Bijlage III. OER bij Omgevingsvisie
Tekst van het document
20 december 2024
BI6497-MI-RP-241004-0921
27/93
Wat is mer, wat is MER en wat is OER? Mer staat voor ‘milieueffectrapportage’ en is de procedure waarbinnen een MER wordt opgesteld. MER staat voor ‘milieueffectrapport’ en bevat de resultaten van het onderzoek naar de (milieu)effecten binnen een mer. De toevoeging ‘plan’ (planMER) wil zeggen dat het om een MER voor een plan gaat, zoals een omgevingsvisie. De omgevingsvisie bevat de menselijke leefomgeving als geheel, dus zowel fysiek, economisch als sociaal. Dit vraagt om een breder georiënteerd proces dan een traditioneel MER. OER staat voor ‘omgevingseffectrapport’, waarin naast de milieueffecten ook andere omgevingseffecten, zoals sociale en economische, in beeld worden gebracht. We spreken daarom hier niet over een planMER maar over een OER. Voor de juridische juistheid wordt nog wel gesproken van een mer-procedure.
De omgevingsvisie beschrijft de ambities van de gemeente en wat de gemeente op hoofdlijnen gaat doen om die ambities te halen (het nieuwe beleid). Het OER beschrijft: De kwaliteiten van de leefomgeving (de huidige situatie en autonome ontwikkeling); De gevolgen van het beleid op de leefomgeving, en; Of het beleid bijdraagt aan het halen van de gestelde ambities. Bij de uitwerking van de omgevingsvisie heeft de gemeente ingezet op een proces met interactie tussen het uitwerken van de omgevingsvisie en het opstellen van het OER. Dit wordt een ontwerpend-OER genoemd. De interactie tussen beide bestaat uit regelmatige wederzijdse terugkoppeling tussen de beleidsontwikkeling aan de ene kant (omgevingsvisie) en de gevolgen ervan voor de leefomgeving aan de andere kant (mer). Op deze manier is het OER gebruikt om het beleid aan te scherpen en om beleidskeuzes te maken en aan te scherpen. De gemeente wil het OER ook gebruiken als basis voor het monitoren en bijsturen van het beleid tijdens de uitvoering.
1.3
De mer-procedure
In het OER zijn op basis van de mer-procedure de gevolgen van de omgevingsvisie op de leefomgeving in beeld gebracht. Die informatie moet gebruikt worden bij de besluitvorming over de omgevingsvisie. De mer-procedure is gebaseerd op Europese regelgeving. Het doel van mer is het bieden van voldoende informatie waarmee de gemeente Stadskanaal het milieu- en leefomgevingsbelang volwaardig en vroegtijdig in de plan- en besluitvorming over de omgevingsvisie kan betrekken. De mer-procedure voor de omgevingsvisie is verlopen in lijn met de wettelijke vereisten, deze is als volgt: 1. Kennisgeving van het voornemen door bevoegd gezag De mer-procedure is gestart met het delen van een kennisgeving voornemen met betrokken partijen. De kennisgeving voornemen is gedeeld met relevante partijen3. 2. Opstellen OER en Passende Beoordeling Vervolgens is het OER opgesteld. Omdat significante negatieve effecten op instandhoudingsdoelstellingen van de Natura 2000-gebieden in de omgeving van Stadskanaal op voorhand niet konden worden uitgesloten, is er een Passende Beoordeling uitgevoerd voor de ontwerp-omgevingsvisie (zie hoofdstuk 9 van dit OER). De Passende Beoordeling is een bijlage bij het OER (zie bijlage 6). 3
De volgende partijen zijn geraadpleegd: Provincie Groningen, Provincie Drenthe, Gemeente Aa en Hunze, Gemeente BorgerOdoorn, Gemeente Pekela, Gemeente Veendam, Gemeente Westerwolde, Omgevingsdienst Groningen, Veiligheidsregio Groningen, GGD Groningen, LTO Noord, Staatsbosbeheer, Enexis, TenneT, Natuur en Milieufederatie Groningen, Natuurmonumenten, VNO-NCW MKB Noord, Waterbedrijf Groningen, Waterschap Hunze en Aa’s, Menzis, Ondernemersvereniging Musselkanaal, Noorderpoort (mbo), Ubbo Emmius MKB 5 Managementadvies, Handelsvereniging Onstwedde, HOM Mussel, Huurdersvereniging De Koepel, Woonservice, Treant, Landbouwvereniging Ceres, Lefier en Centrum Stadskanaal.
20 december 2024
BI6497-MI-RP-241004-0921
28/93
3. Ter inzage leggen OER en ontwerp-omgevingsvisie Het OER wordt begin 2025 samen met de ontwerp-omgevingsvisie zes weken ter inzage gelegd. Iedereen heeft in deze zes weken de gelegenheid zienswijzen in te dienen. De Commissie voor de milieueffectrapportage toetst in deze periode de kwaliteit van het OER en beoordeelt of de juiste (milieu)informatie aanwezig is om een besluit over de omgevingsvisie te kunnen nemen. 4. Besluit en vervolg De omgevingsvisie en het OER worden vastgesteld door het bevoegd gezag, de gemeenteraad van de gemeente Stadskanaal.
1.4
Leeswijzer
Dit OER bestaat uit de volgende hoofdstukken: Hoofdstuk 2: De gemeente Stadskanaal: hoe, waar en wat? Hoofdstuk 3: Waar gaat de omgevingsvisie over en hoe is deze tot stand gekomen? Hoofdstuk 4: Hoe is de OER gemaakt? Hoofdstuk 5: Wat staat er in de foto van de leefomgeving? Hoofdstuk 6: Wat is de ontwerp-omgevingsvisie? Hoofdstuk 7: Wat zijn de gevolgen van de ontwerp-omgevingsvisie? Hoofdstuk 8: Wat zijn de gevolgen voor Natura 2000-gebieden? Hoofdstuk 9: Is het beleid in de ontwerp-omgevingsvisie consistent? Hoofdstuk 10: Draagt de ontwerp-omgevingsvisie bij aan het halen van de ambities? Hoofdstuk 11: Welke mitigerende maatregelen zijn mogelijk? Hoofdstuk 12: Wat komt er na het OER?
20 december 2024
BI6497-MI-RP-241004-0921
29/93
2
De gemeente Stadskanaal: hoe, waar en wat?
De gemeente Stadskanaal ligt in de provincie Groningen, vlak bij de Duitse grens, en is ontstaan op 1 januari 1969 door de samenvoeging van de voormalige gemeente Onstwedde en een deel van de voormalige gemeente Wildervank. De gemeente Stadskanaal is onderdeel van de regio Oost-Groningen, samen met de gemeenten Veendam, Pekela en Westerwolde. De gemeente heeft een totaaloppervlakte van 11.994 hectare, waarvan 11.763 hectare land en 231 hectare water [Alle cijfers, 2024] De gemeente Stadskanaal bestaat uit de plaatsen Alteveer, Berlage, Blekslage, Braamberg, Ceresdorp, Höchte, Holte, Horsten, Kopstukken, Mussel, Musselkanaal, Onstwedde, Oomsberg, Smeerling, Stadskanaal, Sterenborg, Tange, Ter Maarsch, Ter Wupping, Veenhuizen, Vledderhuizen, Vledderveen, Vosseberg en Wessinghuizen (zie Figuur 2.1).
Figuur 2.1: Kaart gemeente Stadskanaal [Atlas Leefomgeving, 2024]
De gemeente wordt verbonden met de omliggende gemeenten door de provinciale wegen N365, N366, N374 en N378. Er lopen geen snelwegen door de gemeente. Er bevindt zich geen actieve treinverbinding in de gemeente, wel de museumspoorlijn STAR tussen Stadskanaal en Veendam. De stadskern Stadskanaal is een regionaal knooppunt voor het openbaar vervoer waar buslijnen uit onder meer Winschoten, Onstwedde, Emmen, Hoogezand, Groningen, Gieten en Sellingen bij elkaar komen. In 2024 had de gemeente Stadskanaal 32.013 inwoners. De meeste inwoners zijn ouder dan 50 jaar, meer dan gemiddeld in Nederland. Het aantal inwoners jonger dan 50 jaar ligt onder het landelijk gemiddelde (zie Figuur 2.2). De verhouding man en vrouw is nagenoeg gelijk [CBS, 2024c]. Verder is in de gemeente sprake van een krimp van -3,8 per duizend inwoners. De prognose voor tussen 2021 en 2035 is dat de gemeente verder krimpt met 6,75% [CBS, 2024d].
