Bijlage 10. vast te stellen omgevingsvisie gemeente Stadskanaal
Tekst van het document
Omgevingsvisie Stadskanaal
Euvelgunnerweg
25A 9723 CV Groningen
+31
(0)88 348
53 00
info@haskoning.com www.haskoning.com Omgevingsvisie Stadskanaal Bl6497-RHD-RPOO1 22 oktober 2025
Definitief
Omgevingsvisie Stadskanaal BI6497
(geanonimise rd)
Inhoudsopgave Samenvatting: Stadskanaal
,
een
thuis voor iedereen
1
1
Aanleiding voor de omgevingsvisie
3
6
Landbouw
1. 1 1. 2
Wat is een Omgevingsvisie? Leeswijzer
4 4
De Veenkoloniën
2
Stadskanaal van toen en nu
6
2. 1 2. 2 2. 3
Stadskanaal van toen Stadskanaal van nu Kernkwaliteiten Stadskanaal
7 8 10
6. 1 6. 2 6. 3 6. 4 6. 5
7
Natuur , groen en recreatie Groen in de openbare ruimte Natuurontwikkeling Vrijetijdseconomie en recreatie Ruimtelijke keuzes samengevat
39
7. 1 7. 2 7. 3 7. 4
8
Veiligheid en gezondheid
46
19 23 25
8. 1 8. 2 8. 3 8. 4
Veiligheid Gezonde leefomgeving Preventie en zorgvoorzieningen Ruimtelijke keuzes samengevat
48 49 51 53
9
Totstandkoming omgevingsvisie
54
9. 1 9. 2 9. 3 9. 4 9. 5
Activiteitenoverzicht Omgevingseffectrapport (OER) Vooruitblik op het vervolg Instrumenten en omgevingsprogramma’s Beleidscyclus en monitoring
56 59 60 61 62
3
Stadskanaal van de toekomst
13
3. 1 3. 2 3. 3
Landelijke opgaven en ontwikkelingen Uitdagingen en opgaven Stadskanaal Visie en ambitie
14 15 17
4
Wonen en bedrijvigheid
4. 1 4. 2 4. 3
Wonen
5
Bereikbaarheid en mobiliteit
26
5. 1 5. 2 5. 3 5. 4 5. 5 5. 6
Wandelen , fietsen en varen Openbaar vervoer en (deel)mobiliteit Infrastructuur autowegen Laadinfrastructuur Verkeersveiligheid Ruimtelijke keuzes samengevat
28 29 30 30 31 32
Bedrijvigheid , bedrijventerreinen , onderwijs Ruimtelijke keuzes samengevat
18 en
MKB
en
landschap
Zandgronden Boerenerf van de toekomst Landschap: behouden en versterken Ruimtelijke keuzes samengevat
33 35 36 36 37 38
41 43 44
Voorwoord Beste lezer
,
Voor u ligt de nieuwe omgevingsvisie van de gemeente Stadskanaal. Hierin hebben we opgeschreven en laten we zien wat we de komende jaren ruimtelijk van plan zijn met onze gemeente. Dat was hard nodig want er staat nogal wat op stapel de komende jaren: de komst van de Nedersaksenlijn en Nij Begun bieden ons enorm veel kansen om onze gemeente nog mooier en aantrekkelijker te maken. Met deze visie kunnen we deze kansen met beide handen aangrijpen. De tijd van krimp en op de winkel passen is echt voorbij. ,
We hebben een stationsgebied aangewezen locaties voor woningbouw bedrijven natuur en recreëren. Hierbij is een belangrijk uitgangspunt: waar komen we vandaan en waar willen we heen? Daarom koesteren we de rust de ruimte en de openheid van de Veenkoloniën. Met het kanaal als lint dat de kernen Stadskanaal en Musselkanaal verbindt. Dit door mensenhanden gemaakte relatief nieuwe landschap ligt naast het prachtige eeuwenoude natuur en cultuurhistorisch landschap van Westerwolde met onze mooie dorpen Onstwedde Alteveer en Mussel. We willen naar een gemeente waar een hoogwaardige maakindustrie in harmonie met deze kwaliteiten bestaat waar mensen nog fijner kunnen wonen en recreëren en met een treinverbinding die onze gemeente verdient. ,
,
,
,
,
,
,
De omgevingsvisie hebben we dan ook samen met onze inwoners bedrijven en organisaties gemaakt. We hebben enquêtes gehouden inloopbijeenkomsten voor bewoners en organisaties georganiseerd en berichten gepubliceerd in kranten en de digitale media. De respons was groot deze visie leeft dus enorm. Dit betekent ook dat er een visie ligt die in de maatschappij breed gedragen wordt. De gemeente staat op het juiste spoor en de seinen staan op groen. We gaan de komende jaren dus vol voor het waarmaken van onze ambities. ,
,
,
Met vriendelijke groet
,
Egbert Hofstra wethouder Ruimtelijke Ordening ,
,
Samenvatting: Stadskanaal
,
Het vertrekpunt voor onze omgevingsvisie ‘Stadskanaal , een thuis voor iedereen’ zijn de kernwaarden en -kwaliteiten van onze gemeente. Daarnaast vormt ons structuurplan uit 1998 een basis voor deze visie. Kenmerkend voor onze leefomgeving zijn de openheid , rust en ruimte tussen de kernen en het agrarische karakter van het landelijke gebied. We zijn een prettige woongemeente met een groene leefomgeving met veel ontmoetingsplekken. Ook de regionale functie van Stadskanaal met het relatief goede voorzieningenniveau , de karakteristieke Kanaalzone en de leefbaarheid en sociale cohesie in de dorpen zijn kenmerkend voor onze gemeente. Tot slot heeft de maakindustrie ons gevormd: het ambacht om (innovatieve) producten te maken met onze handen. In 2040 en daarna willen wij dat onze inwoners zich hier nog steeds in herkennen. De komende jaren werken we verder aan een gemeente waarin iedereen zich thuis kan voelen en gezond oud kan worden. We zien dat diverse grote opgaven en ontwikkelingen om ruimte vragen en dat duurzaamheid en klimaatverandering belangrijke thema’s zijn en blijven. In deze omgevingsvisie maken we daarom ruimtelijke keuzes die de kaders stellen voor hoe wij onze leefomgeving inrichten , want niet alles kan overal. We hebben een aantal duidelijke uitgangspunten over wat voor gemeente wij in 2040 willen zijn:
een
thuis
voor
iedereen
We hebben een aantal duidelijke uitgangspunten over wat voor gemeente wij in 2040 willen zijn: 1. Voldoende en kwalitatief goed woningaanbod voor iedere doelgroep in een groene en gezonde
leefomgeving:
Vanuit onder meer Nij Begun 1 en Regio Deal Oost-Groningen willen het Rijk provincie en de gemeente investeren om de regio toekomstbestendig te maken. Wij willen voor alle doelgroepen een aantrekkelijke veilige en gezonde woongemeente zijn ook voor hen die meer aandacht nodig hebben. Hierbij zijn ruimtelijke kwaliteit duurzaamheid en toegankelijke openbare voorzieningen belangrijk. Met een groene woon- en leefomgeving willen we onze inwoners stimuleren en uitnodigen om meer te bewegen en buurtgenoten te ontmoeten.
,
,
,
,
2. Optimaal
ruimtegebruik en minimaliseren aantasting van het (open) landschap: Ons (open) landschap in de gemeente is kenmerkend en tekent onze geschiedenis: dit koesteren en versterken we. We zijn zuinig op onze landbouwsector en bieden ruimte voor innovatieve ontwikkelingen passend bij de bodem het watersysteem en het landschap. Bij alle ruimtelijke ingrepen zorgen we voor een zo minimaal mogelijke impact op het landschap. Energieopwekking vindt daarom alleen plaats in daarvoor al aangewezen gebieden en kleinschalig lokaal. Onze ruimte is schaars dus we kijken ook naar herstructurering en herbestemming van gebieden en locaties die hun functie of aantrekkelijkheid hebben verloren. ,
,
,
3. Waardering voor landschap , natuur en cultuurhistorie: Onze inwoners en bezoekers moeten kunnen genieten van onze natuur het cultuurhistorisch erfgoed en vele (rijks)monumenten. We zijn hier trots op en willen we het beter beschermen en benutten. We kijken goed naar de samenhang en draagkracht van de natuur en het gehele watersysteem en welke ontwikkelingen er zijn bijvoorbeeld vanuit de recreatie en de vrijetijdseconomie. De kenmerkende landschappelijke structuur door veenontginning en het meer gesloten en bosrijke deel van onze gemeente op de zandgronden blijven goed zichtbaar. ,
Afbeelding 1 Kenmerkend beeld: de Kanaalzone (eigen foto , 2023) 1 Nij Begun is de kabinetsreactie naar aanleiding van de Parlementaire Enquête Aardgaswinning Groningen. Het bestaat uit een pakket van 50 maatregelen die perspectief bieden voor het vergroten van de leefbaarheid in de kernen van het aardbevingsgebied.
