Rapportage Onderzoek mantelzorgondersteuning gemeente Son en Breugel

Rapportage onderzoek mantelzorgondersteuning Gemeente Son en Breugel

Mei 2020





Introductie Aanleiding In de gemeente Son en Breugel zijn naar schatting in totaal 2700 mantelzorgers, waarvan ongeveer 100 jonge mantelzorgers (15-18 jaar) en 2600 mantelzorgers van 19 jaar en ouder1,2 (zie Bijlage 1 voor een toelichting). Uit eerder onderzoek is gebleken dat Son en Breugel een sterk vergrijsde gemeente is, daardoor zijn er zorgen dat er in de nabije toekomst een (te) grote vraag zal zijn naar mantelzorgers en een toenemende druk op deze groep. Goede voorzieningen voor mantelzorgondersteuning zijn mede daarom erg belangrijk. Om een beeld te krijgen van het gebruik en de waardering van de huidige voorzieningen en mogelijke behoeften (in de toekomst) is in februari/maart 2020 een vragenlijst uitgezet onder mantelzorgers uit Son en Breugel. Onderzoeksvragen Met het onderzoek is een antwoord geformuleerd op de volgende onderzoeksvragen: 1. Hoeveel gebruik wordt er gemaakt van de algemene/lokale voorzieningen voor mantelzorgondersteuning in Son en Breugel (hoofdstuk 2)? 2. Hoe worden de huidige voorzieningen voor mantelzorgondersteuning in Son en Breugel gewaardeerd (hoofdstuk 2)? 3. Sluit het huidige aanbod van voorzieningen voor mantelzorgondersteuning in Son en Breugel aan op de behoeften van mantelzorgers (hoofdstuk 3)? 4.

Welke behoefte aan andere of extra ondersteuning hebben mantelzorgers in Son en Breugel? Zijn er voorzieningen die worden gemist (hoofdstuk 3)? 5. Hoe denken mantelzorgers uit Son en Breugel over het geven van mantelzorg in de (nabije) toekomst (hoofdstuk 4)? Benaderen doelgroep Voor dit onderzoek naar mantelzorgondersteuning zijn circa 500 geregistreerde mantelzorgers aangeschreven die in februari 2020 stonden ingeschreven bij het Steunpunt Mantelzorg Son en Breugel. Zij ontvingen een brief op het huisadres en konden de vragenlijst zowel schriftelijk als digitaal invullen. Voor de vragenlijst zie Bijlage 2. Daarnaast is via een oproep aan 24 organisaties geprobeerd om nog meer mantelzorgers te bereiken voor het digitaal invullen van de vragenlijst. Respons en representativiteit Uiteindelijk vulden 298 mantelzorgers uit Son en Breugel de vragenlijst in, 293 mantelzorgers gaven ook daadwerkelijk nu of in het afgelopen jaar mantelzorg en zijn meegenomen in de analyse. Van deze groep hebben 228 mantelzorgers via de papieren vragenlijst gereageerd, zij stonden allen bij het Steunpunt Mantelzorg ingeschreven. Voor deze groep betreft het dus minimaal een respons van 46%. Vijfenzestig mantelzorgers hebben digitaal gereageerd en het merendeel hiervan zal waarschijnlijk zijn bereikt via de werving bij de verschillende organisaties.

Van de totale groep respondenten is 61% vrouw, en de meerderheid verkeert in de leeftijd van 25 tot 85 jaar (93%).

1





De resultaten uit dit onderzoek zijn representatief voor de groep aangeschreven mantelzorgers ingeschreven bij het Steunpunt, onbekend is in hoeverre de resultaten representatief zijn voor de totale groep mantelzorgers van 19+ in Son en Breugel. Dit hangt onder meer af of de opbouw van de groep aangeschreven mantelzorgers overeen komt met de totale groep mantelzorgers. In deze rapportage gaan we ervan uit dat deze verschillen beperkt zijn. Het is duidelijk dat met dit onderzoek bepaalde leeftijdsgroepen nog onvoldoende zijn bereikt, zoals de jonge mantelzorgers (jonger dan 25 jaar) en de mantelzorgers van 85 jaar en ouder. Kenmerken mantelzorg Vrijwel iedereen (95%) van de respondenten geeft op dit moment mantelzorg. Hieronder staan enkele van de belangrijkste kenmerken van de zorg die zij verlenen aan hun zorgvrager. Voor alle cijfers uit het onderzoek zie de tabel in Bijlage 5.