Er wonen 14.765 huishoudens in de gemeente Stadskanaal [Alle Cijfers, 2024]. In de gemeente Stadskanaal bestaat, in 2024, 17,6% van de huishoudens uit alleenwonenden, 23,4% van de Figuur 2.2: Leeftijdsopbouw gemeente Stadskanaal huishoudens zijn eenoudergezinnen en 15,1% van [CBS,2024c] de huishoudens zijn gezinnen met drie of meer kinderen [CBS, 2024e]. De gemiddelde dichtheid van adressen is 840 adressen per km2 [Alle Cijfers, 2024].
20 december 2024
BI6497-MI-RP-241004-0921
30/93
3
Waar gaat de omgevingsvisie over en hoe is deze gemaakt?
3.1
Totstandkoming van de omgevingsvisie
In de omgevingsvisie legt de gemeente Stadskanaal haar ambities en beleidsdoelen vast voor de fysieke leefomgeving. Het is een visie voor de lange termijn, 2040 en verder. Ruimtelijke keuzes die nu worden gemaakt, hebben voor vele jaren invloed op de ruimtelijke inrichting van de gemeente. Het is daarom belangrijk om te bepalen wat voor gemeente Stadskanaal wil zijn en alle keuzes daaraan te laten bijdragen. De nieuwe omgevingsvisie is een navolging op het Structuurplan uit 1998 en de sinds 2017 bestaande koers ‘Stadskanaal Koersvast, Nait soezen, moar doun’. Dit laatste document wordt verder uitgewerkt richting de omgevingsvisie. De gemeente Stadskanaal heeft bij het opstellen van de nieuwe omgevingsvisie als eerste de kernkwaliteiten van de gemeente bepaald (voor het proces, zie Figuur 3.1). Dit vormt de basis voor de omgevingsvisie. Het uitgangspunt dat is dat zij haar kernkwaliteiten wil behouden en versterken en water en bodem sturend laten zijn bij keuzes.
Figuur 3.1: Proces van de omgevingsvisie Stadskanaal
3.2
De inhoud van de omgevingsvisie
De gemeente vindt het belangrijk om iedereen een thuis te bieden. Daarom wil zij zich inzetten op: Voldoende en kwalitatief goed woningaanbod voor iedere doelgroep in een groene en gezonde leefomgeving; Optimaal ruimtegebruik en minimaliseren aantasting van het (open) landschap; Waardering voor landschap, natuur en cultuurhistorie; Bereikbare kernen en stimuleren duurzame vormen van mobiliteit; Samenwerkende kernen en regio, centrum voor maakindustrie; Focus op leefbaarheid en toekomstbestendige (basis)voorzieningen. De omgevingsvisie is opgebouwd op basis van een vijftal hoofdthema's: Landbouw en landschap; Natuur en recreatie; Wonen en bedrijvigheid; Veiligheid en gezondheid, en;
20 december 2024
BI6497-MI-RP-241004-0921
31/93
Bereikbaarheid en mobiliteit.
Deze thema’s zijn toegelicht aan de hand van een drietal pijlers: Duurzaamheid; Leefbaarheid, en; Water en bodem sturend.
3.3
Visie en ambities
In de ontwerp-omgevingsvisie zijn de visie en ambities van de gemeente Stadskanaal beschreven. Er zijn zeven ambities. Deze zijn te zien in Tabel 3.1. Tabel 3.1: Ambities van de gemeente Stadskanaal
Ambitie
Ontwerp-omgevingsvisie
1
Voldoende en kwalitatief goed woningaanbod voor iedere doelgroep in een groene en gezonde leefomgeving
Vanuit onder meer Nij Begun en Regio Deal Oost-Groningen willen het Rijk, provincie en de gemeente investeren om de regio toekomstbestendig te maken. Wij willen voor alle doelgroepen een aantrekkelijke woongemeente zijn, ook voor hen die meer aandacht nodig hebben. Hierbij zijn ruimtelijke kwaliteit, duurzaamheid en toegankelijke openbare voorzieningen belangrijk. Met een groene woon- en leefomgeving willen we onze inwoners stimuleren en uitnodigen om meer te bewegen en buurtgenoten te ontmoeten.
2
Optimaal ruimtegebruik en minimaliseren aantasting van het (open) landschap
Ons (open) landschap in de gemeente is kenmerkend en tekent onze geschiedenis: dit koesteren en versterken we. We zijn zuinig op onze landbouwsector en bieden ruimte voor innovatieve ontwikkelingen, passend bij de bodem, het watersysteem en landschap. Bij alle ruimtelijke ingrepen zorgen we voor een zo minimaal mogelijke impact op het landschap. Energieopwekking vindt daarom alleen plaats in daarvoor reeds aangewezen gebieden en kleinschalig lokaal. Onze ruimte is schaars, dus we kijken ook naar herstructurering en herbestemming van gebieden en locaties die hun functie of aantrekkelijkheid hebben verloren.
3
Waardering voor landschap, natuur en cultuurhistorie
Onze inwoners en bezoekers moeten kunnen genieten van onze natuur op water, land en cultuurhistorisch erfgoed. Hier zijn we trots op en dat willen we beschermen en benutten. We kijken goed naar de samenhang tussen wat onze natuur en het gehele watersysteem aankan en welke behoeften we hebben met recreatie en de vrijetijdseconomie. De kenmerkende landschappelijke structuur door veenontginning en het meer gesloten en bosrijke deel van onze gemeente op de zandgronden blijven goed zichtbaar.
4
Bereikbare kernen en stimuleren duurzame vormen van mobiliteit
Wij rekenen op de komst van de spoorlijn vanuit Groningen via Veendam naar Stadskanaal en in een later stadium de realisatie van de Nedersaksenlijn. Hierdoor gaat het toekomstige station Stadskanaal als regionale mobiliteitshub dienen op het Mercurius Businesspark. Daarnaast willen we dat al onze kernen goed bereikbaar blijven met het openbaar vervoer of andere vormen van duurzame (deel)mobiliteit. We investeren primair in goed onderhouden fiets- en wandelverbindingen en hebben oog voor kwetsbare verkeersdeelnemers. De auto blijft nodig voor de verbinding tussen kernen, maar de focus ligt op duurzamere alternatieven.
20 december 2024
BI6497-MI-RP-241004-0921
32/93
Ambitie
Ontwerp-omgevingsvisie
5
Samenwerkende kernen en regio, Stadskanaal als centrum voor maakindustrie
Wij blijven een gemeente waarin ruimte is voor duurzame innovaties, maakindustrie, detailhandel en MKB. Ook kijken wij over onze grenzen heen voor verdere samenwerking op toeristisch gebied, maar ook voor de bouw van woningen, bedrijvigheid en onderwijs. Wij sluiten ons aan bij de ontwikkelingen vanuit het Masterplan Oost-Groningen, Masterplan Regiocentra, het ruimtelijkeeconomische perspectief op de N366-regio en de Toekomstagenda Groningen: Masterplan Campussen voor het kennis- en innovatie ecosysteem van de regio Groningen en ons regionale onderwijsaanbod voor jongeren.
6
Focus op leefbaarheid en toekomstbestendige (basis)voorzieningen
Wij zetten in op een aantrekkelijke en leefbare gemeente voor al onze inwoners, van jong tot oud. We sluiten ons hierbij aan op de ontwikkelingen vanuit het Masterplan Oost-Groningen. We vinden het belangrijk dat iedereen een actief en zelfstandig leven kan leiden, waarin we onze welvaart en ons welzijn verbeteren. De komst van de Nedersaksenlijn is hierin van groot belang. Wij willen toe naar toekomstbestendige en toegankelijke (basis)voorzieningen voor iedereen: bereikbare, toereikende en goede gezondheidszorg, onderwijs, supermarkten, sociale ontmoetingsplekken, cultuur-, sport- en welzijnsaanbod.
7
Duurzaamheid en circulariteit
Onze doelstelling is om energieneutraal te zijn in 2050. De vraag is daarbij hoe we dit gaan realiseren en wat haalbaar is qua duurzame opwek met zon en wind. De doelen uit het klimaatakkoord vertalen we naar onze gemeente met de bijbehorende doelstellingen; 55% reductie van broeikasgassen in 2030 ten opzichte van 1990; In 2050 is onze uitstoot van broeikasgassen netto-nul. Netto-nul betekent dat de totale uitstoot van broeikasgassen in onze gemeente gelijk is aan, of lager is dan de hoeveelheid die zij uit de atmosfeer verwijdert. Een forse reductie ten opzichte van 1990 is de afgelopen jaren al gerealiseerd, 52% in 2021. Het verder terugdringen van de uitstoot wordt wel steeds complexer. Duurzaamheid is breder dan klimaat en energie. Het gaat bijvoorbeeld ook over circulariteit, minder afval en minder gebruik van (primaire) grondstoffen.
20 december 2024
BI6497-MI-RP-241004-0921
33/93
4
Hoe is het OER gemaakt?
