CConstaterende datStadskanaal
Koppel je AI →
Document · PDF

Concept Groenvisie Ruimte voor inclusief groen Stadskanaal.pdf

Raadscommissie 7 maart 2022, gemeente StadskanaalBij agendapunt: Concept Groenvisie18.161 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Scheur/rib

Grondscheuren (instabiel) (Dummy)

Structuurelement (Nominaal)

Verminderde bladbezetting (Dummy)

Scheefstand (Dummy)

Rot/zwamvorming (Dummy)

Boomtype (Nominaal)

Plakosels/zuigers (Dummy)

Afwijking entplaats (Dummy)

Beschadiging wortel/stamvoet (Dummy)

Standplaats (Nominaal)

Insecten kroon

Insecten stam (bijv. houtboorder) (Dummy)

Memo (Nominaal)

Wetenschappelijke boomsoort (Nominaal)

Rot/zwamvorming (Dummy)

Rot/zwamvorming (Dummy)

Nederlandse boomsoort (Nominaal)

Onvoldoende doorrijhoogte (Dummy)

Mechanische beschadiging (Dummy)

Opkroonhoogte (Ratio)

Memo (Nominaal)

Memo (Nominaal)

(Dummy)

36

Inspectiedatum (Ratio) Nader onderzoek (Dummy) Boom verwijderen (Dummy) Boom snoeien (Dummy) Bestrating Repareren (Dummy) Kroon verankeren (Dummy) Memo advies/maatregel (Nominaal) Memo BoomVeiligheidsControle (=VisualTreeAssessment) (Nominaal) Risicoklasse (Ordinaal) Boomconditie (Ordinaal) Urgentie (Ordinaal) Inspectiefrequentie (Ordinaal) Inspecteur (Nominaal) Coördinaten X (Ratio) Coördinaten Y (Ratio)

Aangezien het bestand nog steeds in ontwikkeling is, wordt bij het later op te stellen bomenbeheerplan gewerkt met een actueler bestand. Het is wel van belang om de dataset actief aan te vullen met de missende bomen. In onderstaande beeldschets is ervan uitgegaan dat de data voor 80% compleet is, dit is voldoende om een redelijk beeld te schetsen. De 8 geslachten die het meest voorkomen in de gemeente zijn eik, berk, linde, esdoorn, es, beuk, els en peer (op volgorde van links naar rechts, zie grafiek 1). Het betreft vooral inheemse boomsoorten.

37

590

PYRUS

ALNUS

621

628 FAGUS

FRAXINUS

ACER

1224

1767

2349 TILIA

BETULA

QUERCUS

2736

15597

MEEST VOORKOMENDE SOORTEN

Grafiek 1. Meest voorkomende geslachten bomen in gemeente Stadskanaal

SORTIMENT Ongeveer 95% van het bomenbestand bestaat uit niet meer dan 20 geslachten. Hiervan zijn er 18 geslachten die inheemse soorten bevatten (dikgedrukt in tabel 3). Om iets te kunnen zeggen over het totaal aantal inheemse bomen in de gemeente Stadskanaal is meer data nodig. Bij veel bomen mist de soortnaam en lang niet alle soorten binnen een geslacht zijn inheems. Om toch een beeld te schetsen is ervan uitgegaan dat de boom de meest voorkomende soort in Nederland is, wanneer alleen de geslachtsnaam genoemd staat in de dataset. Tabel 3. Aantallen sortiment per geslacht.

Wetenschappelijke benaming

Nederlandse benaming

Aantal

% totaal

Quercus

Eik

15597

51,0

Betula

Berk

2736

8,9

Tilia

Linde

2349

7,7

Acer

Esdoorn

1767

5,8

Fraxinus

Es

1224

4,0

Fagus

Beuk

628

2,1

Alnus

Els

621

2,0

Pyrus

Peer

590

1,9

Aesculus

Paardenkastanje

499

1,6

Platanus

Plataan

486

1,6

Prunus

Kers

481

1,6

38

Malus

Appel

456

1,5

Carpinus

Haagbeuk

311

1,0

Populus

Populier

287

0,9

Salix

Wilg

196

0,6

Ailanthus

Hemelboom

195

0,6

Sorbus

Lijsterbes

163

0,5

Gleditsia

Christusdoorn

148

0,5

Robinia

Acacia

145

0,5

Ulmus

Iep

135

0,4

29014

94,7

Totaal

GEVARIEERD BOMENBESTAND Met het oog op biodiversiteit, ziekten en plagen is een divers bomenbestand van belang. Dit plan gaat uit van de (2-)5-10-20 regel. Waarbij maximaal 20% van het bomenbestand uit dezelfde familie mag bestaan, 10% uit hetzelfde geslacht, 5% uit dezelfde soort en 2% uit cultivars. De (2-)5-10-20 regel wordt in deze notitie als richtlijn gehanteerd, het is niet haalbaar om het gehele bomenbestand om te vormen. Met name op soort en cultivar niveau worden de voorgeschreven percentages snel overschreden. Wel kan de regel gebruikt worden om inzichtelijk te krijgen hoe de verdeling van familie, geslacht, soort en cultivar is binnen de gemeente Stadskanaal. Tevens kan dit helpen bij het verkrijgen van een divers bomenbestand door soorten of cultivars die ‘te veel’ aanwezig zijn, minder aan te planten. Wanneer het bestand geactualiseerd is kan de (2-)5-10-20 regel nader bekeken worden, op basis van de huidige dataset is hier een ruwe schets gemaakt. In tabel 4 staat de verhouding uitgewerkt voor het geslacht eik (Quercus). In bijlage 1 staat het uitgewerkt voor de 6 meest voorkomende geslachten. Tabel 4. Voorbeeld; Verhouding aandeel familie, geslacht en soort van het geslacht eik (Quercus).

Aantal totaal

%

Familie (20%)

Fagaceae

16271

53

Geslacht (10%)

Quercus

15.597

51

Soort (5%)

Quercus cerris

14

0,046

Quercus palustris

240

0,78

Quercus petraea

1

0,0032

Quercus robur

14861

49

Quercus rubra

148

0,48

Quercus robur ‘Fastigiata’

332

1,1

1

0,0032

Cultivars (2%)

Quercus robur ‘Fastigiata Koster’

39

Zoals te zien in tabel 4 zijn er van de napjesdragersfamilie (Fagaceae) en van het geslacht eik (Quercus) teveel bomen aanwezig om binnen de grenzen van de (2-)5-10-20 regel te blijven. De familie had niet meer dan 20% van het totaal aantal bomen bedragen, het is 53%. En het geslacht had niet meer dan 10% van het totaal aantal bomen mogen zijn, het is 51%. Bij nieuwe aanplant is het dus verstandig geen eiken (Quercus) meer aan te planten en om een geslacht te kiezen die niet binnen de napjesdragersfamilie (Fagaceae) familie valt. De rest van het bomenbestand, zoals het nu in de data staat, lijkt binnen de grenzen van de (2-)5-10-20 regel te blijven. Alleen bij de andere geslachten uit de napjesdragersfamilie (Fagaceae), wordt bij de familie dus de grens uit de regel overschreden.

SOORTENKEUZE Inheemse soorten zijn soorten die van nature of al een geruime tijd in Nederland voorkomen. Inheemse soorten zijn voor de biodiversiteit waardevoller dan uitheemse soorten. Op inheemse bomen kunnen bijvoorbeeld tot wel 450 verschillende soorten insecten voorkomen, terwijl op uitheemse bomen dit aantal rond de 10 ligt (Alterra Wageningen UR, 2011). Daarom ligt de voorkeur op inheemse soorten, met name in het buitengebied. De verdeling binnen de gemeente is ongeveer als volgt (zie tabel 5): 75,3% van het bomenbestand is inheems en 19,6% is uitheems. Gekeken naar de soorten ligt deze verdeling andersom, dit houdt in dat er veel inheemse bomen van dezelfde soorten staan daarentegen hebben de uitheemse bomen een grote diversiteit aan soorten. Cultivars zijn bekeken als uitheemse soorten, omdat dit geen soorten zijn die van nature in Nederland voorkomen. Tabel 5. Inheemse en uitheemse soorten (data waar wetenschappelijke soortnaam bekend is)

Aantal soorten

Soorten %

Aantal totalen

Totalen %

39

18,2

22269

75,3

156

72,9

5790

19,6

Onbekend

19

8,9

1511

5,1

Totaal

214

100

29570

100

Inheems Uitheems1 2

1

Inclusief cultivars

2

Alleen geslacht bekend

Naast cultivars en inheemse- en uitheemse soorten wordt onderscheid gemaakt in welk gebiedstype de soorten thuishoren. De gemeente Stadskanaal ligt in het veenkoloniale/zand landschap. Hier zijn voornamelijk podzol-, veen- en eerdgronden te vinden. Op deze bodems groeien geslachten als eik, els, wilg, populier en berk (Quercus, Alnus, Salix, Populus en Betula). Het heeft de voorkeur om bij aanplant te kiezen voor gebiedseigen, inheemse soorten van regionale herkomst.