Duur mantelzorg Geeft mantelzorg aan

Ziekte of beperking zorgvrager

Uren per week

Aantal mantelzorgers Belasting

81% 43% 30%

2 jaar of langer

55% 47%

lichamelijke beperking

45% 23%

8-24 uur per week

48% 41%

is de enige mantelzorger

partner (schoon)ouders

dementie of geheugenproblemen

40 uur of meer per week

voelt zich (tamelijk) zwaar belast of overbelast

Op basis van leeftijd zijn duidelijk twee groepen mantelzorgers te onderscheiden. De groep jonger dan 65 jaar verleent vooral mantelzorg aan (schoon)ouders (50%) en/of kinderen (25%). De zorgvrager heeft naast bovengenoemde beperkingen (in de figuur) vaker te maken met psychische of psychosociale problematiek of heeft een andere beperking (vergeleken met zorgvragers van oudere mantelzorgers). Daarnaast geeft de helft 8-24 uur per week mantelzorg en vaak zijn een of meerdere mantelzorgers beschikbaar voor de desbetreffende zorgvrager. Bijna 70% van deze groep combineert de zorg met fulltime of parttime betaald werk. In deze jongste leeftijdsgroep hebben meer vrouwen meegedaan aan het onderzoek, uit de grootschalige

2





Gezondheidsmonitor van de GGD uit 2016 bleek eerder al dat er in de leeftijdsgroep tot 65 jaar meer vrouwen mantelzorg verlenen4. De mantelzorgers van 65 jaar en ouder geven vaker mantelzorg aan hun partner (77%). Een terminale ziekte komt bij deze groep het vaakst voor naast bovengenoemde problematiek. Bijna 40% van deze groep geeft wekelijks 40 uur of meer mantelzorg en 68% is de enige mantelzorger. Meer dan 80% van hen heeft geen werk/is gepensioneerd.

3





1. Prognose leeftijdsopbouw en mantelzorg in Son en Breugel Uit eerdere onderzoeken en prognoses is bekend dat de gemeente Son en Breugel, net als vele andere gemeenten, te maken heeft met de vergrijzing. In Son en Breugel zijn er meer 65-plussers vergeleken met de regio Zuidoost-Brabant, en de eerdere verwachtingen waren dat dit aandeel ook de komende jaren hoger zou zijn in deze gemeente. Volgens de laatste prognosecijfers van het RIVM lijkt dit verschil de komende jaren minder te worden. Er is dan niet meer zo’n groot verschil met de regio Zuidoost-Brabant, al blijft het aandeel 65- en 80-plussers iets groter in Son en Breugel. Er zijn met name meer 80-plussers in de gemeente, waardoor het waarschijnlijk is dat er (nog) meer een beroep wordt gedaan op mantelzorgers dan gemiddeld in de regio. Ook zullen er de komende jaren steeds meer mensen zijn met dementie; de prognose is een verdubbeling van het aantal mensen met dementie in de komende 20 jaar. Ook hierdoor zal de vraag naar mantelzorg toenemen in Son en Breugel en de gehele regio5.

Aandeel 65-plussers in Son en Breugel, regio Zuidoost-Brabant en Nederland, 2010-2040 30 25 20 % 15 10 5 0 2010

2015

2020

Son en Breugel

2025

2030

Zuidoost-Brabant

2035

2040

Nederland

Aandeel 80-plussers in Son en Breugel, regio Zuidoost-Brabant en Nederland, 2010-2040 12 10 8 %

6 4 2 0

2010

2015

Son en Breugel

2020

2025

2030

Zuidoost-Brabant

2035

2040

Nederland

Bron: GGD (2020). Volksgezondheid Toekomst Verkenning Son en Breugel; Thema Gezondheid (nog niet beschikbaar) en Thema Dementie

4





De groep mantelzorgers zal naar verwachting ongeveer even groot blijven de komende jaren. Zo zal in Son en Breugel in 2040 nog steeds ongeveer 18% van de inwoners mantelzorg geven. Het aantal potentiële mantelzorgers voor elke inwoner van 85 jaar en ouder neemt echter in dezelfde periode af. Waar er in 2015 zeven mogelijke mantelzorgers zijn per 85-jarige in Son en Breugel, zijn dit er in 2040 nog maar drie6. Dit komt doordat de groep 85-plussers steeds groter wordt, en er steeds minder inwoners zijn in de categorie 50-64 jaar. In Son en Breugel zijn er op dit moment minder potentiele mantelzorgers vergeleken met de regio, waarschijnlijk doordat de gemiddelde leeftijd wat hoger ligt. Ook dit zal in 2040 meer op één lijn liggen met het regiobeeld. Al met al wordt het aanbod van mantelzorgers kleiner. Het feit dat er steeds minder mantelzorgers zullen zijn per zorgvrager zou ervoor kunnen zorgen dat mantelzorgers meer, langer of intensiever zorg moeten verlenen in de toekomst en taken minder makkelijk te verdelen zijn over bijvoorbeeld meerdere familieleden. Goede en tevens voldoende ondersteuning wordt dus in de toekomst steeds belangrijker.