4.1
Algemene aanpak
Het OER bij de omgevingsvisie Stadskanaal geeft inzicht in: 1. De kwaliteiten van de leefomgeving van de gemeente Hoe staat de leefomgeving in de gemeente Stadskanaal er op dit moment voor? Dat is beschreven in de ‘foto van de leefomgeving’ en vormt de referentiesituatie van dit OER. De referentiesituatie is zowel de huidige situatie als de autonome ontwikkeling (dit is bestaand beleid waarover al besluiten zijn genomen). De foto van de leefomgeving is opgenomen in bijlage 1 van dit OER. De huidige situatie laat zien hoe het er op dit moment voor staat in de gemeente. De autonome ontwikkeling is de situatie in 2030 bij ongewijzigd voortzetten van het vastgestelde beleid. Daar waar mogelijk wordt een doorkijk gemaakt naar 2040. Uit de foto van de leefomgeving blijkt waar het de leefomgeving nu ‘op orde’ is en waar er nu en bij bestaand, ongewijzigd beleid knelpunten of problemen verwacht worden. In hoofdstuk 5 zijn de belangrijkste conclusies uit de foto van de leefomgeving beschreven. 2. De gevolgen van het beleid op de leefomgeving Dit laat zien wat de verwachte gevolgen zijn van het nieuwe beleid wat onderdeel uitmaakt van de ontwerp-omgevingsvisie voor de ruimtelijke ontwikkelingen in de gemeente Stadskanaal en in hoeverre dat de autonome trends de kwaliteiten van de leefomgeving beïnvloeden.
Om dit te kunnen beoordelen moet de omgevingsvisie voldoende concrete uitspraken bevatten van nieuw beleid en waar een relatie met de leefomgeving mee gelegd kan worden. 3. Of het beleid bijdraagt aan het halen van de gestelde ambities Dit laat zien in hoeverre verwacht wordt dat het nieuwe beleid bijdraagt aan het halen van de ambities die met de omgevingsvisie nagestreefd worden.
4.2
Proces en aanpak
Onderstaand Figuur 4.1 geeft het proces van dit OER schematisch weer, waarbij ook de interactie met de omgevingsvisie te zien is. In deze paragraaf worden de stappen op hoofdlijnen beschreven. In de overige paragrafen van dit hoofdstuk worden deze stappen uitgebreider beschreven. Kennisgeving voornemen Het kennisgeving voornemen beschrijft in het kort de kenmerken van het proces van de omgevingsvisie en wat er in het OER onderzocht gaat worden. Het kennisgeving voornemen is gedeeld met de belangrijkste stakeholders (zie paragraaf 1.3). Beoordelingskader In het beoordelingskader zijn beoordelingsaspecten opgenomen die in dit OER beoordeeld zijn. Het vormt daarmee het kader voor de beschrijving van de huidige situatie en de autonome ontwikkelingen en de effecten van de omgevingsvisie. Foto van de leefomgeving In de ‘foto van de leefomgeving’ zijn de huidige situatie en autonome ontwikkeling tot 2030 beschreven voor de beoordelingsaspecten zoals opgenomen in het beoordelingskader. Autonome ontwikkelingen zijn trends, ontwikkelingen en vigerend beleid. Het is opgesteld op basis van de best beschikbare actuele informatie, data en toekomst-prognoses. Aanvullend is een doorkijk gemaakt naar 2040.
20 december 2024
BI6497-MI-RP-241004-0921
34/93
Effectbeoordeling concept-omgevingsvisie In het OER is eerst de concept-omgevingsvisie beoordeeld. Dit is gedaan aan de hand van het beoordelingskader. Effectbeoordeling ontwerp-omgevingsvisie De resultaten van de effectbeoordeling van de concept-omgevingsvisie heeft de gemeente gebruikt voor het aanscherpen van de omgevingsvisie naar een ontwerp-omgevingsvisie. Dit is één omvattend geheel van strategische, richtinggevende hoofdlijnen voor nieuw omgevingsbeleid. Aan de hand van het beoordelingskader zijn de effecten van het nieuwe beleid in beeld gebracht. Passende Beoordeling Natura 2000 Omdat op voorhand niet uitgesloten kon worden dat het nieuwe beleid tot significante negatieve effecten in Natura 2000-gebieden leidt, is een Passende Beoordeling opgesteld. Daarin is beoordeeld of het nieuwe beleid tot significante negatieve effecten op de instandhoudingsdoelen van Natura 2000gebieden kan leiden en zo ja, op welke manier die effecten voorkomen kunnen worden (‘mitigerende maatregelen’). Botsproeven en mitigerende maatregelen Met zogenaamde ‘botsproeven’ is beoordeeld in hoeverre het nieuwe beleid consistent is en of ze ruimtelijk gezien naast elkaar kunnen bestaan. Er is beoordeeld of de verschillende beleidsonderdelen elkaar versterken en conflicteren. Voor de ontwerpomgevingsvisie zijn botsproeven uitgevoerd.
Voor leefomgevingsaspecten waar het nieuwe beleid risico’s oplevert op negatieve effecten, en waar er ondanks het nieuwe beleid nog sprake is van een tekortschietend kwaliteitsniveau mogelijkheden voor Figuur 4.1: Processchema omgevingsvisie en OER gemeente verdere verbetering gegeven. Dat is gedaan in de Stadskanaal vorm van beleidsopties of concrete mitigerende maatregelen. Doelbereik Op basis van de beoordelingsaspecten van het OER die samenhangen met de ambities van de omgevingsvisie, is beoordeeld in hoeverre het nieuwe beleid bijdraagt aan het behalen van die ambities. De concept-omgevingsvisie en de ontwerp-omgevingsvisie zijn beide beoordeeld op doelbereik. Monitoring Monitoring is een belangrijk onderdeel van de omgevingsvisie volgens de Omgevingswet. Door middel van monitoring worden de effecten van het beleid uit de omgevingsvisie inzichtelijk en wordt de kans geboden om tijdig bij te sturen in de gewenste richting. Monitoring maakt geen onderdeel uit van dit OER, wel is er
20 december 2024
BI6497-MI-RP-241004-0921
35/93
een aanzet gegeven. In paragraaf 12.3 wordt hier nader op ingegaan als onderdeel van het vervolg op dit OER.
4.3
Het beoordelingskader
De kwaliteiten van de leefomgeving en de effecten van de omgevingsvisie zijn in beeld gebracht aan de hand van het beoordelingskader (zie Tabel 4.1). Het beoordelingskader volgt de brede en integrale benadering uit de Omgevingswet. Dit betekent dat naast de thema’s binnen de fysieke leefomgeving het beoordelingskader ook sociale en economische thema’s bevat. Met een dergelijk breed beoordelingskader kan het OER daadwerkelijk bijdragen aan een goede en brede weging van alle relevante belangen in de omgevingsvisie van de gemeente Stadskanaal. Het beoordelingskader is het resultaat van een analyse van opgaven in de fysieke leefomgeving en de ambities voor de omgevingsvisie. Bij het opstellen van te beschouwen beoordelingsaspecten is ook in ogenschouw genomen welke gegevens er beschikbaar waren. Tabel 4.1: Beoordelingskader
Hoofdthema
Sub-thema
Beoordelingsaspect
Wonen en bedrijvigheid
Wonen
Woningaanbod en -behoefte
Economie
Werkgelegenheid en werklocaties en bedrijventerreinen Grondstoffen en circulariteit, duurzame energieopwekking en duurzame woningen Bereikbaarheid en doorstroming, openbaar vervoer, fiets- en wandelnetwerk en duurzame en slimme mobiliteit Landschappelijke waarden en archeologische en cultuurhistorische waarden Landbouw
Duurzaamheid Bereikbaarheid en mobiliteit
Mobiliteit
Landschap en landbouw
Landschap en cultureel erfgoed Landbouw
Natuur en recreatie
Veiligheid en gezondheid
Natuur Bodem en water
Natura 2000-gebieden, Natuurnetwerk Nederland en biodiversiteit Bodem, grondwater en oppervlaktewater
Recreatie
Vrijetijdseconomie en toerisme
Veiligheid
Externe veiligheid, sociale veiligheid en verkeersveiligheid Gezonde leefstijl, gezonde leefomgeving, maatschappelijke basisvoorzieningen en maatschappelijke deelname Geluidhinder, luchtkwaliteit en geurhinder
Gezondheid en welzijn
Omgeving Klimaat
4.4
Broeikasgassen, hittestress, droogte en wateroverlast door hemelwater
De foto van de leefomgeving
De foto van de leefomgeving beschrijft de staat van de leefomgeving in de gemeente Stadskanaal. Hierbij wordt de huidige situatie en de autonome ontwikkeling tot 2030 gemeentebreed beschreven, inclusief een doorkijk naar 2040. De huidige situatie en de autonome ontwikkeling vormen samen de referentiesituatie voor dit OER. De beschrijving van de huidige situatie en de autonome ontwikkeling is in samengevatte en visuele vorm weergeven in het rad van de leefomgeving, in de vorm van kwaliteitsniveaus hoe de leefomgeving ervoor staat (zie Figuur 4.3).
