CConstaterende datStadskanaal
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 2 Erfgoednota Stadskanaal Deel 2 Het erfgoedbeleid van Stadskanaal - Raadsvoorstel Erfgo

Raadsvergadering 26 oktober 2026, gemeente StadskanaalBij agendapunt: Erfgoednota10.447 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

De resterende karakteristieke fabrieksgebouwen behouden hun prominente plek. In het ontwerp worden de gebouwen en de rechte lijnen van de kanalen en de Semslinie verwerkt. In dit plan wordt erfgoed duurzaam ingezet en vormt een inspiratiebron voor nieuwe functies en ontwikkelingen. Het uitgangspunt is daarbij ‘herstel met goud’, we bouwen de toekomst op het fundament van het verleden. Voor een uitgebreide omschrijving van de gebiedsontwikkeling en gestelde doelen en ambities, kan het Bidbook Dideldom worden geraadpleegd. De gemeente wil erfgoed benutten als drager van ruimtelijke kwaliteit en identiteit. Dideldom laat zien hoe cultuurhistorische waarden kunnen bijdragen aan een toekomstbestendige gebiedsontwikkeling waarin verleden, heden en toekomst met elkaar worden verbonden. SteenhuisMeurs 29 Ensemble Huize Ter Marse en watertoren Precies bij de eerste afdraai van het Stadskanaal, ter hoogte van Dideldom, staat Huize Ter Marse. De gemeente is eigenaar van dit rijksmonument en staat voor een restauratie- en herbestemmingsopgave. Huize Ter Marse is één van de beeldbepalende en cultuurhistorisch waardevolle panden van Stadskanaal. De villa werd in 1884 gebouwd voor de vervenersfamilie Maarsingh en weerspiegelt de geschiedenis van de veenontginning en de ontwikkeling van de Kanaalstreek.

Ook in de Tweede Wereldoorlog speelde de familie en de villa een bijzondere rol, Jacob en Catharina werden in de jaren ’30 lid van de NSB. In 1940 werd Jacob door Anton Mussert benoemd tot gemachtigde voor de Noordelijke provincies. In 1949 werd de villa in twee woningen gesplitst. Na het overlijden van Catharina Maarsingh-Westerhuis in 1970 liet zij Huize Ter Marse, inclusief bijgebouwen en omliggende gronden, na aan de gemeente Stadskanaal. In haar testament bepaalde zij dat het complex een maatschappelijke bestemming moest krijgen. Vanaf 1975 was het Streekhistorisch Centrum in Huize Ter Marse gevestigd. Na een verbouwing in 1996 kon het volledige pand als museum worden gebruikt. Sinds 2000 hebben zowel Huize Ter Marse, de dienstwoning als de omliggende monumentale bomen de status van rijksmonument. De gerestaureerde dienstwoning kreeg in 2013 eveneens een publieks- en archieffunctie. Eind 2025 verhuisde het Streekhistorisch Centrum onder de naam Museum van de Streek naar het nieuwe gebouw van de bibliotheek. Huize Ter Marse vraagt nu om een restauratie en nieuwe bestemming. In het Bidbook Dideldom wordt het pand genoemd als een belangrijke plek voor de identiteit en toekomst van Stadskanaal. Daarbij wordt benadrukt dat juist bestaande erfgoedlocaties kansen bieden voor nieuwe ontwikkelingen, nieuwe functies en maatschappelijke betekenis.

De gemeente onderkent het belang van Huize T er Marse als cultuurhistorisch icoon en blijft aandacht houden voor de toekomst van het complex. Daarbij wordt onderzocht welke mogelijkheden er zijn om het complex in haar oude glorie te herstellen, en welke vormen van toekomstig gebruik daarbij passend en haalbaar kunnen zijn. Als onderdeel van de planvorming wordt ook gekeken naar het ensemble met de nabij gelegen watertoren. Het Slachthuis Het voormalige Slachthuis aan de Oosterstraat is een bijzonder voorbeeld van het industriële erfgoed van Stadskanaal. Het gebouw werd in 1925 als gemeentelijk noodslachthuis gebouwd, waarschijnlijk naar ontwerp van de toenmalige gemeentearchitect van de vroegere gemeente Onstwedde, Otto Linzel. Het gebouw heeft een opvallende kubistisch expressionistische vormgeving en is door zijn oorspronkelijke functie en typologische zeldzaamheid van cultuur- en architectuurhistorische waarde. In 2000 kreeg het de status van rijksmonument. Tot 1984 was het gebouw in gebruik als openbaar slachthuis, waarna het particulier werd voortgezet. Later kwam het pand in eigendom van de gemeente. Na een lange periode van leegstand en achteruitgang is het in 2022 verkocht aan een particuliere eigenaar met het doel het monument te restaureren en een nieuwe functie te geven.