Verwachte percentage mantelzorgers (19 jaar en ouder) in Son en Breugel 30 25 %

20 15 10 5 0 2015

2020

2025

Son en Breugel

2030

2035

2040

Zuidoost-Brabant

Verwachte aantal potentiële mantelzorgers (50-64 jarigen) per 85-jarige in Son en Breugel 15

10

5

0 2015

2020

2025

Son en Breugel

2030

2035

2040

Zuidoost-Brabant

Bron: GGD (2020). Volksgezondheid Toekomst Verkenning Son en Breugel; Thema mantelzorg

5





2. Gebruik en waardering van huidige voorzieningen Voorzieningen algemeen Meer dan driekwart van de ondervraagde mantelzorgers (77%) uit Son en Breugel heeft het afgelopen jaar gebruikt gemaakt van één of meer voorzieningen voor mantelzorgondersteuning. Mantelzorgers die moeite hebben met rondkomen maken vaker gebruik van een of meerdere voorzieningen (86%), waaronder ook de financiële ondersteuning, dan mantelzorgers die hier geen moeite mee

Aantal voorzieningen dat men heeft gebruikt 0 1 2 3 4 5 of meer

% 23 16 19 20 11 22

hebben (74%). In onderstaande figuur is te zien hoeveel mantelzorgers van de afzonderlijke voorzieningen gebruik heeft gemaakt en welk rapportcijfer men hiervoor gemiddeld geeft.

Gebruik en tevredenheid algemene voorzieningen mantelzorgondersteuning 40

Persoonlijke ondersteuning ter verlichting zorgen

Professionele hulp bij persoonlijke verzorging

37

Informatie of advies

37

Huishoudelijke hulp

35

7,3

8,2

7,1

7,6

30

Hulp bij het aanvragen van voorzieningen

7,1

15

Lotgenotencontact

Iets anders

12

Financiële hulp (geen persoonsgebonden budget)

11

Een cursus, training of themabijeenkomst

10

0

7

7,2

5,5

6,6

20

Heeft gebruik gemaakt van (%)

40

60

Gemiddeld rapportcijfer

Top drie gebruikte voorzieningen: 1. Persoonlijke ondersteuning ter verlichting van de zorgen (bv. door maatschappelijk werker, praktijkondersteuner of casemanager) 2. Professionele ondersteuning bij persoonlijke verzorging door de thuiszorg 3. Informatie of advies

6

80

100





De meerderheid is tevreden over deze algemene voorzieningen; voor bijna alle voorzieningen geeft meer dan 80% een voldoende (6 of meer) als rapportcijfer. Het gemiddelde rapportcijfer is een 7. Het meest tevreden is men over de geboden professionele ondersteuning (rapportcijfer 8,2) en het minst tevreden zijn ondervraagden die gebruik hebben gemaakt van financiële ondersteuning (rapportcijfer 5,5). Andere vormen van ondersteuning (‘Iets anders’) waar mensen gebruik van hebben gemaakt zijn bv. een mantelzorgmakelaar, zorginstelling waar zorgvrager verblijft, hulp van familie, zorgaanbieders (Zuidzorg, Lunetzorg) of een specialist van het ziekenhuis. Voorzieningen in Son en Breugel (lokaal) Bijna 40% van de mantelzorgers heeft gebruik gemaakt van één of meer voorzieningen die specifiek worden georganiseerd in de gemeente Son en Breugel. Het Steunpunt Mantelzorg is het meest bekend en wordt het meest gebruikt door mantelzorgers, maar dit is deels te verklaren doordat degene die aangeschreven zijn voor dit onderzoek allen ingeschreven stonden bij het Steunpunt. Het kan zijn dat mantelzorgers die niet zijn bereikt met dit onderzoek minder bekend zijn en/of minder gebruik maken van het Steunpunt.

Bekendheid, gebruik en rapportcijfer voorzieningen mantelzorgondersteuning in Son en Breugel Steunpunt Mantelzorg Son en Breugel

Mantelzorgcafé Son en Breugel

7

Alzheimercafé Best, Oirschot, Son en Breugel

5

Mantelzorgmakelaar

5

Stichting Vrijwillige Mantelzorg Best, Oirschot, Son en Breugel

4

Bijeenkomst voor mantelzorgers van mensen met dementie De SteenUijl

4

Ondersteuningsgroep Dementie LEV groep

4

Cursus van de LEV groep

3

Inloop De Boei in het Vestzaktheater

1

Stichting Belangenbehartiging Son en Breugel

1

0 Is bekend met (%)

86

19

79 8,0 65 7,1 42 7,8 52 6,9 54 7,5 59 7,3 53 7,3 56 6,5 56 7,7

20

Heeft gebruik gemaakt van (%)

7

7,5

40

60

80

Gemiddeld rapportcijfer

100





Wat betreft de bekendheid is ook het Mantelzorg- en Alzheimercafé bij veel mantelzorgers bekend. De overige voorzieningen/diensten zijn bij iets meer of minder dan de helft van de mantelzorgers bekend. Wat vervolgens opvalt is dat er nog niet zoveel gebruik wordt gemaakt van de meeste lokale voorzieningen. Degene die hier wel gebruik van hebben gemaakt zijn over het algemeen tevreden over deze voorzieningen. Het Mantelzorgcafé wordt met een 8 het best gewaardeerd. Wat betreft het gebruik en de bekendheid van de lokale voorzieningen geld ook hier dat degene die moeite hebben met rondkomen én degene die geen werk hebben hier meer gebruik van maken. Verder zijn er geen interessante relaties met achtergrondkenmerken van respondenten gevonden. Respijtzorg Ongeveer de helft van de ondervraagde mantelzorgers is bekend met het aanbod van respijtzorg in de gemeente (47%), bijna drie op de tien heeft er ook daadwerkelijk gebruik van gemaakt het afgelopen jaar. Verreweg de meeste mantelzorgers geven aan dat het gaat om dagopvang of dagbesteding voor hun zorgvrager (22%). De overige twee vormen van respijtzorg worden nog niet veel gebruikt. Alle vormen van respijtzorg worden met een 8 of meer zeer goed gewaardeerd.

