CConstaterende datStadskanaal
Koppel je AI →
Document · PDF

Concept Groenvisie Ruimte voor inclusief groen Stadskanaal.pdf

Raadscommissie 7 februari 2022, gemeente StadskanaalBij agendapunt: Concept Groenvisie18.161 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

RUIMTE VOOR INCLUSIEF GROEN GROENVISIE GEMEENTE STADSKANAAL

1

BETROKKEN

DYNAMISCH

DUURZAAM

RUIMTE VOOR INCLUSIEF GROEN GROENVISIE GEMEENTE STADSKANAAL

Colofon: Samenstelling: Niek Heijnen Tekenwerk: Gemeente Stadskanaal en Witteveen Groenprojecten en Advies, tenzij anders vermeld Foto’s: Gemeente Stadskanaal en Witteveen Groenprojecten en Advies, tenzij anders vermeld Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie of welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van de samenstellers en in overleg met de opdrachtgever. Deze uitgave is met grote zorgvuldigheid samengesteld. De samenstellers en de opdrachtgever zijn niet aansprakelijk voor eventuele schade als gevolg van onjuistheden en/of onvolkomenheden ten gevolgde van het gebruik van deze uitgave.

Auteur

Datum

Versie

N. Heijnen

Oktober 2020

Concept

November 2021

Definitiefconcept

Documentnummer

Editor J. Dijk

D/21/233571

2

INHOUD INLEIDING

5

AANLEIDING DOEL POSITIE EN STATUS

5 5 5

A. GROENVISIE

7

1. AMBITIE WAT GAAN WE DOEN? HOE GAAN WE DAT DOEN? 2. BOUWSTENEN VOOR INCLUSIEF GROEN GROEN EN IDENTITEIT GROEN EN LEEFBAARHEID GROEN EN NATUUR GROEN EN KLIMAAT

7 7 8 9 9 11 13 15

B. GROENBELEID

17

1. GROENNETWERK STADSKANAAL 2. GEBIEDSTYPEN 3. BEHEERNIVEAUS 4. BEHEERTYPEN I. CENTRUMFUNCTIE CULTUURBEPLANTING BERMEN EN BERMBEPLANTING II. WOONWIJKEN CULTUURBEPLANTING BERMEN EN BERMBEPLANTING GRASVELDEN BOS EN STRUWEEL III. LANDELIJK GEBIED BERMEN EN BERMBEPLANTING BOS EN STRUWEEL IV. OVERIG SPORTVELDEN EN BEGRAAFPLAATSEN RECREATIE EN NATUUR 5. BEWUST BEHEER EN ONDERHOUD GAZON BLOEMRIJK GRASLAND / TIJDELIJKE BLOEMVELDEN RUIGTEKRUIDEN STRUWEEL EN BOS(PLANTSOEN)

17 18 19 21 22 22 23 25 25 26 26 28 29 29 29 30 30 30 31 31 33 33 35 3

C. BOMENBELEID

36

1. HUIDIGE SITUATIE KWALITEIT EN KWANTITEIT INDELING BOMEN NAAR GROOTTE SORTIMENTSKEUZE 2. JURIDISCH KADER 3.HUIDIGE KNELPUNTEN EN RISICO’S 4. TOEKOMSTBEELD

36 36 44 46 47 49 50 53

D. COMMUNICATIE

59

E. AANBEVELINGEN

60

BIJLAGEN

62

BIJLAGE I: SPEERPUNTEN STADSKANAAL BIJLAGE II: BOUWSTENEN VOOR INCLUSIEF GROEN BIJLAGE III: EERSTE OPZET GROENNETWERK STADSKANAAL BIJLAGE IV: CHECKLIST HERSTELLEN OF VERVANGEN

62 64 65 67

SNOEIBEELD

4

INLEIDING De gemeente Stadskanaal is een groene gemeente. Stadskanaal heeft meer vierkante meter groene buitenruimte per inwoner dan in vergelijkbare gemeentes. Dit document beschrijft de visie waarmee de gemeente richting, functie en betekenis geeft aan haar groene buitenruime. Groen is een belangrijke bouwsteen voor een prettige, gezonde en duurzame leefomgeving. Hiernaast biedt het kansen voor klimaatadaptatie en biodiversiteit, dit sluit aan bij de wens voor meer natuurlijke kwaliteit en het steeds groter wordende watervraagstuk. Vervolgens wordt de groenvisie uitgewerkt in groenbeleid en bomenbeleid. AANLEIDING in het gemeentebudget (2020), is er geruime tijd geen groen vervangen in de gemeente Stadskanaal. Dit heeft ervoor gezorgd dat de kwaliteit van het groen achteruit is gegaan. Dit zag (en zie) je terug in de beeldkwaliteit, maar ook in de kosten van het (achterstallig)onderhoud. Om de groene buitenruimte van Stadskanaal een impuls te geven is er eerder een budget hiervoor vrijgemaakt. Als logische vervolgstap zal er groenbeleid moeten worden opgesteld. Een groenbeleid brengt de kansen en sterktes in kaart en biedt kaders om groeninrichtingen optimaal te benutten. Als basis voor de groene invulling van Stadskanaal is de gebiedsindeling gehanteerd zoals opgenomen op de volgende pagina.

DOEL Het doel van de groenvisie is om de gemeente Stadskanaal te voorzien van: • • • • • • •

Een visie op de waarden die de gemeente toekent aan het groen Het beschrijven van de betekenis van deze groenwaarden Belangrijkste natuurlijke structuren in kaart te brengen, zo ook die van het water (groene en blauwe structuren) Uitgangspunten voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen Kaders om discussies over aanpassing van onderhoud en beheer te kunnen voeren Kaders om waardevol groen en bomen te kunnen beschermen of verbeteren Aanknopingspunten om met groen de gemeente meer klimaatbestendig te maken en aan te laten sluiten op bestaande waterplannen

POSITIE EN STATUS Met het vaststellen van de groenvisie geeft de gemeente richting aan het openbaar groen. De groenvisie wordt daarmee een uitgangspunt in discussies over het groen en de basis voor het groen in nieuw te vormen plannen. Hiernaast zorgt de visie voor borging van waardevol groen door hier het juiste gewicht aan toe te kennen als verschillende belangen tegen elkaar moeten worden afgewogen.

5

Gebiedsindeling Stadskanaal

Groenvisie 6

A. GROENVISIE

1.

AMBITIE

WAT GAAN WE DOEN? Instandhouding groen Het bestaande groen blijft gehandhaafd, Stadskanaal is een groene gemeente en dit imago mag benadrukt worden. Hiernaast is het streven om, indien mogelijk, het bestaande groen uit te breiden en versnippering tegen te gaan. Daardoor ontstaat er een groennetwerk. Het groen in Stadskanaal krijgt de ruimte zich te ontwikkelen en er wordt gezocht naar verbinding. Functioneel groen Het openbaar groen wordt ingericht en beheerd aan de hand van functie; groen moet bruikbaar zijn. Door bepaalde functies toe te kennen aan groen wordt de waarde hiervan robuust gemaakt. Denk aan groen ten behoeve van natuurlijke ontwikkeling, sport- en recreatiemogelijkheden, mitigeren/verzachten van warmteen waterstress, educatie of ontmoeten. Om de volle potentie van de groeninrichtingen te benutten zal worden gestreefd naar multifunctionaliteit. Kwalitatief groen De kwaliteit van het bestaande groen moet worden bevorderd. De kwaliteit van het openbaar groen en het beheer hiervan moet duurzamer, robuuster en slimmer. Het groen zal klimaatbestendig worden gemaakt. Er wordt creatief omgegaan met de inrichting van de beplanting welke zorgt voor een jaarrond groene gemeente. De overgangen tussen stedelijk en landelijk gebied zullen worden verkleind en de verbindingen tussen dorpen onderling wordt benadrukt.

Dit alles zal worden vormgegeven door middel van een groennetwerk. Dit netwerk zal niet alleen de groeninrichtingen binnen de gemeente met elkaar verbinden, maar ook de gemeente met haar omgeving en de gebieden van het Natuurnetwerk Nederland (NNN-gebieden).