OMLOOPTIJD Bij bomen is er verschil in omlooptijd (oftewel de tijd die een boom nodig heeft om volle wasdom te bereiken en af te sterven). Zo heeft bijvoorbeeld populier (Populus) een korte omlooptijd, door de snelle groei. Eik (Quercus) groeit trager en heeft een langere omlooptijd. Bij soorten met een korte omlooptijd zal eerder beheer nodig zijn dan bij trager groeiende soorten met een langere omlooptijd. Om het moment van beheer goed af te stemmen is het van belang om de omlooptijd van de bomen binnen de gemeente Stadskanaal te kennen. Er wordt dan ook aangeraden om de leeftijd en omlooptijd op te nemen in de data. In bijlage 3 staat

40

een voorbeeld welke parameters het bestand het beste kan bevatten om een goed beeld te krijgen van het boomareaal.

In de gemeente Stadskanaal bestaat 1,51% van het bomenbestand uit wilg en populier (Salix en Populus), met een korte omlooptijd (zie tabel 6). 54,37% van de bomen bestaat uit iep, eik en esdoorn (Ulmus, Quercus en Acer), met een lange omlooptijd (van meer dan 60 jaar). Ongeveer een 10e deel van het bomenbestand bestaat uit es, els en linde (Fraxinus, Alnus en Tilia) (13,12%) en heeft een gemiddelde levensverwachting van 30-60 jaar. Tabel 6. Omlooptijd bomenbestand Omlooptijd

Soorten

Aantal totaal

%

Kort (<30 jaar)

Salix

196

0,937725

Populus

287

0,640397

Totaal

483

1,578122

Gemiddeld

Fraxinus

1224

3,999216

(30-60 jaar)

Alnus

621

2,029014

Tilia

2349

7,674966

Totaal

4194

13,7032

Lang (>60 jaar) Ulmus

135

0,44109

Quercus

15597

50,9606

Acer

1767

5,773378

Totaal

17499

57,17506

Overig

9800

33,1417

KWALITEIT De inventarisatie geeft weer dat de gemeente een achterstand in het boombeheer heeft. Er wordt geadviseerd om deze achterstand de komende jaren in te halen en tegelijkertijd de informatie actueel en compleet te maken. Er zijn 20863 zogenoemde knelpunten geconstateerd. Een knelpunt is een opmerking over een onderdeel van een boom. Het is mogelijk dat één boom meerdere knelpunten heeft. Voor deze knelpunten is één of andere vorm van onderhoud nodig (zie tabel 7). De snoeibeelden worden apart behandeld in: paragraaf Inventarisatie snoeibeeld. In deze paragraaf komen de begeleidingssnoei, onderhoudssnoei en vormsnoei aan bod.

41

Tabel 7. Overzicht van achterstallig onderhoud

%

Aantal totaal Kroon

Totaal afwijkingen kroon

16993

81

Dood hout

8307

40

Uitgescheurde/uitzakkende takken

443

2,1

Verminderde bladzetting

549

2,6

Plakoksels/zuigers

721

3,5

6

0,029

Rot/zwam

147

0,70

Onvoldoende doorrijhoogte

6820

33

Totaal afwijkingen stam

2429

12

Insecten stam

45

0,22

Rot/zwamvorming

262

1,3

(Verborgen) holte/inrotting

1138

5,5

Scheur/rib

302

1,4

Mechanische beschadiging

449

2,2

Scheefstand

225

1,1

8

0,038

Totaal afwijkingen wortels

1441

7,0

Rot/zwamvorming (stamvoet)

204

0,98

Beschadiging wortel/stamvoet

1063

5,1

Grondscheuren (instabiel)

10

0,048

Opdrukken verharding

164

0,79

20863

100

Insecten kroon

Stam

Afwijking entplaats Wortels

Totaal

42

CONDITIE De bomen krijgen een label op basis van de boomconditie. Het lijkt op de conditieschaal van het Stadsbomenvademecum, alleen mist de optie ‘zeer slecht’. Het is niet bekend waarom deze optie mist, er wordt wel aangeraden om deze optie mee te nemen in het Excel bestand om consistent te zijn met de conditieschaal van het Stadsbomenvademecum. De conditie is genoteerd als ‘goed’, ‘voldoende’, ‘matig’ of ‘slecht’. In tabel 8 staat een overzicht van de boomconditie. Tabel 8. Overzicht van de boomconditie

Aantal totaal

%

Goed

7240

24

Voldoende

19870

65

Matig

1602

5,2

Slecht

409

1,3

Van de 95,2% van de bomen uit de dataset waarvan de conditie bekend is heeft 88,6% (27110 stuks) een redelijke tot goede conditie. De andere 6,6% (2011 stuks) heeft een matige of slechte conditie. 525 van de bomen worden verwijderd (1.7%) en bij 1012 bomen (3,3%) wordt nader onderzoek gedaan. Op het moment dat een boom dood is of een slechte conditie heeft, heeft verwijderen en vervangen in het woon- en winkelgebied hogere prioriteit dan in het groen- of buitengebied. Van de bomen met een slechte conditie in de gemeente Stadskanaal staan er ca. 200 in het woongebied.

SPREIDING IN LEEFTIJD De leeftijdsopbouw van het bomenbestand is een belangrijke parameter om bepaalde beslissingen over het bomenbestand te nemen, omdat er een verband bestaat tussen leeftijd van de boom en onderhoudsintensiteit. Het kan bijvoorbeeld erg nuttig zijn om te weten waar de oudere bomen staan die binnen de komende tijd extra onderhoud gaan behoeven. Op dit moment staat er niets over de leeftijd van de bomen in de dataset. Daarom wordt geadviseerd dit aan te vullen. In de toekomst kan de leeftijdsopbouw sterk veranderen door het uitvallen van grote hoeveelheden essen (Fraxinus) door de essentaksterfte. Op het moment bestaat 4,0% (1224 stuks) van het bomenbestand uit essen (Fraxinus). Het is de verwachting dat komende jaren ruim 1000 essen (Fraxinus) vervangen moet worden. In deze situatie ontstaat een schevere leeftijdsverdeling omdat een groot aantal relatief oude bomen uitvalt. 86,7% van de essen (Fraxinus) is Fraxinus excelsior (1061 stuks). Deze soort is het meest vatbaar voor essentaksterfte.

MONUMENTALE EN WAARDEVOLLE BOMEN Er is geen lijst met monumentale en waardevolle bomen bekend binnen de gemeente Stadskanaal. Echter het is nuttig om te weten waar monumentale en waardevolle bomen staan. Deze bomen zijn het waard om te behouden omdat ze voldoen aan een aantal criteria die ze volgens de gemeente belangrijk maakt; zoals de cultuurhistorie en de beeldvorming. In verband met het vast te stellen beleid voor gemeentelijke bomen is het aan te bevelen om voor de gehele gemeente een lijst monumentale en waardevolle bomen op te stellen, dit is inclusief de criteria waar de bomen volgens de gemeente aan moet voldoen. De lijst zal gaan over alle bomen; dus ook voor de bomen op begraafplaatsen, rond kerken en waardevolle bomen van particulieren. Landelijk is er ook een register met monumentale bomen waarvan ook een aantal binnen de gemeente Stadskanaal staan: 43

-Bruine beuk van particulier naast de Oosterkade kerk, Oosterkade 6 -Bruine beuk van gemeente in Julianapark ter hoogte van Parksingel 2 -Bruine beuk van particulier achter Poststraat 19 -Witte Paardenkastanje van particulier in de voortuin van Scheepwerfstraat 38 -Hollandse Linde van particulier in de voortuin van Brink 3 De voorwaarden voor opname in het Landelijk Register van Monumentale Bomen zijn: 1. De boom moet een minimale leeftijd van 80 jaar hebben. 2. De boom dient voldoende gezond te zijn en een levensverwachting te hebben van minimaal 10 jaar. 3. De boom moet verder voldoen aan één van de volgende criteria: - is beeldbepalend voor de omgeving; - is cultuurhistorisch waardevol: standplaats is een belangrijk plek in de (lokale) geschiedenis; - is dendrologisch waardevol: zeldzame soort of variëteit; - is natuurwetenschappelijk of ecologisch waardevol: is het een moederboom, herbergt de boom bijzondere planten en/of dieren; - heeft zeldzaamheidswaarde: omvang, hoogte, ouderdom of anderszins opvallend in provinciaal of landelijk perspectief. Deze criteria, zoals ze beschreven staan onder voorwaarde 3 uit het Landelijk Register van Monumentale Bomen, zijn vrijwel altijd ook het uitgangspunt voor de voorwaarden voor de lijst met gemeentelijke monumentale bomen.

