vier jaren geregistreerd. In onderstaand overzicht is per kapitaalgoed het aantal meldingen weergegeven.

De meldingen per kapitaalgoed kunnen niet verder worden gerubriceerd, waardoor een gedetailleerde analyse van de meldingen lastig is. Meldingen

Groen

Wegen

Riolering

2018

1.230

516

203

2019

1.425

539

2020

1.634

2021 Gemiddeld

OVL

Kunstwerk

Gebouwen

Speelplaatsen

830

27

36

19

320

581

33

60

20

585

288

608

40

40

45

1.643

567

427

663

31

37

24

1.483

552

310

671

33

43

27

Aan de hand van het aantal en de inhoud van de meldingen wordt beoordeeld in hoeverre het uitgevoerde onderhoud invloed heeft op de beleving van de kwaliteit en de netheid van de openbare ruimte. Hierbij gaat het vooral om groen en wegen. 2.3. Weginspecties Op basis van weginspecties wordt de onderhoudstoestand vastgelegd in het beheerprogramma. De laatste twee inspecties hebben plaatsgevonden in 2019 en 2021. In onderstaande tabellen zijn middels de drie kwaliteitsniveaus goed/voldoende, matig en slecht het kwaliteitsniveau van de elementenverharding en asfaltverharding opgegeven. Elementenverharding

Goed/voldoende

Matig

Slecht

2019

77,69%

17,87%

4,44%

2021

72,83%

19,53%

7,64%

Verschil in procentpunt

-4,86

+1,66

+3,2

Tabel Vergelijking elementenverharding weginspectie 2019 en 2021

10

Asfaltverharding

Goed/voldoende

Matig

Slecht

2019

81,54%

7,56%

10,90%

2021

82,63%

10,12%

7,25%

Verschil in procentpunt

+1,09

+2,56

-3,65

Tabel Vergelijking asfaltverharding weginspectie 2019 en 2021

In bijlage 4 zijn de inspectiegegevens uit 2021 visueel per dorp/kern opgenomen. 2.4. Schouwen Het schouwen vindt twee maal per jaar plaats op vastgestelde punten in de wijk of het dorp. De schouw wordt uitgevoerd door een onafhankelijk deskundige. De uitkomsten van de schouw worden verwerkt in een totaaloverzicht per wijk/dorp (rapportage). Aandachtspunten worden vermeld, besproken met de verantwoordelijke aannemer en opgepakt in een herstelronde. Centrum Uit de resultaten van de schouwen die in de periode 2018 t/m 2021 hebben plaatsgevonden kan worden opgemaakt dat in het centrum van Stadskanaal de ambitie van A60% B40% niet is gehaald. Het resultaat van de laatste schouw was A55% B45%. Dit werd voornamelijk veroorzaakt door: • • • •

De mindere vitaliteit van de beplanting Onkruid op verharding Overgroei beplanting langs gras en verharding Zwerfafval

Woonwijken Door het uitvoeren van een groot renovatieproject is in de woonwijken de ambitie van B60% C40% gehaald. Na de grootschalige renovatie van de groenperken in de afgelopen jaren zien we in de laatste schouwen dat de beeldkwaliteit zelfs beter is dan B60% C40%. Dit percentage ligt bij de laatste schouw op circa B70% C30%. 2.5. Conclusie Schouw Het beeld dat naar voren komt uit bovenstaande tabellen ligt in lijn met het beleid uit de vorige (kader)nota Kwaliteit Openbare Ruimte 2018-2021. Alleen de meldingen groen zijn gestegen, maar we gaan er vanuit dat dit stabiel blijft als het effect van de groenrenovatie zichtbaar wordt. Het aantal meldingen ten aanzien van storingen Openbare Verlichting is gedaald na uitvoering van het vervangingsproject. Van de overige kapitaalgoederen blijft het aantal meldingen relatief constant. Weginspecties Het vasthouden aan het uitgangspunt om ontsluitingswegen (veelal asfaltverharding) via beleidsthema duurzaamheid (preventief onderhoud) te onderhouden en erftoegangswegen (veelal elementenverharding) via beleidsthema veiligheid (curatief onderhoud) te onderhouden, leidt tot een stabiele en iets positief oordeel bij asfaltverharding en een licht negatief oordeel bij de elementenverharding.

11

3. Ambitieniveaus 3.1 Kadernota Financieel Perspectief 2023-2033 In januari 2023 heeft de raad de Kadernota Financieel Perspectief 2023-2033 vastgesteld. De noodzakelijke investeringen voor de periode 2023-2026 op basis van bestaand beleid en beleidsverplichtingen zijn in de kadernota genoemd. Een aantal in de kadernota opgenomen investeringen heeft betrekking op de kapitaalgoederen zoals beschreven in deze nota. 3.2. Beheerniveaus Een goede openbare ruimte zorgt ervoor dat mensen zich snel, veilig en comfortabel kunnen verplaatsen van de ene plek naar de andere. Daarnaast is de openbare ruimte een ontmoetingsplaats voor allerlei sociale en economische activiteiten. De beleving van de openbare ruimte is heel sterk afhankelijk van de kwaliteit van de openbare ruimte. Om juiste beleidskeuzes te kunnen maken, werken we beeldgericht. Beeldgericht werken stelt ons in staat om vraaggericht te werken voor inwoners en bestuur. Daarom werken we met kwaliteitshandboeken, beeldbestekken en wijkschouwen. Kenmerkend voor deze instrumenten is het gebruik van beelden en meetmethoden om de kwaliteit van de openbare ruimte te meten en te beschrijven. Sturen met beelden krijgt hierbij de voorkeur boven sturen op budgetten en frequenties.