7

HOE GAAN WE DAT DOEN? Het in stand houden van een groene gemeente en het bevorderen van kwaliteit en functionaliteit wordt robuust gemaakt door middel van een viertal lijnen. Groen als uitgangspunt bij ruimtelijke ontwikkeling Om instandhouding te waarborgen moet groen een rol spelen vanaf het begin van elk planproces. Er moet rekening gehouden worden met de bestaande groene inrichting en de plannen voor deze groene inrichtingen alvorens nieuwe projecten kunnen worden goedgekeurd. Belangrijk is dat het groennetwerk niet in gevaar komt door tussenkomst van nieuwe projecten waarvoor groen moet wijken. Dit zal worden afgestemd met de personen die desbetreffende plannen maken. Goed aanleg en beheer Het groen wordt slim aangelegd en beheerd. Gekeken naar de functie en de gewenste kwaliteit van het groen wordt besloten op welke wijze het groen wordt aangelegd en welk beheer toegepast wordt. Een natuurlijke berm wordt immers anders ingericht en beheerd dan een recreatieveld met trapveldje. Het beheerniveau ligt vast in de beeldkwaliteit, echter staat het beheertype niet vast en kan hier gevarieerd en creatief mee omgegaan worden. Verbinden van groen Het beheren van natuurlijke groenzones is winstgevend wanneer deze met elkaar in verbinding staan; planten en dieren kunnen zich op deze manier makkelijk verspreiden.

Dit is gunstig voor een gezonde variatie binnen een populatie met gezonde, veerkrachtige planten en dieren. Hierdoor zullen niet alle individuen het lootje leggen bij een schimmelinfectie, maar zullen er resistente individuen zorgen voor draagvlak en het waarborgen van de populatie. De verschillende groenzones worden daarom zo veel mogelijk met elkaar verbonden, waar kan met een natuurlijke inrichting. Op deze manier wordt de verspreiding van planten en dieren bevorderd, met gezonde populaties als gevolg. Hiernaast biedt dit voor bewoners de mogelijkheid om onafgebroken te wandelen in- en nabij groen en is er meer ruimte voor bestuivende insecten zoals vlinders en bijen, wat weer zorgt voor een betere verspreiding van bloemen en planten. De verschillende beheertypes moeten hiervoor logisch op elkaar aansluiten. Inrichting aan de hand van de groene bouwstenen Door de groene buitenruimte in te richten, en te beheren, aan de hand van de opgestelde bouwstenen krijgt het groen functie en waarde. Door een of meerdere functies toe te kennen aan het groen worden de gebruiksmogelijkheden en -intensiteit vergroot en wordt de potentie van het groen meer benut. Inrichting en beheer zal gericht worden op leefbaarheid, identiteit, natuur en klimaat, elk met haar eigen thema’s of gebruik.

8

2. BOUWSTENEN VOOR INCLUSIEF GROEN GROEN EN IDENTITEIT

Stadskanaal is een groene gemeente met een landelijk karakter. Als veenkolonie staat het landelijke, open karakter centraal. Met kenmerkende elementen zoals kanalen, wijken en langgerekte (toegang- en verbindings)wegen en lanen. Natuurlijke inrichtingen zoals bospercelen, struweel en houtwallen zorgen voor variatie op het open imago van Stadskanaal. Deze groene identiteit met cultuurhistorische waarde biedt een goede basis voor kwalitatief en functioneel groen. Hierbij is het streven dat de verschillende groeninrichtingen, de historische waarde en het karakter van de gemeente hand in hand gaan. OPGAVEN Behoud, versterking en herstel van identiteitsbepalende waarden Het groen in Stadskanaal moet representatief zijn voor de identiteit en cultuurhistorische waarde van Stadskanaal. Door middel van het terugbrengen van vroegere structuren, verbindingen en elementen kan de levendige geschiedenis van Stadskanaal zichtbaar worden gemaakt. Het is belangrijk om te blijven investeren in onderhoud, beheer en herstel van de meest kenmerkende parken, structuren, elementen en gebieden. Denk hierbij aan de kenmerkende verbindingswegen, of het Julianapark. Participatieprojecten met omwonenden of vrijwilligers met een specifieke vaardigheid (bijv. een snoei-groep) kunnen bijdragen aan een bredere maatschappelijke betrokkenheid bij het groen en de sociale cohesie van een buurt, wijk of straat.

Hierbij kan kennisoverdracht een belangrijke rol spelen op gebied van biodiversiteit, lokale planten of landschappen of flora en fauna op het eigen erf en rondom het huis. Het waarborgen van deze identiteitsbepalende waarde is mogelijk door deze beter te beschermen (planologisch of via de Erfgoedwet). Hiernaast worden richtlijnen voor het beheer en onderhoud in kaart gebracht. Karakteristieke gebieden van Stadskanaal zijn: • • •

De centrumfuncties Stadskanaal en Musselkanaal Het Julianapark in Stadskanaal Het historische veenkoloniale landschap 9

• • • •

Het Stadskanaal en A.G. Wildervanckkanaal De streek Westerwolde (met de Ruiten Aa en de Mussel Aa) Het Pagediep De Veenhuizerstukken

Uitvergroten en benadrukken van het veenkoloniale landschap in relatie met natuur Kenmerken, inrichtingen en elementen van het veenkoloniale en natuurlijke landschap worden benadrukt. Hierbij wordt vooral de nadruk gelegd op het interessante contrast van veenkoloniaal, open gebied met haar natuurlijke, beboste omgeving. De Veenkoloniën, de streek Westerwolde, het Ruiten- en Mussel-Aa gebied en de verschillende dorpskernen geven Stadskanaal een eigenwijs, afwisselend en contrastrijk buitengebied.

10

GROEN EN LEEFBAARHEID

De aanwezigheid van groen in de woon- en werkomgeving bevorderd de leefbaarheid. Onderwerpen als veiligheid, gezondheid, voorzieningen en sociale activiteiten zijn belangrijke thema’s waar een groene inrichting een bijdrage aan kan leveren. Groen biedt ruimte voor ontmoeten, recreëren en sporten, maar ook voor rust en ontspanning, een wandeling en een veilige omgeving voor kinderen om te kunnen spelen en te kunnen ontdekken. Bewoners voelen zich veiliger, de sociale cohesie is groter en er is meer burgerparticipatie in groene wijken. Hiernaast zorgt een groene inrichting voor een gezondere woon- werkomgeving. Het is niet alleen stress reducerend, de luchtkwaliteit is beter, bewoners leven meer buiten en er wordt meer bewogen. OPGAVEN Het betrekken van de burger en vergroten van de burgerparticipatie Een manier om de betrokkenheid van de burger te vergroten is het stimuleren van burgerparticipatie. De basis ligt hier bij het actief betrekken van de burger bij groenontwikkelingen, de inrichting en het beheren van groeninrichtingen, bijvoorbeeld met adviesgroepen en werkgroepen. De groene buitenruimte is ook voor de bewoners, deze bewustwording is niet in elke wijk aanwezig. Door de groene gebruiksruimte in te richten en te beheren in samenwerking met de burger wordt er een inclusieve buitenruimte gerealiseerd met oog op de wensen van de gebruiker.

De gemeente staat open voor burgerinitiatieven (op kleine schaal), de burger neemt hierin wel het voortouw en komt met gedegen plannen waar de gemeente in samenspraak met de burgers gaat kijken naar de mogelijkheden hiervan. Vergroten van de sociale cohesie Het vergroten van de sociale cohesie op buurt, wijk of straatniveau door het stimuleren van ontmoetingen in de groene buitenruimte, het inrichten van recreatievoorzieningen en het opzetten van (groene) maatschappelijke initiatieven. Lokaal onderhoud Onderhoud aan het groen wordt – waar mogelijk – uitgevoerd door medewerkers afkomstig uit de gemeente of haar directe omgeving. Deze mensen zijn bekend met het werkgebied, ze kennen de mensen en het karakter van de gemeente en passen deze kennis toe. Dit vergroot het werkplezier voor de werknemers en het ondersteunt lokale werkgelegenheid. Hiernaast wordt het onderhoud op maat uitgevoerd, deze werknemers weten immers wat er speelt in de gemeente.

11

Hiernaast is het belangrijk dat inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt lokaal aan het werk worden gezet en hier een functie krijgen. Op deze manier vervullen ze een maatschappelijke rol op lokaal niveau en zijn ze van meerwaarde voor de gemeente en haar openbare ruimte. Waarborgen van veiligheid De inrichting van de buitenruimte mag niet ten kosten gaan van de veiligheid, of het gevoel van veiligheid. Dit houdt in dat verkeer en voetgangers goed zichtbaar moeten zijn, er ruimte in de berm is om te lopen of uit te wijken en heggen en bosschages het zicht nooit mogen belemmeren. Waarborgen van veiligheid betekent ook het waarborgen van het gevoel van veiligheid. Houd rekening met donkere hoeken in bossen en parken, het doorzicht en verlichting op wandelpaden en de bereikbaarheid. De gemeente neemt verantwoordelijkheid voor het beheer van invasieve exoten zoals de Japanse duizendknoop, reuzeberenklauw of de eikenprocessierups. Gebruiksfunctie parken en recreatiegebieden versterken Voor gebruiksvriendelijke groeninrichtingen moeten we luisteren naar de wensen en behoefte van de bewoners. Zo creëren we parken en recreatiegebieden met een grotere gebruiksintensiteit, dit zorgt ervoor dat de kans groter wordt dat de investering zich uitbetaalt. Er kan gedacht worden aan verschillende gebruiksfuncties, zoals sport en spel, ontspanning, ontmoeten, wandelen en beleven.