ZIEKTEN EN PLAGEN Voor het bestrijden van ziekten en plagen werkt de gemeente Stadskanaal samen met de Stichting Groninger Bomenwacht. Binnen de gemeente zijn meerdere ziekten in bomen geconstateerd. Hierbij gaat het om ziekten die onder controle zijn en om uitbraken van nieuwe ziekten. Op dit moment is de essentaksterfte actueel. Gezien het grote aantal essen (Fraxinus) binnen Nederland en de ernstige bedreiging die de ziekte voor de bomen vormt, is een adequate aanpak belangrijk. De essentaksterfte neemt extreme vormen aan waarbij veel bomen sterven als gevolg van de aantasting. Naast essentaksterfte kunnen essen ook aangetast worden door bastwoekerziekte. De iepziekte komt nog altijd voor maar de ziekte is goed beheersbaar. De bomen moeten wel gecontroleerd blijven worden. De kastanjebloedingsziekte heeft inmiddels veel slachtoffers gemaakt in Nederland en de besmetting is nog niet gestopt. Naast de bloedingsziekte kunnen kastanjes aangetast worden door de kastanjemineermot. Overige ziekten en aantastingen, zoals de berkendoder, wilgenhoutrups en verschillende soorten zwammen, zijn ongetwijfeld aanwezig binnen het bomenbestand. Daarnaast is de watermerkziekte vastgesteld bij wilgen (Salix) in Stadskanaal en is ook de eikenprocessierups aanwezig in Stadskanaal. Het signaleren, monitoren en bestrijden van ziekten en plagen dient in het beleid opgenomen te worden.

Signaleren van ziekten en plagen hoort plaats te vinden in een ander seizoen dan de winter omdat dan de symptomen van de ziekten en plagen niet goed te herkennen zijn, wegens het ontbreken van bladeren en vruchten. Bij het signaleren van ziekten en plagen dient met name aandacht besteed te worden aan de bovengenoemde ziekten en plagen.

INDELING BOMEN NAAR GROOTTE Bij het planten van bomen dient rekening te worden gehouden met onderstaande maten voor het inschatten van de bovengrondse en ondergrondse beschikbare ruimte. Voor een boom van de 1e grootte kan de uiteindelijke kroondiameter meer dan 25 - 30 meter bedragen. Een boom van de 2e grootte kan een

44

kroondiameter van 5 – 10 meter bedragen. Bomen van de 3e grootte hebben vaak een kroondiameter van <5 meter. De onderlinge plantafstand kan in relatie worden gebracht met de orde van grootte. Als uitgangspunt kan gehanteerd worden dat de plantafstand even groot is als de toekomstige, verwachte kroonbreedte.

1 E BOOMGROOTTE Functie:

Bomen langs gebiedsontsluitingswegen en stroomwegen of als solitaire boom in parken of groenstroken.

Soorten:

Esdoorn, kastanje, beuk, es, plataan, populier, eik, wilg, linde, iep (Acer, Castanea, Fagus, Fraxinus, Platanus, Populus, Quercus, Salix, Tilia, Ulmus)

Boomhoogte:

>15m

Kroonhoogte:

>12m

Kroonbreedte:

>10m

2 E BOOMGROOTTE Functie: Bomen in wijken en woonstraten. Soorten:

Paardenkastanje, els, berk, haagbeuk, sierkers/laurier, peer (Aesculus, Alnus, Betula, Carpinus, Prunus, Pyrus)

Boomhoogte:

8-15m

Kroonhoogte:

6-12m

Kroonbreedte:

5-10m

3 E BOOMGROOTTE Functie: Bomen in smalle straten en op woonerven. Soorten:

Meidoorn, appel (Crataegus, Malus)

Boomhoogte:

<8m

Kroonhoogte:

<6m

Kroonbreedte:

<5m

Om een idee te geven van de verdeling is een telling gedaan waaruit blijkt dat bomen van de 1e en 2e grootte het meeste voorkomen in Stadskanaal. Een klein deel van de telling staat in tabel 9. Tabel 9. Overzicht Boomgrootte

1e boomgrootte

2e boomgrootte

3e boomgrootte

Quercus

15597

Betula

2736

Malus

456

Tilia

2349

Alnus

621

Crataegus

43

Totaal

17946

3357

499

45

Het heeft de voorkeur om bomen in groenvakken te planten. Op alle plantingslocaties, en bij plaatsing in verharding in het bijzonder, dient voldoende doorwortelbare ruimte aanwezig te zijn of gecreëerd te worden; passend bij het grondwaterprofiel. Voor bomen van de 1e grootte geldt een doorwortelbaar volume van 40 m3. Voor bomen van de 2e grootte geldt 20 m3 en voor bomen van de 3e grootte 10 m3. Op het moment dat bomen op een ‘verkeerde’ plaats staan (zoals bomen: dicht op de erfgrens, in een te kleine plantplaats of in te smalle groenstroken), moet nagedacht worden in hoeverre deze behouden moeten worden. Afhankelijk van de vitaliteit kan gekozen worden voor het behoud of verwijderen van deze bomen.

SORTIMENTSKEUZE

VRUCHTDRAGENDE BOMEN Vruchtdragende bomen kunnen voor overlast zorgen als deze zijn geplant bij parkeerplaatsen, winkelstraten of in woongebieden. Denk hierbij aan soorten als witte paardenkastanje (Aesculus hippocastanum), groene trompetboom (Catalpa bignonioides) en Japanse notenboom (Ginkgo biloba).

HONINGDAUW Naast vruchtval kan hinder ontstaan door bijvoorbeeld dauwvorming van linden. Tilia x europaea en Tilia x europaea ‘Pallida’ zijn lindesoorten die zeer gevoelig zijn voor luisaantasting met honingdauw en roetdauw als gevolg (Boomkwekerij Gebr. Van den Berk B.V., 2004). Tilia cordata en Tilia platyphyllos zijn lindesoorten die weinig last hebben van luis, maar wel aangetast kunnen worden. Tilia x europaea ‘Euchlora’ is een lindesoort met een geringe aantasting door luis. De lindesoort Tilia tomentosa is tolerant voor bladluis (Janson & Janssen, 2006). Het gebruik van deze soort wordt echter afgeraden, omdat deze soort weinig windvast is. Het toepassen van de lindesoort Tilia cordata blijkt beter. In tabel 10 is de verdeling van soorten binnen het geslacht linde (Tilia) weergeven. Bij bomen die voor overlast zorgen (door bijvoorbeeld vruchtval of dauw) kan afhankelijk van de vitaliteit gekozen worden voor het behouden of verwijderen van deze bomen

Tabel 10. Soortverdeling van linden, met aflopende gevoeligheid voor luis

Gevoeligheid Aantal totaal

% van totaal

Tilia x europaea

Zeer gevoelig

1440

4,70

Tilia x europaea 'Pallida'

Zeer gevoelig

5

0,02

Tilia cordata

Weinig last

542

1,77

Tilia platyphyllos

Weinig last

318

1,04

Gering

0

0

Tolerant

5

0,02

10

0,03

Tilia x europaea 'Euchlora' Tilia tomentosa Overige soorten

2349

7,67

Totaal

46

ZOUTTOLERANTE BOMEN Zouttolerantie is van belang bij bomen die langs gebiedsontsluiting-, stroom- en verbindingswegen staan. Rond deze wegen wordt over het algemeen zout gestrooid in de winter ter bestrijding van gladheid. Dit zout komt in de bermen en groenstroken terecht en heeft daar invloed op de bodem en de soorten die aanwezig zijn. Soorten als Spaanse aak (Acer campestre), gewone es (Fraxinus excelsior) en zomereik (Quercus robur) zijn zouttolerant. In totaal bestaat 59% van het bomenbestand uit bomen die goed tegen strooizout kunnen (zie bijlage 2). Bij het planten van bomen langs wegen waar veel strooizout gebruikt wordt, hebben deze soorten de voorkeur.

DROOGTEBESTENDIGE SOORTEN Omdat het de afgelopen paar zomers erg droog geweest is en extremen veel vaker voorkomen is ook een lijst gemaakt van soorten die goed tegen droogte kunnen. Soorten als ruwe berk (Betula pendula), Spaanse aak (Acer campestre) en winterlinde (Tilia cordata) zijn droogtebestendig. In totaal bestaat ongeveer 14% van het bomenbestand uit bomen die goed tegen droogte kunnen (zie bijlage 2).