1
Samenvatting: Stadskanaal
een
,
thuis
voor
iedereen
4. Bereikbare kernen en stimuleren duurzame vormen van mobiliteit: Wij rekenen op de komst van de spoorlijn vanuit Groningen via Veendam naar Stadskanaal en in een later stadium de realisatie van de Nedersaksenlijn. Het toekomstige Station Stadskanaal op het Dideldomterrein krijgt de functie van een regionale mobiliteitshub. Daarnaast willen we dat al onze kernen goed bereikbaar blijven met het openbaar vervoer of andere vormen van duurzame (deel)mobiliteit. We investeren primair in goed onderhouden fiets- en wandelverbindingen en hebben oog voor kwetsbare verkeersdeelnemers. De auto blijft nodig voor de verbinding tussen onze kernen maar de focus ligt op duurzamere alternatieven. ,
5. Samenwerkende
kernen
en
regio , Stadskanaal
als
centrum
voor
maakindustrie: Wij blijven een gemeente waarin ruimte is voor duurzame innovaties maakindustrie detailhandel en MKB. Ook kijken wij over onze grenzen heen voor verdere samenwerking op toeristisch gebied maar ook voor de bouw van woningen bedrijvigheid en onderwijs. Wij sluiten ons aan bij de ontwikkelingen vanuit het Masterplan Oost-Groningen Masterplan Regiocentra het ruimtelijke-economische perspectief op de N366-regio 2 en de Toekomstagenda Groningen: Masterplan Campussen voor het kennis- en innovatie ecosysteem van de regio Groningen en ons regionale onderwijsaanbod voor jongeren.
,
,
,
,
,
,
6. Focus op leefbaarheid en toekomstbestendige (basis)voorzieningen: Wij zijn een aantrekkelijke en leefbare gemeente voor al onze inwoners van jong tot oud. We sluiten hierbij aan op de verschillende ontwikkelingen in OostGroningen. We vinden het belangrijk dat iedereen een actief en (zo) zelfstandig (mogelijk) leven kan leiden waarin we onze welvaart en ons welzijn verbeteren. De komst van de Nedersaksenlijn is hierin van groot belang. Wij streven naar toekomstbestendige en toegankelijke (basis)voorzieningen voor iedereen: bereikbare toereikende en goede gezondheidszorg onderwijs supermarkten sociale ontmoetingsplekken cultuur- sport- en welzijnsaanbod. ,
,
,
,
,
,
,
,
Afbeelding 2 Kunstenschool Stadskanaal (eigen foto , 2023) 2 In uitzondering op de ruimtelijk-economische visie N366 kiezen we op Tweede Boerendiep niet voor bedrijvigheid maar voor woningbouw.
2
Hoofdstuk 1 Aanleiding
voor
de omgevingsvisie
Wat is een Omgevingsvisie? In de omgevingsvisie leggen we als gemeente Stadskanaal onze ambities en beleidsdoelen vast voor de fysieke leefomgeving. Het is een visie voor de lange termijn: richting 2040 en verder. Ruimtelijke keuzes die we nu maken hebben voor langere tijd invloed op de ruimtelijke inrichting van onze gemeente. Het is daarom belangrijk om te bepalen wat voor gemeente we willen zijn en alle keuzes daaraan te laten bijdragen. We hebben één omgevingsvisie voor de hele gemeente die de samenhang tussen openbare ruimte wonen bedrijvigheid natuur bereikbaarheid en gezondheid beschrijft. Een verdere uitwerking van de verschillende thema’s volgt de komende jaren in specifieke programma’s. De omgevingsvisie en de programma’s worden gereguleerd en gedetailleerd in het omgevingsplan. De omgevingsvisie bepaalt daarmee de richting van al het toekomstige beleid voor het ruimtelijk domein. Het maakt voor onze inwoners ondernemers maatschappelijke organisaties en andere belanghebbenden duidelijk wat we als gemeente Stadskanaal belangrijk vinden en waar we onze keuzes op baseren. De gemeente Stadskanaal houdt daarbij altijd rekening met geldende wet- en regelgeving en het beleid van andere overheden. 1. 1
Participatie De omgevingsvisie is tot stand gekomen op basis van participatie. Dit is een vereiste vanuit de Omgevingswet. Als gemeente zijn we trots op de betrokkenheid van onze inwoners ondernemers maatschappelijke organisaties en andere belanghebbenden. Gedurende het participatietraject voor de totstandkoming van de omgevingsvisie hebben ongeveer 1. 000 inwoners van de gemeente Stadskanaal hun input en visie geleverd via een enquête. Daarnaast zijn er diverse werkateliers geweest met verschillende belanghebbenden en gastlessen voor leerlingen van basisscholen (zie afbeelding 3 met de posters met resultaten van de gastlessen). Na de publicatie van het ontwerp omgevingsvisie zijn er inloopavonden gehouden met ruimte om zienswijzen in te dienen. De ingediende zienswijzen zijn beantwoord en verwerkt in deze Omgevingsvisie. Een verdere beschrijving van dit proces is te vinden in het participatieverslag.
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
1. 2
Iedere gemeente in Nederland is vanuit de Omgevingswet verplicht om een omgevingsvisie vast te stellen. De omgevingsvisie is vormvrij wat betekent dat de gemeenteraad het detailniveau bepaalt de gebieden en de thema’s. Een omgevingsvisie moet in elk geval de volgende aspecten beschrijven: • De grootste kwaliteiten van de leefomgeving; • De plannen voor (ruimtelijke) ontwikkeling; • De hoofdlijnen van het bestaande beleid.
Leeswijzer
Deze omgevingsvisie bestaat uit negen hoofdstukken met een duidelijke opbouw: • Hoofdstuk twee beschrijft het ontstaan van de gemeente Stadskanaal de gemeente vandaag de dag en wat de kernkwaliteiten zijn van het gebied; • In hoofdstuk drie wordt de relatie gelegd tussen maatschappelijke en ruimtelijke opgaven op landelijk niveau en de regionale en lokale opgaven in Stadskanaal. Deze opgaven bepalen wat ons de komende jaren te doen staat. In dit hoofdstuk staat ook onze stip op de horizon: onze ambities voor 2040 en daarna; • In de hoofdstukken vier tot en met acht wordt op verschillende thema’s ingezoomd. In hoofdstuk vier gaan we in op wonen en bedrijvigheid; • Hoofdstuk vijf gaat over bereikbaarheid en mobiliteit; • Landbouw en landschap komen aan bod in hoofdstuk zes; • De visie op natuur groen en recreatie staat in hoofdstuk zeven; • Hoofdstuk acht is het laatste themahoofdstuk en gaat over veiligheid en gezondheid; • Tot slot staat in hoofdstuk negen de totstandkoming van de visie beschreven met daarin een overzicht van alle activiteiten en een vooruitblik op het vervolg. ,
,
,
De omgevingsvisie Stadskanaal volgt op het structuurplan ‘De gemeente van straks: Stadskanaal in 2010’ uit 1998. Dit plan schetste de gewenste ruimtelijke ontwikkelingen richting 2010. Plannen vanuit het structuurplan die zijn gerealiseerd zijn onder meer: • Versterking van het centrum van Stadskanaal in de vorm van aanleg verkeersroute Revitalisering Hoofdstraat 2012 en Centrumvernieuwing Stadskanaal 2008-2012; • Integrale gebiedsontwikkeling Musselkanaal; • Verdere ontwikkeling van toeristische voorzieningen in de vorm van Spoordok te Musselkanaal en steigervoorzieningen in Stadskanaal.
,
,
,
4
Afbeelding 3 Posters met de resultaten van de gastlessen op beide basisscholen (eigen bewerking , 2023)
5
Hoofdstuk 2 Stadskanaal
van
toen en nu Productiehallen Philips , eind jaren ‘50 (Bron: De Eeuw van Mijn Ubbo)
Dit hoofdstuk geeft in 2. 1 de ontstaansgeschiedenis van uniek maken beschrijven we in 2. 3.
onze gemeente weer.