Aan welke functies waarde wordt gehecht verschilt per wijk. Een goede inventarisatie moet zorgen voor de juiste inrichting op de juiste plek. We streven altijd naar multifunctioneel ruimtegebruik. Hiernaast speelt bereikbaarheid een grote rol. Groen moet op loopafstand aanwezig zijn, groen met een specifieke gebruiksfunctie met de fiets.

12

GROEN EN NATUUR

Inrichting en beheer bepalen in grote mate de natuurlijke kwaliteit van de buitenruimte. Het groen moet als natuurlijk ervaren worden, het beheer mag hierdoor wat extensiever en het hoeft niet strak onderhouden te worden. Het aanwezige groen moet de bewoners het gevoel geven omringd te zijn door natuur, planten en dieren. De gemeente wil ruimte bieden aan duurzame natuurlijke ontwikkeling. Dit betekent voor Stadskanaal een goede balans tussen natuurlijke, economische, technologische en sociale belangen. De balans hiertussen kan gevonden worden in de multifunctionele openbare ruimte. Door het groen in te richten ten behoeve van meerdere functies kunnen meer belangen behartigd worden en wordt de groeninrichting naar een hoger niveau getild. Om deze groeninrichting robuust te maken is een groennetwerk nodig. Het groennetwerk moet de groene ader van Stadskanaal worden en zorgen voor meer leven in de gemeente, met ruimte voor insecten, vogels, kleine zoogdieren en verschillende kleurrijke planten en bloemen. Hierbij wordt per gebied gekeken naar de mogelijkheden. OPGAVEN Realiseren robuust natuurnetwerk ‘Groennetwerk Stadskanaal’ Aan de basis van het groenbeleid van Stadskanaal ligt een groennetwerk. Hierbinnen krijgen flora en fauna vrij de ruimte om zich te ontwikkelen, te migreren en voort te planten.

Het netwerk is erop gericht verschillende groeninrichtingen met elkaar te verbinden en het duurzaam in stand te houden. Het krijgt een beschermde status met betrekking tot nieuwe projecten. Groengebieden mogen zonder mitigerende maatregelen niet van elkaar worden gescheiden. Het Groennetwerk verbindt niet alleen verschillende groenzones binnen de gemeentegrenzen, maar ook daarbuiten naar de buitengebieden. Het Groennetwerk sluit waar mogelijk aan op het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Een opzet van het groennetwerk staat opgenomen in bijlage III. Duurzame ecologische ontwikkeling met natuurvriendelijk beheer Het groenbeheer wordt natuurvriendelijk uitgevoerd, met oog op de aanwezige en gewenste flora en fauna. Er kan gedacht worden aan zonaal-, periodiek- of sinusmaaien, maaien buiten broed- en bloeiseizoenen of het 13

afvoeren van maaisel en het verschralen van de grond. Het vegetatiepakket zal zoveel mogelijk bestaan uit inheemse, gebiedseigen soorten. Per gebied zal er gekeken worden naar de mogelijkheden. Dit vraagt maatwerk, maar resulteert in een beter passende inrichting met een efficiënter beheer. Monitoring natuurlijke kwaliteit Om (een groei in) natuurlijke kwaliteit meetbaar te maken zal eerst de actuele kwaliteit van het groen in kaart worden gebracht. Hierbij wordt zowel beheer meegenomen, als de aanwezige plant- en diersoorten. Monitoring van natuurlijke kwaliteit kan vervolgens worden uitgevoerd aan de hand van opgestelde doelsoorten. Doelsoorten zijn dieren en planten met relatief hoge omgevingseisen. De aanwezigheid van deze soorten zeggen dus iets over de mate van succes van natuurlijke (her)inrichting. Natuurlijke ontwikkeling wordt door de aan- of afwezigheid van deze doelsoorten robuust en meetbaar gemaakt. De monitoring van doelsoorten en groenontwikkeling kan gedaan worden in samenwerking met andere partijen. IVN, natuurmonumenten en studenten (zoals Hogeschool Van Hall Larenstein) zijn hier goede voorbeelden van.

14

GROEN EN KLIMAAT

Door klimaat adaptieve maatregelen toe te passen wordt het groen ingericht voor toekomstige problemen, zowel natuurlijk als economisch. Een slimme toepassing van openbaar groen gaat hitte- en waterstress tegen, en kan hiernaast nog meerdere functies hebben. Door nu te handelen zorgen we dat onze gemeente voorbereid is op de effecten van klimaatverandering. Middels het Stadskanaal en het ontwateringskanaal Verlengde A.G. Wildervanckkanaal kan overtollig water van oudsher relatief snel ontwaterd worden. Het is beter om hemelwater langer vast te houden in de gemeente. Dit vastgehouden water kan gebruikt worden voor irrigatie en sproeien van tuinen, waterspeelplaatsen en verkoeling van de buitenruimte. Hiernaast worden het kanaal en de riolering ontlast na intense regenbuien. Er kan gedacht worden aan waterretentie door wadi’s op straatniveau of waterretentiezones op wijkniveau. Bij extreme piekafvoeren kan ontwateren op het kanaal altijd. Het streven moet zijn om dit water vast te houden en te hergebruiken. In de kaarten van de stresstest van de gemeente Stadskanaal zijn de grootste risicogebieden met betrekking tot water- en hittestress in de gemeente opgenomen. Klimaatakkoord In het Klimaatakkoord is opgenomen dat meer bomen en struiken moeten worden aangeplant. Dit gebeurt in Groningen via het provinciale programma Bos en Hout.

De extra bomenplant draagt bij aan de opgave van de provincie Groningen om de komende tien jaar 750 hectare bomen en struiken aan te planten. Hiervoor is het actieprogramma Bos en Hout opgesteld. Volgens de kansenkaart worden o.a. in het oosten en zuidoosten kansen gezien voor bossen en beplantingen in meer langgerekte structuren, zoals ‘het hoefijzer van Bellingwedde’ en het Pagedal in Stadskanaal. Stadskanaal is al een relatief boomrijke gemeente, maar ook binnen de bestaande gebieden wordt de aanplant van meer bomen en struiken gestimuleerd. Er moet wel goed gekeken worden waar ruimte is voor een toename van deze bomen. Hierbij zijn vooral de bestaande bospercelen en de randen van landbouwpercelen interessant. Om een toename in het aantal bomen in het stedelijk gebied te waarborgen nemen provincies in hun omgevingsvisies op dat aanplant van bomen verplicht onderdeel wordt bij realisatie van nieuwe wijken. Dit is zo afgesproken in het Klimaatakkoord en ook het geval voor de provincie Groningen.

15

Risico’s voor bestaand groen Risico’s voor bestaand groen zijn de drogere zomers en extremere regenbuien. Dit betekent dat het sortiment groen een zekere bestendigheid moet hebben tegen zon en droogte, maar ook veerkrachtigheid voor schommelende weertypen. Bij nieuw aan te leggen groeninrichtingen moet er rekening gehouden worden met deze weersinvloeden en de bestendigheid van het sortiment. OPGAVEN Toekomstbestendig (her)inrichten Het bestaande groenpakket moet (waar nodig) droogtebestendig worden. De beplantingvakken worden diverser en voller beplant. Droogtebestendige inheemse soorten met grotere ecologische potentie hebben de voorkeur. Vegetatie wordt afgewisseld met kruiden, heesters, bomen en bosschages. Deze maatregelen zorgen voor zonval op de directe bodem, er verdampt zo minder water direct uit de bodem. Hierdoor valt de beplanting niet droog, wordt het grondwater aangevuld en de langzame vrijgave van het water werkt verkoelend op de omgeving. Hiernaast worden de groenzones ingericht ten behoeve van waterretentie. Focusgebieden hitte- en waterstress Groen is onmisbaar bij het inspelen op effecten van een veranderend klimaat. Door verdamping en schaduwwerking zorgt groen voor verkoeling, legt het broeikasgassen en fijnstof vast. Parken vormen zogeheten ‘coolspots’ en is een spons voor (plaatselijk uitgestoten) broeikasgassen.