WORTELDRUK Als gevolg van wortelopdruk kunnen scheuren in het asfalt en oneffenheden in elementenverharding ontstaan. Dit speelt een grote rol bij bomen in verharding. Vanuit de dataset van juli 2020 is bekend van 164 bomen dat deze de verharding opdrukken in de gemeente Stadskanaal. Oorzaken liggen vaak in een beperkte ondergrondse groeiruimte voor de boom. Bij het aanpakken van dit probleem kan gekozen worden voor het oplossen van de gevolgen en het voorkomen van wortelopdruk. Bij het oplossen kan gekozen worden voor: de aanleg van groeiplaatsverbeteringen voor de boom; het herstellen van de gevolgen van wortelopdruk (zoals scheuren in het asfalt en oneffenheden in elementenverharding); het verwijderen van de beschadigde verharding. Vaak is voorkomen beter dan achteraf de problemen oplossen. Om dit te verwezenlijken is een aantal opties die overwogen kan worden: bij de aanplant te kiezen voor boomsoorten die geen verharding opdrukken (zoals witte paardenkastanje (Aesculus hippocastanum) of hemelboom (Ailanthus altissima)); zorgen voor voldoende groeiruimte voor de boom en bij de aanleg wortelwerende maatregelen te nemen (zoals een boomwortelgeleiding, boomkratten of het plaatsen van bomen in bunkers). Daarnaast kan bomengrond, zand of -granulaat gebruikt worden als blijkt dat de grond waarin de boom geplant wordt ongeschikt is.

SNOEIBEELD BEGELEIDING SNOEI Met begeleiding snoei wordt de snoei bedoeld die de boom nodig heeft om tot de volwassen habitus te komen. Afhankelijk van de soort duurt dit enkele tot tientallen jaren.

ONDERHOUD SNOEI Met onderhoud snoei wordt de snoei bedoeld die nodig is om de boom gezond en vitaal te houden als de volwassen habitus is bereikt. Herstellen van bomen met een achterstallig of verwaarloosd beeld in de begeleidings- of onderhoud snoei is een goede keus als de boom binnen het groennetwerk past en de achterstand op redelijke termijn te herstellen is. Past de boom niet in het groennetwerk of is de achterstallige snoei niet te herstellen dan is kap van de boom met herplant van een geschikte soort, die past binnen het groennetwerk, de beste keuze.

47

VORM SNOEI Vorm snoei wordt toegepast op bomen die op een andere manier verzorgd worden dan gebruikelijk is. Het gaat hier met name om knotbomen, leibomen, fruitbomen en gekandelaberde bomen. Deze bomen worden allemaal binnen een vaste cyclus gesnoeid om een bepaalde vorm te bereiken of te behouden. Voor de knotbomen is dit eens per drie jaar, leibomen en fruitbomen worden elk jaar gesnoeid en gekandelaberde bomen eens per zes jaar. Fruitbomen staan in de huidige dataset niet apart als vormboom aangewezen, als de gemeente de dataset actualiseert wordt aangeraden om fruitbomen ook mee te nemen als optie voor parameter boomtype (Kolom E). In totaal zijn er 517 vormbomen in Stadskanaal aanwezig (zie tabel 11). Waarvan het merendeel uit leibomen bestaat. Van het gehele bomenbestand is 1,7% vormboom, bestaand uit 0,2% knotboom (61 stuks), 1,2% leiboom (372 stuks) en 0,3% is gekandelaberd (84 stuks). 20% van de vormbomen (104 stuks) heeft een achterstallige snoei. Op dit moment kan er nog geen onderscheid gemaakt worden tussen begeleiding snoei, onderhoud snoei en vorm snoei. Tabel 11. Vormbomen Aantal totaal

% Snoei

VORMBOMEN Leiboom

372

1,2 1x per jaar

Fruitboom

-

- 1x per jaar

Knotboom

61

0,2 1x in de 3 jaar

Gekandelaberde boom

84

0,3 1x in de 6 jaar

Totaal

517

1,7

48

2. JURIDISCH KADER

KAPVERGUNNINGEN EN APV Het kapbeleid van de gemeente is geregeld in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) Hoofdstuk 4: Bescherming van het milieu en het natuurschoon en zorg voor het uiterlijk aanzien van de gemeente; Afdeling 5: Het bewaren van houtopstanden. Er staat hierin aangegeven wanneer een boom gekapt mag worden en wanneer niet. Het deel van de APV betreffende de houtopstanden is opgenomen in bijlage 4.

ZORGPLICHT VOOR BOMEN De eigenaar van bomen heeft zorgplicht voor zijn bomen, ter bescherming van medeburgers en hun eigendommen. De oorsprong van deze zorgplicht is te vinden in het Burgerlijk wetboek (BW art. 6.162). De zorgplicht voor bomen betekent dat de boomeigenaar zijn boom moet onderhouden en regelmatig inspecteren ten behoeve van de veiligheid (Bomenstichting Den Haag, 2017).

BOOMVEILIGHEIDSCONTROLE (BVC) Door gecertificeerde medewerkers (van de gemeente zelf of van aannemers) de BVC te laten uitvoeren en gelijktijdig de onderhoudstoestand op te laten nemen, kan de controle eenvoudig in het werkpakket worden opgenomen. Zo beschikt de gemeente altijd direct over de actuele informatie van het bomenbestand. Als bij controle calamiteiten worden vastgesteld kan direct adequaat onderhoud worden uitgevoerd. De veiligheid rond bomen is voor een groot deel afhankelijk van de stabiliteit van de boom. Met stabiliteit wordt niet alleen de vastheid van het wortelstelsel bedoeld, maar tevens de sterkte van de stam, kroon en takken. De BVC is daarom vooral gericht op het visueel beoordelen van de stabiliteit. Verslaglegging van de controle is belangrijk. Een goede aanpak kan aansprakelijkheid voorkomen. Op basis van jurisprudentie wordt in de praktijk onderscheid gemaakt tussen: • • •

Algemene zorgplicht (systematische boomcontrole en zo nodig maatregelen nemen), periodiek uit te voeren. Bij bomen van de 1e en 2e grootte wordt aangeraden dit eenmaal in de drie jaar te doen. Bomen van de 3 e grootte hebben een lagere gevaarzetting doordat ze kleiner zijn. Het eenmaal in de zes jaar controleren van deze bomen volstaat. Verhoogde zorgplicht (jaarlijkse controle voor bomen met verhoogde gevaarzetting). Onderzoek plicht (nader onderzoeken van bomen waar uitwendige gebreken zijn vastgesteld die een gevaar kunnen opleveren).

49

WET NATUURBESCHERMING De Wet natuurbescherming speelt een belangrijke rol bij het bomenbeheer en bomenonderhoud. Deze wet beschermt het voortbestaan van plant- en diersoorten. Handelingen die dit voortbestaan bedreigen, zijn verboden. Voordat bomen worden gesnoeid moet worden onderzocht of er geen beschermde flora of fauna in en om de boom groeit/verblijft, o.a. controleren op broedende vogels en vleermuizen.

GROENNETWERK Het groennetwerk is medebepalend voor de prioriteit van het wegwerken van het achterstallig onderhoud aan de bomen. Wanneer bomen met zwaar achterstallig onderhoud niet passen in het groennetwerk hebben ze minder prioriteit in het onderhoud en kunnen ze beter worden verwijderd. Waarna nieuwe bomen worden aangeplant die passen binnen het groennetwerk. Dit heeft een positief effect op de kwaliteit van het groennetwerk en het budget. Vitale bomen, die niet binnen het groennetwerk passen, kunnen op termijn (over 15 of 20 jaar) vervangen worden. Op dit moment heeft vervangen geen prioriteit, omdat ze vitaal zijn en nog meerdere jaren mee kunnen. Het is echter wel de wens om een sortiment aan te planten dat past binnen het huidige groennetwerk.

3.HUIDIGE KNELPUNTEN EN RISICO’S

KWALITEIT EN KWANTITEIT Knelpunten in de kwaliteit en kwantiteit zijn op hoofdlijnen: de onwetendheid door de incomplete dataset; de grote hoeveel eikenbomen waardoor het sortiment niet variabel is; dood hout; plakoksels/zuigers; ontoereikende doorrijhoogte; holtes en inrotting; mechanische beschadigingen en stambeschadiging.

Sortimentsverbetering Enkele soorten zijn in grote aantallen aangeplant (zie tabel 3 en bijlage 1). Een groot deel van het sortiment bestaat uit eik (Quercus) daarnaast bestaat 95% van het bomenbestand uit niet meer dan 20 soorten. Met het oog op ziekten en plagen en biodiversiteit is het aan te bevelen om een gevarieerd bomenbestand te creëren. Het heeft de voorkeur om bij nieuwe aanplant de (2-)5-10-20 regel te hanteren. Het is niet het doel om het gehele bomenbestand om te vormen naar deze regel. Het doel is om de verdeling van het sortiment in beeld te krijgen, zodat bij aanplant van nieuwe bomen gekozen kan worden voor soorten die nog niet zoveel zijn aangeplant. De (2-)5-10-20 regel is getoetst aan het bomenbestand van de gemeente Stadskanaal. Hieruit blijkt dat eik (Quercus) oververtegenwoordigd is. Bij aanplant van nieuwe bomen heeft het de voorkeur om de soorten en cultivars die oververtegenwoordigd zijn minder aan te planten om een gevarieerder bomenbestand te realiseren. Dat houdt in: kiezen voor een andere familie dan de napjesdragersfamilie (Fagaceae). Mocht de keuze toch op deze familie vallen, kies dan voor een ander geslacht dan eik (Quercus). Indien er toch gekozen wordt voor eik (Quercus), dan is het verstandig om een andere soort te kiezen dan zomereik (Quercus rubur).