Paragraaf 2. 2 beschrijft Stadskanaal van vandaag de dag. De kernkwaliteiten die het gebied
Stadskanaal van toen De oorsprong van Knoal zoals we het vandaag de dag kennen gaat ver terug. In het westelijke deel van de gemeente liggen de lintdorpen meer oostelijk de esdorpen op de zand- en kleigrond. Onstwedde is het oudste dorp van onze gemeente: de naam van het esdorp komt voor het eerst voor in stukken uit het begin van de 9e eeuw. Het is het oudste kerspel (of: kerkdorp) van Westerwolde een streek die eeuwenlang een soort eiland vormde tussen veengebieden door de ligging op een zandrug. De ontwikkeling van Onstwedde vormt ook de basis voor het ontstaan van bijvoorbeeld de buurtschappen Ter Wupping Veenhuizen Wessinghuizen en Smeerling. Deze kernen vormen een contrast met andere delen in onze gemeente die wél op oude veengrond lagen. 2. 1
“Het Stadskanaal met alle 632 diepen wijken en monden die erin uitkwamen vormde slechts één onderdeel van een in de hele wereld unieke infrastructuur. Het waterwegsysteem van de Drentse en Groningse Veenkoloniën gezien als één gebied telde in 1929 liefst 8039 kanalen en wijken. Het was het grootste bevaarbare kanalenstelsel ter wereld” ,
,
,
,
,
,
,
,
Door Willem Foorthuis lector Hanzehogeschool Groningen ,
,
,
In de 16e eeuw werd begonnen met de ontginning van veen en het winnen van turf in het Boertangermoeras. Door de afgravingen ontstond een kenmerkend landschap dat tegenwoordig bekend staat als de Veenkoloniën. Doordat het veengebied zich bevond op zowel Gronings als Drents grondgebied ontstonden grensconflicten tussen beide provincies. Uiteindelijk is gekozen voor een kaarsrechte grens tussen de twee provincies die tot op de dag van vandaag nog zichtbaar is: de Semslinie. Vanwege de toenemende handel in turf en agrarische producten had de stad Groningen baat bij de aanleg van een kanaal. Zo kon de stad haar handelspositie versterken en belasting heffen over alle handelswaren. In de 18e eeuw begon de aanleg van het kanaal nagenoeg parallel aan de eerder getrokken Semslinie. Het uitgraven van het kanaal werd voltooid in de 19e eeuw. Daarmee was het ontstaan van het Stadskanaal en het daaropvolgende Musselkanaal een feit. Begin 20e eeuw is vervolgens ook het Mussel-Aa-kanaal gegraven. Dit kanaal moest wateroverlast voorkomen omdat de aan- en afvoer van water naar het gebied wisselvalig werd door het afgraven van het Boertangermoeras. Ook heeft het kanaal nog gediend als transportverbinding van en naar Onstwedde waar een haven lag voor landbouwproducten.
Door de jaren heen groeide de handel en het aantal inwoners langs het Stadskanaal wat heeft geleid tot de ontwikkeling van de kenmerkende lintdorpen Stadskanaal en Musselkanaal. De veenontginning is nog goed terug te zien in de landschappelijke structuur met daarin veel sloten kanalen en lintdorpen. ,
,
,
In de jaren ’50 kreeg de werkgelegenheid in Stadskanaal een impuls. Vanuit het Rijk kwamen subsidies beschikbaar voor de werkgelegenheid in zogeheten randgebieden waardoor onder meer Stadskanaal in beeld kwam. Tijdens de naoorlogse wederopbouw wilde Philips uitbreiden met nieuwe fabrieken waarvoor het op zoek naar personeel voor het productieproces. Na een tijdelijke vestiging in de voormalige gemeentewerf bouwde het elektronicaconcern haar uiteindelijke productielocatie aan de Brugstraat (zie afbeelding 4). Zo ontstond het Philipsterrein dat we vandaag de dag kennen als Dideldom en het Mercurius Businesspark (MBP). De komst van de fabriek bleek de aanjager van de latere ontwikkelingen in de gemeente Stadskanaal zoals onder meer het Refaja Ziekenhuis Stadskanaal Theater Geert Teis en woningbouw.
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
Afbeelding 4 De bouw van de productiehallen van Philips aan de Brugstraat in Stadskanaal , eind jaren ‘50 (Bron: De Eeuw van Mijn Ubbo)
7
Afbeelding 5 Ontwikkeling van het inwoneraantal in de gemeente Stadskanaal van 2000 tot 2024 (CBS , 2024)
Het inwoneraantal in onze gemeente is de afgelopen 25 jaar licht gedaald (zie afbeelding 5). Toch is de ruimte die bestemd is voor wonen toegenomen mede doordat het aantal personen per huishouden is afgenomen en mensen groter wonen dan voorheen. Ook de ruimte voor bedrijvigheid in onze gemeente is de laatste decennia toegenomen door schaalvergroting. Beide ontwikkelingen zorgen ervoor dat de bebouwde omgeving sinds 1950 behoorlijk is gegroeid zoals op de volgende afbeelding is te zien. ,
,
Stadskanaal van nu De gemeente Stadskanaal in de huidige vorm is in 1969 ontstaan uit een fusie tussen de gemeente Stadskanaal en de toenmalige gemeenten Onstwedde en (een deel van) Wildervank. Onze gemeente kent twee grotere kernen: Stadskanaal en Musselkanaal. Tussen beide kernen in bevindt zich een groot bedrijventerrein. Naast de grote kernen heeft onze gemeente nog een drietal kleinere dorpskernen: Alteveer Mussel en Onstwedde. Daaromheen ligt het landelijke gebied met meerdere gehuchten buurtschappen en losse bebouwing. Stadskanaal heeft als grootste plaats van de gemeente veel voorzieningen en een centrumfunctie voor 2. 2
,
,
de regio. De dorpskernen en het landelijk gebied worden doorkruist door diverse (water)wegen. De belangrijkste wegen zijn de N365 N366 N374 N378 N974 en de N975 en de bekendste waterverbindingen zijn het Stads- en A. G. Wildervanckkanaal het Pagediep de Mussel Aa en de Ruiten Aa. Ook is een deel van het tracé van de voormalige spoorlijn Stadskanaal-Zuidbroek nog in gebruik als Museumspoorlijn STAR wat mogelijk onderdeel wordt van de Nedersaksenlijn. ,
,
,
,
,
,
,
Onze gemeente wordt ervaren als een prettige woongemeente met veel openheid groen en een hoog voorzieningenniveau. Dit blijkt onder meer uit de enquête. Daaruit komt naar voren dat inwoners trots zijn op de identiteit en historie van de regio. De openheid van het groene landschap en het dorpse karakter zijn belangrijk om te behouden. Daarentegen wordt het aanbod aan sport- en beweegvoorzieningen als verbeterpunt genoemd net als de verkeersveiligheid en wandel- en fietspaden. Zorgen zijn er over de betaalbaarheid van wonen zowel over de huizenprijzen als de woonlasten. ,
,
,
8
,
Afbeelding 6 Stadskanaal op kaart: 1975 en 2023 (Topotijdreis , 2024)
9
Wist je dat de gemeente Stadskanaal • •
Ongeveer 32. 000 inwoners telt; Een regionale functie kent met breed voorzieningenaanbod op het gebied van bedrijven onderwijs sport cultuur zorg en welzijn voor ongeveer 60. 000 mensen; Ongeveer 2. 250 bedrijven kent; Ruimte biedt voor 12. 000 arbeidsplaatsen; Per jaar ruim 120. 000 toeristen en zakelijke overnachtingen verwelkomt; Meerdere passantenhavens en aanlegsteigers voor recreatie en toerisme ,
• • • •
. ..