Groen zorgt voor minder wateroverlast door haar bufferende en infiltrerende werking. Door groen slim en toepassingsgericht toe te passen op locaties met de meeste water- en hittestress kunnen de negatieve effecten hiervan beperkt worden. Dit is veelal in dichtbebouwd gebied, groene inrichtingen kunnen naast het mitigeren van water en hitte ook het woonplezier vergroten. Wateropgave De gemeente Stadskanaal geeft in haar Kadernota (onder riolering) aan dat ze een grotere wateropgave verwacht door de gevolgen van klimaatverandering, hiervoor zal de waterbergende capaciteit van de gemeente vergroot moeten worden. Hier wordt in de nieuwe stresstest aandacht aan besteed. Groeninrichting kan op deze bevindingen inspringen met wadi’s, infiltratiezones, waterspeelplaatsen ed. In de Kadernota wordt vooral gesproken over het vergroten van de waterbergende capaciteiten op provinciaal niveau, echter kan dit natuurlijk ook op stedelijk- en wijkniveau toegepast worden. De ambitie is uitgesproken, de uitvoering kan efficiënter. Groeninrichting en -beleid spelen een belangrijke rol bij de wateropgave.

16

B. GROENBELEID

Voor het groenbeleid wordt gewerkt met de bouwstenen uit de groenvisie. Het beleid is dus gericht op de thema’s groen en identiteit, groen en leefbaarheid, groen en natuur en groen en klimaat.

1.

GROENNETWERK STADSKANAAL

Een groennetwerk(kaart) is van toegevoegde waarde om het streven naar meer duurzame natuurlijke ontwikkeling robuust te maken. Dit netwerk gaat zorgen voor een groter draagvlak onder bewoners en wordt het ‘’groene concept” tastbaar gemaakt. Dit groennetwerk moet de groene ader van Stadskanaal worden en ruimte bieden aan insecten, vogels, kleine zoogdieren en verschillende kleurrijke bloemen en planten. Dit netwerk zal niet alleen de groeninrichtingen binnen de gemeente met elkaar verbinden, maar ook de gemeente met haar omgeving en het Natuurnetwerk Nederland. Een goed ingericht groennetwerk vergroot de migratiemogelijkheden voor planten en dieren binnen de gemeente, maar ook naar haar natuur- en NNNgebieden en buitengebied. Het netwerk gericht op verbinding en instandhouding. Binnen dit netwerk krijgen flora en fauna vrij de ruimte om zich te ontwikkelen, te migreren en voort te planten. Het groenbeheer wordt natuurvriendelijk uitgevoerd, met oog op de aanwezige en gewenste flora en fauna. Er kan gedacht worden aan zonaal-, periodiek- of sinusmaaien, maaien buiten broed- en bloeiseizoenen of het afvoeren van maaisel en het verschralen van de grond. Het vegetatiepakket zal zoveel mogelijk bestaan uit inheemse, gebiedseigen soorten. Per gebied zal er gekeken worden naar de mogelijkheden.

Dit vraagt maatwerk, maar resulteert in een beter passende inrichting met een efficiënter beheer. Belangrijk is dat het groennetwerk en de gelegde verbindingen niet in gevaar komen door tussenkomst van nieuwe projecten. Vanaf het begin van het planproces zal groen meegenomen moeten worden bij de planvorming. Dit groennetwerk zal gekoppeld worden aan reeds bestaande recreatieve routes. Een opzet hiervan staat in bijlage III.

17

2. GEBIEDSTYPEN

Om de verschillende groene objecten te kunnen classificeren en te koppelen aan de bouwstenen, is het goed deze specifiek te benoemen. Onder ‘bermen, groenstroken en bermbeplanting’ verstaan we alle groenstroken langs doorgaande, openbare wegen. Een berm is verkeer geleidend en dient als uitwijkplaats in noodgevallen, hierbij is er ruimte voor straatmeubilair, zoals reflectorpaaltjes en bewegwijzering. Een berm kan verder dienen als opslagplaats voor materiaal en materieel bij werkzaamheden. Hiernaast biedt de berm ruimte voor het ingraven van kabels en leidingen en kan het dienstdoen als waterkerende kade of waterbufferende zone. Wanneer groeninrichtingen los staan van openbare wegen spreken we van parken en grasvelden. Deze gebiedstypen bieden meer ruimte voor recreatie, sporten en ontspanning. Een park is een openbaar terrein met bomen en paden, waar mensen komen om hun vrije tijd door te brengen. Bos en struweel hebben een meer natuurlijke uitstraling ten opzichte van parken. Hier is vooral ruimte voor natuur, bomen en bosschages. Recreatie is hier vooral in de vorm van wandelen, hardlopen, fietsen en paardrijden, waarbij niet afgeweken wordt van bestaande, aangewezen routes. Sportvelden en begraafplaatsen worden voor het grootste deel gevoed door plaatselijk beleid. De overgang naar de openbare, gemeentelijke inrichtingen heeft dit niet.

Sportvelden en begraafplaatsen in Stadskanaal bevinden zich zowel buiten de bebouwde kom en binnen de bebouwde kom. De overgang van sportvelden en begraafplaatsen is dus vooral naar woonwijken en het landelijk gebied. Er wordt onderscheid gemaakt tussen centrumfuncties, woonwijken en het landelijk gebied. Onder centrumfuncties verstaan we de centra van Stadskanaal en Musselkanaal, deze kennen een hoge gebruiksidentiteit. Woonwijken zijn de wijken gelegen rondom deze centrumfuncties, maar ook de dorpen Mussel, Onstwedde, Vledderveen en Alteveer. Alles hieromheen is landelijk gebied, hier ligt de nadruk op natuur en landbouw en ligt de gebruiksintensiteit lager. Overige inrichtingen zijn begraafplaatsen, sportvelden, gebieden voor recreatie en natuur.

18

3.

BEHEERNIVEAUS

Om het onderhoudsniveau te kunnen omschrijven, wordt gebruik gemaakt van de CROWbeeldkwaliteitcatalogus. Dit is een systematiek om je openbare ruimte op beeldkwaliteit te meten en te beheren. Dit is gebaseerd op vooraf vastgestelde ambitieniveaus: A, B, C en D. Achter deze onderhoudsniveaus zit een vast aantal kengetallen zodat het niveau meetbaar is. In het kader van de taakstellende ombuiging 2014-2017 is het onderhoudsniveau vastgesteld op 60% A en 40 % B in de centrumgebieden (Stadskanaal en Musselkanaal) en 60 % B en 40 % C in de woonwijken en buitengebieden. Dit is daarmee ook het onderhoudsniveau waar op dit moment vanuit wordt gegaan. Vanwege de technische aanduiding, kiezen wij voor een omschrijving per kwaliteitsniveau die het niveau typeert. Accentbeheer (A) Voor het gemeentelijke groen wordt een kwaliteitsniveau gehanteerd welke hoger ligt dan het huidige niveau. Het resultaat is een meer verzorgd beeld en er zal gemiddeld vaker een onderhoudsronde plaatsvinden. Om dit scenario te kunnen realiseren is het noodzakelijk een deel van het groenareaal te renoveren. Als het groen versleten is, is extra onderhoud onvoldoende om het gewenste beeld te realiseren. Dit scenario sluit aan bij de bouwstenen: identiteit, leefbaarheid en recreatie. Basisbeheer (B) Voor het gemeentelijke groen wordt een basis kwaliteitsniveau gehanteerd.

Dit geeft een acceptabel en redelijk verzorgd beeld, duurzame instandhouding kan worden gewaarborgd. Dit scenario sluit goed aan bij alle vier de bouwstenen: identiteit, leefbaarheid, klimaat en natuur. Bescheiden beheer (C) Voor het gemeentelijke groen wordt een kwaliteitsniveau gehanteerd dat lager ligt dan het basisniveau. De beeldkwaliteit is minder en kan dalen tot een niveau waarin de voorzieningen balanceren op het grensvlak van wel of geen duurzame instandhouding. Als bij een sober beheer de minimale kwaliteit onvoldoende bewaakt wordt, zal dit leiden tot kapitaalsvernietiging. Zo zal onkruidgroei dermate sterk toenemen tot de eigenlijke, wenselijke beplanting afsterft door gebrek aan licht en voedingsstoffen. Om dit scenario te kunnen realiseren zal een deel van het areaal omgevormd moeten worden, denk hierbij aan heesters, vaste planten en een- of meerjarigen. Dit scenario sluit aan bij de bouwstenen: natuur, klimaat en leefbaarheid. Natuurlijk beheer Natuurlijk beheer wordt toegepast in natuurgebieden en de gebieden binnen het Natuurnetwerk Nederland. Deze gebieden zijn veelal in beheer van derden (Staatsbosbeheer of natuurmonumenten) en worden gevoed door eigen beleid. Ook de grotere groengebieden kunnen hieronder worden getypeerd. Dat betreft dan vooral de bouwstenen: natuur en klimaat.

19

Bij het bepalen van een gewenst onderhoudsniveau moet een afweging gemaakt worden tussen bovenstaande beheerscenario’s. Zo kunnen centrumfuncties, het Julianapark, begraafplaatsen, bijzondere locaties en entrees meer aandacht krijgen en als ‘accent’ worden onderhouden. Op deze manier vormen de beeldbepalende inrichtingen de accenten van het groen in de gemeente. Voor het overige gemeentelijke groen kan ‘bescheiden’ gehanteerd als kwaliteitsniveau.