20 december 2024
BI6497-MI-RP-241004-0921
36/93
Wijze van beschrijven van de referentiesituatie De huidige situatie en autonome ontwikkeling zijn beschreven en er is een kwaliteitsniveau toegekend. Daarmee is een overzichtelijk beeld ontstaan van waar de leefomgeving gemeentebreed op orde is, waar er problemen en knelpunten optreden en wat de autonome trends daarin zijn. Voor de toekenning van een kwaliteitsniveau aan de beoordelingsaspecten is per beoordelingsaspect een schaallat gedefinieerd. Op basis van deze schaallat is een kwaliteitsniveau toegekend aan de huidige situatie en de autonome ontwikkeling. Over het algemeen: bij kwaliteitsniveau ‘groen’ is overwegend sprake van een goede kwaliteit, dat wil zeggen: er is geen sprake van overschrijding van wettelijke of beleidsnormen, knelpunten of anderszins. Bij kwaliteitsniveau ‘rood’ is sprake van overwegend slechte kwaliteit, dat wil zeggen: er is sprake van overschrijding van normen of knelpunten. Bij kwaliteitsniveau ‘oranje’ is er sprake van een wisselend beeld ten aanzien van de aanwezigheid van problemen en/of het risico op problemen, de kwaliteit zit dan tussen groen en rood in. Rad van de leefomgeving De resultaten van de beoordeling van de huidige situatie en autonome ontwikkeling worden weergeven in het zogenaamde rad van de leefomgeving.
Het rad visualiseert hoe de kwaliteit van de leefomgeving er in de gemeente Stadskanaal voor staat voor alle thema’s en beoordelingsaspecten. In de beoordeling van de beoordelingsaspecten zijn de volgende kwaliteitsniveaus gehanteerd: Gemeentebreed overwegend geen sprake van knelpunten of problemen (‘goed’) Gemeentebreed overwegend wisselend sprake van wel en geen knelpunten/problemen of risico (‘oranje’) Gemeentebreed overwegend sprake van knelpunten/problemen (‘slecht’) In het rad wordt de huidige situatie weergeven door de witte aaneengesloten lijn, de autonome ontwikkeling wordt weergeven door de donkerblauwe stippellijn.
De navolgbaarheid van de ‘foto van de leefomgeving’ Voor het zo objectief, navolgbaar en reproduceerbaar mogelijk toekennen van kwaliteitsniveaus zijn de volgende factoren bepalend: 1. Beschikbare informatie en status daarvan; 2. Beschikbare referentiewaarde voor het definiëren van een groen, oranje en rood kwaliteitsniveau; 3. Waardering van de autonome ontwikkeling. Deze drie factoren worden hieronder verder toegelicht. 1. Beschikbare informatie en status daarvan Er wordt onderscheid gemaakt in drie verschillende vormen van beschikbare informatie: 1. Kwantitatieve informatie: dit betreft cijfermatige informatie, bijvoorbeeld data uit rekenmodellen of meetgegevens. 2. Kwalitatieve informatie: dit betreft niet-cijfermatige informatie, bijvoorbeeld kaartmaterieel met landschapstypen. 3. Expert judgement: in dit geval is er geen kwantitatieve of kwalitatieve informatie beschikbaar en wordt teruggevallen op het oordeel van een expert. Over het algemeen geldt dat kwantitatieve informatie het meest objectief, navolgbaar en reproduceerbaar is, en expert judgement het minst. Kwalitatieve informatie zit er tussenin. Er is daarom gestreefd om de beoordeling zoveel mogelijk op basis van objectieve, kwantitatieve informatie te baseren. Bij beoordelingsaspecten waar dat niet beschikbaar is, is teruggevallen op kwalitatieve informatie. Daar waar
20 december 2024
BI6497-MI-RP-241004-0921
37/93
ook geen kwalitatieve informatie beschikbaar is, is teruggevallen op expert judgement. In de foto van de leefomgeving (zie bijlage 1) is per beoordelingsaspect aangegeven welk type informatie is gebruikt. Bronvermelding De leefomgevingskwaliteiten voor de huidige situatie en de autonome ontwikkeling zijn in beeld gebracht op basis van beschikbare (cijfermatige en kwalitatieve) informatie bij de gemeente Stadskanaal, de provincie Groningen, de Omgevingsdienst Groningen en openbare bronnen. Per thema en beoordelingsaspect is aangegeven welke bronnen specifiek zijn gebruikt. In de beschouwing van de autonome ontwikkeling zijn de gevolgen van verschillende trends en ontwikkelingen voor de verschillende beoordelingsaspecten meegewogen, zoals technologische ontwikkelingen (zoals in mobiliteit en digitalisering), maatschappelijke ontwikkelingen (zoals ontwikkeling van de economie en het aantal huishoudens) en andere autonome trends die de kwaliteit van de fysieke leefomgeving beïnvloeden (zoals klimaatverandering). Ook is meegewogen wat de verwachte invloed is als het bestaande beleid wordt voortgezet. Waar mogelijk worden belangrijke onzekerheden expliciet benoemd (denk bijvoorbeeld aan de ontwikkeling van schone, emissieloze voertuigtechnologie).
2. Beschikbare referentiewaarde voor het definiëren van een groen, oranje en rood kwaliteitsniveau Onder referentiewaarde wordt hier verstaan een waarde waaraan een kwaliteitsniveau wordt gerelateerd. Hierbij is onderscheid gemaakt in: 1. Wettelijke normen; 2. Vastgestelde beleidsnormen of -doelstellingen 3. Advieswaarden van instituten (bijvoorbeeld GGD, RIVM, WHO); 4. Vraag versus aanbod (vanuit maatschappij, markt); 5. Benchmark ten opzichte van gemeentelijke doelstellingen/ambities; 6. Benchmark ten opzichte van landelijk gemiddelde, tijdreeksen (ontwikkelingen van de indicator over de afgelopen tijd) en geografische vergelijkingen (cijfers en trends van vergelijkbare gemeenten of de provincie Groningen); 7. Expert judgement. Bovenstaande opsomming moet als rangorde gezien worden qua objectiviteit, navolgbaarheid en reproduceerbaarheid. Per beoordelingsaspect is het afgelopen als een ladder, te beginnen bij 1 en eindigen bij 7. Daar waar er wettelijke normen beschikbaar zijn, zijn die gehanteerd. Bij afwezigheid van wettelijke normen is teruggevallen op vastgestelde beleidsnormen en zo verder. Daar waar geen enkele andere referentie beschikbaar is om een kwaliteitsniveau aan te relateren, is teruggevallen op expert judgement. In de hoofdstukken met de resultaten van de beoordeling zijn telkens aan het begin de gehanteerde informatie en referentiewaarde gedefinieerd.
Voorbeeld schaallat kwaliteitsniveau: luchtkwaliteit Binnen het thema ‘aangenaam leven’ en sub-thema ‘milieu’ is één van de beoordelingsaspecten ‘luchtkwaliteit’. Het beoordelingscriterium daarbij is de concentratie van en blootstelling aan fijnstof (PM10, PM2,5) en stikstofdioxide (NO2). Beschikbare informatie: kwantitatief, concentratiekaarten op basis van modelberekeningen. Referentiewaarde: wettelijke normen (grenswaarden Wet milieubeheer) en gezondheidskundige advieswaarden (WHO). Hiermee is voor dit aspect kwantitatieve informatie beschikbaar en wettelijke normen en gezondheidskundige advieswaarden als referentiewaarden voor de definitie van kwaliteitsniveaus. Op basis hiervan is de onderstaande schaallat voor kwaliteitsniveaus toegekend.
20 december 2024
BI6497-MI-RP-241004-0921
38/93
Tabel 4.2: Voorbeeld schaallat kwaliteitsniveau: luchtkwaliteit
Kwaliteitsniveau
Luchtkwaliteit
Groen
Wettelijke grenswaarden worden overal behaald en WHO-advieswaarden worden (zo goed als) overal behaald.
Oranje
Wettelijke grenswaarden worden overal of bijna overal behaald, WHO-advieswaarden worden niet gehaald.
Rood
Op meerdere locaties worden wettelijke grenswaarden overschreden.