Daarnaast is de essentaksterfte actueel, de huidige uitbraak van de ziekte vraagt om bezinning op het grote aantal essen (Fraxinus). Dit geldt tevens voor de standplaats en aanplant van eiken (Quercus) op locaties waar veel mensen komen, in verband met het voorkomen van de eikenprocessierups in de toekomst. Deze rups doodt de boom niet maar is wel een zorg voor de volksgezondheid. Faciliteren van de natuurlijke vijanden van

50

de rups draagt bij aan de bestrijding van de eikenprocessierups. Een goed bermbeheer, met vlinderbloemigen, kan helpen bij het tegengaan van de eikenprocessierups. Binnen de gemeente zijn relatief weinig boomsoorten aangeplant met een korte omlooptijd (zoals wilg (Salix) en populier (Populus)). Soorten met een gemiddelde of lange omlooptijd zijn in grotere mate aangeplant. Het heeft ook de voorkeur om soorten met een gemiddelde of lange omlooptijd aan te planten. Deze soorten hebben minder snel onderhoud nodig en gaan langer mee dan bomen met een korte omlooptijd. Vanuit duurzaamheidsoogpunt en het streven naar één boom per inwoner, evenredig verspreid over de gemeente, is dit wenselijk. In september 2020 is het bomenbestand gecontroleerd en zijn ruim 20000 knelpunten geconstateerd (zie tabel 7 op bladzijde 13). Veel van deze knelpunten betreffen de aanwezigheid van dood hout en zogenaamde probleem takken (zoals dubbele toppen, zware takken, etc.). Deze knelpunten worden opgelost met een inhaalslag in de snoeiachterstand. Hiermee blijven ongeveer 5000 knelpunten over, waarvan de meeste knelpunten in holtes en inrotting en beschadiging aan de wortel/stamvoet zitten. Binnen vijf jaar (<2026) moeten deze knelpunten aangepakt worden. Waarbij de prioriteit op de veiligheid ligt.

CONDITIE Op het moment dat de conditie beoordeeld is als ‘matig’ of ‘slecht’, moet nagedacht worden over het vervangen van deze bomen. Dat geldt vanuit de dataset voor 6,6% (2011 stuks) van de bomen.

LEEFTIJDSOPBOUW Een ongelijke leeftijdsopbouw kan een risico vormen voor het bomenbestand van een gemeente. Wanneer veel bomen een gelijke leeftijd hebben ontstaat de kans dat veel bomen tegelijk vervangen moeten worden. In gemeente Stadskanaal is niet bekend of dit een probleem kan gaan opleveren. De leeftijdssopbouw van de bomen is onbekend. Door per decennium 15% van het bomenbestand aan te planten of te vervangen kan ervoor gezorgd worden dat het bomenbestand een gelijkere leeftijdsopbouw krijgt. Het is belangrijk dat de leeftijd van de bomen opgenomen wordt in de dataset zodat de leeftijdsopbouw ook gecontroleerd kan worden. De essentaksterfte speelt een rol in de leeftijdsopbouw. Het is de verwachting dat binnen de komende tien jaar 75% tot 85% van alle essen (Fraxinus) zal uitvallen door deze ziekte. Dit betekent een uitval van ongeveer 1041 stuks in gemeente Stadskanaal. De leeftijdsklasse van de essen (Fraxinus) is onbekend maar bij uitval zal de leeftijdsopbouw zeker schever worden dan het nu is.

MONUMENTALE EN WAARDEVOLLE BOMEN Er is geen lijst met monumentale en waardevolle bomen aanwezig. Van 5 bomen is er monumentale of waardevolle status bekend vanuit het Landelijk Register Monumentale bomen. Er wordt aangeraden om wel een dergelijke lijst op te stellen om de voor de gemeente waardevolle bomen een extra bescherming te geven. Het vastleggen van de bescherming van monumentale en waardevolle bomen in het beleid is gewenst om de bomen te waarborgen en duurzaam in stand te houden.

ZIEKTEN EN PLAGEN Binnen de gemeente zijn meerdere ziekten en plagen in bomen geconstateerd. Het gaat hierbij om zowel bestaande ziekten die onder controle zijn als om uitbraken van nieuwe ziekten en plagen. Met het huidige bomenbestand spelen voornamelijk de volgende ziekten en plagen een rol: essentaksterfte, watermerkziekte, bastwoekerziekte, iepziekte, kastanjebloedingsziekte, kastanjemineermot, berkendoder, wilgenhoutrups, zwammen en eikenprosessierups.

51

Het signaleren, monitoren en bestrijden van ziekten en plagen dient eenduidig vastgelegd te worden. Op deze manier kan een gezond bomenbestand gewaarborgd worden, waarbij ziekten en plagen onder controle blijven en geen onveilige situaties ontstaan.

VERKEERDE BOOMGROOTTE Bomen kunnen aangeplant zijn op een locatie waarbij de boomgrootte, die in volle wasdom bereikt wordt, niet past. Zo kunnen bomen van de 1e grootte in kleine of smalle straten geplaatst zijn, waarbij de hoogte en breedte van de kroon een probleem kunnen worden. De boom kan in deze situatie niet volledig, zonder ingrepen, tot volle wasdom uitgroeien. Daarnaast kunnen bomen van de 3 e grootte in een bosplantsoen geplaatst zijn, waardoor deze in korte tijd overgroeid zijn door andere soorten en niet tot beeld komen in de beplanting. Van alle bomen in de dataset van Stadskanaal is de locatie bekend. De boomgrootte is helaas niet in de dataset opgenomen, er is wel een parameter genaamd ‘Opkroonhoogte’, dit komt het dichtst in de buurt. Er zijn 105 bomen met een opkroonhoogte van minstens 8 m die binnen woonwijken staan. Afhankelijk van de vitaliteit kan gekozen worden voor het behouden of vervangen van de, op basis van boomgrootte, misplaatste bomen. Om hier beter uitspraak over te kunnen doen, is het wenselijk om de gegevens aan te vullen. Op het moment is informatie over de boomgrootte te beperkt beschikbaar.

VERKEERDE SORTIMENTSKEUZE Bij de aanplant van bomen kan een verkeerd sortiment toegepast zijn. Zo kunnen bomen zijn geplaatst op een locatie die niet gunstig is voor de ontwikkeling van de boom of voor de omgeving. Zoals bomen met vruchtval of honingdauw bij parkeerplaatsen of in woongebieden, zoutgevoelige bomen langs wegen, bomen in verharding die daar niet goed tegen bestand zijn en bomen die verharding opdrukken. Daarnaast kunnen er bomen zijn die op een standplaats zijn geplaatst waar deze niet tot volle wasdom kunnen uitgroeien door beperkte boven- en/of ondergrondse groeiruimte. Andere ‘verkeerd’ aangeplante bomen kunnen bestaan uit bomen die niet in het landschap passen. Deze bomen zijn vaak niet gebiedseigen. Het vervangen van dit ‘verkeerde’ sortiment is in principe niet aan de orde zolang de bomen vitaal zijn en goed onderhouden. Op het moment dat het ‘verkeerde’ sortiment niet vitaal is, worden de bomen vervangen door een passend sortiment. Zo wordt op termijn een bomenbestand gerealiseerd dat vitaal is en past bij de omgeving.

ONDERHOUDSTOESTAND Met een inventarisatie van het snoeibeeld kan een aantal knelpunten worden waargenomen. Een achterstallig beeld in de begeleidings- of onderhoudssnoei kan reden geven om de boom te kappen en te vervangen. Er kan beter voor kap en vervangen gekozen worden wanneer de boom niet binnen het groennetwerk past en het achterstallig beeld niet op redelijke termijn te herstellen is. Als hiervan geen sprake is, is herstel van het achterstallig beeld wel de moeite waard.

52

4. TOEKOMSTBEELD Het toekomstbeeld van het bomenbestand in de gemeente Stadskanaal bestaat uit veilige en gezonde bomen met een goede groei- en standplaats en een evenwichtige leeftijdsopbouw. Het streven naar een breed en variabel sortiment draagt bij aan een vitaal bomenbestand dat weerbaar is tegen ziekten en plagen. Daarnaast zorgt regelmatig en kwalitatief goed (snoei)onderhoud aan de bomen voor een hogere kwaliteit tegen lagere kosten, waardoor dit kapitaalgoed duurzaam in stand wordt gehouden en beheer en onderhoud zo wordt uitgevoerd dat er zo min mogelijk kapitaalvernietiging optreedt. In dit onderdeel van het rapport wordt een voorstel voor het bomenbeleid gepresenteerd. De richtlijnen die het beleid vormen zijn onderverdeeld in relevante onderwerpen om het overzichtelijk te maken. Het beleid dient als onderbouwing van het hierop volgende voorstel voor het beheerplan en als houvast voor het nemen van beslissingen over de bomen in de gemeente.