Onderhoudsintensiteit

Centrumfuncties

Woonwijken

Landelijk gebied

Overig

Accent

Basis

Bescheiden

Huidige typering

Huidige Beeldkwaliteit

Cultuurbeplanting

Accent

Basis

Bescheiden

Accent

A

Bermen en bermbeplanting

Accent

Basis

Bescheiden

Basis

B

Cultuurbeplanting

Accent

Basis

Bescheiden

Basis

B

Bermen en bermbeplanting

Accent

Basis

Bescheiden

Bescheiden

C

Grasvelden

Accent

Basis

Bescheiden

Basis

B

Bos en struweel

Accent

Basis

Bescheiden

Bescheiden

C

Parken

Accent

Basis

Bescheiden

Basis

B

Julianapark

Accent

Basis

Bescheiden

Accent

A

Bermen en bermbeplanting

Accent

Basis

Bescheiden

Bescheiden

C

Bos en struweel

Accent

Basis

Bescheiden

Bescheiden

C

Begraafplaatsen

Accent

Basis

Bescheiden

Basis

B

Recreatie en natuur

Accent

Basis

Bescheiden

Bescheiden

C

Bovenstaande tabel geeft de huidige vastgestelde beeldkwaliteit per gebiedstype aan. Het veranderen van een kwaliteitsniveau (verhogen of verlagen van het onderhoudsniveau) of beheertype (aanpassen van het type beplanting) bepaalt de kostprijs van het onderhoud. Op dit moment is de verdeling grofweg Accent (A) bij centrumfuncties, Basis (B) op begraafplaatsen en in woonwijken en Bescheiden (C) in landelijk gebied. We kunnen echter met andere inrichtingsmaatregelen zorgen voor versobering en besparing op onderhoud, zonder in te leveren op beeldkwaliteit. Zo kunnen zaden- en bollenmengsels ingezaaid worden in plaats van de aanplant van sierbeplanting, dit geeft jaarrond een variatie aan bloeiende bloemen en is lager in onderhoud. Een ander voorbeeld is het laten ontstaan van ruigtevegetatie of het inzaaien van kruidenmengsels in bermen die anders 10 tot 20 keer per jaar gemaaid worden. Door te spelen met inrichtingsmaatregelen is het mogelijk om te besparen op onderhoud, zonder dat dit ten koste gaat van de gewenste beeldkwaliteit. Deze inrichtingsmaatregelen worden verder beschreven in hoofdstuk 4.

20

4. BEHEERTYPEN

In dit onderdeel worden de beheertypen met daarbij passende maatregelen besproken, dit zijn: Centrumfuncties; Woonwijken; Landelijk gebied;

cultuurbeplanting, bermen en groenstroken cultuurbeplanting, bermen en groenstroken, grasvelden, bos en struweel bermen en groenstroken, bos en struweel

Hiernaast zijn er nog wat overige beheertypen die specifiek zijn voor bepaalde gebieden. Dit zijn sportvelden, begraafplaatsen, recreatiegebieden en natuurgebieden. Door per gebied de juiste beheertypes te koppelen aan de arealen kan een doorrekening worden gemaakt van de beheerkosten. Hiervoor worden zogenaamde beheerplannen opgesteld.

21

I.

CENTRUMFUNCTIE

CULTUURBEPLANTING Inrichting

Beplanting

-

Winkelen en verblijven is de belangrijkste gebruiksfunctie, waardoor groen vooral in dienst staat van haar omgeving en van esthetische waarde moet zijn.

-

Besparen op het beheer van sierbeplanting heeft direct invloed op het aanzicht. Daarom wordt in centrumfuncties het onderhoud uitgevoerd op ‘accent’-niveau om de (esthetische) kwaliteit te waarborgen.

-

Aanbrengen van een mulchlaag. Dit zorgt voor minder onkruid.

-

De beplanting dichter op elkaar zetten kan ook zorgen voor minder onkruid.

-

Sierbeplanting in centrumfuncties ten behoeve van een verzorgd dorpsaanzicht.

-

Inheemse beplanting heeft de voorkeur.

-

Nectarplanten ten behoeve van bijen en vlinder hebben de voorkeur.

-

Plant verschillende soorten voor een langere periode met bloeiende planten.

Inrichting: Sierbeplanting Sierbeplanting heeft een grote esthetische waarde. Het vergt echter veel onderhoud wanneer het als monocultuur geplant wordt, (on)kruiden of opkomende houtige vegetatie vallen onmiddellijk op. Hiernaast moet ook de grond vaak worden geschoffeld. Hoe dichter de sierbeplanting op elkaar geplant wordt, des te minder kans krijgen ongewenste soorten. Hiernaast kan een mulchlaag worden aangebracht om de bodem nog meer te beschermen tegen de invloeden van het weer, hiernaast wordt onkruid verstikt en krijgt het geen kans. Er kan ook gekozen worden om niet voor eenzelfde beplanting te kiezen maar om meerdere soorten door elkaar heen te planten. De bodem wordt op deze manier meer bedekt waardoor onkruid minder kans krijgt. Hiernaast zijn er een langere periode bloeiende planten te vinden, wat weer gunstig is voor nectarminnende insecten als bijen en vlinders. Er zijn mengsels op de markt met bloemen en planten die goed met elkaar gaan en makkelijk te beheren zijn.

V.l.n.r.: hertshooi, spierstruik, zonnehoed

22

BERMEN EN BERMBEPLANTING Inrichting

-

Bermen zijn onderdeel van de weg. De inrichting hiervan moet aansluiten bij de mogelijkheden en kansen die plaatselijk geboden worden. Het gras in de berm wordt kort gehouden, hierdoor blijft wegmeubilair zichtbaar en zijn er voldoende uitwijkmogelijkheden. Waar mogelijk kan gekeken worden naar het laten staan van verruiging van gazon of het inzaaien van een zadenmengsel.

Beplanting

-

Bermen in en rondom centrumfuncties bestaan uit gazon en worden kort gemaaid, ten behoeve van het overzicht en veiligheid (uitwijkmogelijkheden, vluchtroutes).

-

Waar mogelijk kan er, in overleg met bewoners, gekeken worden naar het plaatselijk verruigen van de berm of het inzaaien van een bloemenmengsel. Hierbij blijft een strook van 1 meter langs de doorgaande weg gemaaid.

Inrichting: Gazon Gazon is een veld met kort gemaaid gras. Door deze hoge maai-intensiteit is het onderhouden van gazon een tijdsintensieve en dure klus. Hiernaast is deze inrichting weinig winstgevend voor de biodiversiteit. Gazon wordt vooral toegepast op locaties waar overzicht, veiligheid en een open en strak aanzicht belangrijk is. Als dit niet het geval is kan gazon verruigd, verschraald en ingezaaid worden. Hieronder een tweetal voorbeelden van dergelijke inrichtingen.

Engels raaigras rondom berk en kort gemaaid gras in een park

Inrichting: Ruigtekruiden (met overwegend gazon) Ruigtevegetatie wordt gerealiseerd door jaarlijks maar 1 keer te maaien. Op voedselrijke, droge grond zullen plantengemeenschappen ontstaan die bestaan uit haagwinde, koninginnekruid, dauwbraam, brandnetel, akkerdistel, speerdistel, witte dovenetel, bijvoet, grote klis en boerenwormkruid. Dit zijn over het algemeen planten en kruiden die veel mensen als onkruid beschouwen, een goede communicatie is daarom belangrijk. Door elk jaar te maaien en vegetatie af te voeren zal de grond voedselarmer worden, hierdoor krijgen steeds meer andere soorten een kans om te groeien. Wanneer de natuur een handje geholpen moet worden, bijvoorbeeld wanneer het verschralen te lang duurt of als bewoners wezenlijke klachten hebben, kan er gekozen worden om een bermbloemenmengsel dun bij te zaaien. Dit geeft het geheel nog wat kleur.

V.l.n.r. boerenwormkruid, grote klis en haagwinde

23

Inrichting: Bloemrijk grasland (met overwegend gazon) Bloemrijk grasland gedijt op voedselarme gronden. Bij te voedselrijke grond is het aan te raden eerst ruigtevegetatie te laten ontstaan en het maaisel na elke maaibeurt af te voeren. Hierdoor zal de grond verschralen waardoor andere soorten meer kans krijgen. Het is belangrijk om na het maaien het maaisel 10 tot 14 dagen te laten liggen, zodat zaadzetting voldoende heeft plaatsgevonden. De ontwikkeling van bloemen en kruiden kunnen een handje worden geholpen door inzaaien van zadenmengsels en schoffelen. Dit is de eerste jaren intensief, na enkele jaren vormt zich een gezond zadenpakket in de grond en zal de onderhoudsfrequentie afnemen.