Op basis van de beschikbare kwantitatieve informatie en de gedefinieerde schaallat is het kwaliteitsniveau toegekend voor de huidige situatie en de autonome ontwikkeling. Het toegekende kwaliteitsniveau is een gemeentebreed beeld, daar waar er specifieke relevante afwijkingen zijn van het gemeente brede beeld wordt dat in de onderbouwende beschrijving benoemd. De toegekende kwaliteitsniveaus zijn voor alle beoordelingsaspecten in het Figuur 4.2: Algemene schaallat van de beoordelingsaspecten zoals visueel ‘rad van de leefomgeving’ toegekend, weergegeven in een uitsnede van het Rad van de leefomgeving zoals in Figuur 4.2 weergegeven. 3. Waardering autonome ontwikkeling Bij de beschouwing van beoordelingsaspecten is een waardering gegeven aan de autonome ontwikkeling, op basis van een kwalitatieve inschatting van ontwikkelingen die optreden als gevolg van: De mate waarin autonome trends en ontwikkelingen leiden tot een vooruitgang of achteruitgang van de huidige situatie, zoals demografische veranderingen, klimaatveranderingen en veranderingen in de woningmarkt. De mate waarin voortzetting van bestaand (gemeentelijk) beleid leidt tot een vooruitgang of achteruitgang.
De mate waarin besluiten over plannen, programma’s en projecten die worden geïnitieerd door andere partijen zoals Rijkswaterstaat, het Waterschap Hunze en Aa’s en andere overheden leidt tot een vooruitgang of achteruitgang. Toekomstjaar autonome ontwikkeling De omgevingsvisie Stadskanaal is gericht op 2040. Omdat de meeste beschikbare informatie over autonome trends of prognoses voor leefomgevingsaspecten niet verder gaan dan 2030 of omdat de onzekerheidsmarge na 2030 groot wordt, is in het OER 2030 in beginsel als toekomstjaar gehanteerd. Aanvullend is een doorkijk gegeven richting 2040.
20 december 2024
BI6497-MI-RP-241004-0921
39/93
Figuur 4.3: Rad van de leefomgeving voor de gemeente Stadskanaal (zonder invulling)
20 december 2024
BI6497-MI-RP-241004-0921
40/93
4.5
De effectbeoordeling
Het OER toetst het nieuwe beleid uit de omgevingsvisie op effecten; dit heet de effectbeoordeling. De gemeente Stadskanaal heeft ervoor gekozen de concept-omgevingsvisie te laten beoordelen. De resultaten hiervan zijn te lezen in bijlage 3 en paragraaf 6.1. De beoordelingsmethodiek Voor de beoordeling van het nieuwe beleid geldt dat er enkel beleidsuitspraken beoordeeld worden die nieuw en concreet genoeg zijn en dat er zicht is op de uitvoering (zie Tabel 4.3). Dit beleid moet echter nog wel verder geconcretiseerd worden in vervolgplannen, -programma’s en -besluiten. In dit stadium kunnen effecten van het nieuwe beleid nog niet kwantitatief beschouwd worden, dus er is gekozen voor een kwalitatieve beschouwing. De effecten zijn beschreven in kansen op positieve effecten (hierna: kansen) en risico’s op negatieve effecten (hierna: risico’s). Deze effecten hoeven niet daadwerkelijk op te treden, maar ze geven wel een indicatie van de mogelijke gevolgen van het nieuwe beleid. Deze informatie voorziet de makers van de omgevingsvisie van input over hun nieuwe beleid. Doordat de gemeente Stadskanaal heeft gekozen een concept-omgevingsvisie voordat er een ontwerp-omgevingsvisie is, kan de gemeente tijdig bijsturen en mogelijke negatieve effecten mitigeren.
Of het effect daadwerkelijk optreedt, is onder meer afhankelijk van de precieze beleidsinvulling en concretisering van het beleid in bijvoorbeeld een omgevingsplan of omgevingsprogramma. Tabel 4.3: Categorisering beleid uit omgevingsvisie
Categorie
Toelichting
Methode
Ambitie
Geen beleidskeuze maar een ambitie (wat is de stip op de horizon?)
Geen effectbeoordeling. De beleidskeuze worden wel afgezet tegen de ambities (mate van doelbereik)
Voortzetting bestaand beleid
Beleidskeuze die voortzetting is van bestaand beleid
Geen effectbeoordeling. De verandering ten opzichte van de referentiesituatie is per definitie gelijk aan ‘0’, de referentiesituatie is immer situatie o.b.v. voortzetten bestaand beleid.
Concreet besluit
Beleidskeuze die nieuw is en dermate concreet, dat er zicht is op de uitvoering
Effectbeoordeling mogelijk. Dit wordt gedaan o.b.v. de mate waarin keuzes nu al kunnen leiden tot een verandering in de mate waarin ambities voor beoordelingsaspecten uit het rad van de leefomgeving worden bereikt
Principe besluit
Beleidskeuze die nieuw is en dermate globaal, dat een nadere afweging van keuzes in vervolgbesluiten nodig is voor zicht op uitvoering. Het kader voor de te nemen vervolgbesluiten is in zicht.
Effectbeoordeling mogelijk. Dit wordt gedaan o.b.v. een beschouwing van kansen en risico’s die relevant zijn voor vervolgbesluiten, gezien de gevolgen die toekomstige keuzes kunnen hebben voor het bereiken van de ambities voor indicatoren uit het rad van de leefomgeving.
Proces besluit
Beleidskeuze die nieuw is en intentie betreft om een stap te zetten in een proces dat kan leiden tot nieuw beleid.
Geen effectbeoordeling Effecten zijn niet in te schatten omdat de aard van eventuele vervolgbesluiten nog onduidelijk is (bijv. de gemeente Stadskanaal wil onderzoeken of …).
Scoping van de beoordelingsaspecten Het nieuwe (voorgenomen) beleid bestaat uit meerdere beleidsuitspraken die over bepaalde thema’s gaan. Voorbeelden van thema’s zijn klimaat, wonen en landbouw. Voorafgaand aan de effectbeoordeling is er op basis van expert judgement bepaald met welke beoordelingsaspecten uit de foto van de leefomgeving de beleidsuitspraak raakvlakken heeft. Dit heet scoping. Het kan zijn dat een beoordelingsaspect
20 december 2024
BI6497-MI-RP-241004-0921
41/93
gerelateerd is aan meerdere beleidsuitspraken. In bijlage 2 een tabel opgenomen die de relatie laat zien tussen de thema’s van het nieuwe beleid en de beoordelingsaspecten. Alleen het beoordelingsaspect duurzame energieopwekking en energiebesparing uit de foto van de leefomgeving is niet gerelateerd aan een beleidsuitspraak. Alle andere beoordelingsaspecten zijn gerelateerd aan tenminste één beleidsuitspraak. De beoordeling Elke beleidsuitspraak is vervolgens enkel op deze beoordelingsaspecten beoordeeld in termen van kansen op positieve effecten en risico’s op negatieve effecten. Het kan ook zijn dat er wel een relatie is maar dat er nagenoeg geen effect te verwachten is. In enkele gevallen is er sprake van zowel kansen als risico’s. In deze gevallen is per saldo op basis van expert judgement een afweging gemaakt of er sprake is van overwegend kansen of risico’s. Voor de beoordeling is een vijfpuntschaal gehanteerd, deze is weergeven in Tabel 4.4. Tabel 4.4: Gehanteerde scoringstabel bij effectbeoordeling
Score
Definitie
++
Zeer grote kans op een positief effect
+
Kans op een positief effect
-
Risico op een negatief effect
--
Zeer groot risico op negatief effect
0
Nagenoeg geen effect
n.v.t.
Geen raakvlak tussen beleidsuitspraak en beoordelingsaspect
De effecten in het rad van de leefomgeving De kansen en de risico’s zijn geprojecteerd in het rad van de leefomgeving. Dit geeft, per beoordelingsaspect, inzicht in de ontwikkeling van het nieuwe beleid ten opzichte van de referentiesituatie. Op basis van deze informatie is in één oogopslag zichtbaar of de omgevingsvisie leidt tot een relatieve kwaliteitsverbetering of -verslechtering ten opzichte van de referentiesituatie. Het gaat om een inschatting van het nieuwe kwaliteitsniveau op basis van de relatieve ontwikkeling. De nadruk ligt hierbij op de verbeteringen en verslechteringen ten opzichte van de referentiesituatie in plaats van op de nieuwe kwaliteitsniveaus. Door de resultaten van de effectbeoordeling van de concept-omgevingsvisie in het rad van de leefomgeving te projecteren, is ook zichtbaar op welke beoordelingsaspecten aanvullende maatregelen genomen moeten worden om de leefomgeving verder te verbeteren. De effectbeoordeling van de conceptomgevingsvisie ten opzichte van de referentiesituatie is in de tussentijdse notitie bijgevoegd (zie bijlage 3). De daar benoemde kansen en risico’s zijn bij elkaar opgeteld. Daaruit is afgeleid of er overwegend sprake is van meer kansen op positieve effecten of risico’s op negatieve effecten. De resultaten van de effectbeoordeling van de ontwerp-omgevingsvisie staan in hoofdstuk 7.