,
,
,
heeft; • • • • •
2. 3
Jaarlijks ongeveer 55. 000 bezoekers ontvangt in Theater Geert Teis; Jaarlijks diverse evenementen met (inter)nationaal aanzien huisvest; Een beschermd dorpsgezicht heeft namelijk Smeerling; De langste museumspoorlijn van Nederland heeft met de STAR; Een streekziekenhuis heeft: het Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. ,
Kernkwaliteiten Stadskanaal
De kernkwaliteiten van de gemeente Stadskanaal vormen de unieke eigenschappen van de gemeente vandaag de dag. Het zijn kwaliteiten waar inwoners trots op zijn die gekoesterd en benut moeten worden. Het is een verantwoordelijkheid van de gehele gemeente met het bestuur voorop deze kwaliteiten te behouden en waar mogelijk te versterken. Sommige opgaven en ontwikkelingen op lokaal regionaal en landelijk niveau kunnen op gespannen voet staan met de kernkwaliteiten. De kernkwaliteiten van Stadskanaal staan in afbeelding 8 weergegeven en het behoud of versterken van deze kwaliteiten is het uitgangspunt voor de keuzes in deze omgevingsvisie. ,
,
,
,
De kernen Stadskanaal Musselkanaal Onstwedde Alteveer en Mussel kennen elk voor hun eigen omvang een hoog voorzieningenniveau. Het voorzieningenniveau is belangrijk voor de leefbaarheid en de aantrekkelijkheid van Stadskanaal als woongemeente en veel inwoners zijn erg tevreden over het aanbod zoals de geboden zorg en het kunnen doen van de meeste boodschappen in de buurt. ,
,
,
,
Afbeelding 7 Gemaal in Stadskanaal (eigen foto , 2023)
10
Elke inwoner in onze gemeente kent het Groningse gezegde “nait soezen , moar doun”: onze regio kenmerkt zich door hard werken noaberschap en zorgen voor elkaar. Sociale cohesie wordt belangrijk gevonden met onder meer het verenigingsleven de kerk en de school als ontmoetingsplek. ,
,
Landschappelijk zijn de volgende vijf eigenschappen kenmerkend voor onze
1
Be
sl o
gemeente:
t e na( z n d
) la n
ds
c
ha p
Het noordoostelijke deel van de gemeente ligt grotendeels op zandgrond. Een gesloten en bosrijk landschap dat wordt gekenmerkt door essen en esdorpen. De grond wordt veelal gebruikt voor de combinatie van landbouw en natuur. Het gebied is in trek bij toeristen onder meer door het beschermde dorpsgezicht van Smeerling. ,
Pr
od
u cti
e ve ( v e
en
2
) la
n
De veenkoloniën zijn een uniek open landschap met rechte lijnen en primair gebruikt voor de landbouw. Je kunt nog c ha kilometers ver kijken wat steeds uitzonderlijker is in Nederland. p Kenmerkend is het strakke patroon van kanalen wijken en sloten.
ds
,
,
De ligging op de veen- en zandgronden de aanleg van het Stadskanaal en de maakindustrie die langs het kanaal ontstond de n kenmerken het rijke industriële verleden van Stadskanaal. Veel al n gs ondernemers zijn al eeuwenlang gevestigd in de Kanaalzone MKB en inmiddels eh waar veel ruimte was voor pionieren t a k ook grotere bedrijven. De maakindustrie blijft belangrijk en n aa richt zich steeds meer op (duurzame) innovaties. De cultuurl historische objecten vertellen het verhaal van het veelzijdige verleden aan toekomstige generaties. ,
P
ro
d
e v e (v e u cti e
n
) la
n
ds
In
c
ah
p
3
du
e elve r s t ri le
,
Afbeelding 8 Kernkwaliteiten op kaart: waar we als Knoal trots op zijn (eigen bewerking , 2025)
11
,
,
Hi
s
s t o ri
e in t c hl b
4
e b
o
uw
ni
g
De lijnstructuur in het landschap is ook terug te zien in de lintbebouwing in de Kanaalzone. Het kenmerkt Stadskanaal en Musselkanaal en de overgang tussen beide plaatsen. Veel straten liggen parallel langs het Stadskanaal en bestaat in de basis uit een langgerekte rij van woningen één of twee percelen breed en soms kilometerslang. In de loop der jaren zijn deze kernen verder uitgebreid buiten het oorspronkelijke lint. ,
Be
5
la ek
s ch n da
De gemeente heeft een unieke ligging tussen enerzijds de Hondsrug en het Hunzedal en anderzijds Westerwolde. Naast het beekdal van de Hunze liggen in de gemeente beeklandschappen rondom het Pagediep de Mussel Aa en de Ruiten Aa. Deze (deels gekanaliseerde) beken zorgden oorspronkelijk voor de afvoer van overtollig water richting de Westerwoldse Aa en de Dollard en dragen bij aan de ecologie natuur en biodiversiteit. Ook zijn de wateren populair om op of langs te recreëren. Verder kent de gemeente diverse natuurgebieden met ecologische waarden zoals het Eiken- en Vledderbos in Stadskanaal het Horstenerbos in Musselkanaal en het bos ten oosten van Onstwedde bij Ter Wupping. ,
p
,
,
,
,
Afbeelding 9 Lintbebouwing kanaalzone (eigen foto , 2023)
12
Hoofdstuk 3 Stadskanaal
van
de toekomst
Dit hoofdstuk geeft in 3. 1 de belangrijkste landelijke ontwikkelingen weer die van invloed zijn op Stadskanaal. In paragraaf 3. 2 staan de uitdagingen en opgaven als gemeente voor staan. 3. 3 beschrijft onze visie en ambities voor 2040 en verder.
Landelijke opgaven en ontwikkelingen
3. 1
waar we
dit verder uitgewerkt met de agrarische sector natuurorganisaties en andere gebiedspartners. In het Provinciaal Programma Landelijk Gebied Groningen (PPLG) is de provincie op basis van landschappelijke kenmerken opgedeeld in zeven gebieden waarbij onze gemeente in twee gebieden valt: Veenkoloniën en Westerwolde. Op het moment van schrijven is het NPLG stopgezet maar heeft de provincie de deelgebiedsplannen aangenomen. Het is nog onduidelijk hoe vanuit de Rijksoverheid verder invulling wordt gegeven aan de genoemde opgaven in het landelijk gebied. Toekomstbestendige regio’s hangen sterk samen met de leefbaarheid. De afgelopen decennia is een tendens zichtbaar naar steeds meer schaalvergroting en verstedelijking. Dit heeft impact op de leefbaarheid. Voornamelijk in landelijke regio’s staan voorzieningen onder druk en zijn al deels verdwenen. Er zijn tal van initiatieven en ontwikkelingen vanuit de samenleving om dit het hoofd te bieden en de leefbaarheid te vergroten. Daarnaast zijn er landelijke en regionale programma’s gericht op het versterken van de regio. Door een groeiende bevolking en steeds kleinere huishoudens is er in Nederland is een tekort aan woningen. De komende jaren is de landelijke opgave 100. 000 woningen per jaar te bouwen waarbij onder andere rekening moet worden gehouden met water en bodem sturend en stikstofrestricties.
Water- en bodemsturend wil zeggen dat het water- en bodemsysteem een doorslaggevende rol speelt bij de inrichting van Nederland. Dit komt voort uit een kamerbrief3 over het belang van duurzaam water- en bodembeheer voor diverse aspecten van het milieu. Het document wijst op de noodzaak van een evenwichtige waterhuishouding. Er moet meer aandacht komen voor de complexe samenhang tussen neerslag bodemgesteldheid ruimtegebruik en waterkwaliteit en de impact hiervan op ecosystemen en de landbouw. Het is cruciaal dat we ons niet richten op losse onderdelen van de systemen maar onze water- en bodemsystemen in samenhang bekijken. Daarom is inzicht in het water- en bodemsysteem nodig met een helder afwegingskader voor ruimtelijke keuzes. ,
In Nederland staan we voor meerdere grote opgaven die effect gaan hebben op het ruimtegebruik en de inrichting van ons land. Deze opgaven vragen om duidelijke keuzes omdat niet alles overal kan en de gevolgen van ruimtelijke keuzes nog decennia merkbaar en/of zichtbaar zijn. Op het moment van opstellen van deze omgevingsvisie wordt op zowel landelijk als provinciaal niveau gewerkt aan deze opgaven via verschillende programma’s en plannen. Als gemeente zijn we nauw betrokken bij deze processen en geven we richting aan deze opgaven voor onze gemeente in de voorliggende omgevingsvisie. Het Rijk heeft op landelijk niveau haar prioriteiten beschreven in de Nationale Omgevingsvisie en gebiedsgerichte
,
,
,
•
programma’s.
•
•
Afbeelding 10 De totstandkoming en werking van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI , 2023)
,
,
,
Voor onze gemeente onderscheiden wij een aantal ontwikkelingen die een grote impact gaan hebben op het ruimtegebruik en de inrichting van de fysieke leefomgeving in onze gemeente. Het gaat om de volgende ontwikkelingen: •
Ten eerste de toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied. In het landelijk gebied zijn blijvende oplossingen nodig voor (wettelijke) opgaven als natuur (waaronder stikstof) waterkwaliteit en klimaat. In de zogenoemde gebiedsgerichte aanpak was het een kabinetsplan om stikstofmaatregelen slim te combineren met andere maatregelen om de natuur de bodem en de waterkwaliteit te verbeteren en de klimaatopgave te halen. De provincies hebben ,
,
3 Kamerbrief van minister Harbers van 25 november 2022
14
3. 2
Uitdagingen en opgaven Stadskanaal De kernkwaliteiten zoals benoemd in hoofdstuk 2 willen we behouden en waar mogelijk versterken. We staan als gemeente ook voor een aantal uitdagingen. Landelijke opgaven die ook hier spelen (3.1) maar ook op lokale schaal staan we als gemeente samen met onze inwoners ondernemers en maatschappelijke organisaties voor een aantal uitdagingen de komende jaren. In de provincie Groningen en daarmee ook de gemeente Stadskanaal staan wonen leefbaarheid welvaart landschap en biodiversiteit onder druk. Op het gebied van gezondheid en op sociaal en economisch vlak spelen hier verschillende problemen. Investeringen zijn nodig en er is behoefte aan een duidelijk perspectief. Inwoners moeten trots kunnen zijn en blijven op hun
Basisonderwijs is van groot belang voor de leefbaarheid en de saamhorigheid in een dorp en ook een belangrijke voorwaarde voor gezinnen om zich te vestigen. De demografische ontwikkeling is bepalend voor het leerlingenaantal en het in stand kunnen houden van een basisschool.