Met behulp van herkenbare beelden en prestatie-eisen zijn belanghebbenden binnen en buiten de organisatie beter te informeren over de doelstellingen en de resultaten van de verschillende beheermaatregelen. De “Kwaliteitscatalogus openbare ruimte” is een landelijke standaard voor onderhoudsniveaus van de openbare ruimte en beschrijft onderhoudsniveaus voor alle objecten in de openbare ruimte. Per object gelden een of meer kwaliteitscriteria. Voor elk kwaliteitscriterium is een schaalbalk samengesteld waarmee met foto’s, beschrijvingen en prestatie-eisen het onderhoudsniveau meetbaar is gemaakt. De kwaliteitscatalogus geeft een visueel beeld van de kwaliteit en geen technisch beeld van de kwaliteit (een technische installatie van een brug of de fundering van een weg bijvoorbeeld). Het gewenste beheerniveau drukken we uit in het gewenste resultaat. Dit is het kwaliteitsbeeld dat we nastreven en dit kent vijf kwaliteitsniveaus (Zeer hoog A+, hoog A, basis B, Laag C en Zeer laag D). Vanwege de technische aanduiding is in de recent vastgestelde groenvisie gekozen voor een omschrijving per kwaliteitsniveau die het niveau typeert en is een omslag gemaakt naar de kwaliteitsniveaus: Accent (A), Basis (B) en Bescheiden beheer (C). Het vastgestelde onderhoudsniveau blijft gelijk, maar door wijziging van beheertypen kan toch gestuurd worden in de functie van groenobjecten.

Accentbeheer (A) Voor het gemeentelijke groen wordt een kwaliteitsniveau gehanteerd welke hoger ligt dan het huidige niveau. Het resultaat is een meer verzorgd beeld en er zal gemiddeld vaker een onderhoudsronde plaatsvinden. Om dit scenario te kunnen realiseren is het noodzakelijk een deel van het groenareaal te renoveren. Als het groen versleten is, is extra onderhoud onvoldoende om het gewenste beeld te realiseren. Basisbeheer (B) Voor het gemeentelijke groen wordt een basis kwaliteitsniveau gehanteerd. Dit geeft een acceptabel en redelijk verzorgd beeld, duurzame instandhouding kan worden gewaarborgd.

12

Bescheiden beheer (C) Voor het gemeentelijke groen wordt een kwaliteitsniveau gehanteerd dat lager ligt dan het basisniveau. De beeldkwaliteit is minder en kan dalen tot een niveau waarin de voorzieningen balanceren op het grensvlak van wel of geen duurzame instandhouding. Als bij een sober beheer de minimale kwaliteit onvoldoende bewaakt wordt, zal dit leiden tot kapitaalsvernietiging. Zo zal onkruidgroei dermate sterk toenemen tot de eigenlijke, wenselijke beplanting afsterft door gebrek aan licht en voedingsstoffen. Om dit scenario te kunnen realiseren zal een deel van het areaal omgevormd moeten worden, denk hierbij aan heesters, vaste planten en een- of meerjarigen. 3.3. Ambitieniveau In onderstaande tabel zijn voor de verschillende functies van de openbare ruimte (wegen en groen) de ambitieniveaus weergegeven. De beeldkwaliteit waar in de vorige (kader)nota over wordt gesproken houdt een aantal klassen aan van A+ naar D. Voor groen willen wij deze handhaven. Voor wegen maken wij de verandering naar goed/voldoende, matig en onvoldoende. Voor de nieuwe systematiek is gekozen omdat beeldkwaliteit een minder volledig beeld geeft van de daadwerkelijke staat van een verharding. Een mooie oppervlak kan een centimeter dieper wel in slechte staat zijn.

In de nieuw voorgestelde beoordelingswijze op basis van de CROW-inspectie 146 (Handboek globale visuele inspectie) kunnen meer aspecten dan alleen beeld worden meegenomen. Beeldkwaliteit blijft onderdeel van de beoordeling, maar wordt nu meegenomen in een groter geheel. Ambitieniveau Kwaliteit Wegen 2023-2026 Elementenverharding Asfaltverharding

Ambitieniveau Kwaliteit Groen 2023-2026 Centrum gebied3, Julianapark Woonwijken en parken

Goed/voldoende

Matig

70% 80%

30% 20%

Technische staat

Netheid

A60% B40% B60% C40%

A60% B40% B60% C40%

3.4. Betrokkenheid van de inwoner(s) Het onderhoud van de openbare ruimte heeft vaak de aandacht van de inwoners. De kwaliteit van de openbare ruimte heeft immers grote invloed op de manier waarop de inwoner zijn woon- en leefomgeving ervaart. Een plezierige woon- en leefomgeving voor de inwoners draagt bij aan het gevoel van welbevinden. Sinds eind 2022 hebben we in onze gemeente wijkwethouders. De wijkwethouder is het bestuurlijk aanspreekpunt voor de dorps- en wijkraden en gaat regelmatig met ze in gesprek om te horen wat er speelt. Dit zal dan ook regelmatig kunnen gaan om onderwerpen die spelen in de openbare ruimte. Ook zijn de wijkwethouders aanwezig bij relevante gebeurtenissen in hun dorpen en wijken. De wijkwethouder werkt nauw samen met de gemeentelijke dorps- en wijkcoördinatoren en is verbonden met het wijkgericht werken. We streven naar vitale wijken en dorpen. Daarvoor is een schoon, heel en veilige woonomgeving nodig. Om dit te bereiken ondersteunen we inwoners in hun zelforganisatie, zelfsturing en het nemen van verantwoordelijkheid voor hun eigen leefgebied (buurt, wijk, dorp). Indien inwoners dat wensen kan in overleg binnen de wijk differentiatie in onderhoudsniveaus worden toegepast mits dit past binnen het beschikbare onderhoudsbudget van de betreffende wijk.