V.l.n.r. klaproos, korenbloem, duizendblad

24

II.

WOONWIJKEN

CULTUURBEPLANTING

Inrichting

Beplanting

-

Inheemse beplanting heeft de voorkeur.

-

Plant verschillende soorten voor een langere periode met bloeiende planten.

-

Sierbeplanting in woonwijken heeft beeldkwaliteit B en wordt minder intensief onderhouden dan de cultuurbeplanting in centrumfuncties.

-

Er staat sierbeplanting in plantvakken in woonwijken voor een verzorgd beeld.

-

Nectarplanten ten behoeve van bijen en vlinder hebben voorkeur.

-

Plant verschillende soorten voor een langere periode met bloeiende planten.

-

In het geval van grotere plantvakken kan er ook gekeken worden naar de mogelijkheden voor bloemrijk grasland.

Inrichting: Sierbeplanting Voor meer informatie zie cultuurbeplanting onder ‘centrumfuncties. Het aanbrengen van een mulchlaag of het dicht op elkaar plaatsen van beplanting is voor alle woonwijken een kostbare onderneming. Hier is het goedkoper om af en toe een schoffelronde te maken.

V.l.n.r.diervilla, laurierkers, sneeuwbal, ganzerik

25

BERMEN EN BERMBEPLANTING

Inrichting

Beplanting

-

Bermen zijn onderdeel van de weg. De inrichting hiervan moet aansluiten bij de mogelijkheden en kansen die plaatselijk geboden worden. Het gras in de berm wordt kort gehouden, hierdoor blijft wegmeubilair zichtbaar en zijn er voldoende uitwijkmogelijkheden. Waar mogelijk kan gekeken worden naar het laten staan van verruiging van gazon of het inzaaien van een zadenmengsel.

-

Zoveel mogelijk laten staan van verruiging of ontwikkeling van bloemrijk grasland als daar ruimte voor is.

-

In overleg met bewoners kijken naar de mogelijkheden voor inrichting en beheer.

-

Bermbomen krijgen zoveel mogelijk de ruimte te ontwikkelen tot volwassen bomen.

-

Verruiging van bermen mag niet ten koste gaan van de veiligheid. Wanneer nodig een meter maaien ten behoeve van uitwijkmogelijkheden voor auto’s of wandelpaden voor voetgangers.

-

Ontdekken van mogelijkheden voor waterretentie (op kleine schaal) in de woonwijk op bermen en groenstroken.

-

Per berm zal gekeken moeten worden naar de mogelijkheden voor verruiging en een natuurlijk beheer in verhouding tot de kansen van gazon. Eventueel in samenspraak met bewoners.

-

Bermen met een hoge gebruiksfunctie (als vluchtstrook of op drukke locaties zoals centrumfuncties) worden met enige regelmaat gemaaid. Op deze manier blijft ook het wegmeubilair zichtbaar.

-

Actief betrekken van de bewoners. Hierbij op zoek gaan naar de mogelijkheden waarin de burgers kunnen ondersteunen. Mogelijk wil deze zelf bijdragen aan een bloemrijke berm, of de berm zelf maaien.

De mogelijkheden voor bermen zullen in kaart gebracht worden in een maaikaart (zie aanbevelingen op pagina 60). In overleg met de bewoners zal er op straat- of wijkniveau gekeken worden naar de mogelijkheden voor de bermen. In samenwerking met dorp- en wijkraden, adviesgroepen en belangengroepen worden verschillende opties uitgewerkt, afhankelijk van de mate waarin de bewoners willen helpen met onderhoud en de wensen van bewoners betreffende het sortiment en inrichting van de berm. Voor informatie en sfeerbeelden over de berminrichtingen gazon, ruigtekruiden en bloemrijk grasland zie ‘bermen en bermbeplanting’ bij centrumfuncties (I). GRASVELDEN Inrichting

Beplanting

-

Bij grasvelden met recreatiewaarde, of in een wijk met recreatiebehoefte, blijft er ruimte voor ligveldjes, trapveldjes, speeltuinen en wandel- en fietspaden.

-

Maximaal 90% van het gazon wordt kort gemaaid, 10% van de oppervlakte blijft beschikbaar voor natuurlijke inrichtingsmaatregelen.

-

De randen of kern van het gazon worden, wanneer mogelijk, ontwikkeld tot graslandbegroeiing, bloemrijk grasland of ruigtekruiden.

-

Wanneer dit niet mogelijk is worden kleine oppervlaktes van zo’n 3 m2 niet gemaaid. Deze opstaande (bloemen)ruigtes dienen als ‘stepping stones’ (of stapstenen) voor vogels, kleine zoogdieren en insecten.

-

Ruimte voor klimaat adaptieve maatregelen zoals wadi’s en schaduwplekken.

-

Ontdekken van mogelijkheden voor waterretentie op grasvelden in woonwijken.

-

Minimaal 10% van het oppervlak wordt ontwikkeld tot bloemrijk grasland of kruidvegetatie.

-

Bomen krijgen de ruimte zich te ontwikkelen tot volwassen bomen. Hierbij moet slim worden aangeplant met ruimte voor (toekomstige) projecten.

-

Een natuurlijke inrichting kan worden gerealiseerd door een extensiever maaibeleid of meer ruimte voor een variatie in beplantingstype en biotopen. Door de omvang van deze inrichtingen is het goed om te kijken naar de mogelijkheden voor klimaatadaptatie, bijvoorbeeld in de vorm van waterretentie en infiltratie.

26

De rand of delen van het gazon worden ontwikkeld tot graslandbegroeiing, bloemrijk grasland of ruigtekruiden. Als richtlijn kan een strook van 1.5 - 2 meter breed langs het veld worden genomen, afhankelijk van de oppervlakte van het gazon. Deze opstaande (bloemen)ruigtes geven mogelijkheden voor insecten, kikkers, padden, kleine zoogdieren, vleermuizen en vogels. Hiernaast geven zulke borders een natuurlijke uitstraling aan de omgeving.Hiernaast kunnen natuurlijke maatregelen worden vormgegeven als ruigtecorridor door, langs of over een grasveld, met kruiden of (ingezaaide) bloemen. Parken en grasvelden met een lage recreatieve waarde worden gemaaid met een zogenaamd sinusbeheer. Hierbinnen is ruimte voor recreatie, wandelen of hardlopen. Meer over sinusmaaien in ‘graslandbegroeiing’ (hoofdstuk 5). Indien het veld geen recreatieve waarde heeft (naast wandelen) kan het hele veld worden verruigd. Hierbinnen kunnen wandelpaden worden gemaaid, jaarlijks worden er nieuwe wandelpaden gemaaid.

V.l.n.r.: bescheiden beheer langs wandelpaden, verschraald en bloemrijk grasland, ruigtevegetatie en een wandelpad in ruigte

27

BOS EN STRUWEEL

Inrichting

Beplanting

-

Streven naar een zoom-mantel-kern opbouw.

-

Streven naar structuurvariatie en variatie in beplantingsvormen.

-

Mogelijkheden scheppen voor de ontwikkeling van een kruidenlaag.

-

Er mogen open plekken ontstaan in het bos.

-

Dode bomen mogen blijven liggen, mits deze geen hinder voor bezoekers geven.

-

Ruimte voor spontane ontwikkeling. Met uitzondering van dunnen wordt zo weinig mogelijk ingegrepen, veiligheid van omwonenden en recreanten wordt hierbij wel gewaarborgd.

-

Ruimte voor inheemse boomsoorten.

-

Natuurlijke variatie; aanplant van bomen en ontwikkeling van heesters en kruiden die hier van nature voorkomen.

Bosperceel aan de rand van woonwijken wordt bescheiden beheerd, hierbij wordt minimaal de veiligheid gewaarborgd. Een voordeel van bescheiden beheer van bospercelen is de kostenbesparing op korte termijn, op lange termijn kan dit wel zorgen voor kostenverhoging. Door het uitstellen van klein onderhoud, moet er uiteindelijk duurder, groot onderhoud worden gepleegd. Met uitzondering van dunnen wordt zo weinig mogelijk ingegrepen, veiligheid van omwonenden en recreanten wordt hierbij wel gewaarborgd. Het vaak ruigere krakater wordt niet door iedereen op prijs gesteld. Een goede voorlichting kan hierbij veel verduidelijken. Deze aanpak is minder geschikt langs woningen, wegen, spoordijken en op overhoeken. Hier wordt de ontwikkeling van de bomen nauwlettender gevolgd.

V.l.n.r.: verruigen van bos, natuurlijke ontwikkeling langs water, open plek in bos, een dode eik en ontwikkeling van een bosmantel

28

III.