,
,
,
,
De uitdaging in onze gemeente is om een toekomstbestendig voorzieningsniveau te garanderen als basis voor de leefbaarheid in de kernen en de regio.
,
,
Landbouw , recreatie en natuur
gemeente.
Leefbare kernen Door de vergrijzing ontgroening hoge zorgvraag arbeidsmarktproblematiek schaalvergroting en de gevolgen van de gaswinning staat de leefbaarheid in veel kernen in de provincie Groningen en Noord-Drenthe onder druk. Het voorzieningenniveau dreigt af te nemen het (economisch) perspectief vermindert en gezondheidsachterstanden groeien. Dit speelt ook in onze gemeente. Vanuit meerdereVanuit meerdere overheden wordt geïnvesteerd in de leefbaarheid van onze regio. Desondanks wordt het voorzieningenniveau in onze gemeente als goed ervaren en vervult Stadskanaal een regionale centrumfunctie. Veel voorzieningen zoals dorpshuizen en sportaccommodaties worden door de gemeente betaald of gesubsidieerd. Deze voorzieningen moeten voldoende worden gebruikt om de toenemende kosten voor bijvoorbeeld energie en onderhoud te rechtvaardigen. ,
,
,
,
,
,
,
,
,
De natuur in Nederland staat onder druk en planten- en diersoorten verdwijnen door versnippering van leefgebieden vervuiling van onze bodem- water- en luchtkwaliteit en klimaatverandering. Het is zoeken naar de balans tussen de ruimtevraag voor natuur enerzijds en wonen en bedrijvigheid anderzijds. De behoefte van onze inwoners en bezoekers om te recreëren in de natuur neemt toe. Dit vraagt om verdere ontwikkeling van onze vrijetijdseconomie. Wandelen fietsen of sporten in de natuur zorgt voor ontspanning en draagt bij aan fysieke en mentale gezondheid dit kan wel opgespannen voet staan met de natuurwaarden. ,
Op andere voorzieningen zoals het winkelaanbod en de gezondheidszorg hebben we als gemeente niet direct sturing maar ze zijn wel belangrijk voor de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van onze gemeente. Daarbij speelt ook het veranderende consumptiepatroon en nieuwe dienstverlening een rol: voorzieningen worden geconcentreerd op één plek en verdwijnen uit bepaalde kernen. Steeds meer aankopen worden bijvoorbeeld online gedaan en niet meer in de winkel. Ook in de zorg is dit zichtbaar: steeds meer behandelingen vinden op afstand plaats door schaalvergroting van onder meer de(ziekenhuis)zorg terwijl de zorgvraag door vergrijzing verder toeneemt. Toch blijven steeds meer ouderen langer thuis wonen waardoor de eerstelijnszorg zoals de huisarts steeds belangrijker wordt. De bereikbaarheid van onze basisvoorzieningen is en blijft een aandachtspunt. ,
,
,
,
,
Zowel landelijk als ook in onze provincie en gemeente is de vraag hoe de toekomst van de landbouw eruit komt te zien. Ook in onze gemeente zitten veel agrariërs in onzekerheid over de toekomst van hun bedrijf. We werken samen met verschillende overheden natuurorganisaties en maatschappelijke partners om onze landbouw en natuur toekomstbestendig en natuurinclusief te maken. Zo kijken we naar oplossingen voor de urgente opgaven rond stikstof zoetwateren drinkwaterbeschikbaarheid waterkwaliteit bodemkwaliteit en klimaat. Als gemeente zijn we nauw betrokken bij de plannen voor het landelijke gebied. De toekomst van de landbouw is primair een taak van de sector zelf de Europese Unie het Rijk en de provincie. Als gemeente hebben we wel een taak om de gewenste transitie mogelijk te maken.
,
,
,
,
,
,
,
,
,
15
Wonen
Duurzaamheid en circulariteit
De woningvoorraad in de gemeente Stadskanaal wordt uitgebreid. Lange tijd leek hier niet direct behoefte aan te zijn maar het tij is gekeerd. In onze gemeente hebben we de opgave om planmatig nieuwe woningen te realiseren naast de ambitie om ongeveer 800 woningen te realiseren tot 2030. De aanleg van de spoorlijn vanuit Groningen en in een later stadium de realisatie van de volledige Nedersaksenlijn maakt Stadskanaal beter bereikbaar met het openbaar vervoer. Daarmee worden we aantrekkelijker als woongemeente. ,
,
Tegelijkertijd kennen we diverse uitdagingen ten aanzien van de bouwkundige en visuele kwaliteit de kwantiteit en de betaalbaarheid van de bestaande woningen. In lijn met de landelijke trend zijn de huizenprijzen in Stadskanaal fors gestegen de afgelopen decennia. Hierdoor is een eigen woning voor steeds minder starters op de woningmarkt haalbaar.
Onze doelstelling is om energieneutraal te zijn in 2050. De vraag is daarbij hoe we dit gaan realiseren en wat haalbaar is qua duurzame opwek met zon en wind. De doelen uit het klimaatakkoord vertalen we naar onze gemeente met de bijbehorende doelstellingen; • •
55% reductie van broeikasgassen in 2030 ten opzichte van 1990; In 2050 is onze uitstoot van broeikasgassen netto-nul. Netto nul betekent dat de totale uitstoot van broeikasgassen in onze gemeente gelijk is aan of lager is dan de hoeveelheid die zij uit de atmosfeer verwijdert.
,
,
Een forse reductie ten opzichte van 1990 is de afgelopen jaren al gerealiseerd 60% in 2023. Het verder terugdringen van de uitstoot wordt wel steeds complexer. Duurzaamheid is breder dan klimaat en energie. Het gaat bijvoorbeeld ook over circulariteit minder afval en minder gebruik van (primaire) grondstoffen. We volgen op het gebied van afval(scheiding) de landelijke ontwikkelingen voor de doelen en normen op dit thema. Dit vraagt om grote veranderingen zowel in de samenleving als binnen de gemeentelijke taakuitoefening. ,
,
De woningvoorraad in onze gemeente is relatief oud en de onderhoudsstaat in sommige gevallen problematisch. Oudere woningen zijn vaak slechter geïsoleerd dan nieuwere woningen waardoor onze inwoners extra last hebben van de stijgende energiekosten. Het relatief lage gemiddelde inkomen van onze inwoners geeft hun minder ruimte om te investeren in het verduurzamen van de eigen woning. Dit leidt tot hogere energiekosten en steeds minder investeringsruimte voor besparingsmaatregelen. ,
,
Bereikbaarheid en mobiliteit Het doortrekken van de spoorlijn van Veendam tot Stadskanaal en in een later stadium de realisatie van de Nedersaksenlijn zien wij als een gegeven. Hierdoor worden de verbindingen met de stad Groningen en Emmen verbeterd wat voor een impuls zorgt voor de bereikbaarheid van onze gemeente. In een gemeente met een groot landelijk gebied is bereikbaarheid een belangrijk vraagstuk. De onderlinge verbindingen tussen de kernen is cruciaal voor de leefbaarheid. De kwaliteit van het huidige fiets- en wandelnetwerk is onvoldoende door bijvoorbeeld boomwortels zo stellen onze inwoners. Daarnaast ontbreken er schakels in het fietsnetwerk en is het gevoel van sociale veiligheid op een aantal fietspaden onvoldoende door onder meer het gebrek aan straatverlichting. Ook wordt het openbaar vervoersnetwerk op veel plekken als onvoldoende ervaren doordat bussen sommige kernen maar beperkt of helemaal niet meer aandoen. Daarom staan we als gemeente voor de opgave om ervoor te zorgen dat ook de kleinere kernen profijt hebben van de komst van de spoorlijn. De bereikbaarheid met de auto is redelijk goed al zijn er wel een aantal knelpunten. ,
,
,
Afbeelding 11 Wonen langs het lint (eigen foto , 2023)
16
Gezondheid
Bedrijvigheid
We liggen als gemeente in een regio waarin de levensverwachting lager ligt dan het landelijk gemiddelde en waarin we minder gezonde jaren hebben dan de gemiddelde Nederlander. Zo staat de jeugd- en ouderenzorg in onze gemeente al langere tijd onder druk. Ongezonde voeding te weinig beweging roken en alcoholgebruik leiden tot gezondheidsproblemen en overgewicht. Ook op het gebied van mentale gezondheid scoort onze gemeente slechter dan het landelijk gemiddelde. De bevolking vergrijst en mensen wonen steeds langer thuis. De vraag naar zorg neemt toe terwijl het zorgaanbod afneemt door het verminderde arbeidspotentieel en een dreigende overbelasting van de zorg. Steeds meer specialistische medische zorg wordt centraal aangeboden en verdwijnt uit kleinere kernen of onze gemeente zoals de sluiting van bepaalde afdelingen in het Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Voor een toekomstbestendige zorg voor hen die het echt nodig hebben vraagt dit om een goed georganiseerde (thuis)zorg en wijkverpleging. Ook zal een groter beroep worden gedaan op de samenleving en ons noaberschap. Als gemeente hebben we de opgave om het zorgaanbod in de gemeente op peil en bereikbaar te houden in te zetten op preventieve maatregelen de gezondheidsverschillen te verkleinen de mentale gezondheid te bevorderen en de zorgvraag te beperken zodat de zorg beschikbaar blijft voor zij die het echt nodig hebben.