4.6
De botsproeven
De omgevingsvisie Stadskanaal schetst een samenhangend en integraal beeld van de leefomgeving van de gemeente, de opgaven die er liggen, de ambities die de gemeente wil behalen en het nieuwe beleid dat helpt de ambities te halen. Omdat het om een samenhangend, integraal beeld gaat, is het van belang dat het voorgenomen beleid voldoende consistent is en niet conflicteert. Hierbij is het van belang dat dat de ene uitspraak voor nieuw beleid geen afbreuk doet aan een andere uitspraak, maar dat uitspraken elkaar juist versterken. Want alleen dan kun je spreken van integraal beleid dat in samenhang bijdraagt
20 december 2024
BI6497-MI-RP-241004-0921
42/93
aan het verbeteren van leefomgevingskwaliteiten en het behalen van ambities. In dit OER zijn voor de ontwerp-omgevingsvisie zogenaamde ‘botsproeven’ uitgevoerd, waarbij de onderlinge samenhang tussen beleidsuitspraken is beschouwd. De beleidsuitspraken zijn, op systematische wijze, onderling met elkaar geconfronteerd en beoordeeld op potentiële onderlinge versterking en strijdigheid. In Tabel 4.5 is de score weergeven die bij de systematische beoordeling gehanteerd is. Tabel 4.5: Gehanteerde scoringstabel bij botsproeven
Score
Definitie
+
Kans op synergie/versterking
0
Nagenoeg geen effect
-
Risico op tegenstrijdigheid
+/-
Zowel sprake van synergie als tegenstrijdigheid
n.v.t.
Geen raakvlak tussen beleidsuitspraken
4.7
Het doelbereik
Draagt het nieuwe beleid uit de omgevingsvisie bij aan het halen van de gestelde ambities? Dat is de vraag die centraal staat in het doelbereik. In het OER is beoordeeld in hoeverre de ambities zoals deze geformuleerd zijn, haalbaar zijn in 2040 en in welke mate de beleidsuitspraken uit de ontwerpomgevingsvisie bijdragen. Om tijdig te kunnen bijsturen is ervoor gekozen ook een doorkijk naar het doelbereik te geven op basis van de effectbeoordeling de concept-omgevingsvisie (zie bijlage 3). Zo was de gemeente Stadskanaal in de gelegenheid gesteld om het beleid, waar nodig, aan te passen om de ambities te halen.
4.8
De Passende Beoordeling
De gemeente Stadskanaal legt in haar omgevingsvisie het ruimtelijk beleid vast. In het OER wordt bepaald of dit beleid uitvoerbaar is. In dat kader is in het OER met behulp van een voortoets bepaald of een Passende Beoordeling uitgevoerd moet worden. De Omgevingswet schrijft namelijk voor dat wanneer een activiteit of plan significant negatieve effecten kan hebben op een Natura 2000-gebied een Passende Beoordeling moet worden opgesteld. Bij deze beoordeling wordt niet alleen gekeken naar de gevolgen van de activiteit zelf, maar ook naar de gevolgen die de activiteit in combinatie met andere activiteiten of plannen heeft. Het nieuwe plan kan alleen worden vastgesteld, wanneer op grond van de Passende Beoordeling is vastgesteld dat de natuurlijke kenmerken van het betrokken Natura 2000-gebied niet zullen worden aangetast. De Passende Beoordeling is de wettelijke plantoets die hoort bij kaderstellende plannen waarvan een significant negatief effect op een Natura 2000-gebied op voorhand niet uitgesloten kan worden. Het doel van de Passende Beoordeling is: Het in beeld brengen van de risico’s op significant negatieve effecten op de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-netwerk als gevolg van het nieuwe beleid uit de omgevingsvisie. Beschrijven van mitigerende maatregelen en/of beleidsaanpassingen die nodig zijn om significante effecten te voorkomen.
Het gaat hier met name om aanbevelingen voor de uitwerking van de uitvoeringsbesluiten. Waar relevant: kansen op positieve effecten.
20 december 2024
BI6497-MI-RP-241004-0921
43/93
Het detailniveau van de Passende Beoordeling sluit aan bij het detailniveau van de omgevingsvisie en het definitief voorkeursalternatief. In de Passende Beoordeling is bepaald welke factoren een knelpunt zijn bij het behalen van de doelen van de gebieden binnen de verschillende Natura 2000-landschappen. Dit geeft handvatten om een risico-inschatting te maken van de nieuwe beleidsuitspraken. Wanneer bijvoorbeeld verstoring een belangrijk knelpunt binnen een Natura 2000-landschap is, dan is er eerder sprake van een risico op een negatief effect bij beleid dat leidt tot een toename van verstoring. Wanneer van het nieuwe beleid de locatie bekend is, kan nauwkeuriger worden aangegeven welke Natura 2000-gebieden beïnvloed kunnen worden. Aan de hand van deze informatie dient de Passende Beoordeling aannemelijk te maken dat aantasting van natuurlijke kenmerken van Natura 2000-gebieden is uit te sluiten en dat het nieuwe beleid uit de omgevingsvisie uitvoerbaar is. De Passende Beoordeling sluit aan op de beoordeling die in het OER is gemaakt.
20 december 2024
BI6497-MI-RP-241004-0921
44/93
5
Wat staat er in de foto van de leefomgeving?
5.1
Algemeen beeld
De resultaten van de foto van de leefomgeving zijn samengevat weergegeven in het rad van de leefomgeving Stadskanaal (zie Figuur 5.1). De volledige foto van de leefomgeving is opgenomen in bijlage 1. In dit rad zijn per beoordelingsaspect de kwaliteitsniveaus aangegeven door de positie van de lijn in het groen, oranje of rood. De kwaliteitsniveaus zijn toegekend op grond van de schaallatten, zoals die in navolgende hoofdstukken bij de beoordelingsaspecten zijn opgenomen. De witte lijn geeft de kwaliteitsniveaus van de huidige situatie weer en de witte stippellijn de verwachte kwaliteitsniveaus op basis van de autonome ontwikkeling tot 2040. Het verschil tussen de autonome ontwikkeling en de huidige situatie geeft weer in hoeverre er sprake is van een negatieve of positieve trend als gevolg van het huidige beleid voor de verschillende beoordelingsaspecten. Huidige situatie De huidige staat van de fysieke leefomgeving in de gemeente Stadskanaal laat een wisselend beeld zien voor de thema’s natuur, veiligheid, omgeving en klimaat. Zo gaat het binnen het thema natuur goed met het Natuurnetwerk Nederland. Met biodiversiteit gaat het minder goed en het gaat niet goed met Natura 2000-gebieden door stikstofdepositie. Binnen het thema veiligheid staat het er goed voor met de verkeersveiligheid.
Er zijn meer problemen op het gebied van externe veiligheid door brandaandachtsgebieden en de sociale veiligheid staat er niet goed voor. Binnen het thema omgeving is er weinig sprake van geurhinder en lichthinder. Geluidhinder, met name de beleving van geluidhinder, komt vaker voor. Op sommige locaties is er sprake van een overschrijding van de WHO-advieswaarden voor fijnstof en stikstofdioxide (luchtkwaliteit). Binnen het thema klimaat is er weinig last van hittestress en droogte. Wateroverlast door hemelwater is op sommige plekken wel een probleem. De huidige staat van de fysieke leefomgeving in de gemeente Stadskanaal laat een slechter beeld zien voor de thema’s wonen, economie, duurzaamheid, mobiliteit, bodem en water, recreatie en gezondheid en welzijn. Binnen het thema wonen gaat het niet heel goed met woningaanbod en -behoefte. Binnen het thema economie gaat het niet heel goed met de werkgelegenheid en gaat het slecht met werklocaties en bedrijventerreinen. Binnen deze thema’s geldt dat vraag en aanbod niet goed op elkaar zijn afgestemd. Binnen het thema duurzaamheid gaat het niet heel goed met duurzame energieopwekking en energiebesparing. Er wordt genoeg duurzame energie opgewekt om de doelen van de Europese Unie te halen, maar er is te weinig capaciteit op het elektriciteitsnetwerk. Het gaat slecht met grondstoffen en circulariteit en duurzame woningen.