GEGEVENS • De gegevens per boom aanvullen en bijhouden om een werkbare database te krijgen van het bomenbestand. Vooral gegevens over de conditie en locatie van de boom zijn noodzakelijk om het bomenbestand efficiënt te kunnen onderhouden. In het document Parameters bomenbestand (opgenomen in bijlage 3) staat een lijst met de benodigde gegevens per boom. In dit document staan ook de suggesties voor aanvullingen die op dit moment nog ontbreken in de dataset.

STREEFPUNTEN • Het streven is één boom per inwoner; in een evenwichtige verspreiding over de gemeente. Het streven naar één boom per inwoner is goed haalbaar. Door het aanplanten van nieuwe bomen, het beperken van uitval van bomen en het verlengen van de levensduur van oude bomen kan het aantal bomen in de gemeente verhoogd worden. Goed boombeheer en onderhoud is van belang om meer oudere, vitale bomen te krijgen. • Bomen hebben een gemiddelde levenscyclus van zestig jaar (geldt niet voor monumentale of waardevolle bomen). Dit is de meest gangbare omlooptijd volgens het Handboek Bomen (Normeninstituut Bomen, 2018). • De inwoners worden meer betrokken door de mogelijkheid te participeren in projecten. Met behulp van projecten als: de natuurwerkdag, boomplantdagen en meeloopdagen vanuit scholen met het groenbeheer van de gemeente; wordt samen met de inwoners aandacht besteed aan de plaats van bomen in systeem aarde en bijzondere bomen binnen de gemeente. Zo leren de inwoners de bomen waarderen. • Bij civieltechnische- en integrale cultuurprojecten behoren bomen onderdeel te zijn van het plan. • Bomen op gevoelige locaties worden beschermd zodat de kans op schade kleiner wordt. FUNCTIES • Bomen worden zo onderhouden dat hun aantrekkelijkheid als decor, de landschappelijke-, ecologische- en (verkeers-)geleidende functie optimaal in stand blijft.

Het gaat hier om de functie van de boom in de leefomgeving van mens en dier (microklimaat) en de functie van de boom op grotere schaalniveaus zoals in het groennetwerk. • De functie van de boom hangt nauw samen met de boomgrootte, de volgende boomgroottes worden gehanteerd:

53

1 E BOOMGROOTTE Functie:

Bomen langs gebiedsontsluitingswegen en stroomwegen of als solitaire boom in parken of groenstroken.

Soorten:

Esdoorn, kastanje, beuk, es, plataan, populier, eik, wilg, linde, iep (Acer, Castanea, Fagus, Fraxinus, Platanus, Populus, Quercus, Salix, Tilia, Ulmus)

Boomhoogte:

>15m

Kroonhoogte:

>12m

Kroonbreedte:

>10m

2 E BOOMGROOTTE Functie: Bomen in wijken en woonstraten. Soorten:

Paardenkastanje, els, berk, haagbeuk, sierkers/laurier, peer (Aesculus, Alnus, Betula, Carpinus, Prunus, Pyrus)

Boomhoogte:

8-15m

Kroonhoogte:

6-12m

Kroonbreedte:

5-10m

3 E BOOMGROOTTE Functie: Bomen in smalle straten en op woonerven. Soorten:

Meidoorn, appel (Crataegus, Malus)

Boomhoogte:

<8m

Kroonhoogte:

<6m

Kroonbreedte:

<5m

KWALITEITSNIVEAUS VOLGENS CROW • Langs drukke wegen (gemeentelijke hoofdwegen), in het centrum van woonkernen en op begraafplaatsen worden bomen onderhouden op kwaliteitsniveau A. • Alle overige bomen, binnen en buiten de bebouwde kom, worden onderhouden op kwaliteitsniveau B. ONDERHOUD • Het bomenbestand wordt zo onderhouden dat de gemeente voldoet aan de zorgplicht en de boomveiligheid waarborgt. De oorsprong van waaruit de zorgplicht voortkomt, ligt in het Burgerlijk wetboek (BW art 6.162). In de rechtspraak wordt onderscheid gemaakt tussen de volgende vormen: Algemene zorgplicht Systematische controle van de bomen waarbij zo nodig maatregelen worden genomen, ook wel boomveiligheidscontrole of BVC genoemd. Het advies is om bij bomen van de 1e en 2e grootte dit één keer in de drie jaar te doen. Bij bomen van de 3e grootte volstaat één keer in de zes jaar. Verhoogde zorgplicht Wanneer bomen een verhoogde gevaarzetting hebben is een jaarlijkse controle de toedracht. Attentiebomen worden jaarlijks geïnspecteerd, risicobomen worden jaarlijks nader geïnspecteerd. Bomen met een tijdelijk verhoogd risico worden slechts eenmaal nader geïnspecteerd.

54

Onderzoek plicht Wanneer is vastgesteld dat bomen uitwendige gebreken hebben die gevaar kunnen opleveren is nader onderzoek een plicht. • •

• •

•

•

•

• •

Onderhoud voor alle bomen wordt tijdig uitgevoerd zodat kapitaalvernietiging wordt voorkomen. De verzorging van bomen wordt uitgevoerd bij jonge bomen of om de levensduur van oude bomen te verlengen. De verzorging bestaat uit watergeven, bemesten, beluchten, etc. In beginsel wordt ervan uitgegaan dat dit jaarlijks bij nieuwe aanplant en monumentale of waardevolle bomen wordt gedaan. De leeftijdsopbouw van het bomenbestand wordt op peil gehouden door jaarlijkse nieuwe aanplant. Het streven is 15% van het bomenbestand aan nieuwe aanplant per decennium. Bij projecten of werkzaamheden in de leefomgeving dienen bomen beschermd te worden. De bomen behoren al in beeld te zijn tijdens het maken van de plannen. Wanneer de bomen beïnvloed worden door het project wordt aangeraden een boom effect analyse (BEA) uit te laten voeren. Er zijn voorwaarden waaraan voldaan moet worden wanneer er werkzaamheden dicht bij bomen uitgevoerd worden. De voorwaarden staan beschreven in de bomenposter ‘Werken rond Bomen’ van het Norm instituut bomen (opgenomen in bijlage 5). Bij schade aan de boom worden de kosten verhaald op de veroorzaker. Met behulp van de NVTB (Nederlandse Vereniging van Taxateurs van Bomen) methode of met hulp van een taxateur van de NVTB wordt het schadebedrag bepaald.

Voordat er grote groenprojecten plaatsvinden moet worden onderzocht, door een ecoloog of andere deskundige (zoals aangegeven door RVO), of er geen beschermde flora en/of fauna in de bomen groeit/verblijft; conform de Wet natuurbescherming. In de uitvoering wordt rekening gehouden met de natuur door te werken met aandacht voor flora en fauna. Bomen ouder dan zestig jaar komen op de attentielijst voor inspectie.

INHAALSLAG •

• •

Bomen met een achterstallig beeld, die passen binnen het groennetwerk, worden hersteld als het beeld binnen redelijke termijn te herstellen is m.b.v. begeleidings- of onderhoud snoei. Past de boom niet in het groennetwerk of is de achterstallige snoei niet op redelijke termijn te herstellen; dan is kap van de boom met herplant van een geschikte soort, die past binnen het groennetwerk, de beste keuze. Vitale bomen, die niet binnen het groennetwerk passen, kunnen op termijn (over 15 of 20 jaar) vervangen worden. Op dit moment heeft vervangen geen prioriteit, omdat ze vitaal zijn en nog meerdere jaren mee kunnen. Zo wordt op termijn een bomenbestand gerealiseerd dat vitaal is en past bij de omgeving Bij plantfouten moet nagedacht worden in hoeverre de bomen behouden moeten worden. Afhankelijk van de vitaliteit kan gekozen worden voor het behoud of verwijderen van deze bomen. Wanneer deze verkeerd geplaatste bomen behouden kunnen worden moet gewerkt worden aan groeiplaatsverbetering. Bij het oplossen worden groeiplaatsverbeteringen voor de boom aangelegd, óf de ontstane gevolgen (zoals scheuren in het asfalt en oneffenheden in elementenverharding) worden hersteld, óf de beschadigde verharding wordt verwijderd.