Gebruik en rapportcijfer voorzieningen respijtzorg in Son en Breugel 22

Dagbesteding of dagopvang

8,2

5

Vrijwilliger of oppas

8,8

5

Nachtopvang of logeervoorziening

7,9 0

Heeft gebruik gemaakt van (%)

25

50

75

100

Gemiddeld rapportcijfer

8





3. Behoefte aan voorzieningen 3.1 Top drie ondersteuningsbehoeften Het totale aanbod van voorzieningen voor mantelzorgondersteuning in Son en Breugel wordt door de ondervraagden gemiddeld gewaardeerd met een 7 als rapportcijfer. De meerderheid (84%) geeft een voldoende voor het beschikbare aanbod. Ondanks heeft ongeveer een kwart van de ondervraagden aangegeven op dit moment behoefte te hebben aan meer of andere ondersteuning. In de figuur is te zien hoe deze groep hun behoeften heeft verdeeld over de verschillende antwoordmogelijkheden (men mocht maximaal 3 antwoorden geven op deze vraag). De top drie voorzieningen waar behoefte aan is: 1. Begrip en waardering 2. Professionele hulp bij persoonlijke verzorging door de thuiszorg (veelal huishoudelijke hulp) 3. Financiële steun, materiële steun en informatie of advies (alle drie 7%)

Gewenste ondersteuningsbehoefte van mantelzorgers die meer of andere ondersteuning wensen 13

Begrip en waardering

9

Professionele hulp bij persoonlijke verzorging 7 7 6

Materiële hulp (bv. een parkeerkaart)

6 5

Hulp bij het aanvragen van voorzieningen

5

Opvang om af en toe weg te kunnen

7

6

9 4

3 2 3

Een cursus, training of themabijeenkomst

7

3

2

Lotgenotencontact

8

5

3

Persoonlijke ondersteuning

10 10

4

Informatie of advies

2

3 3 8

Andere soort ondersteuning

Totaal

10

9

Financiële hulp (bv. een reiskostenvergoeding)

17

6

0

5

<65 jaar

>65 jaar

9

8

10

15

20 %





Deze top drie en overige voorzieningen zijn onderling lastig te vergelijken in bijvoorbeeld kosten en zorgpersoneel of vrijwilligers die hier wel of niet voor nodig zijn. Begrip en waardering is echter iets waar de gemeente, de verschillende dienstverleners en hun inwoners samen voor kunnen zorgen. Zij kunnen er samen voor zorgen dat er voldoende aandacht is voor deze groep, zodat mantelzorgers zich voldoende gesteund voelen.

“Mantelzorgers worden onbewust zwaarder belast als gedacht. We worden sterk onderschat net als vrijwilligers.” “Echtgenoot is al zolang ziek en opgenomen in een instelling, daarom lijkt het soms "gewoon" te worden voor je omgeving. Begrip en waardering blijven dan heel waardevol, want je hebt er niet voor gekozen om alleen door het leven te gaan.” “Als mantelzorger ben je druk druk druk … Ik zou graag naar Mindfulness in Helmond gaan, een korte cursus ipv de lange en bij LEV in Son zelf lotgenoten/mantelzorgcafe, maar het komt er gewoon niet van … te moe …”

De behoefte aan professionele ondersteuning is met name gericht op huishoudelijke hulp blijkt uit de gegeven antwoorden (huishoudelijke hulp was niet opgenomen als aparte antwoordcategorie). Respondenten geven vaak aan dat het huishouden door de zorgtaken niet meer lukt of erbij inschiet, zeker wanneer de mantelzorger zelf ook klachten heeft of hulpbehoevend is. “Het wordt voor mij als 85-jarige vrouw steeds lastiger/zwaarder om mijn man van 88 te helpen.” “Ik heb zelf hartproblemen en een stofwisselingsziekte. Dus hulp bij het poetsen zou welkom zijn voor een paar uur per maand.”

Financiële hulp en/of materiële hulp is gewenst door sommige die vanwege de afstand tot hun zorgvrager veel moeten reizen en parkeerkosten kwijt zijn. Tevens kan de combinatie met werk ook soms financiële gevolgen hebben. Bij de antwoordcategorie materiële hulp geven ondervraagden allemaal aan behoefte te hebben aan een parkeerkaart omdat hun zorgvrager slecht ter been is.