Het integrale beheersysteem is hierbij een handig instrument dat de consequenties van andere ambitiekeuzes zichtbaar kan maken. Inwoners zullen ook worden gestimuleerd om door middel van zelfwerkzaamheden een hoger onderhoudsniveau te realiseren.

3

Centrumgebied Stadskanaal of Musselkanaal

13

4. Kapitaalgoederen Kapitaalgoederen heeft de gemeente nodig om diensten en goederen aan haar inwoners te leveren. Grote zaken die vaak veel waarde hebben en meerdere jaren meegaan. Het onderscheid in kapitaalgoederen biedt een goed raamwerk voor de beschrijving van de gewenste kwaliteit van de openbare ruimte omdat er per kapitaalgoed verschillen zijn in functie, beeld en betrokkenheid. In dit hoofdstuk worden de uitgangspunten en de financiële middelen van de volgende kapitaalgoederen besproken: 4.1. Wegen 4.2. Riolering en water 4.3. Groen 4.4. Gebouwen 4.5. Civiele kunstwerken/Beschoeiingen 4.6. Openbare verlichting 4.7. Speelplaatsen Hoofdtaken van beheer: • instandhouding; • functionele aanpassing; • regulering van het gebruik. Naast deze taken zijn er diverse algemene (ondersteunende) beheertaken, zoals bijvoorbeeld het maken van beheerplannen en beleidsplannen, interactie met de inwoners en gebruikers van de openbare ruimte (middels participatie), registratie van meldingen en het monitoren van de kwaliteit van de openbare ruimte door inspecties en metingen. Samenhang hoofdtaken De drie hoofdtaken van beheer hangen met elkaar samen. Zo zal onvoldoende handhaving (regulering gebruik) ten aanzien van bijvoorbeeld zwerfvuil een grotere inspanning van de gemeente vragen om de buitenruimte weer schoon te maken (instandhouding).

Ter ondersteuning van het schoonhouden kunnen er bijvoorbeeld afvalbakken worden bijgeplaatst (functionele aanpassing). Focus op instandhouding Van de drie genoemde beheertaken krijgt instandhouding veelal de meeste aandacht. Zoals in voorgaande hoofdstukken is genoemd is de instandhouding van de openbare ruimte een wettelijke plicht. Hierna volgt een toelichting op onderstaande begrippen die betrekking hebben op de instandhouding: • Instandhoudingsniveau • Regulier onderhoud • Groot (projectmatig) onderhoud • Vervanging • Achterstallig onderhoud Instandhoudingsniveau De kwaliteit van de openbare ruimte is van meerdere factoren afhankelijk. Eén van deze factoren is het niveau waarop de fysieke objecten in de openbare ruimte in stand worden gehouden, ofwel het instandhoudingsniveau. Dit instandhoudingsniveau is van invloed op de instandhoudingskosten. In algemene zin geldt: hoe hoger het na te streven niveau, hoe hoger de kosten. Het instandhoudingsniveau is sterk afhankelijk van de functie die de openbare ruimte vervuld. Voor wegen wordt als uitgangspunt het Handboek Openbare Ruimte gemeente Stadskanaal gehanteerd. 14

Daarbij wordt onderscheid gemaakt naar functionele eenheden in de gemeente, zoals bijvoorbeeld woonwijken, bedrijventerreinen, winkelcentra en het hoofdwegennet. Regulier onderhoud Elk object in de openbare ruimte heeft een bepaalde technische levensduur. Onderhoud bestaat uit maatregelen die ervoor zorgen dat het object tijdens de levensduur blijft functioneren en dat de verwachte technische levensduur daadwerkelijk wordt gehaald. Onderhoud bestaat uit een grote diversiteit aan grootschalige en kleinschalige maatregelen. Onderhoud wordt als regulier aangemerkt als het door de jaren heen ongeveer een gelijke budgetbehoefte vraagt (afgezien van indexering, areaaluitbreiding e.d.). Dit gaat in het algemeen om dagelijks en klein onderhoud (verhelpen van kleinschalige schades en storingen) of onderhoudsmaatregelen die een vaste frequentie kennen, zoals bijvoorbeeld het maaien van gazons. Regulier onderhoud is dus in sterke mate routinematig van karakter en curatief van aard. Groot (projectmatig) onderhoud niet van invloed op levensduur Er wordt gesproken van groot onderhoud als de budgetbehoefte door de jaren heen flinke schommelingen vertoont. Dit zijn veelal grootschalige laagfrequente onderhoudsmaatregelen, die niet worden genomen op basis van een vaste cyclus/frequentie maar op basis van de actuele onderhoudstoestand (inspecties/metingen).