UITVAL EN VERVANGING • Het kappen van bomen is de laatste optie die overwogen moet worden, er wordt aangeraden om het kappen tot een minimum te beperken, er moet worden voldaan aan de voorwaarden uit de Algemeen Plaatselijke Verordening (APV). • Het kappen of verplanten van bomen is alleen mogelijk als voldaan wordt aan de voorwaarden vanuit de APV. Het kapbeleid van de gemeente is geregeld in de Algemene Plaatselijke Verordening Hoofdstuk 4: Bescherming van het milieu en het natuurschoon en zorg voor het uiterlijk aanzien van de gemeente; Afdeling 5: Het bewaren van houtopstanden. Er staat hierin aangegeven wanneer een boom gekapt mag worden en wanneer niet. Dit deel van de verordening is opgenomen in bijlage 4. • Bij het kappen van een boom wordt die boom één op één vervangen met geschikt sortiment, daarbij komt wel de voorwaarde dat de standplaats duurzaam is en het beeld erdoor verbetert. Een kwalitatief goede standplaats is van groot belang, de boom moet tot volle wasdom kunnen groeien 55

• •

•

•

zonder dat er onveilige situaties ontstaan. Het is van belang om te zorgen voor voldoende groeiruimte voor de boom. Er kan voor gekozen worden om bij de aanleg wortelwerende maatregelen te nemen (zoals een boomwortelgeleiding, boomkratten of het plaatsen van bomen in bunkers). Daarnaast kan bomengrond, -zand of -granulaat gebruikt worden als blijkt dat de grond waarin de boom geplant wordt ongeschikt is. De voorkeur gaat uit naar bomen van kwekerijen met een kwaliteitskeurmerk. Met het oog op kwaliteit en duurzaamheid. Op het moment dat bomen een matige of slechte conditie hebben en herstel zeer moeilijk is, dient nagedacht te worden over verwijdering en vervanging. Verwijderen en vervangen van bomen in het woon- en winkelgebied heeft hogere prioriteit dan het verwijderen en vervangen van bomen in het buitengebied. In de toekomst kan de leeftijdsopbouw sterk veranderen door het uitvallen van grote hoeveelheden essen (Fraxinus) door de essentaksterfte. Er moet rekening gehouden worden met het uitvallen van de essen (Fraxinus), het liefst via een protocol. Er staat een link naar een voorbeeldprotocol van Stichting Groninger Bomenwacht onderaan bijlage 3. Aan het einde van de levensduur worden bomen op de attentielijst geplaatst. Wanneer de vitaliteit verslechterd wordt de boom verwijderd en vervangen door een nieuwe boom.

Er wordt ervan uitgegaan dat bomen één op één vervangen worden door een soortgelijke boom. Daarnaast wordt een gemiddelde levensduur van zestig jaar gehanteerd in het bomenbestand. Dit is de meest gangbare omlooptijd uit het Handboek Bomen (Normeninstituut Bomen, 2018) . Dit geldt niet voor monumentale en waardevolle bomen.

ZIEKTEN EN PLAGEN Ziekten en plagen worden actief bestreden als deze het bomenbestand onder druk zetten of een gevaar vormen voor de samenleving. Er wordt onderscheid gemaakt tussen de volgende onderdelen: Signaleren en monitoren Bij de systematische controle van de bomen wordt vastgelegd wat voor gebreken de boom heeft, hier vallen ziektes en plagen ook onder. Bij het vaststellen van een ziekte of plaag krijgt de boom een aanduiding (attentieboom of risicoboom) en wordt de boom vaker gecontroleerd om de situatie in de gaten te houden. Naast de systematische controle dient er eens per jaar ook een controle plaats te vinden op actuele ziekte en plagen, dit dient te gebeuren buiten de winter want in de winter zijn de symptomen niet goed te herkennen. Bestrijden Wanneer is vastgesteld dat de boom lijdt aan een ziekte of plaag dienen er vervolgmaatregelen plaats te vinden. De koers van actie moet onderbouwd worden en bij verwijdering dient de boom op een duurzame manier vervangen te worden. Aanplant: Geschikt sortiment • •

•

•

Het bomenbestand dient gevarieerd, klimaatbestendig, inheems en passend in de omgeving te zijn. De voorkeur gaat uit naar bomen met een laag risico voor ziekten en plagen. Om een variabel bomenbestand te verwezenlijken wordt als uitgangspunt de (2)-5-10-20-regel gebruikt. Op basis van de inventarisatie worden de volgende soorten afgeraden om de variatie niet verder in het geding te laten komen: soorten uit: de napjesdragersfamilie (Fagaceae), en dan in het bijzonder het geslacht: eik (Quercus) en de soort: zomereik (Quercus robur). De standplaats van bomen is bij voorkeur zo duurzaam mogelijk. De preferente locatie is gedurende de complete omlooptijd van de boom geschikt om ontwikkelingsproblemen en onveilige situaties te voorkomen. Hierbij zijn belangrijk: de eigenschappen van de soort, de functies van de boom, de overlevingskans, het verwachte onderhoud, de onder- en bovengrondse ruimte, de boomgrootte, de locatie zelf en eventuele verstorende parameters (zoals het strooien van zout en wortelopdruk bij verharding). Bij aanplant van nieuwe bomen gaat de voorkeur uit naar soorten met een gemiddelde of lange omlooptijd, deze hebben minder snel beheer en onderhoud nodig. 56

• • • •

Bij nieuwe aanplant in verharding altijd gebruik maken van boomspiegels. De gegevens van de nieuwe aanplant worden direct en volledig opgenomen in het bomenbestand. Voor het aanplanten van bomen gaat de voorkeur uit naar het najaar. Dit is voor praktisch alle boomsoorten de meest geschikte tijd om bomen aan te planten. Aanplant van vormbomen wordt tot het minimum beperkt in verband met het intensieve beheer en de hoge onderhoudskosten.

WAARDEVOLLE EN MONUMENTALE BOMEN •

Voor waardevolle en monumentale bomen wordt een vastgestelde lijst en kaart beschikbaar gesteld en deze wordt bijgehouden. Een boom is monumentaal als deze landelijk staat aangemerkt als monumentaal of als de boom: 1) 80 jaar of ouder is 2)een stamdoorsnede heeft van minstens 60 cm op 1.30 m hoogte 3) niet in onomkeerbare slechte staat is 4) één of meer bijzondere waarden heeft (zie Bijzondere waarden hieronder). Een boom is waardevol als deze: 1) 40 jaar of ouder is 2) een stamdoorsnede heeft van minstens 50 cm op 1.30 m hoogte 3) niet in onomkeerbare slechte staat verkeerd 4) één of meer bijzondere waarden heeft (zie Bijzondere waarden hieronder). Dit geldt tevens voor de bomen op begraafplaatsen, rond kerken en bomen van particulieren. Voor het beheer van de waardevolle of monumentale bomen van particulieren kan voor particulieren een bijdrage gegeven worden. Dit kan een financieële bijdrage zijn, maar ook in de vorm van advisering.

• •

Waardevolle en monumentale bomen worden optimaal beheerd. Waardevolle en monumentale bomen zijn beschermd en worden niet gekapt, tenzij er bij hoge uitzondering door de gemeente een kapvergunning voor verleend wordt. Dit gebeurt alleen bij zeer zwaarwegende algemene belangen.

BIJZONDERE WAARDEN Beeldbepalende waarde: De boom is sterk bepalend voor de sfeer op de desbetreffende plek, de boom is een kenmerk van de plek door zijn uiterlijk en grootte. Het verwijderen van de boom zou de beeldkwaliteit aantasten. Landschappelijke waarde: De boom vormt een herkenningspunt in het landschap of maakt onderdeel uit van een intacte laanbeplanting of boomgroep die een herkenningspunt vormt in het landschap. Cultuurhistorische waarde: De boom maakt onderdeel uit van de lokale historische identiteit. Er bestaat een aantoonbaar verband met de lokale geschiedenis, of de boom maakt deel uit van een cultuurhistorisch waardevol object. Waarde voor omliggende houtopstand: Het weghalen van de boom zal schade aanrichting aan de omliggende bomen. Natuurwaarde: De boom is voedselbron voor of biedt onderdak aan beschermde flora of fauna. Of de boom is een bijzondere of zeldzame soort in het gebied.

57

OVERLAST • Overlast door bomen (boom met achterstallig of verwaarloosd beeld, bladval, overhangende takken, schaduw, honingdauw, wortelopdruk etc.) wordt getolereerd binnen aanvaardbare grenzen. • Voor bestaande ontolereerbare gevallen van overlast wordt gekeken naar een passende oplossing met in het uiterste geval kap en vervanging. Een voorbeeld van een ontolereerbaar geval: takken over de erfgrens bij een particulier. Volgens de voorwaarden uit het Burenrecht, artikel 5:44 lid 1 BW en jurisprudentie kan de gemeente genoodzaakt zijn om overhangende takken te verwijderen.