Onze gemeente staat bekend om het industriële verleden en de pioniersgeest. MKB detailhandel en de maakindustrie zijn belangrijk in de regio maar concurreert voor de ruimtevraag met andere opgaven en kan op gespannen voet staan met het open landschap. Jongeren trekken weg uit onze gemeente door het woningentekort ontbreken van HBO en WO-instellingen en aanbod van een bepaald type werk. Ze trekken bijvoorbeeld naar grotere plaatsen als Emmen en Groningen of andere delen van het land. Ook neemt de beschikbaarheid van gekwalificeerd personeel af door de toenemende vergrijzing en een kleiner wordend aanbod van vakmensen.
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
3. 3
Visie en ambitie In 2040 is Stadskanaal een gemeente waar het voor iedereen fijn en gezond wonen is. Het open Veenkoloniale landschap en het meer gesloten landschap op de zandgronden zijn goed te zien en te beleven. De cultuurhistorie zie je terug in zowel de kernen als het buitengebied en vertelt daarmee de geschiedenis van onze streek. Er is een gevarieerd woningaanbod voor elke doelgroep waarbij de straten wijken en dorpen groen en klimaatbestendig zijn ingericht. Door nieuwbouw van woningen hebben we voldoende inwoners om ons voorzieningenniveau in stand te houden waar onze inwoners tevreden over zijn. Noaberschap en sociale cohesie worden hierdoor gestimuleerd en blijven van groot belang. ,
,
De
oude spoorlijn vanuit Groningen naar Stadskanaal is in ere hersteld (zie afbeelding 12) en maakt deel uit van de Nedersaksenlijn. Dit geeft een impuls aan de aantrekkingskracht en bereikbaarheid van onze gemeente in het bijzonder voor onze (vrijetijds)economie en jongeren. ,
De gezondheid van onze inwoners is verbeterd en de achterstanden zijn aanzienlijk verminderd. In het landelijk gebied is de landbouw omgeschakeld naar een bedrijfsvoering die in balans is met het natuurlijke systeem en ook economisch interessant is voor agrarische ondernemers. Natuurgebieden zijn met elkaar verbonden en het groen loopt door in de kernen. Bij de realisatie van projecten is het gebruik van circulaire en duurzame materialen de norm. We zijn een heel eind op weg om in 2050 volledig klimaatneutraal te zijn.
Afbeelding 12 Een deel van het oude spoortracé in onze gemeente (eigen foto , 2023)
17
Hoofdstuk 4 Wonen
en
bedrijvigheid
De gemeente Stadskanaal is en blijft een woongemeente , voor iedere doelgroep. Wonen bleek voor velen het belangrijkste thema voor in de omgevingsvisie , want we hebben voldoende woningen nodig en wonen moet betaalbaar blijven. Daarnaast moet onze leefomgeving aantrekkelijk blijven met groen en voorzieningen. Bedrijvigheid hoort bij onze gemeente , hier is en blijft ook in de toekomst ruimte voor. Dit hoofdstuk beschrijft onze ambities en uitgangspunten voor wonen en bedrijvigheid en welke keuzes we hierin maken. Wonen wordt in 4. 1 uitgewerkt en bedrijvigheid in 4. 2.
4. 1
Wonen
Wij willen een aantrekkelijke woongemeente zijn met oog voor de ruimtelijke kwaliteit duurzaamheid toekomstbestendige voorzieningen en een goede balans in vraag en aanbod van woningen. In de gemeente Stadskanaal staan ongeveer 15. 000 woningen die voor 32. 000 inwoners een thuis bieden. Tot 2030 zetten we in op de realisatie van ongeveer 800 nieuwe woningen. Na 2030 is de verwachting dat de vraag naar woningen verder toeneemt door de komst van de Nedersaksenlijn: het ontwikkelperspectief voorziet een toename van nog eens 1. 200 woningen. Voor deze nieuwbouw bieden we de ruimte. Maar wonen gaat over meer dan alleen de woningen zelf. De gehele woon- en leefomgeving is bepalend voor het ervaren woongenot. Het gaat ook om de voorzieningen waar men dagelijks gebruik van maakt de openbare ruimte en de hoeveelheid groen daarin buurtgenoten andere gebouwen en het landschap. Onze huidige welstandsnota wordt omgezet in een Nota Ruimtelijke Kwaliteit waarin kaders staan voor ontwerpkwaliteiten en ruimtelijke beleving. ,
,
,
,
LEGENDA
Wonen en bedrijvigheid Gemeentegrens Inbreidingslocaties en herontwikkeling Ruimte voor onderwijs / innovatie Stationsgebied Bestaande kern Uitbreiding dorpslint Inbreiding dorpslint Bedrijventerrein Groen overgangsgebied met zonneenergie in combinatie met groen Zoekgebied wonen , bedrijvigheid & zonne-energie Bestaand zonneveld Voorzieningen Groen open overgangsgebied Regionale spoorzone ontwikkeling Uitfasering zwaardere industrie
Afbeelding 13 Visiekaart: Wonen en bedrijvigheid
,
,
Bestaande wijken en woningen: aantrekkelijk , duurzaam en toekomstbestendig Onze gemeente biedt plek aan ongeveer 15. 000 woningen en ongeveer 2. 500 andere gebouwen. Bij elkaar verbruikten we in 2021 in de gemeente 32 miljoen kubieke meter aardgas waarvan 92% werd gebruikt om gebouwen te verwarmen. Wij moeten in 2050 volledig aardgasvrij zijn. Om dat te bereiken willen we dat onze woningen en andere gebouwen in 2035 aan de nationale isolatiestandaard voldoen. Wij willen betaalbaar wonen en het verduurzamen van woningen stimuleren door onder meer rijkssubsidies bij onze inwoners te krijgen. De focus ligt dus eerst op het isoleren van woningen en andere gebouwen om zo de warmtevraag en de energiekosten te beperken. Daarna richten we ons op het stapsgewijs aardgasvrij maken. Deze warmtetransitie is nu niet voor iedere huiseigenaar toegankelijk en financieel mogelijk. Daarom faciliteren en stimuleren wij dit als gemeente waarbij er extra aandacht is voor goedkopere koopwoningen en particuliere huur. Inwoners kunnen advies krijgen over de beste besparingsmaatregelen en we helpen ze om gebruik te kunnen maken van beschikbare subsidies. Met de woningbouwcorporaties maken we prestatieafspraken over het verduurzamen van hun huurwoningen. ,
,
19
De energietransitie wordt ook op een andere manier merkbaar in onze leefomgeving. Het elektriciteitsnet moet worden verzwaard om de beschikbaarheid en betrouwbaarheid ook in de toekomst te garanderen. Er zijn meerdere ingrepen voor nodig om het elektriciteitsnetwerk te verbeteren en te verzwaren. Dat betekent dat op veel plekken de straat open moet en het aantal transformatorhuisjes in de openbare ruimte ongeveer verdubbeld dient te worden. Dat geeft een extra ruimtevraag van ongeveer 7. 000m2. Naast de kleinere trafo’s moeten ook drie grotere schakelstations (ongeveer 2. 500 m2) gebouwd worden in de omgeving van Stadskanaal-Noord Bedrijvenpark Stadskanaal en Musselkanaal-centrum. Wij kijken samen met de netbeheerder naar de beste plekken om deze voorzieningen te realiseren. Zo zorgen we ervoor dat alle (nieuwbouw)woningen en (nieuwe) bedrijvigheid verzekerd zijn van voldoende elektriciteit.
en te bewegen.