Inwoners hebben relatief veel afval en er wordt minder afval gescheiden. Relatief weinig woningen hebben een groen energielabel. Binnen het thema mobiliteit gaat het niet heel goed met de bereikbaarheid en doorstroming en gaat het slecht met het openbaar vervoer, het fiets- en wandelnetwerk en duurzame en slimme mobiliteit. Op dit moment is er geen treinstation aanwezig in de gemeente en ontbreken delen in het fietsnetwerk. Binnen het thema bodem en water gaat het slecht met het grondwater en het oppervlaktewater. De KRWdoelen worden niet gehaald. Binnen het thema gezondheid en welzijn gaat het niet heel goed met de gezonde leefomgeving en de maatschappelijke basisvoorzieningen. Het gaat slecht met de gezonde leefstijl en de maatschappelijke deelname. Binnen het thema recreatie gaat het niet heel goed met vrijetijdseconomie en toerisme.
20 december 2024
BI6497-MI-RP-241004-0921
45/93
Figuur 5.1: Rad van de leefomgeving in de huidige situatie en de autonomie ontwikkelingen voor de gemeente Stadskanaal
20 december 2024
BI6497-MI-RP-241004-0921
46/93
Autonome ontwikkeling 2040 Op grond van het gevoerde beleid en trends wordt voor het merendeel van de beoordeelde aspecten een vergelijkbaarniveau dan wel een verbetering van het kwaliteitsniveau ten opzichte van de huidige situatie verwacht. Enerzijds omdat vanuit de gemeente maatregelen worden getroffen op gebied van beleidsuitvoering, anderzijds omdat vanuit provinciale of landelijke programma’s gewerkt wordt aan een verbetering van het betreffende aspect. De autonome ontwikkeling in Stadskanaal laat wisselende trends zien in de kwaliteit van de leefomgeving. Bij werklocaties en bedrijventerreinen, grondwater en sociale veiligheid is ook in 2040 nog sprake van een tekortschietend kwaliteitsniveau, naar verwachting op hetzelfde niveau of verslechterend ten opzichte van de huidige situatie (kwaliteitsniveau ‘rood’). Voor de aspecten grondstoffen en circulariteit, openbaar vervoer, fiets- en wandelnetwerk, duurzame en slimme mobiliteit, Natura 2000-gebieden, oppervlaktewater, gezonde leefstijl en maatschappelijke deelname zijn positieve autonome trends te verwachten, maar niet voldoende om ‘uit het rood’ te komen. Vanuit het belang van de kwaliteit van de leefomgeving liggen bij bovengenoemde aspecten belangrijke opgaven voor de omgevingsvisie.
Het aspect maatschappelijke basisvoorzieningen is in de huidige situatie beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘oranje’ maar laten autonoom een verslechterende trend zien. Ook voor deze aspecten liggen belangrijke opgaven voor de omgevingsvisie. Daarentegen is het aspect duurzame woningen in de huidige situatie beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘rood’, maar is de verwachting dat deze autonoom verbeteren naar kwaliteitsniveau ‘oranje’. De aspecten woningaanbod en -behoefte, biodiversiteit, externe veiligheid, geluidhinder, luchtkwaliteit en wateroverlast door hemelwater zijn in de huidige situatie beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘oranje’, maar laten autonoom geen verandering zien. De aspecten werkgelegenheid, duurzame energieopwekking en energiebesparing, bereikbaarheid en doorstroming, vrijetijdseconomie en toerisme en gezonde leefomgeving zijn in de huidige situatie beoordeeld met kwaliteitsniveau ‘oranje’ en laten autonoom een verbetering binnen ‘oranje’ zien. Tenslotte scoren de aspecten Natuurnetwerk Nederland, verkeersveiligheid, geurhinder, lichthinder, broeikasgassen en droogte in de huidige situatie groen en laten deze aspecten autonoom een gelijkblijvende of verbeterende trend zien binnen ‘groen’. Het aspect hittestress scoort in de huidige situatie groen, maar laat een verslechtende trend zien binnen ‘groen’.
5.2
Belangrijke aandachtspunten
De beoordelingsaspecten die in de huidige situatie en autonome ontwikkeling beoordeeld zijn met kwaliteitsniveau ‘rood’ en ‘oranje met verslechterende trend’ zijn aangemerkt als respectievelijk knelpunt en aandachtspunt. Vanuit het belang van de kwaliteit van de leefomgeving liggen bij deze aspecten belangrijke opgaven voor de omgevingsvisie. De omgevingsvisie geeft namelijk richting aan de beleidsuitvoering en daarmee de aanpak van eventuele knelpunten en/of aandachtspunten. Deze knelpunten en aandachtspunten zijn daarom in deze paragraaf toegelicht. Knelpunten Knelpunten zijn de aspecten die in de huidige situatie beoordeeld zijn met kwaliteitsniveau ‘rood’ en autonoom in het ‘rood’ blijven.
20 december 2024
BI6497-MI-RP-241004-0921
47/93
Werklocaties en bedrijventerreinen In de regio Oost-Groningen sprake is van een kwantitatief overschot en een kwalitatief tekort aan. Er is ruimte beschikbaar, maar er is vooral vraag naar kleinschalig lokale bedrijventerreinen. Op Bedrijvenpark Stadskanaal is 4,1 hectare nog uitgeefbaar en wordt circa 16 hectare gebruikt als zonneweide. De gemeente Stadskanaal heeft geen actief beleid op het aantrekken en realiseren van meerdere typen werklocaties in de gemeente. Grondstoffen en circulariteit In de gemeente Stadskanaal ligt het aantal kilogram huishoudelijk afval per inwoner hoger dan het provinciaal gemiddelde en het scheidingspercentage lager. De gemeente voldoet daarmee ook niet aan de doelen die hiervoor gesteld zijn. Wel heeft de gemeente beleid om afval af te laten nemen, waardoor er een positieve autonome ontwikkeling te zien is. Openbaar vervoer Omdat de gemeente Stadskanaal geen station heeft, is de gemiddelde afstand tot een treinstation in de gemeente groter dan het landelijk gemiddelde. Ook de ontsluitingskwaliteit (PTAL) van de gemeente is slechter dan het landelijk gemiddelde. Er zijn wel concrete plannen voor een eigen treinstation in Stadskanaal, als onderdeel van de Nedersaksenlijn.
Deze ontwikkeling zorgt voor een afname van de afstand tot een treinstation in de kern Stadskanaal, maar voor de inwoners van andere dorpen blijft de ontsluitingskwaliteit relatief laag. Fiets- en wandelnetwerk Uit het onderzoek van de Fietsersbond komt dat de gemeente Stadskanaal op bijna alle indicatoren slechter scoort dan het landelijk gemiddelde. Ook ontbreken er schakels in het fietsnetwerk. De gemeente heeft wel beleid op het gebied van fietsers, maar niet op het gebied van wandelaars. Duurzame en slimme mobiliteit Het aantal elektrische auto’s in de gemeente Stadskanaal blijft procentueel achter op het provinciale gemiddelde. Ook het aantal (semi-)publieke laadpunten is blijft achter. Als wordt gekeken naar de manier van verplaatsing blijkt dat in de gemeente Stadskanaal minder vaak wordt gekozen voor duurzame manier van transport dan het provinciale gemiddelde. De gemeente heeft wel beleid om duurzame mobiliteit meer te stimuleren. Natura 2000-gebieden In de gemeente Stadskanaal liggen geen Natura 2000-gebieden, maar er zijn twee gebieden net buiten de gemeentegrens. Activiteiten in de gemeente kunnen daardoor invloed kunnen hebben op deze gebieden. Het gaat om de Natura 2000-gebieden Lieftinghsbroek en Drouwenerzand.
Voor beide gebieden geldt dat geen enkele instandhoudingsdoelstelling zich in een gunstige staat van instandhouding bevindt en dat er sprake is van een overschrijding van de kritische depositiewaarde van stikstof. Er is beleid om de staat van instandhouding van de gebieden te verbeteren, maar het is onzeker wat er gaat gebeuren met de stikstofdepositie. De gemeente is niet verantwoordelijk voor de Natura 2000-gebieden maar kan wel keuzes maken die een positieve of negatieve invloed hebben op deze gebieden. Grondwater De kwaliteit van het grondwater is slecht in de gemeente Stadskanaal. Er is bijna overal sprake van kwel. De gemiddelde grondwaterstand is in een deel van het bebouwde gebied gunstig, maar is op sommige plekken ook te hoog. Als gevolg van klimaatverandering zal er meer extreme neerslag vallen gedurende de winters en kan er een groter watertekort ontstaan gedurende droge en warme zomers. Dit heeft een negatieve doorwerking op de grondwaterstanden in Stadskanaal. Het beleid van de gemeente is met name gericht op communicatie.