Groot onderhoud heeft vaak een projectmatig karakter en is preventief van aard. Vervanging Als het einde van de technische levensduur is bereikt (het object functioneert niet meer of het kost onevenredig veel onderhoudsinspanning om het nog te laten functioneren) en er is nog steeds behoefte aan het betreffende object, dan moet het worden vervangen. Vervanging van een object is dus het verwijderen van het oude object en het terugbrengen van een vergelijkbaar nieuw object met dezelfde functionaliteit. Zo zullen bijvoorbeeld de meeste verkeersborden na 10 tot 15 jaar vervangen moeten worden, maar een weg of riolering kan wel 40 of 60 jaar meegaan. Stadskanaal heeft een aantal wijken waar de verharding 40 tot 60 jaar oud is en daarmee aan het einde van de technische levensduur. Dit wil niet zeggen dat die direct moet worden vervangen, maar het vraagt wel extra aandacht de komende jaren. In een aantal gevallen wordt deze technische levensduur overigens uiteindelijk niet bereikt, omdat het einde van de functionele levensduur zich eerder aandient. Dan is een functionele aanpassing aan de orde. Dit is bijvoorbeeld het geval als een straat of buurt wordt gerenoveerd (herstructurering). De beschikbaarheid van voldoende middelen voor vervanging is cruciaal. Onderhoud en vervanging zijn in de praktijk namelijk communicerende vaten.

Indien vervanging (dringend) moet plaatsvinden en er onvoldoende geld is voor vervanging, gaat dit gepaard met een aanslag op het onderhoudsbudget dat daar niet op berekend is. Gevolg op de lange duur is dan toch dat de kwaliteit achteruit gaat. Afhankelijk van het betreffende object kan de financiële omvang van vervanging grote verschillen per jaar vertonen. Zo zal de financiële omvang van de vervanging van civiele kunstwerken jaarlijks sterk kunnen verschillen. De vervanging van bijvoorbeeld verkeersborden zal daarentegen door de jaren heen een gelijkmatig kostenniveau vertonen door de relatief grote aantallen, kortere levensduur en lage vervangingskosten.

15

Achterstallig onderhoud Als het instandhoudingsniveau van objecten in de praktijk lager is dan het streefniveau, dan is er sprake van achterstallig onderhoud. Dit kan leiden tot één of meer van de volgende consequenties: • • • • •

De functionaliteit van de objecten neemt af; Objecten kunnen niet meer veilig worden gebruikt; Objecten doen afbreuk aan de beeldkwaliteit van de openbare ruimte; Objecten geven aanleiding tot verloedering; Kapitaalvernietiging.

In de volgende paragrafen zijn per kapitaalgoed de volgende zaken beschreven: • Beschrijving van het huidige areaal • Normen en ambitie • Benodigde financiële middelen • Beschikbare financiële middelen • Conclusie In bijlage 2 wordt per kapitaalgoed nader ingegaan op de arealen, de huidige werkwijze met betrekking tot het beheer en onderhoud en is aanvullende info opgenomen gericht op de uitvoering.

16

4.1 Wegen

[Werkzaamheden Atlantislaan] Deze paragraaf geeft inzicht in de huidige stand van zaken met betrekking tot instandhouding van de asfalt wegen, de wegen met een elementenverharding waaronder de voetpaden en puin- en zandwegen. 4.1.1. Areaal Voor een goed beheer van de openbare ruimte is het essentieel dat er actuele gegevens zijn over het te beheren areaal. Een overzicht van het totaal te onderhouden areaal openbare verhardingen in onze gemeente is opgenomen in bijlage 2. 4.1.2. Normen/ambitie Naast de genoemde wet- en regelgeving worden er door andere instanties ook regels opgesteld. Deze regels moeten worden beschouwd als richtlijnen, die overigens juridisch wel als richtinggevend gehanteerd worden voor de wijze waarop de wegbeheerder moet handelen. De belangrijkste instantie die richtlijnen voor het wegbeheer opstelt is de CROW De normen bestaan uit meetbare criteria met duidelijke omschrijvingen en illustratieve beelden, in de vorm van zogenaamde kwaliteitsniveaus (zie tabel 4.1.1). Met deze legenda kan de gemeente het gewenste kwaliteitsniveau van de openbare ruimte vastleggen. Het toetsingsmodel werkt met schadebeelden (L) licht, (M) matig 1 en (E) ernstig. Deze schadebeelden komen overeen met de schaalverdeling goed/voldoende, matig en slecht in de tabel in de weginspectie paragraaf 2.3.

17

Toetsingsmodel CROW A+ A B C D

Geen schade Lichte schade, maar de waarschuwingsgrens is nog niet overschreden Matige schade, waarschuwingsgrens is overschreden: binnen vijf jaar is groot onderhoud nodig, of er is klein onderhoud nodig Ernstige schade, richtlijn is overschreden: binnen twee jaar is groot onderhoud nodig Richtlijn is met meer dan één klasse overschreden: er is direct groot onderhoud nodig.