“Mantelzorg is voor mijn moeder van 85 jaar. Zelfstandig wonen lukt nog steeds, echter wel met hulp van mij. I.v.m. mijn full time baan, dien ik toch soms vrij te nemen, en extra reiskosten te maken, een financiële tegemoetkoming zou fijn zijn en tevens een blijk van waardering.” “Mijn vrouw heeft elke 3 maanden controle in ziekenhuis Nijmegen. Hiervoor zou reiskostenvergoeding fijn zijn en parkeren dichtbij ingang vanwege dat mevrouw 2 herseninfarcten heeft gehad en moeilijk kan lopen.”

10





“Mijn dochter is op vrijwillige basis opgenomen bij (…). Verder heeft ze wekelijks therapie in (…). Al met al heb ik veel benzinekosten met het op en neer rijden. Ook haal ik haar regelmatig van school en breng haar naar de behandelgroep of therapie. Die kosten zijn bijna niet op te brengen voor mij (ze heeft al dubbele kinderbijslag).”

Ook informatie en advies staat met 7% op de derde plaats. In de toelichting geven mensen verschillende zaken aan waarover zij advies zouden willen: oppas of vrijwilliger aan huis, financiële adviezen, meer weten over wat allemaal mogelijk is, informatie over scootmobielen, en informatie voor de oppashulp. Ook geeft iemand aan dat het tijdstip van de bijeenkomsten niet altijd uitkomt. Aan de mantelzorgers is ook rechtstreeks gevraagd of zij weten waar ze met vragen over mantelzorg terecht kunnen in de gemeente. Uit de resultaten blijkt dat meer dan 80% weet waar hij met vragen terecht kan. Een kleine groep weet dit niet terwijl zij wel behoefte hebben aan informatie (6%). De resultaten uit deze beide vragen komen goed overeen en bevestigen elkaar. 6-7% van de totale groep mantelzorgers betreft ongeveer 200 mantelzorgers die op dit moment graag (meer) advies zouden willen. 3.2 Andere soorten ondersteuning De respondenten die aangaven een andere soort ondersteuning te wensen geven vaak items aan die ook bij de antwoordmogelijkheden staan, zoals huishoudelijke hulp, een financiële vergoeding of opvang. De meeste respondenten gaan hier in op hun behoefte aan hulp bij het aanvragen van voorzieningen of regelingen omdat zij niet weten hoe ze dit moeten doen of waar ze recht op hebben.

Men geeft aan dat hun zorgvrager bijvoorbeeld tussen wal en schip valt, of bevinden zich in een lastige/specifieke situatie waardoor zij de zorg toch niet goed geregeld krijgen.

“Mijn moeder valt in geen enkele categorie waarvoor mogelijkheden voor zijn om 's nachts opvang te krijgen. Ze is oud maar niet dement of ziek. Via onze ziektekosten verzekering kan ik proberen vrijwilligers te vinden die tegen een vrijwilligersvergoeding hier kunnen overnachten. Het is heel lastig om vrijwilligers te vinden.” “Ik ben op zoek naar een coach die ons thuis kan ondersteunen middels gesprekken, tips, inspiratie etc.” “Mijn moeder heeft steeds meer moeite met eigenlijk alles. Nu wil ik graag huishoudelijke hulp aanvragen, maar weet niet waar of hoe.”

11





3.3 Relatie ondersteuningsbehoeften en achtergrondkenmerken Voor de cijfers en enkele visuele uitkomsten behorende bij deze paragraaf zie Bijlage 3. Hieronder worden enkele significante dan wel relevante verschillen beschreven. Leeftijd en geslacht Als we kijken naar leeftijd dan zien we enkele relevante, maar niet allen significante, verschillen. Met name de mantelzorgers jonger dan 65 jaar lijken meer behoefte te hebben aan begrip en waardering en aan een financiële vergoeding t.o.v. de mantelzorgers van 65+. De mantelzorgers van 65 jaar en ouder hebben daarentegen (significant) vaker behoefte aan opvang zodat ze zelf af en toe weg kunnen. Ook persoonlijke ondersteuning lijkt voor deze groep belangrijker. Ook tussen mannen en vrouwen zijn er niet veel duidelijk significante verschillen te zien in de wensen voor ondersteuning. Behalve dat vrouwen (van 65+) vaker behoefte hebben aan andere soorten ondersteuning. Het is niet helemaal duidelijk of dit nu echt andere vormen zijn dan aangegeven in de vragenlijst of dat men het lastig vindt een van de antwoorden te selecteren. Dit behoeft meer (kwalitatief) onderzoek, waarbij mantelzorgers hun antwoorden kunnen toelichten. Over het algemeen lijken vrouwen, met name de vrouwen jonger dan 65 jaar, meer behoefte te hebben aan hulp bij het aanvragen van voorzieningen.