WANNEER NEEMT DE GEMEENTE GEEN MAATREGELEN - Hinder door schaduw, tenzij het hoofdvertrek van een gebouw met een woonfunctie gedurende de gehele dag geen zonlicht krijgt door de boom. Ook bij zonnecollectoren moet de initiatiefnemer zelf rekening houden met de aanwezige bomen. Bij aanplant van nieuwe bomen wordt rekening gehouden met bestaande zonnecollectoren. -Belemmering van uitzicht, tenzij er een gevaarlijke situatie ontstaat. -Ingroeiende wortels in kabels, leidingen, funderingen of tuinen. Dit valt onder eigen verantwoordelijkheid (BW art 5:44 lid 2) en de betreffende boom mag niet onherstelbaar beschadigd of onveilig worden door de wortelkap, de gemeente is wel bereid gezamenlijk tot een passende oplossing te komen. -Wortelopdruk op privéterrein, wanneer er in de openbare ruimte een onveilige situatie ontstaat door wortelopdruk wordt dit wel aangepakt. -Groene – of algen aanslag door schaduwwerking. - Overlast van insecten, direct en indirect (dauw), tenzij de volksgezondheid in het geding komt. -In de boom aanwezige vogels of vleermuizen met alles wat daarbij komt kijken, deze soorten zijn beschermd via de Wet natuurbescherming. -Bladval, tenzij er een gevaarlijke situatie ontstaat. -Vruchtval, tenzij er een gevaarlijke situatie ontstaat. -Allergische reacties door een bepaald soort bomen.

58

D. COMMUNICATIE Een mooie manier om het groenbeleid te communiceren met inwoners is via Storymap. Dit is een interactieve website. Deze is voor iedereen vrij toegankelijk via internet. In een storymap kunnen tekstuele informatie, beelden en kaarten overzichtelijk worden geordend en bij elkaar worden gebracht. Tevens kunnen digitale linken worden toegevoegd zodat makkelijk te schakelen is met informatie van derden. Dit zorgt voor een laagdrempelig medium waarmee bewoners makkelijk het beleid en beheer kunnen zien van bijvoorbeeld de berm voor hun huis of het grasveld om de hoek. Hiermee hopen we vragen op voorhand weg te nemen en het creëren van draagvlak bij een veranderende inrichting en beheer. De gemeente voorziet in het onderhoud en invulling van de Storymap. Bewoners kunnen deze alleen inzien en kunnen deze niet zelf aanpassen. Het voordeel van Storymap is dat we ons groenbeleid op één plek gebundeld hebben. Het beleid voor begraafplaatsen, sportvelden, zwembaden en boombeheerplannen kunnen hier bijvoorbeeld aan worden toegevoegd, maar ook het beheer van de gehele openbare ruimte. Op deze manier kan de bewoner op 1 plek terecht voor verschillende vragen en antwoorden over de openbare ruimte. Het toevoegen van interactief kaartmateriaal van GIS, met beschrijvende teksten is een ander bijkomend voordeel. Een Storymap is breder inzetbaar dan een beleidsstuk op papier.

Het is voor alle bewoners altijd inzichtelijk, er kunnen meerdere stukken aan worden toegevoegd en kan gekoppeld worden aan reeds bestaande communicatiemiddelen. Zo vormt de Storymap een goede aanvulling op de bestaande media van de gemeente; de website, het Geoportaal en Fixi. De link hiertussen moet duidelijk gelegd worden. Hiernaast is er de ambitie een klankbordgroep op te zetten, bestaande uit leden van dorps- en wijkraden en vakdeskundigen. Deze klankbordgroep helpt om het groenbeleid in Stadskanaal verder vorm te geven en ondersteunt bij het onderhouden hiervan.

59

E. AANBEVELINGEN Groennetwerk Werk het groennetwerk Stadskanaal verder uit. Het netwerk is erop gericht verschillende groeninrichtingen met elkaar te verbinden en het duurzaam in stand te houden. Binnen dit Groennetwerk krijgen flora en fauna de ruimte zich te verspreiden zonder tussenkomst van barrières als wegen, hekken of muren. Het Groennetwerk verbindt niet alleen verschillende groenzones binnen de gemeentegrenzen, maar ook daarbuiten. Het Groennetwerk sluit waar mogelijk aan op het Natuurnetwerk Nederland. Beeldende communicatie Werk met een beeldende communicatiemethode. Het werken met Storymaps vereist wel een goede borging van het actueel houden van de gegevens in de organisatie. Klankbordgroep Zet een brede klankbordgroep op. In de dorpsraden zitten groengroepen die hebben aangegeven mee te willen denken. Deze mensen willen we betrekken bij het verder opstellen en uitvoeren van beheer- en beleidsplannen van het groen in de gemeente. Dit begint al bij het concept groenbeleid. Dit stuk dus. Hiervoor moeten de juiste mensen in kaart gebracht en benaderd worden. Hiernaast kan deze klankbordgroep actief ondersteunen bij de groeninrichting en het beheer. Beheerplannen Stel beheerplannen op. Breng op basis van de gebiedstypen de verschillende beheertypen in kaart. Koppel hier de onderhoudsprijzen aan, zodat per beheertype het budget inzichtelijk is.

Bomenbestand Breng het bomenbestand op orde. Dit kan gedaan worden door kritisch te kijken naar het bestaande databestand en de ontbrekende paramaters aan te vullen gedurende de volgende inspectierondes. Maaikaart Stel een maaikaart op. Het opstellen van maaikaarten creëert duidelijkheid en voorkomt fouten. Op deze kaarten (in GBI) staat het beheer van alle bermen. Dit vraagt aandacht en tijd om dit goed en locatiespecifiek in het systeem te zetten. Deze maaikaarten worden opgesteld in overleg met de wijkraden. De verwachting en diepgang van deze kaarten moeten vooraf goed worden besproken. Doelsoorten Bepaal doelsoorten om het beleid meetbaar te maken. Doelsoorten helpen bij het meten van de kwaliteit van een natuurlijke inrichting. Op basis van de aan- of afwezigheid van deze soorten kan er een conclusie worden getrokken of het groenbeleid succesvol was, of dat er meer werk nodig is. Monitoring Zoek samenwerking met natuurclubs en verenigingen. Het monitoren van de ontwikkelingen van het groen, de biodiversiteit of doelsoorten binnen de gemeente. Op deze manier blijven we op de hoogte van de ontwikkelingen en kunnen we, waar nodig, bijsturen. Particulier bermbeheer Geef bewoners de ruimte voor zelfbeheer. Geen berm is hetzelfde, ook niet binnen een wijk of straat. Bermen vragen om maatwerk met haar eigen beheer.

In samenspraak met bewoners en omwonenden kunnen we kijken naar de mogelijkheden tot eigen beheer. Ziet de bewoner graag een meer natuurlijke berm, of heeft ze het liever strak gemaaid? De opties kunnen samen met de klankbordgroep of groene werkgroepen worden besproken.

60

Faunapassages Verbind kansrijke groene gebieden. Inventariseer de faunapassages, waar ze liggen en de gebruiksintensiteit hiervan. Worden ze goed benut of zijn meer efficiëntere locaties voor deze passages. Zeker in combinatie met het inrichten van een groennetwerk, is het goed om een dergelijke inventarisatie te hebben.

61

BIJLAGEN BIJLAGE I: SPEERPUNTEN STADSKANAAL

62

63

BIJLAGE II: BOUWSTEN EN VOOR INCLUSIEF GROEN

64

BIJLAGE III: EERSTE OPZET GROENNETWERK S TADSKANAAL

65

66

BIJLAGE IV: CHECKLIST HERSTELLEN OF VERVANGEN

Voor de bomen met een achterstallig of verwaarloosd boombeeld is het aan te bevelen om een afweging te maken of de boom een snoeibeurt moet krijgen of dat het beter is om de boom te verwijderen en te vervangen. Onderstaande checklist is daarbij een hulpmiddel om tot een beslissing te komen. 1.

Wat is de leeftijd- en levensverwachting van de boom? a. Qua leeftijd en levensverwachting zal de boom nog geruime tijd mee kunnen. (1 pt) b. Qua leeftijd en levensverwachting zal de boom niet lang meer leven. (0 pt)

2.

Is er voldoende leefruimte voor de boom, boven en onder de grond? a. Ja, er is voldoende leefruimte boven en onder de grond. (1 pt) b. Nee, er is niet voldoende leefruimte boven en onder de grond. (0 pt)

3.

Heeft de boom de juiste standplaats passend bij de soort en habitus (bijv. inheems, grootte, takbreuk, zoutgevoeligheid, opdruk trottoir, enz.) a. Ja, de standplaats is goed. (1 pt) b. Nee, de standplaats is niet goed. (0 pt)

4.

Past de boom in het groennetwerk (bij bomen in lijnbeplanting)? a. Ja, de boom past in het groennetwerk. (1 pt) b. Nee, de boom past niet in het groennetwerk. (0 pt)

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Stadskanaal&id=f52002b5-ab44-47ef-9197-c98e3a65e040