Tabel 4.1.1 Kwaliteitsniveaus van het CROW De CROW-richtlijnen zijn de basis van verantwoord wegbeheer. Het is niet toegestaan de richtlijn minder streng te maken. Wel is het toegestaan om strengere richtlijnen en waarschuwingsgrenzen te hanteren. Elementen In de nota Onderhoud Openbare Ruimte 2023-2026 is ervoor gekozen om elementenverhardingen (veelal de erftoegangswegen) het beleidsthema veiligheid mee te geven. Vanuit de technische levensduur van elementenverhardingen is het niet nodig om alles in één keer te vervangen. Dit kan over een langere periode uitgesmeerd. Dit leidt wel tot een vermindering in het kwaliteitsniveau en meer kosten in het reguliere onderhoud. Vanuit het integraal werken wordt gekeken om tegelijk groot onderhoud aan de elementenverharding uit te voeren in straten waar vanuit het kapitaalgoed riolering werkzaamheden moeten worden uitgevoerd (bijvoorbeeld het afkoppelen van hemelwater). Asfalt Om de beeldkwaliteit op asfaltwegen te halen werd in de afgelopen jaren veel gebruik gemaakt van oppervlakbehandelingen, ook wel slijtlagen genoemd. Deze sluitlagen verhogen de beeldkwaliteit en zijn relatief goedkoop per m2. Daardoor kon met het beschikbare budget meer areaal worden aangepakt. Dit heeft echter ook een nadeel. Een oppervlakbehandeling heeft een kortere levensduur van 5 tot 7 jaar. Een nieuwe asfaltlaag heeft een levensduur van 15 tot 20 jaar.

Vanuit het beleidsthema duurzaamheid is de inzet om in de periode 2023-2026 meer gebruik te maken van deklaagvernieuwing. Dit betekent wel dat er minder m2 asfalt aangepakt kunnen worden t.o.v. de oppervlakbehandelingen, maar het areaal wordt kwalitatief gezien beter. 4.1.3. Benodigde financiële middelen Als het onderhoud op alle wegen wordt uitgevoerd op basis van beleidsthema duurzaamheid dan is, volgens de resultaten van de meest recente weginspectie, voor het groot onderhoud van verhardingen een budget nodig van € 1.900.500,00 per jaar. Hier komt nog circa € 70.000,00 per jaar bij voor het onderhoud aan onverharde wegen en paden. Zoals eerder gesteld is vanuit de vorige (kader)nota al uitgegaan van beleidsthema duurzaamheid bij ontsluitingswegen en beleidsthema veiligheid bij erftoegangswegen. Bij het doorzetten van dit beleid komt hier een bedrag uit van circa € 1.100.000,00 per jaar. Omdat het vanuit technische restlevensduur gezien niet noodzakelijk is om alles in één keer te vervangen kan de vervanging over een langere termijn van bijvoorbeeld 15 jaar uitgesmeerd worden. Voor het reguliere onderhoud is het budget geraamd op circa € 800.000,00. Deze raming is gebaseerd op basis van ervaringen uit het verleden en op het aantal ontvangen meldingen over wegen.

18

Investeringen In de Kadernota Financieel Perspectief 2023-2033 zijn verschillende projecten opgenomen. Dit betreft verschillende projecten inzake kruispunten: Badstraat/Kruisstraat, Eerste Exloërmond en twee kruispunten Navolaan. De totale investering bedraagt € 1.500.000,00. Verschillende fietspaden in de gemeente zijn slecht door opdrukkende boomwortels. De komende jaren is een meer ingrijpende aanpak nodig, waarbij het fietspad Handelsstraat/Poststraat het belangrijkste is en geheel moet worden aangepakt. Hiervoor wordt een bedrag van € 1.500.000,00 geraamd. Verspreid over de rest van het tracé langs het Stadskanaal zijn delen zeer slecht. Hiervoor is een bedrag van € 450.000,00 nodig. Totaal wordt voor het groot onderhoud aan de fietspaden een bedrag van € 1.950.000,00 geraamd. 4.1.4. Beschikbare financiële middelen De middelen van het onderhoud zijn structureel opgenomen in de begroting. Jaarlijks wordt de raming verhoogd met het prijsindexcijfer en de areaaluitbreiding. Het totale budget voor het reguliere onderhoud en groot onderhoud bedraagt € 1.686.912,00 en is als volgt opgebouwd. Onder regulier onderhoud valt tevens het budget voor het vegen van verhardingen. Beschikbare middelen Begroting 2023 Regulier Onderhoud Wegbeheer Wegen Bibeko Wijkontsluitingswegen Wegen Bubeko Puin- en zandwegen Recreatieve fietspaden Totaal afgerond:

€ 37.800 € 550.732 € 49.101 € 117.808 € 75.735 € 1.620 € 832.796

Groot Onderhoud € 489.091 € 97.485 € 267.540

€ 854.116

4.1.5. Conclusie Wanneer het gemiddelde benodigde jaarlijkse bedrag voor groot onderhoud wordt vergeleken met het beschikbare budget is de conclusie, dat het beschikbare budget voor groot onderhoud lager is dan het benodigde budget. Binnen de beschikbare budgetten kan, o.a. door integraal te werken, het groot onderhoud aan wegverhardingen deels worden uitgevoerd. Waar groot onderhoud is te doen wordt aan de hand van prioritering binnen beleidsthema’s, wegtypen en geografische ligging bepaald. De prioritering leidt ertoe dat wegvakken (bijvoorbeeld elementenverharding) over de planperiodegrenzen heen worden geschoven. De verkeersintensiteiten en belasting op erftoegangswegen zijn minder dan bij ontsluitingswegen. Het is daarom verantwoord om de ontsluitingswegen op basis van beleidsthema duurzaamheid te onderhouden en de erftoegangswegen op basis van beleidsthema veiligheid. De vervanging van elementenverharding kan over de planjaren heen worden verschoven. Maatregelen worden pas genomen als het uit oogpunt van veiligheid noodzakelijk is. Het verschuiven naar buiten de planperiode leidt tot een verlaging van het beeldkwaliteitsniveau en een verhoging van de uitgaven voor het reguliere onderhoud. Daarnaast kan onderhoud niet zonder consequenties voortdurend worden doorgeschoven.