20 december 2024
BI6497-MI-RP-241004-0921
48/93
Oppervlaktewater De gemeente Stadskanaal heeft drie KRW-waterlichamen: kanalensysteem Kanalen HunzeVeenkoloniën, kanalensysteem Westerwolde en Mussel Aa/ Pagediep. Voor de drie waterlichamen geldt dat de chemische toestand niet voldoet en de ecologische toestand matig is. Het waterschap werkt hard om de oppervlaktewaterkwaliteit te verbeteren en de waterkwaliteit moet uiterlijk in 2027 aan de KRW-doelstelling voldoen. Klimaatverandering kan een grote negatieve invloed op de kwaliteit van het oppervlaktewater hebben. Sociale veiligheid Sociale veiligheid bestaat uit onveiligheidsgevoelens, onveiligheidsperceptie en vermijdingsgedrag. De sociale veiligheid in de gemeente Stadkanaal is sinds 2014 minder hard gedaald dan in gemiddeld in de provincie en in weinig stedelijke gemeenten. Vermijdingsgedrag is zelfs toegenomen. De gemeente Stadskanaal heeft wel beleid op het gebied van sociale veiligheid, maar het is onduidelijk wat dit gaat doen voor onveiligheidsgevoelens, onveiligheidsperceptie en vermijdingsgedrag. Gezonde leefstijl In de gemeente Stadskanaal ligt de ervaren gezondheid lager dan gemiddeld in de GGD-regio Groningen. Ook zijn er meer mensen met één of meer langdurige aandoeningen en meer mensen met een langdurige ziekte. De gemeente Stadskanaal heeft lokaal beleid heeft om de gezondheid van haar inwoners te verbeteren.
Maatschappelijke deelname In de gemeente Stadskanaal zijn er minder mensen lid van een (sport)vereniging of -club dan gemiddeld in de provincie. Gemiddeld meer mensen geven mantelzorg en meer jeugdigen zitten in de jeugdhulp. Vanuit de gemeente is er wel veel aandacht voor maatschappelijke deelname.
Aandachtspunten Aandachtspunten zijn de aspecten die in de huidige situatie beoordeeld zijn met kwaliteitsniveau ‘rood’ en autonoom verbeteren naar ‘oranje’ of in de huidige situatie beoordeeld zijn met kwaliteitsniveau ‘oranje’ en autonoom verslechteren binnen ‘oranje’ of naar ‘rood’. Duurzame woningen Het percentage woningen met een groen energielabel (C of hoger) ligt in de gemeente Stadskanaal lager dan het provinciale gemiddelde. Ook het percentage woningen met zonnepanelen ligt lager dan het provinciaal gemiddelde. De gemeente Stadskanaal treft concrete maatregelen om toename van het percentage woningen met een groen energielabel te realiseren. Daarom gaat het kwaliteitsniveau van ‘rood’ naar ‘oranje’. Maatschappelijke basisvoorzieningen In de gemeente Stadskanaal ligt de gemiddelde afstand tot een groot deel de voorzieningen boven het provinciale gemiddelde. Het gaat met name om onderwijs- en horecavoorzieningen. Voor een deel van de voorzieningen gericht op de gezondheid en welzijn ligt de gemiddelde afstand juist weer lager dan het provinciale gemiddelde. Door vergrijzing en veranderende behoeften in voorzieningen zal de afstand tot voorzieningen in de toekomst toenemen. De gemeente Stadskanaal heeft geen beleid dat in gaat op voorzieningen.
20 december 2024
BI6497-MI-RP-241004-0921
49/93
6
Wat is de ontwerp-omgevingsvisie?
In dit hoofdstuk worden beschreven hoe de ontwerp-omgevingsvisie er uit ziet. De ontwerp-omgevingsvisie is mede tot stand gekomen door een (tussentijdse) effectbeoordeling die in het kader van de merprocedure is gedaan van een concept-omgevingsvisie. Wat er met de resultaten van deze effectbeoordeling is gedaan is beschreven in paragraaf 6.1. Het MER is een bijlage bij de ontwerp-omgevingsvisie. Hierin staat de oorspronkelijke tekst waaruit de beleidsuitspraken zijn gehaald. Ook is er een kaart gemaakt met daarin de ontwikkelingen op specifieke locaties in de gemeente.
6.1
Relatie tot concept-omgevingsvisie
Voordat een effectbeoordeling is gedaan op de ontwerp-omgevingsvisie, is een effectbeoordeling gedaan op de concept-omgevingsvisie. De notitie die hierover geschreven is, is te vinden in bijlage 3. De belangrijkste adviezen uit de effectbeoordeling van de concept-omgevingsvisie zijn: Op het gebied van de beoordelingsaspecten: o De beoordelingsaspecten die wel een knelpunt zijn, maar waar geen kansen of risico’s voor worden gezien in de concept-omgevingsvisie zijn: werklocaties en bedrijventerreinen, grondstoffen en circulariteit, fiets- en wandelnetwerk, sociale veiligheid en gezonde leefstijl. Deze beoordelingsaspecten hebben wel een relatie met een beleidsuitspraak, maar werklocaties en bedrijventerreinen, grondstoffen en circulariteit en fiets- en wandelnetwerk worden niet benoemd in de betreffende beleidsuitspraak en voor sociale veiligheid en gezonde leefstijl is er geen (indirect) effect. Deze knelpunten worden daarom waarschijnlijk niet verholpen met het beleid uit de concept-omgevingsvisie. o Voor de volgende knelpunten zijn er niet genoeg kansen, waardoor de beoordelingsaspecten naar verwachting een knelpunt blijven: openbaar vervoer, duurzame en slimme mobiliteit en oppervlaktewater. o Ook voor de beoordelingsaspecten die een aandachtspunt zijn, duurzame woningen en maatschappelijke basisvoorzieningen, zijn er niet genoeg kansen om de aandachtspunten op te lossen.
Op het gebied van de beleidsuitspraken: o Voor de beleidsuitspraak wonen zijn er naast kansen ook een hoop risico’s. De gemeente Stadskanaal zou beleid kunnen toevoegen aan deze beleidsuitspraak om deze risico’s te verminderen, zoals het autoluw(er) maken van de nieuwe woonwijk of het stimuleren van deelmobiliteit en elektrische auto’s waar woningen worden gerealiseerd. o Voor de beleidsuitspraak natuur zijn er voornamelijk kansen, maar er ook risico’s. Om dit te compenseren zou de gemeente Stadskanaal in de ontwerp-omgevingsvisie kunnen inzetten op bijvoorbeeld natuurinclusieve landbouw. o Daarnaast zijn er twee beleidsuitspraken waar geen kansen of risico’s voor zijn, namelijk circulariteit en veiligheid. De gemeente Stadskanaal zou deze beleidsuitspraken verder kunnen uitwerken, zodat deze wel beoordeeld kunnen worden. Op het gebied van visie en ambities4: o Voor de ambitie sociale cohesie zijn er enkel kansen, maar de kansen zijn klein. De gemeente Stadskanaal zou kunnen zorgen voor meer kansen door bijvoorbeeld sporten toegankelijker maken voor inwoners of vrijwilligerswerk makkelijker maken. o Voor de ambities leefomgeving en klimaat zijn er iets meer kansen dan risico’s, maar naar verwachting niet genoeg om de ambities te halen. De gemeente Stadskanaal zou kunnen 4
De indeling van de ambities is anders dan in het OER. Wat de gemeente wil bereiken in 2040 is niet veranderd.
20 december 2024
BI6497-MI-RP-241004-0921
50/93
o
o
o o
o
o
o
inzetten op het verbeteren van de sociale veiligheid of het creëren van een gezonde leefomgeving. Voor de ambitie klimaat zijn er kansen en risico’s voor het beoordelingsaspect broeikasgassen. De gemeente Stadskanaal zou beleid op het gebied van duurzame energieopwekking en energiebesparing kunnen toevoegen aan de ontwerpomgevingsvisie. Voor de ambitie landbouw zijn er iets meer risico’s dan kansen. De gemeente Stadskanaal zou beleid toe kunnen voegen die er verder voor zorgt dat de landbouw in de gemeente verduurzaamd. Voor de ambitie cultuurhistorie zijn er enkel risico’s. De gemeente Stadskanaal zou beleid kunnen toevoegen die de cultuurhistorie in de gemeente beter beleefbaar maakt. Voor de ambities landschap, gezondheid en circulariteit zijn er geen kansen en ambities. De gemeente Stadskanaal zou kunnen kijken hoe het open Veenkoloniale landschap en het kleinschalige landschap op de zandgronden beter zichtbaar en beleefbaar kan worden gemaakt, zoals beschreven in de ambitie. De ambitie gezondheid heeft alleen een relatie met het beoordelingsaspect gezonde leefstijl, maar de beleidsuitspraken laten geen kansen of risico’s zien voor dit beoordelingsaspect. De gemeente Stadskanaal zou nog beleidsuitspraken kunnen toevoegen die zorgen voor een verbetering van de ervaren gezondheid.