Dit doen we bijvoorbeeld door beweeg- en speelparken en wandel- en door het groen te voorzien van goede verlichting. Bij revitalisering brengen fietspaden we waar nodig groen terug of verbeteren we de groenstructuren in de wijk. ,
,
Niet alle wijken buurten en woningen in Stadskanaal voldoen aan de eisen van deze tijd en/of de behoefte van de inwoners. Wij gaan wijken en buurten integraal verbeteren door middel van een gebiedsgerichte aanpak. Deze aanpak bestaat uit isolatie van woningen en gebouwen verbeteren van de woningkwaliteit de herinrichting en vergroening van de openbare ruimte en het aanpakken van sociaal-maatschappelijke problemen. Wijken worden hiervoor geselecteerd op basis van een integrale afweging waarbij naast de kwaliteit van de woningen en de openbare ruimte ook wordt gekeken naar de sociaaleconomische context. ,
,
,
,
Waar mogelijk stimuleren we onze inwoners en corporaties om hun woning levensloopbestendig te maken door een volwaardig woonprogramma op de begane grond te realiseren. Elke vijf jaar wordt ons beleid ten aanzien van wonen geactualiseerd. In dit beleid komen alle woonopgaven terug. Hierbij kijken we ook naar kamerverhuur tiny houses woonwagenstandplaatsen flexwonen ligplaatsen voor woonschepen en de mogelijkheid om niet-wonen bestemmingen om te zetten in wonen. Zo kunnen we goed inspelen op de toenemende vraag naar flexibele en kleinere woningen en problematiek rondom bijvoorbeeld kamerverhuur. ,
,
,
,
,
In de bestaande wijken dorpen en het buitengebied beheren we als gemeente een groot areaal aan wegen bruggen speeltuinen sportaccommodaties openbare ruimte et cetera. Bij het beheer en onderhoud reconstructies en realisatie hiervan stimuleren we aannemers via de aanbestedingen om grondstoffen en producten te hergebruiken. Zo dragen we bij aan het doel om in 2050 volledig circulair te zijn. Bij de realisatie van projecten wordt het gebruik van circulaire en duurzame materialen de norm. ,
,
,
,
,
,
,
Bij herstructurering herinrichting en reconstructies van de openbare ruimte nemen we indien nodig maatregelen om ons beter te weren tegen het veranderende klimaat. Wij zetten hierbij in op kwalitatieve inrichting van de openbare ruimte met groen en voldoende aandacht voor biodiversiteit hittestress en wateropslag. Daarmee wordt de openbare ruimte toekomstbestendig en klimaatadaptief ingericht. Wij willen meer water opvangen en vasthouden in natte perioden en meer schaduwplekken realiseren om hittestress te voorkomen. Op die manier zijn we steeds beter bestand tegen bijvoorbeeld intensievere regenbuien en perioden van extreme hitte en droogte als gevolg van de klimaatverandering. Vanuit de gemeente stimuleren we onze inwoners om hun tuinen klimaatadaptief in te richten met meer groen en minder verharding door bijvoorbeeld informatievoorziening en het faciliteren van het ontharden van tuinen. Regionaal wordt gewerkt aan een subsidieregeling voor kleinschalige klimaatmaatregelen voor particulier bezit. ,
,
,
,
Onze inwoners zijn tevreden over het groene karakter van de gemeente. De openbare ruimte moet waar dat nog niet het geval is uitnodigen om hierin elkaar te ontmoeten ,
Nieuwe woningen In de gemeente Stadskanaal willen we tot 2030 ongeveer 800 woningen bouwen. Om het open karakter van het landschap te behouden bouwen wij zo min mogelijk in het buitengebied. Daarnaast hebben we in veel bestaande kernen en wijken een openbare ruimte met veel groen en die willen we niet volbouwen. Voor woningbouw hanteren we daarom de ladder voor woningbouw. Deze ladder geeft aan welke voorkeursvolgorde we hanteren met betrekking tot de locatie van woningbouw: 1. Hergebruik of herbestemmen van bestaande panden door onder meer functieverandering (bijv. scholen kantoorpanden); 2. Sloop en nieuwbouw op locaties of panden die geen (maatschappelijke) functie meer hebben; 3. Nieuwbouw binnen de bebouwde kom en kleinschalig aansluitend op de bebouwde kom (straatje extra); 4. Uitbreiding langs of in het bestaande lint (zoals weergegeven op de visiekaart Wonen en bedrijvigheid); 5. Uitbreiding bij bestaande kernen (nieuwe wijk). ,
,
,
4 Deze standaard geeft aan wanneer uw woning goed genoeg is geïsoleerd om aardgasvrij te worden.
20
Een plek voor alle doelgroepen Wij willen
voor
al
onze
inwoners
zo
gemeente , ook voor de mensen die een
inclusief en toegankelijk mogelijk zijn als fysieke en/of mentale beperking hebben.
Wij houden hier rekening mee bij de gehele inrichting van onze openbare ruimte. Onze voorzieningen en de openbare ruimte zijn toegankelijk en veilig voor iedereen zodat iedereen volwaardig deel kan nemen aan de maatschappij. In onze gemeente is behoefte aan diverse woonzorgvoorzieningen voor mensen die niet zelfstandig kunnen wonen zoals psychisch kwetsbaren inwoners met een verstandelijke beperking en zorgbehoevende ouderen. Er is vraag naar (kleinschalige) woongroepen. Ook zijn er initiatieven vanuit proactieve senioren voor het ontwikkelen van nieuwe woonvormen zoals knarrenhofjes. Vanuit onder meer (alleenstaande) jongeren is vraag naar meer betaalbare éénpersoonswoningen zoals tiny houses.
,
,
,
,
Afbeelding 14 Impressie spoorzone (Onderzoek Stationslocatie Dideldom , 2024)
Wij willen als gemeente sturing op de woningbouw als het gaat om type en prijsklasse. Uit de participatie onder onze inwoners komt duidelijk naar voren dat zij zorgen hebben over het woningaanbod en de betaalbaarheid. Vraag en aanbod van woningen sluiten nu niet goed genoeg op elkaar aan zowel qua type woningen als de huizenprijzen. ,
In Alteveer Mussel en Onstwedde willen we de komende jaren vooral kleinschalige woningbouw realiseren passend naar de aard en karakter van het dorp en het gebied. Deze nieuwbouw staan we toe binnen de eerste vier treden van de woningbouwladder. Voor Stadskanaal en Musselkanaal is de woningbouwopgave groter. Om dit te realiseren kijken we naast inbreidingsmogelijkheden ook naar woningbouwlocaties in trede vijf dus buiten de huidige contouren van de bestaande kernen. Deze planmatige woningbouw voorzien we onder meer bij het Tweede Boerendiep de omgeving Floralaan te Musselkanaal en rondom het toekomstige treinstation in Stadskanaal nabij Dideldom. Gezien de centrale ligging van dit treinstation beperkt planmatige woningbouw zich niet enkel tot onze gemeentegrens en kijken we ook in de richting van Nieuw-Buinen. Wij treden in overleg met onder meer de gemeente Borger-Odoorn om tot een regionale gebiedsontwikkeling te komen. Een nieuwe wijk moet passen bij de kernkwaliteiten van Stadskanaal en toekomstige locaties zullen hieraan getoetst worden. De inrichting van nieuwe wijken moet aansluiten op de structuur van wijken en sloten zoals kenmerkend is voor de Veenkoloniën. ,
,
,
Wij monitoren de woonbehoeften in onze gemeente en werken aan een toereikend aanbod voor onze inwoners. Wij sturen op een goede verhouding tussen sociale huur midden huur en huurwoningen in de vrije sector. De sociale huurvoorraad moet de komende jaren groeien om voldoende woningaanbod te hebben voor lagere inkomens. Wij stemmen vraag en aanbod van onze woningen af in regionaal en provinciaal verband en we werken nauw samen met de woningbouwcorporaties. ,
Buiten de bestaande kernen in het landelijk gebied kennen we een ruimte-voorruimte regeling. Deze regeling is erop gericht om het slopen van bebouwing die ons landschap ontsiert te stimuleren. Dit kan onder de voorwaarde dat er één of maximaal twee compensatiewoningen gebouwd worden op de slooplocatie of na goed overleg met gemeente en provincie op een andere passende locatie. ,
,
21
Leefbaarheid en voorzieningen Inwoners waarderen het hoge voorzieningenniveau in onze gemeente. Als gemeente gaan we voor kwalitatief goede en toekomstbestendige voorzieningen passend bij de omvang van kern of wijk. Een groei van het aantal woningen en inwoners kan daarnaast bijdragen aan een toename van voorzieningen of tenminste de toekomstbestendigheid van de voorzieningen in kernen. Per kern streven we naar het behoud van de volgende al bestaande basisvoorzieningen: ,
door een respondent op de enquête 2023 ,
Kern
Bestaande en minimaal te behouden basisvoorzieningen
Alteveer
Basisonderwijs sportvoorzieningen OV-verbinding ontmoetingslocatie
Mussel
Basisonderwijs dagelijkse boodschappen OV-verbinding sportvoorzieningen ontmoetingslocatie
,
,
,
,
,
Voor de leefbaarheid is ook bereikbaarheid en toegankelijkheid van onze voorzieningen van groot belang. De bereikbaarheid wordt uitgewerkt in hoofdstuk 5 ‘Bereikbaarheid en mobiliteit’. Wij streven naar het in stand houden van de basisvoorzieningen maar dat kunnen we niet garanderen. Bepaalde voorzieningen zoals winkels of zorginstellingen zijn privaat. Voor collectieve voorzieningen zoals sporthallen en scholen geldt dat we als gemeente moeten kijken naar de hoeveelheid gebruikers versus de maatschappelijk kosten.