Het is dan ook de verwachting dat in de periode van de volgende nota Onderhoud Openbare Ruimte 2027-2030 er meer (uitgesteld) groot onderhoud plaats zal moeten vinden aan de verhardingen van de erftoegangswegen.

19

4.2 Riolering en Water

[Duiker Dwarssplitting] Deze paragraaf geeft inzicht in de huidige stand van zaken met betrekking tot het onderhoud van riolen en gemalen en het baggeren van waterbodems. 4.2.1. Areaal Voor een goed beheer is het essentieel dat er actuele gegevens zijn over het te beheren areaal. Op dit moment beschikken we voor vrijwel het gehele areaal over de benodigde actuele informatie in het beheersysteem. Een overzicht van het totaal te onderhouden areaal is opgenomen in bijlage 2. 4.2.2. Normen/ambitie Het beheersysteem maakt gebruik van de normering NEN-EN 13508-2. Riolering wordt op grond van deze normering op schadebeelden geïnspecteerd. Deze schadebeelden bepalen of een riolering gerepareerd of vervangen dient te worden. Regenwater wordt zo veel mogelijk aan de bron gescheiden en afgevoerd naar de bodem of het oppervlaktewater. Het beleid richt zich daarom op de aanleg van gescheiden riolering bij nieuwbouw en wijkvernieuwing. Ook wordt er actief regenwater afgekoppeld. Het afkoppelen is vastgesteld beleid en staat in het Water- en rioleringsplan Stadskanaal 2021-2025. Dit gebeurt vaak door mee te liften op bestaande projecten, bijvoorbeeld herinrichtingsprojecten waarbij nieuwe regenwaterafvoeren worden gelegd. Bij grootschalige renovatie of herstructurering is gescheiden afvoer verplicht.

Zo mogelijk wordt het water van daken en erven direct via een regenwaterafvoer naar het oppervlaktewater afgevoerd. Hier zorgt de perceeleigenaar zelf voor.

20

4.2.3. Benodigd budget Riolering Uit het beheersysteem GBI zijn voor de komende jaren de kosten gegenereerd voor het vervangen of repareren van riolering. De bedragen zijn gebaseerd op inspectiegegevens en/of ouderdom van de riolering. Het gaat totaal om ruim € 7,7 miljoen. Hiervan ligt vast dat het voor € 2 miljoen om vervangingen gaat. Voor knelpunten met een indicatieve waarde van € 5,7 miljoen moeten op basis van asset management keuzes worden gemaakt. Vervanging riool Delen van het rioolstelsel zijn dusdanig slecht dat deze vervangen of gerelined moeten worden. De verwachte kosten het wegwerken van de achterstand in vervangingen bedragen op dit moment € 1.990.000,00. Voor € 860.000,00 zijn al vervangingsbudgetten beschikbaar en worden plannen uitgewerkt. Dat betekent dat voor de periode 2023-2026 nog een aanvullend vervangingsbudget van totaal € 1.130.000,00 nodig is. Reparatie De overige gegenereerde knelpunten in het kader van achterstallig onderhoud (indicatief € 4,29 miljoen) zijn voorlopig gedefinieerd als reparatiekosten. Het beheersysteem geeft aan dat er met bepaalde delen van het rioolstelsel iets aan de hand is. Om de goede werking van het rioolstelsel te garanderen zullen de geconstateerde schades/problemen gerepareerd, gereinigd, of ontdaan moeten worden van wortels en/of obstakels.

Basisrioleringsplan Onstwedde, Alteveer, Mussel en Vledderveen (BRP-OAMV) Op dit moment wordt er nog gewerkt aan een basisrioleringsplan voor de kernen Onstwedde, Onstwedde, Mussel en Vledderveen. In dit BRP staan maatregelen om knelpunten in de riolering en/of het watersysteem op te lossen en te laten voldoen aan de toekomstige eisen (onder andere vanwege de klimaatverandering). De kosten van die maatregelen zijn nog niet bekend. In onderstaande tabel zijn de geraamde bedragen voor het regulier (dagelijks) onderhoud en voor vervanging weergegeven. Riolering Dagelijks onderhoud Maatregelen BRP OAMV

Behoefte in € 2023 1.015.000 pm

2024 1.015.000 pm

2025 1.015.000 pm

2026 1.015.000 pm

4.2.4. Beschikbaar budget De kosten van het regulier onderhoud zijn structureel opgenomen in de begroting. Jaarlijks wordt de raming verhoogd met het prijsindexcijfer en de areaaluitbreiding. In 2023 bedraagt het budget voor het regulier onderhoud € 1.015.000,00 en voor vervanging riool de investeringskosten als volgt. Vervanging riool Voor de vervanging van riolen is € 1,3 miljoen opgenomen in de Kadernota Financieel Perspectief 2023-2033. Reparatie Of de knelpunten met een indicatieve waarde gerepareerd of mogelijk moeten worden vervangen is afhankelijk van een dieper onderzoek naar de geconstateerde schades en problemen. Een riooltraject kan dusdanig slecht zijn dat reparatie geen optie is maar dient te worden vervangen. Op basis van inspectie en het toepassen van asset management worden keuzes gemaakt. Hiervoor zal per project apart krediet worden gevraagd. 21