De ontwikkeling van het Slachthuis laat zien dat behoud van erfgoed niet alleen een opgave van de gemeente is. Juist door samenwerking met particuliere eigenaren kunnen waardevolle gebouwen worden behouden en opnieuw een betekenisvolle functie krijgen. De gemeente wil dergelijke initiatieven waar mogelijk faciliteren, onder andere door vroegtijdig mee te denken over ruimtelijke mogelijkheden, procedures en beschikbare kennis en door partijen met elkaar in verbinding te brengen. Met de restauratie en herbestemming van het voormalige Slachthuis wordt een waardevol onderdeel van het industriële verleden van Stadskanaal behouden en opnieuw gebruikt. De gemeente ondersteunt deze ontwikkeling vanuit haar faciliterende rol en ziet het project als een voorbeeld van hoe samenwerking met particuliere eigenaren kan bijdragen aan duurzaam behoud van erfgoed. Erfgoednota gemeente Stadskanaal - deel 2 30 Dideldom, het voormalige Philipsterrein, Stadskanaal. [SteenhuisMeurs] SteenhuisMeurs 31 Kanaalzone Stadskanaal-Musselkanaal Zonder kanaal geen Stadskanaal en geen Musselkanaal. Het is de levensader en de naamgever van de gemeente. Het kanaal bepaalt de ruimtelijke structuur van beide kernen. Voor het lint en de directe omgeving is het beeld- en identiteitsbepalend. Van oudsher vormt de kanaalzone het ruimtelijke, historische en maatschappelijke hart van Stadskanaal.

Het kanaal was bepalend voor de structuur van het omringende gebied: bebouwing, wegen en openbare ruimte waren direct verbonden met het water en vormden samen het karakteristieke bebouwingslint dat mede bepalend is voor de identiteit van de gemeente. In de loop van de tijd is die vanzelfsprekende relatie tussen kanaal, lint en omgeving op verschillende plekken verzwakt. De verkeersfunctie en het parkeren zijn overheersend geworden. Tegelijkertijd blijft het kanaal voor veel inwoners een herkenbare drager van de geschiedenis en identiteit van Stadskanaal. Juist daarom biedt de kanaalzone grote kansen als verbindende structuur voor ruimtelijke, landschappelijke en cultuurhistorische ontwikkelingen. Daarbij gaat het om het verbeteren van de groene kwaliteit en de historische bebouwing, maar ook om het herstel van de kanaalzone als ontmoetings- en verblijfsplek, om te wandelen, te recreëren of op een terras te zitten. De Toekomstvisie voor de kanaalzone van Stadskanaal naar Musselkanaal laat zien dat de kracht van het gebied ligt in het voortbouwen op bestaande kwaliteiten en structuren. Door erfgoed, groen, mobiliteit en ruimtelijke kwaliteit in samenhang te benaderen, kan het kanaal opnieuw een belangrijke schakel vormen tussen verleden, heden en toekomst. In de Toekomstvisie zijn diverse kansen en aanbevelingen gedaan.

Ook met het oog op ons erfgoed is de Kanaalzone een belangrijk gebied en zal daarom zeker meegenomen worden in de inventarisaties. De gemeente be schouwt de kanaalzone als een cultuurhistorische drager van de identiteit van Stadskanaal. Het doel is om de historische, ruimtelijke en landschappelijke kwaliteiten van het gebied te behouden, te versterken en waar mogelijk opnieuw zichtbaar te maken, zodat de kanaalzone ook in de toekomst een verbindende rol blijft vervullen binnen de gemeente. Onstwedde De oude zanddorpen, Onstwedde voorop, zijn een parel van de gemeente. Bijzonder is ook het buurtschap Smeerling, een beschermd dorpsgezicht. In Onstwedde heeft een aantal boerderijen, kerken en andere gebouwen de status van rijksmonument. De erfgoedkwaliteit zit niet alleen in de gebouwen, maar ook in het dorpsensemble en de relatie met het landschap. De historische opbouw met een ‘zwerm’ boerderijen, de brink en de omringende essencomplexen en weidegronden is nog goed herkenbaar gebleven. Dat geldt ook voor de beroemde Juffertoren, die vanuit de wijde omgeving is te zien. De samenhang tussen de gebouwen, de buitenruimte en het landschap verdient in Onstwedde, en mogelijk ook in andere dorpen op het zand, nader onderzoek. Hierna zou kunnen worden overwogen om ensembles en dorpsgezichten als gemeentelijk erfgoed aan te wijzen.