,
,
Musselkanaal
Basisonderwijs dagelijkse boodschappen regio-overstijgende speciaalzaken gezondheidscentra OV-verbindingen sportvoorzieningen ,
Onstwedde
,
,
,
Basis- en voortgezet onderwijs dagelijkse boodschappen gezondheidscentrum culturele voorzieningen OV-verbinding sportvoorzieningen ,
,
,
,
Basis- en voortgezet onderwijs dagelijkse boodschappen regio-overstijgende speciaalzaken culturele voorzieningen horeca en amusement gezondheidscentra ziekenhuis OV-verbindingen sportvoorzieningen ,
,
,
,
,
,
,
,
Tabel 1 Bestaande voorzieningen in de gemeente Stadskanaal in de grootste vijf kernen
De aanwezigheid van onderwijs en opvang is cruciaal om een aantrekkelijke woonplaats te zijn voor gezinnen. Daarnaast zijn dit plekken waar inwoners elkaar ontmoeten vriendschappen ontstaan en van waaruit activiteiten worden georganiseerd. Een winkel om je dagelijkse boodschappen te kunnen doen is voor elke inwoner gemakkelijk maar extra belangrijk voor mensen die minder mobiel zijn of geen beschikking hebben over een auto. Hierbij moet wel worden opgemerkt dat dit kan veranderen doordat steeds meer supermarkten boodschappen bezorgen. Ook zorg in de buurt is van belang zeker voor de meer kwetsbare doelgroepen. ,
,
,
,
,
,
Stadskanaal
,
,
,
Voor mij hangt waar ik woon vooral af van de afstand tot de voorzieningen en de hoeveelheid groen in de buurt”
Waar dit nog niet het geval is willen we de concentratie van de aanwezige eerstelijnszorg (zoals een huisarts apotheek wijkverpleging paramedici en eventueel sociaal domein) faciliteren in gezondheidscentra op locaties die centraal gelegen zijn en goed bereikbaar zijn met het openbaar vervoer. Zo is alle zorg voor inwoners onder één dak en is de afstemming tussen zorgverleners eenvoudiger. ,
,
,
Veel inwoners en bezoekers genieten van evenementen en festivals die worden georganiseerd in de gemeente. Wij willen initiatiefnemers de ruimte blijven bieden om dit te organiseren. Echter festivals veroorzaken ook overlast aan omwonenden als het gaat om geluid geur en verkeerstromen et cetera. Als gemeente willen wij de balans bewaken tussen het faciliteren van evenementen en festivals voor al onze inwoners enerzijds en het reguleren ervan en het beperken van de overlast anderzijds. Dit betekent dat we inzetten op evenementen op locaties die daarvoor geschikt zijn. Hierbij houden we rekening met de kernkwaliteiten van onze gemeente en het karakter van het gebied waar een evenement plaatsvindt. Toekomstig beleid over evenementen wordt nog opgesteld. ,
,
22
4. 2 Bedrijvigheid Bedrijventerreinen , onderwijs en MKB
Onze jeugd , onze toekomst De jeugd in Stadskanaal heeft behoefte aan ontmoetings- en speelplekken betaalbare woningen een goed onderwijsaanbod en goede bereikbaarheid van de gemeente. Ook bewegen in het groen en elkaar kunnen ontmoeten vinden onze jongste inwoners belangrijk. Deze punten kwamen naar voren uit de enquête onder onze inwoners en de gastlessen op basisscholen. De gemeente hecht waarde aan hun mening en gaat hiermee aan de slag. Verder zetten we in op het aanbod van activiteiten en evenementen: de gemeente wil aantrekkelijk zijn op cultureel vlak en gaat verkennen wat de mogelijkheden zijn voor de realisatie van een poppodium. ,
“Er zijn te weinig ontmoetingsplekken voor de jeugd zoals speeltuinen en -velden zeker buiten het centrum van Stadskanaal” Door een respondent op de enquête 2023 ,
,
,
De komst van de spoorlijn vanuit Groningen en op termijn de Nedersaksenlijn verbetert de bereikbaarheid van en naar onze gemeente. Dit biedt meer opties voor onderwijs- en baanaanbod in de regio. De ontwikkeling van bedrijven en kennisinstellingen op Dideldom en de bouw van voldoende woningen voor starters en jonge gezinnen in de gemeente zijn daarom van belang en daar maken wij ons hard voor.
,
Wij hebben als gemeente een opgave om voorwaarden te scheppen voor goed onderwijs en voor bedrijven in onze gemeente. Wij richten ons op het behoud van de arbeidsplaatsen in de arbeidsmarktregio. Daarbij zijn kennisinstellingen bedrijven en bijbehorende bedrijventerreinen essentieel voor inwoners uit onze gemeente en de regio om te kunnen leren werken en ondernemen in de eigen regio. Duurzaamheid op de bedrijventerreinen en voor de bedrijven zelf is steeds belangrijker. Wij kijken hoe we bedrijven kunnen ondersteunen om hun bedrijfsgebouwen beter te kunnen isoleren. De openbare ruimte willen we verder vergroenen en platte daken benutten voor energieopwekking met zonnepanelen. Op Dideldom ondersteunen we de ontwikkeling van Makeport Mercurius: een initiatief van onderwijs en bedrijfsleven waar een mix van dienstensector maakindustrie en onderwijs zorgt voor innovatieve ontwikkelingen en behoud van talent in onze regio. Deze locaties richten zich op start-ups en scale-up bedrijven. Dit sluit aan bij het Masterplan Campussen en het Masterplan Oost-Groningen. Door het volgen van het Masterplan Campussen zijn wij onderdeel van verdere ontwikkeling van het kennis en innovatie-ecosysteem van de provincie Groningen. Het onderwijsaanbod in onze gemeente willen we een impuls geven door de komst van het station.
In de regio werken we samen met de provincies Groningen en Drenthe en onze buurgemeenten Borger-Odoorn Pekela Veendam en Westerwolde (N366-regio). Zo kunnen we bedrijven en kennisinstellingen met meerwaarde voor de regio goed huisvesten en faciliteren. Vanuit de N366regio focussen we ons op onder meer de agrofood-sector en maakindustrie zodat bestaande clusters worden versterkt. ,
,
,
,
,
,
Wij zien een trend naar steeds grotere bedrijfshallen voor bijvoorbeeld transport- en distributiebedrijven. Dit staat op gespannen voet met de openheid van ons landschap. Op Bedrijvenpark Stadskanaal en het Dideldomterrein is ruimte voor diverse soorten bedrijven. Mogelijk wordt zwaardere industrie hier op lange termijn uitgefaseerd. Vanwege de centrale ligging en de bestaande woningbouw in de directe omgeving is woningbouw hier een optie wanneer de vraag naar nieuwe woningen hier aanleiding toe geeft. Bestaande bedrijven worden dan bij uitbreiding gefaciliteerd op of nabij Bedrijvenpark Zuid-Groningen zodat de werkgelegenheid in de regio behouden blijft. Ook de vestiging van nieuwe bedrijven met een groot oppervlak en/of zwaardere industrie agrofood en voedselverwerking worden bovenregionaal gefaciliteerd op Bedrijvenpark Zuid-Groningen. Vanuit onze gemeente verruimen we de contouren voor mogelijke uitbreidingen van Bedrijvenpark Zuid-Groningen. ,