In onderstaande tabel zijn de geraamde bedragen voor het regulier (dagelijks) onderhoud en voor het groot onderhoud (vervanging) weergegeven. Riolering Dagelijks onderhoud Vervangingsinvesteringen Maatregelen BRP OAMV

Beschikbaar/gewenst in € 2023 1.015.000 400.000 pm

2024 1.015.000 400.000 pm

2025 1.015.000 165.000 pm

2026 1.015.000 165.000 pm

4.2.5. Conclusie Er is een sprake van achterstand in het onderhoud van de riolering. Dit wordt als volgt aangepakt. Op basis van een beoordeling van de schadebeelden wordt bepaald of voor de gegenereerde knelpunten in het kader van achterstallig onderhoud (indicatief € 7,7 miljoen) daadwerkelijk ingrijpen noodzakelijk is en zo ja, of het reparatie of een vervanging betreft. Het onderscheid is essentieel voor de financiële consequenties. De kosten van reparatie komen ineens ten laste van het programmaonderdeel riolering. Voor vervanging worden investeringskredieten beschikbaar gesteld waarbij de structurele lasten ten laste komen van dit programmaonderdeel. Het budget voor het dagelijks onderhoud wordt mede hierdoor bepaald. Indien de vervangingsinvesteringen zijn uitgevoerd mag worden verwacht dat de jaarlijkse kosten van onderhoud niet zullen stijgen. De kapitaal- en exploitatielasten van het programmaonderdeel riolering worden voor 100% gedekt door de opbrengst van de rioolheffing.

22

4.3 Groen

[gerenoveerd perkje Continentenlaan] Deze paragraaf geeft inzicht in de huidige stand van zaken met betrekking tot het groenonderhoud. 4.3.1. Areaal Voor een goed beheer van het groen is het essentieel dat er actuele gegevens zijn over het te beheren areaal. Op dit moment beschikken we voor vrijwel het gehele areaal over de benodigde actuele informatie in het beheersysteem GBI. Een overzicht van het totaal te onderhouden areaal groen in onze gemeente is opgenomen in bijlage 2. 4.3.2. Normen/ambitie Sinds 2009 wordt het groenonderhoud uitgevoerd op basis van beeldkwaliteit. Om de beeldkwaliteit van de openbare ruimte te kunnen visualiseren, meten en analyseren, wordt gebruik gemaakt van de Kwaliteitscatalogus van de CROW. Voor het groenonderhoud worden de centra onderhouden op de niveaus A60% B40% en de woonwijken op de niveaus B60% C40%. Een belangrijke werkzaamheid is de beheersing van het onkruid. Twee keer per jaar wordt het onkruid bestreden. Het is wenselijk voor de gewenste beeldkwaliteit om dit drie keer per jaar te doen. Door te wisselen van beheertype of onderhoudsniveau kan gestuurd worden in beleving, beeldkwaliteit of kwaliteit van onderhoud. Momenteel wordt gebruik gemaakt van de CROWbeeldkwaliteitcatalogus. Het vastgestelde onderhoudsniveau blijft gelijk, maar door wijziging van beheertypen kan toch gestuurd worden in de functie van groenobjecten.

Kaders boomonderhoud Bomen zijn als groenelement belangrijk. Omdat ze vaak groot zijn en inwoners naast de lusten ook lasten ervaren, worden er veel vragen gesteld over het boomonderhoud. In de groenvisie is daarom het onderdeel boombeleid opgenomen. Naast een omschrijving van de huidige situatie worden duidelijke beheer- en onderhoudskaders gegeven die te gebruiken zijn in toekomstige afwegingen. Door het toepassen van het handboek Bomen van het normeninstituut Bomen kan de aandacht voor bomen verankerd worden in de planvorming.

23

Participatie Participatieprojecten met omwonenden of vrijwilligers met een specifieke vaardigheid (bijvoorbeeld een snoei-groep) kunnen bijdragen aan een bredere maatschappelijke betrokkenheid bij het groen en de sociale cohesie van een buurt, wijk of straat. Hierbij kan kennisoverdracht een belangrijke rol spelen op gebied van biodiversiteit, lokale planten of landschappen of flora en fauna op het eigen erf en rondom het huis. Het stimuleren van burgerparticipatie is tevens een manier om de betrokkenheid van de burger te vergroten. Daarom worden initiatieven die de leefbaarheid vergroten gefaciliteerd. Inwoners moeten hierin wel het voortouw en komen met gedegen plannen waar de gemeente in samenspraak met de inwoners gaat kijken naar de mogelijkheden. Participatie blijft echter maatwerk en inzet vanuit inwoners blijft afhankelijk van de vaardigheden en mogelijkheden van de betreffende personen. Daardoor staat het resultaat ook niet altijd van te voren vast. Klimaatadaptatie In de Groenvisie is het belang van het gemeentelijk groen in relatie tot de adaptatie van het veranderende klimaat beschreven. Daarbij wordt aandacht gegeven aan het toekomstbestendig (her)inrichten, het opvangen van hitte- en waterstress en het invullen van de wateropgave.