LANDELIJK GEBIED

BERMEN EN BERMBEPLANTING

Inrichting

Beplanting

-

Bermen zijn onderdeel van de weg. De inrichting hiervan moet aansluiten bij de mogelijkheden en kansen die plaatselijk geboden worden. Het gras in de berm wordt kort gehouden, hierdoor blijft wegmeubilair zichtbaar en zijn er voldoende uitwijkmogelijkheden. Waar mogelijk kan gekeken worden naar het laten staan van verruiging van gazon of het inzaaien van een zadenmengsel.

-

Zoveel mogelijk laten staan van verruiging of ontwikkeling van bloemrijk grasland als daar ruimte voor is.

-

In overleg met bewoners kijken naar de mogelijkheden voor inrichting en beheer.

-

Bermbomen krijgen zoveel mogelijk de ruimte te ontwikkelen tot volwassen bomen.

-

Verruiging van bermen mag niet ten koste gaan van de veiligheid. Wanneer nodig een meter maaien ten behoeve van uitwijkmogelijkheden voor auto’s of wandelpaden voor voetgangers.

-

Per berm zal gekeken moeten worden naar de mogelijkheden voor verruiging en een natuurlijk beheer in verhouding tot de kansen van gazon. Eventueel in samenspraak met bewoners.

-

Bermen met een hoge gebruiksfunctie (als vluchtstrook of op drukke locaties zoals centrumfuncties) worden met enige regelmaat gemaaid. Op deze manier blijft ook het wegmeubilair zichtbaar.

-

Actief betrekken van de bewoners. Hierbij op zoek gaan naar de mogelijkheden waarbij inwoners kunnen ondersteunen. Mogelijk willen ze zelf bijdragen aan een bloemrijke berm, of de berm zelf maaien.

Voor informatie en sfeerbeelden over de berminrichtingen gazon, ruigtekruiden en bloemrijk grasland zie ‘bermen en bermbeplanting’ bij woonwijken (I). Jaarlijks inzaaien van bermen in het buitengebied is een kostbare en tijdsintensieve onderneming. Daarom is het beter deze bermen te verruigen en verschralen. Maximaal 2x per jaar maaien en het maaisel afvoeren zorgt voor een voedselarmere bodem met meer variatie in kruiden en planten. Het maaisel blijft twee weken liggen om zaadzetting de kans te geven. Op locaties waar de verkeersveiligheid van belang is, moet deze worden geborgd door de berm korter te houden. Denk hierbij aan de zichtbaarheid van bebording, paaltjes en voldoende zicht op hoeken en kruispunten. BOS EN STRUWEEL Inrichting

Beplanting

-

Streven naar een zoom-mantel-kern opbouw.

-

Streven naar structuurvariatie en variatie in beplantingsvormen.

-

Mogelijkheden scheppen voor de ontwikkeling van een kruidenlaag.

-

Er mogen open plekken ontstaan in het bos.

-

Dode bomen mogen blijven liggen, mits deze geen hinder voor bezoekers geven.

-

Ruimte voor spontane ontwikkeling. Met uitzondering van dunnen wordt zo weinig mogelijk ingegrepen, maar de veiligheid van omwonenden en recreanten wordt hierbij wel gewaarborgd.

-

Ruimte voor inheemse boomsoorten.

-

Natuurlijke variatie; aanplant van bomen en ontwikkeling van heesters en kruiden die hier van nature voorkomen.

29

Voor informatie en sfeerbeelden over bos en struweel zie ‘bos en struweel’ bij ‘woonwijken’ (II). IV.

OVERIG

SPORTVELDEN EN BEGRAAFPLAATSEN

Aandachtspunten

-

Aansluiten beleid sportvelden en begraafplaatsen op beleid van (direct) omgeving.

-

Stimuleren van geleidelijke overgang.

Sportvelden en begraafplaatsen worden gevoed door plaatselijk beleid en beheer. Het is echter belangrijk dat de grenzen van deze inrichtingen aansluiten met de inrichting van de omliggende bestemmingen. De overgang van begraafplaatsen of sportvelden met haar omgeving wordt vormgegeven door een strook verruiging, hier ligt het onderhoud laag. Op deze manier lopen de (intensief onderhouden) sportparken en begraafplaatsen op een natuurlijke, geleidelijke manier over in die van haar omgeving. Per locatie zal gekeken moeten worden hoe het beheer aansluit op begraafplaatsen en sportvelden.

RECREATIE EN NATUUR Hieronder vallen onder andere het Pagedal, de streek Westerwolde en de Veenhuizerstukken (NNN-gebied). Aandachtspunten

-

Koppelen van verschillende natuurlijke inrichtingen (Natuurnetwerk Stadskanaal).

-

Recreatieroutes langs en tussen deze gebieden.

-

Kenmerkende inrichtingen en elementen uit natuurgebieden implementeren en doortrekken naar woonwijken en centrumfuncties.

-

Mogelijkheden ontdekken ten behoeve van waterberging in combinatie met natuur.

30

5. BEWUST BEHEER EN ONDERHOUD GAZON • • • • • • • •

Gazon met recreatieve functie wordt circa 20 keer per jaar gemaaid. Bij gazon met een laag recreatieve functie wordt sinusmaaien toegepast, hierbij is de kern toegankelijk voor recreatie. Gazon zonder recreatieve functie wordt verruigd en maximaal twee keer per jaar gemaaid. Een looppad kan eventueel gemaaid worden om wandelroutes vrij te houden. Na maaien blijft het maaisel 1 tot 2 weken liggen om zaadzetting de kans te geven. Afvoeren van maaisel ten behoeve van verschraling. (Plaatselijk) inzaaien van bloemenmengsel ten behoeve van kleur en variatie in het landschap Wegmeubilair moet zichtbaar en bruikbaar blijven. Denk aan bebording, paaltjes, bankjes en prullenbakken. Rondom wegmeubilair kan bloemenmengsel worden ingezaaid. Hierdoor is handmatig vrij maken van wegmeubilair minder arbeidsintensief.

Graslandbegroeiing •

•

Er wordt tweemaal per jaar gemaaid: - Voor zomerbloei: de eerste maaibeurt half mei tot half juni, de tweede begin september tot half oktober. - Voor voorjaarsbloei: de eerste maaibeurt half juni tot half juli, de tweede maaibeurt half september tot half oktober. Een variatie in voorjaars- en zomerbloei is wenselijk, hierdoor zijn er het hele seizoen bloeiende planten aanwezig. Dit is aantrekkelijk voor bewoners, maar ook voor (nectar minnende) insecten.

•

Voor meer acceptatie naar bewoners betreffende grasland en ruigtes, kan er gekozen worden om een (smalle) strook wél intensief te maaien, bijvoorbeeld langs doorgaande wegen of een wandelpad. Zo ziet de bewoner dat de gemeente niet nalatig is en het onderhoud bewust op deze manier uitvoert.

• •

Na maaien blijft het maaisel 1 tot 2 weken liggen om zaadzetting de kans te geven. Het maaisel afgevoerd ten behoeve van verschraling.

Op de volgende pagina een tabel met maaifrequenties op verschillende bodemtypes. Daaronder een tabel met verschillende maaimomenten per bodemtype.

Verschillende soorten sinusmaaien

31

Apr Droog Vochtig

Nat

Mei

Jun

Jul

Aug

Sep

Okt

Nov

Voedselarm Heide (Matig) voedselrijk, zomerbloei (Matig) voedselrijk, voorjaarsbloei Zeer voedselrijk Vochtig tot nat (Zeer) nat

Maaikalender

Frequentie

Tijdstip

Voedselarme, droge zandgrond 1x/ jaar.

Matig voedselrijke, vochthoudende grond

Zeer voedselrijke grond

Natte grond

2x/ jaar.

Eerste jaren 3x/ jaar.

Rond half september.

Voor zomerbloei: 1e Half mei - half juni 2e Begin september half oktober Voor voorjaarsbloei: 1e Half juni – half juli 2e Begin september – half oktober.

1e half mei 2e half juli 3e September – oktober.

Afhankelijk van omstandigheden 1-2x/ jaar. Zeer natte gronden: 1x in augustus of september

Spreiding van maaiperiodes geeft jaarrond bloei.

Meer dan 3x/ jaar is niet wenselijk. Door uitstoelen van het gras wordt de zode dichter. Deze manier van maaien een aantal jaar volhouden voor versneld verschralen.

Opmerkingen: 2x per jaar wanneer zode dicht raakt.

Bij intrede voedselarme soorten is 1x/ jaar maaien voldoende. Op lichte humusarme klei volstaat soms 1x/ jaar maaien. Overheersende grassoorten kunnen het best al in mei gemaaid worden. Houdt dit een aantal jaar vol.