In de oudere leeftijdsgroep zijn er ook steeds meer mannen die zorg verlenen aan hun partner, deze mannen (65+) wensen vaker informatie en advies te krijgen. Werk en financiën Ondervraagden die moeite hebben met rondkomen hebben significant vaker aangegeven een financiële vergoeding te wensen. Mensen die fulltime werken, maar óók zij die onbetaald werk verrichten, hebben vaker behoefte aan begrip en waardering dan degene die parttime werken, geen werk hebben of studeren. Mantelzorgers die fulltime werken zouden tevens meer informatie en advies willen krijgen vergeleken met mantelzorgers met een andere werksituatie. Deze verschillen kunnen we allen met zekerheid stellen (het zijn significante verschillen). Kenmerken mantelzorg Naarmate men meerdere uren per week mantelzorg verleent neemt de behoefte aan (extra) ondersteuning toe. Van de mantelzorgers die 40 uur of meer per week hun zorgvrager ondersteunen heeft 44% behoefte aan meer ondersteuning. Mantelzorgers die mantelzorg geven aan hun partner hebben in het algemeen ook meer behoefte aan extra ondersteuning, specifiek gaat hebben zij meer behoefte aan opvang en materiele hulp. Degene die mantelzorg geven aan kinderen of (schoon)zoon- of dochter hebben juist meer behoefte aan begrip en waardering.

12





4. Belasting en zorgen door mantelzorg Hulp vragen Ongeveer 20% heeft veel moeite met het vragen van extra of meer hulp bij het geven van mantelzorg. Maar ook nog eens 40% vindt het niet moeilijk, maar ook niet makkelijk om hulp te vragen. Als we kijken naar achtergrondkenmerken zijn het vooral vrouwen die meer moeite hebben met het vragen van hulp.

Relatie hulp vragen bij mantelzorgtaken en geslacht 50 Man

Vrouw

40 30

% 20

39

43

25 17

10 0 Moeilijk

Niet moeilijk, maar ook niet makkelijk

Meer hulp geven Er is gevraagd aan mantelzorgers of men indien nodig meer zorg zou kunnen geven aan hun zorgvrager. Gemiddeld geeft de helft aan dat hij dit waarschijnlijk wel zouden kunnen geven. Voor de overige mantelzorgers geldt dit niet of is dit onduidelijk. Vooral voor de mantelzorgers van 65+ is dit moeilijk; 42% van hen kan niet meer zorg bieden dan men op dit moment al doet. Dus wanneer er meer van hen wordt gevraagd, zoals ook nu waarschijnlijk het geval is ten tijde van de corona pandemie, is er een grotere kans op overbelasting van deze groep. Gemiddeld aantal mantelzorgers per zorgvrager Uit landelijke prognoses van het RIVM (pag. 4) wordt duidelijk dat er in de toekomst steeds minder potentiële mantelzorgers zijn per zorgvrager van 85 jaar en ouder. De mantelzorgers die meededen aan dit onderzoek gaven aan dat er gemiddeld twee mantelzorgers zijn voor hun zorgvrager. Deze cijfers kunnen helaas niet goed met elkaar vergeleken worden. In dit onderzoek is gevraagd naar het daadwerkelijk aantal mantelzorgers voor de desbetreffende zorgvrager (alle leeftijden), wat in de praktijk misschien lager uitvalt dan het potentieel. Het is wel duidelijk dat het informele vangnet voor mantelzorgers en hun zorgvrager op dit moment niet erg groot is. Bijna de helft van de ondervraagden is de enige mantelzorger, waardoor alle gevraagde zorg bij één persoon ligt.

Voor de mantelzorgers van 65+ is maar liefst 68% de enige mantelzorger. Dit zijn groepen die (mogelijk) kwetsbaar zijn voor overbelasting.

13





Overbelasting Van de mantelzorgers in dit onderzoek voelt 37% zich tamelijk tot zeer zwaar belast en 4% voelt zich overbelast (totaal 41%). In dit onderzoek gaat het om ongeveer 120 mantelzorgers, maar van de totale groep mantelzorgers in Son en Breugel gaat het om meer dan 1200 mantelzorgers die naar schatting overbelast zijn of dreigen te raken. De mate van belasting lijkt toe te nemen met de leeftijd en dus zwaarder te zijn voor de oudere mantelzorgers. Daarnaast neemt de belasting duidelijk toe naarmate het aantal uren dat de mantelzorger zorg verleent. De groep 65+ geeft vaak ook meer uren per week mantelzorg en is dus het meest kwetsbaar voor overbelasting.

Relatie belasting mantelzorg en aantal uren dat men mantelzorg geeft 100

60

%

31

39

80 68 94

40

69

61 20 0

32 6 Minder dan 8 uur

8 tot 24 uur

24 tot 40 uur

40 uur of meer

Voelt zich tamelijk zwaar tot overbelast: nee Voelt zich tamelijk zwaar tot overbelast: ja Naast de achtergrondkenmerken blijkt ook dat mantelzorgers die zorg verlenen aan iemand met een verstandelijke beperking vaker overbelast zijn. Ook de zorg voor mensen met een psychisch probleem zoals een angststoornis of depressie lijkt voor een hogere belasting te zorgen. Zorgen Ruim 60% van de ondervraagden maakt zich wel eens zorgen over het geven van mantelzorg in de toekomst. Deze zorgen zijn door mensen toegelicht en de belangrijkste zorgen zijn in onderstaande groepen te categoriseren (van meest genoemd naar minder genoemd): 1. Het niet meer aankunnen / niet meer kunnen volhouden (wat als ik het niet meer kan?) 2. Gezondheid mantelzorger (mijn eigen gezondheid gaat achteruit / wat als ik ziek word?) 3. Leeftijd mantelzorger (ik word zelf steeds ouder, hoe moet het dan straks?) 4. Combinatie mantelzorg met gezin / werk (hoe kan ik het combineren en volhouden?) 5. Wegvallen van mantelzorger (wat als ik er niet meer ben?) 6. Beschikbare zorg/hulp (capaciteit, wachtlijsten, opvang, continuïteit) 7. Thuis blijven wonen / alleen wonen / begeleid wonen kind 8. Ziekteverloop zorgvrager (angst, achteruitgang, zelfstandigheid van mijn kind) 9. Belasting i.v.m. enige mantelzorger (klein netwerk) 10. Financiën en tijd