In samenspraak met de dorpen kan worden onderzocht hoe de ruimtelijke samenhang kan worden behouden en versterkt en in hoeverre er behoefte bestaat aan nieuwe initiatieven op het gebied van recreatie en toerisme. De gemeente zet zich in voor het herkennen, waarderen en behouden van waardevolle dorps- en landschapsstructuren. Door deze kwaliteiten nader te onderzoeken ontstaat een basis voor toekomstige keuzes op het gebied van bescherming, ruimtelijke kwaliteit en de versterking van de identiteit van de zanddorpen. Erfgoednota gemeente Stadskanaal - deel 2 32

SteenhuisMeurs 33 Met dit Erfgoedbeleid spreekt de gemeente Stadskanaal haar ambitie uit om zorgvuldig om te gaan met het erfgoed dat de geschiedenis, identiteit en ruimtelijke kwaliteit van onze gemeente zichtbaar maakt. Erfgoed vertelt het verhaal van Stadskanaal, geeft karakter aan dorpen, wijken en landschappen en draagt bij aan een aantrekkelijke leefomgeving voor huidige en toekomstige generaties. De in dit beleid opgenomen doelen en ambities geven richting aan de wijze waarop de gemeente de komende jaren met erfgoed wil omgaan. Na vaststelling van het Erfgoedbeleid wordt een uitvoeringsprogramma opgesteld waarin deze doelen nader worden uitgewerkt in concrete acties, prioriteiten en een planning. Daarbij wordt tevens onderzocht welke inzet, capaciteit en financiële middelen nodig zijn om uitvoering te geven aan de ambities uit dit beleid. Eventuele keuzes die leiden tot aanvullende financiële consequenties worden op een later moment afzonderlijk aan de gemeenteraad voorgelegd. Op deze manier vormt dit Erfgoedbeleid een duurzaam vertrekpunt voor de verdere ontwikkeling van het erfgoedbeleid van Stadskanaal, waarbij behoud, ontwikkeling en toekomstbestendigheid hand in hand gaan. We willen nogmaals eenieder die geholpen heeft of van belang is geweest voor het opstellen van deze Erfgoednota bedanken voor de inzet voor het erfgoed van de gemeente Stadskanaal.

Tot slot  V orige pagina: het Vijfde Verlaat, Musselkanaal. [SteenhuisMeurs]  V olgende pagina: Julianapark, Stadskanaal. [SteenhuisMeurs]  Achterzijde: Station met Museumspoorlijn STAR, Stadskanaal. [SteenhuisMeurs] Erfgoednota gemeente Stadskanaal - deel 2 34

SteenhuisMeurs 35 Dit onderzoek werd uitgevoerd door SteenhuisMeurs in opdracht van de gemeente Stadskanaal. Projectteam SteenhuisMeurs: Dr. ir. Paul Meurs, dr. Marinke Steenhuis, Vita Teunissen MSc MA, Koen Harmsma MA, Monica Bakker, Dido Meurs (verslaglegging) en Gilles Meurs (dronefoto's). SteenhuisMeurs BV , Paterswolde Hoofdweg 255 9765 CH Paterswolde 050 3080100 www.steenhuismeurs.nl Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van SteenhuisMeurs. Let op: Op de afbeeldingen in deze rapportage kunnen auteursrechten van toepassing zijn. Wij zijn niet aansprakelijk voor schade die voortkomt uit het ongeoorloofd gebruik van het beeldmateriaal in deze uitgave. Wij hebben ons best gedaan om alle rechthebbenden met betrekking tot het beeldmateriaal in dit rapport te achterhalen. Als u denkt dat uw materiaal zonder voorafgaande toestemming is gebruikt, neem dan contact met ons op. © SteenhuisMeurs BV, Paterswolde Colofon Erfgoednota gemeente Stadskanaal - deel 2 36 © SteenhuisMeurs, september 2026

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://stadskanaal.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/25ced45f-c1df-4505-a7aa-06210cb04492?agendaItemId=265d659a-a00f-4708-852f-67a3d49af75d