Nat tot vochtige grond: 1e begin juli 2e september – oktober. 2x/ jaar geeft gewone dotterbloem, echte koekoeksbloem en grote ratelaar. 1x/ jaar geeft meer hoog opschietende planten zoals moerasspirea en grote wederik. In geval van orchideeën niet eerder dan augustus maaien. Op voedselrijke terreinen is 2x/ jaar maaien wenselijk. Zeker op kwel bevordert dit bloemenrijkdom. Op zeer voedselrijke grond geen grote bloemenrijkdom. Overweeg minder of niet te maaien en kruidige vegetatie te ontwikkelen.

32

BLOEMRIJK GRASLAND / TIJDELIJKE BLOEMVELDEN In nieuwe woonwijken of in pas aangelegde bermen kunnen pionier begroeiingen gebruikt worden om snel een aantrekkelijke bedekking te krijgen. •

•

Voor aanleg moet de grond bewerkt worden, omdat veel soorten alleen in kale grond ontkiemen. De grond moet goed doorlatend zijn, zonder storende lagen. Het is aan te raden om goed te ploegen, om zo de voedselarmere onderlaag boven te krijgen. Een richtlijn hierbij is dat de bovenste 20-30% voedselrijk is. Er kan gekozen worden voor eenjarige soorten of een mix van een- en tweejarige soorten. Het beheer dient hierbij aan te sluiten.

Eenjarige soorten: • • • •

De begroeiing in oktober maaien en maaisel afvoeren. Afvoeren van het maaisel gebeurt 1 tot 2 weken na het maaien, zodat de zaden goed de kans hebben gekregen los te komen van de plant. In het voorjaar de grond licht schoffelen (of schijfeggen/frezen bij grote oppervlaktes). De eerste jaren is bijzaaien nodig om de begroeiing in stand te houden. Na enkele jaren is er een zaadbank ontstaan waardoor bijzaaien niet meer nodig is.

Een- en tweejarige soorten: • • •

•

•

De begroeiing in oktober maaien en maaisel afvoeren. Maai met een hoge stoppel om beschadiging van de rozetten te voorkomen. Een maaihoogte van 10 tot 15 centimeter is wenselijk. In principe moet de grond elk jaar worden bewerkt (met uitzondering van voedselarme gronden, waar dit niet altijd nodig is). Veel pionierssoorten hebben open grond nodig om te ontkiemen. Door (selectief) te schoffelen blijft de grond open. Beheer zoveel mogelijk gefaseerd. Door (bijvoorbeeld) ieder jaar de ene helft om te werken en het volgende jaar de andere helft, wordt er variatie in het landschap gecreëerd. Op de ene helft staan vooral eenjarige en op de andere helft vooral tweejarigen. Ook hier geldt dat bijzaaien de eerste jaren nodig blijft.

RUIGTEKRUIDEN Ruigtekruiden zijn grofweg in twee groepen te onderscheiden: Zoom gebonden ruigtes, groeien vooral langs zomen en mantels van bossen. Deze ruigtes sluiten aan bij de natuurlijke opbouw van het bos. Voorbeelden van te verwachtte soorten zijn look-zonder-look, vingerhoedskruid, zevenblad, grote brandnetel, en fluitenkruid. Deze soorten gedijen goed in halfschaduwsituaties. Niet-zoom gebonden ruigtes, deze kunnen ook voorkomen langs bosranden, maar zijn hier niet specifiek aan gebonden. Hier ontwikkelen zich meer zon minnende soorten zoals boerenwormkruid, avondkoekoeksbloem, grote kaardenbol en late guldenroede.

33

• • •

• • • • • • •

De grond zo min mogelijk bewerken. Beheer zoveel mogelijk loslaten en laten ontwikkelen. Jaarlijks maaien is voor ruigtekruiden een tijdelijke maatregel, omdat maaien ten koste gaat van de ruigteontwikkeling. Soms hebben bewoners moeite met het ruige aanzicht, in praktijk worden deze ruigtes vaak toch jaarlijks gemaaid. Zorg dan dat het maaisel wordt afgevoerd, na verloop van tijd wordt de grond schraler en krijgen andere soorten de kans te groeien. Om bloemvorming te stimuleren kan er selectief worden ingegrepen en bloemvormende soorten aan te planten. Als soorten gaan woekeren (denk aan brandnetel en distel) selectief gaan beheren. Deze soorten komen in grote mate voor op (zeer) voedselrijke gronden. Voedselrijke gronden de eerste jaren vaker maaien (tot 1 keer per jaar, buiten het groeiseizoen) ten behoeve van verschraling. Bij een gewenste variatie van soorten eenmaal per 3 tot 5 jaar maaien. Bij ontstaan van houtige vegetatie eerder ingrijpen. De begroeiing in oktober maaien en maaisel afvoeren. Afvoeren van het maaisel gebeurt 1 tot 2 weken na het maaien, zodat de zaden goed de kans hebben gekregen los te komen van de plant.

Ruigtekruiden zijn concurrentiekrachtig. Dat betekent dat ze goed in staat zijn zich te vestigen en voor langere tijd te handhaven en dat niet alle soorten direct de tijd en ruimte krijgen zich te ontwikkelen. Ruigtekruiden zijn vaak veelvoorkomende soorten en daarmee niet meteen de meest aantrekkelijke en bloemrijke begroeiingen. Het kan soms lang duren voor zich een ruigte ontwikkeld die door bewoners wordt gewaardeerd. In dergelijke gevallen kan het zinvol zijn zelf soorten aan te brengen. Soorten kunnen het best worden ingezaaid op open, onbewerkte grond of tussen stoppels van kort gemaaid hooiland. Het is beter de grond niet te bewerken, hierdoor krijgen soorten als brandnetel en distel meer kans om te groeien.

34

STRUWEEL EN BOS(PLANTSOEN) • • •

• • • • •

Zorg voor (plaatselijk) voldoende licht op de bodem. Zorg voor variatie in structuur en patroon. Laat ontwikkelen; het vormen van een humeuze bosgrond met gezond bodemleven duurt zo’n 60 tot 100 jaar. Naarmate het bos ouder wordt neemt ook de structuurvariatie toe. Bomen worden verdrongen, sterven af en verjonging treedt op. Zorg voor voldoende rust om het bos te laten ontwikkelen. Laat bewust dood hout staan of liggen. Dit wordt plaatselijk bepaald in overweging met het reeds aanwezige dode hout. Stimuleer de vorming van microklimaat, plaatselijk afwijkende omstandigheden door verschil in reliëf, zonuren, vochtgehalte of wind. Bij aanplant kiezen voor plaatselijk voorkomende soorten. Alleen ingrijpen wanneer noodzakelijk.

Minimale afmeting voor ontwikkeling van struweel, met het gewenste beplantingspatroon

V.l.n.r.: laten staan van verruiging rondom bos en struweel t.b.v. een natuurlijke overgang

35

C. BOMENBELEID

1.

HUIDIGE SITUATIE

In dit hoofdstuk wordt het beheer en onderhoud van gemeentelijke: straatbomen, laanbomen, parkbomen en vormbomen behandeld. Het gaat om de bomen in het stedelijk en het landelijk gebied van de gemeente Stadskanaal. Niet behandeld worden beheergroepen die als oppervlakte worden beheerd, zoals bosplantsoen, houtwallen, singels en bossen. Bomen zijn als groenelement belangrijk. Zowel voor de beeldkwaliteit als voor de leefbaarheid. Belangrijk hierbij is de duurzame instandhouding van bomen, afgestemd op het groennetwerk.

KWALITEIT EN KWANTITEIT

KWANTITEIT Volgens het bestand Boomareaal Gemeente Stadskanaal bezit Gemeente Stadskanaal in totaal 30606 individueel te beheren bomen (stand 2021). Het is bekend dat dit bestand niet compleet is, maar het biedt wel een beeld van de huidige kwaliteit. Alle bomen in het bestand zijn hierbij meegenomen, ook de bomen waar incomplete of conflicterende data bijstaat. Er is uitgegaan van de wetenschappelijke namen. Voor alle bomen worden bij een inventarisatie de parameters zoals genoemd in tabel 1 opgenomen. Tabel 1 geeft weer wat de parameters zijn zoals ze nu in de dataset staan. Suggesties voor aanvullingen/aanpassingen staan in bijlage 3. Tabel 1. Parameters Data uit Boomareaal gemeente Stadskanaal Algemene informatie

Kroon

Stam

Wortels

ID (Ratio)

Afwijkingen kroon (Dummy)

Afwijkingen stam (Dummy)

Geen afwijking wortels (Dummy)

Plaats (Nominaal)

Dood hout (Dummy)

(Verborgen) holte/inrotting (Dummy)

Opdrukken verharding (Dummy)

Buurt (Nominaal)

Uitgescheurde/uitzakkende takken (Dummy)

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Stadskanaal&id=eefe1388-38e7-447f-a88a-28cd04cf886b