Groeninrichting kan hiervoor worden ingezet in de vorm van overloopgebieden (wadi’s), infiltratiezones, waterspeelplaatsen en dergelijke. Hierbij ligt er ook een relatie met het Water en rioleringsplan en het nog te actualiseren speelbeleid. Extern onderzoek groen (Cyber) Het onderzoek van Cyber naar ons groenbeheer geeft aan dat er ruimte is voor versoberingsmaatregelen in met name boom- en bosbeheer in de grotere groengebieden. Verruiging en versobering geeft ruimte aan biodiversiteit en verduurzaamt de bebouwde omgeving, waardoor deze maatregel aansluit bij de recent vastgestelde groenvisie. Met deze maatregel wordt een besparing ingeschat van € 200.000,00. Onderhoud openbare ruimte (FIXI-app) Bij de invoering van FIXI is ruim ingestoken op beperkte regie en het direct doorzetten van meldingen naar de onderhoudspartijen. Zowel Cyber als Berenschot concluderen dat er in de organisatie te beperkt capaciteit ingezet wordt op regie en contractmanagement. Met aanpassing van de capaciteit (kosten € 40.000,00) kan meer regie gevoerd worden op afhandeling van meldingen en kan het contractmanagement geoptimaliseerd worden. Hiermee kan een besparing op de onderhoudsbudgetten voor wijkbeheer van € 80.000,00 worden behaald. Per saldo ontstaat daarmee een voordeel van € 40.000,00. Ongedierte en plaagdieren De afgelopen jaren neemt de aanwezigheid van de invasieve exoten toe.

Een voorbeeld is de Japanse Duizendknoop die zo snel als mogelijk bestreden moet worden om op langer termijn hogere bestrijdingskosten tegen te gaan. Ook wordt het steeds belangrijker om beheersing van ongedierte en plaagdieren, zoals roeken, ratten en duiven als vast onderdeel te zien van het onderhoud van de openbare ruimte. Voor d beheersing van dergelijke soorten is continuïteit en actieve afstemming met relevante instanties (waaronder ontheffingverleners op het gebied van flora en fauna) van belang.

24

4.3.3. Benodigde financiële middelen Op basis van groenschouwen, het ambitieniveau, de inspecties en het beheerprogramma is het gemiddelde benodigde budget voor de jaren 2023-2026 voor het regulier onderhoud geraamd op € 3.952.000,00 per jaar. Objectnaam Groenonderhoud bermen/bermsloten Groenonderhoud sportvelden Baanonderhoud sportvelden Groenonderhoud wijken Totaal

Regulier Onderhoud in €

Groot Onderhoud in €

454.000 213.000 336.000 2.949.000 3.952.000

pm pm pm pm pm

4.3.4. Beschikbare financiële middelen De kosten van het reguliere onderhoud zijn structureel opgenomen in de begroting. Jaarlijks wordt de raming verhoogd met het prijsindexcijfer en de areaaluitbreiding. In 2023 bedraagt het budget voor het groenonderhoud € 3.952.000,00 en is opgebouwd conform onderstaande tabel. Er is in de begroting geen vervangingsinvestering opgenomen voor het groot onderhoud. Op basis van het versoberingsscenario van Cyber wordt het onderhoud aan de grotere groengebieden (inclusief de aanwezige bomen) versoberd. Dat betekent dat een deel van het bestand alleen beheerd wordt vanuit veiligheid en niet op groei en ontwikkeling. Dit komt neer op versobering van maximaal 30% van het bomenbestand en 50% van het areaal bosplantsoen. Er vindt dan ook geen vervanging plaats aan het einde van de levensduur, mede omdat vaste investeringen in groot onderhoud ontbreken. De kostenverlaging die hierdoor wordt behaald is ingeschat op € 150.000,00. Daarnaast zal het verder vergroten van het areaal ruig gras ten koste van het areaal gazon leiden tot een verlaging van de beheerkosten van € 50.000,00. Objectnaam Regulier Groenonderhoud bermen/bermsloten Groenonderhoud sportvelden Baanonderhoud sportvelden Groenonderhoud wijken Totaal

Onderhoud in €

Groot Onderhoud in €

454.000 213.000 336.000 2.949.000 3.952.000

0 0 0 0 0

Investeringen sportvelden In de Kadernota Financieel Perspectief 2023-2033 zijn twee voetbalkunstgrasvelden en het hockeyveld opgenomen die de komende jaren voor vervanging in aanmerking komen. Dit betreft: • Musselkanaal (VV Musselkanaal): vervanging in 2024 voor € 600.000,00. • Stadskanaal-noord (SPW): vervanging in 2026 voor € 600.000,00. • Hockeyveld: vervanging in 2026 voor € 350.000,00. 4.3.6. Conclusie Het benodigde budget voor het dagelijks onderhoud komt overeen met het beschikbare budget in de begroting. Echter voldoet nog niet alle beplanting aan de kwaliteitskaders ten aanzien van de vitaliteit. Met de recente groenrenovatie is veel aangepakt, maar omdat er in het onderhoudsbudget voor groen geen structureel budget voor vervanging van groen is opgenomen, is niet alle beplanting aangepakt. Het gevolg hiervan is dat de komende jaren de vitaliteit van het groen en de beeldkwaliteit verder zullen verslechteren. De vermindering van vitaliteit leidt op termijn tot een stijging van de kosten van het regulier onderhoud. Ook door de versobering zal de vitaliteit van het groen verminderen. De acceptatie van een andere beeldkwaliteit, vooral in de grotere groengebieden biedt kansen voor natuurlijke ontwikkeling op die locaties. Verruiging kan zorgen voor verhoging van biodiversiteit en natuurwaarden. 25

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Stadskanaal&id=035af117-6265-4a99-a63b-7beceff62814