14





De grootste groep heeft zorgen over de belasting, dat deze (in de toekomst) mogelijk te zwaar wordt door verschillende factoren, zoals de eigen leeftijd, gezondheid en de combinatie met werk en/of gezin. Dus hoewel men nu nog niet overbelast is maken veel mantelzorgers zich hier wel zorgen over. In onderstaande woordenwolk zijn de zorgen visueel weergegeven naar mate van belangrijkheid. In Bijlage 4 enkele citaten behorend bij de verschillende zorgen.

Figuur. Woordenwolk zorgen over mantelzorg in de toekomst

15





5. Conclusies en aanbevelingen Het potentieel aantal mantelzorgers zal de komende jaren afnemen, terwijl de vraag naar mantelzorg zal toenemen. Uit dit onderzoek in Son en Breugel blijkt dat de meerderheid van de mantelzorgers die meededen aan dit onderzoek op dit moment de enige mantelzorger zijn of de zorg delen met één andere mantelzorger (gemiddeld twee mantelzorgers per zorgvrager). Een goede ondersteuning van mantelzorgers en het afstemmen van deze ondersteuning op de behoeften van mantelzorgers is hoe dan ook erg belangrijk nu en met het oog op de toekomst. Vergroot bekendheid en bereik voorzieningen en stem inhoud af met mantelzorgers Het verdient de aandacht om de bekendheid van zowel de algemene dan wel de lokale voorzieningen in Son en Breugel te vergroten, alsmede het gebruik ervan te stimuleren. Niet alle voorzieningen zijn bij iedereen bekend en met name de lokale voorzieningen worden nog niet veel gebruikt. Uit dit onderzoek kunnen we niet opmaken waaróm bepaalde voorzieningen wel of niet gebruikt worden. Niet alleen bekendheid kan een probleem zijn, maar ook tijdstip, locatie, bereikbaarheid of bijvoorbeeld het onderwerp van een activiteit. Daarnaast heeft ook niet iedereen behoefte aan een voorziening. Een kwart heeft aangegeven meer of extra ondersteuning te wensen. De overige groep kan in de toekomst wellicht wel (meer) gebruik gaan maken van voorzieningen.

Het is goed om het aanbod verder af te stemmen op de (specifieke) behoeften door in gesprek te gaan met mantelzorgers, en de tevredenheid daarmee tevens te vergroten. Een passende vorm van (financiële) waardering voor de jongere mantelzorger In het algemeen liggen de wensen van de jongere doelgroep (tot 65 jaar) bij extra begrip, waardering, en financiële en huishoudelijke ondersteuning. De fulltime werkenden hebben vooral meer behoefte aan informatie en advies. Omdat zij de zorg combineren met werk en gezin kan dit een grote uitdaging zijn en soms ook financiële gevolgen hebben, zoals verlies van inkomen of extra parkeer- en/of reiskosten. De continuering van een ‘mantelzorgcompliment’ in welke vorm dan ook wordt dan ook aanbevolen als steun in de rug voor deze doelgroep. Het is goed om samen met de doelgroep nader te bekijken welke invulling er het beste gegeven kan worden aan een (financiële) waardering om dit beter te laten aansluiten op de behoeften en de tevredenheid te vergroten (hoger rapportcijfer).

Is men echt het meeste geholpen met een parkeer- of reiskostenvergoeding (specifieke groepen) of zit het hem (voor de gehele groep) meer in het gehoord en gesteund voelen of bijvoorbeeld (digitale) ondersteuning buiten werktijden? Professionele (huishoudelijke) hulp, respijtzorg en begrip voor de oudere mantelzorger Naast meer begrip hebben de mantelzorgers van 65+ meer behoefte aan opvang voor hun zorgvrager. Op dit moment wordt respijtzorg door circa 30% naar tevredenheid gebruikt, met name de dagopvang / dagbesteding. Andere vormen worden nog weinig gebruikt, hier kan behoefte aan zijn bij specifieke groepen maar behoeft nader onderzoek. Ook professionele ondersteuning door de thuiszorg, met name huishoudelijke hulp, wordt door deze groep gewenst. Ondanks dat deze groep veelal niet meer werkt wordt de zorg intensiever (meerdere uren per week tot continu) en wordt het fysiek zwaarder deze zorg te geven gezien de eigen leeftijd en gezondheid. Daardoor neemt de belasting van de mantelzorg toe en is het gewenst deze mantelzorgers af en toe te ontlasten.

16





Wat is nodig voor toekomst? Bijna de helft kan niet meer hulp geven in de toekomst of weet niet of men dit kan. Voor de toekomst zijn er dan ook met name zorgen over dat de mantelzorg op den duur, door de combinatie met werk of mogelijke problemen met de eigen gezondheid of leeftijd, niet meer vol te houden is. Zoals verder gebleken is er vooral behoefte aan begrip en waardering. Door in gesprek te gaan en te blijven met de doelgroep wordt hier al gehoor aan gegeven en kunnen specifieke behoeften worden opgehaald. Een goede (telefonische) bereikbaarheid d.m.v. een steunpunt of gemeentelijk loket en een goed luisterend oor is tevens belangrijk. Als mantelzorgers vervolgens zelf of met hulp ook worden doorverwezen en geholpen bij het regelen van de juiste zorg dan kan dit de desbetreffende mantelzorger al deels ontlasten. Onderzoek de mogelijkheden van creatieve ondersteunings- en oplossingsrichtingen Er zijn landelijk en regionaal al veel initiatieven om in te spelen op de toenemende druk op en vraag naar mantelzorgers. In de onlangs verschenen publicatie over het thema mantelzorg6 in de Volksgezondheid Toekomst Verkenning van de GGD is meer informatie te vinden over dit thema en zijn enkele inspiraties opgenomen. Zoals het Rapport (Ont)regel de mantelzorg7, met hierin een aantal opties om o.a. de regeldruk voor mantelzorgers te verminderen.

Maar denk ook aan bijvoorbeeld nieuwe woonvormen voor ouderen en het stimuleren van werkgevers om het beter mogelijk te maken werk en mantelzorg te combineren8. Zo kunnen werkgevers tegenwoordig d.m.v. een aantal stappen mantelzorgvriendelijk worden. Als laatste zijn er de afgelopen tijd wegens de uitbraak van COVID-19 weer andere uitdagingen bijgekomen. Movisie geeft d.m.v. de Richtlijn mantelzorgondersteuning en de Zorgladder mantelzorg mogelijkheden weer hoe mantelzorgers in deze tijden kunnen worden ondersteund in de thuissituatie9.

17





Bronnen 1. CBS (2020). Statline: Bevolking op 1 januari en gemiddeld; geslacht, leeftijd en regio. Geraadpleegd op 28-5-2020, via: https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/03759ned/table?ts=1591015148613 2. GGD (2016). Brabantscan: Gezondheidsmonitor Volwassenen- en Ouderen 2016. Geraadpleegd op 28-5-2020, via: https://brabantscan.nl/jive?cat_open_var=dashv16mcmzga2061,dasho16mcmzga2061&var=d ashv16mcmzga2061,dasho16mcmzga2061&view=bar&geolevel=gemeente18&geoitem=848&k eepworkspace=true 3. MEZZO (2017). Indicatie aantallen mantelzorgers per gemeente. Geraadpleegd op 3-6-2020, via: https://mantelzorg.nl/uploads/content/file/1802%20MEZZO%20%20gemeenteraadsverkiezing%20Mantelzorgers%20per%20gemeente%20DEF.pdf 4. GGD (2016). Volwassenenmonitor 19 t/m 64 jarigen 2016-2017: Tabellenboek Regio ZuidoostBrabant. Geraadpleegd op 28-5-2020, via: https://www.ggdbzo.nl/ggdkompas/Documents/Regiotabel%20naar%20achtergrondkenmerke n%20geslacht%20en%20leeftijd%20VM%202016.pdf 5. GGD (2020). Volksgezondheid Toekomst Verkenning Son en Breugel: Thema Dementie 6. GGD (2020). Volksgezondheid Toekomst Verkenning Son en Breugel: Thema Mantelzorg 7. Stichting (Ont)regel de zorg (2019). Rapport (Ont)regel de mantelzorg. Geraadpleegd op 25-52020, via: https://www.ordz.nl/documenten/publicaties/2019/09/18/rapport-ontregel-demantelzorg 8.

https://www.werkenmantelzorg.nl/

9. Movisie (2020). Coronacrisis: hoe ondersteunen we mantelzorgers in de thuissituatie? Richtlijn mantelzorgondersteuning en Zorgladder mantelzorg. Geraadpleegd op 3-6-2020, via: https://www.movisie.nl/artikel/coronacrisis-hoe-ondersteunen-we-mantelzorgers-thuissituatie

Bijlagen 1. Aantal mantelzorgers in Son en Breugel 2. Vragenlijst onderzoek mantelzorgondersteuning 3. Ondersteuningsbehoeften naar geslacht 4. Woordenwolk en citaten zorgen mantelzorg in de toekomst 5. Tabel resultaten onderzoek mantelzorgondersteuning

18



Bijlage 1.



Aantal mantelzorgers in Son en Breugel

Toelichting berekening aantal mantelzorgers Er zijn in Son en Breugel naar schatting 2700 – 4027 mantelzorgers, afhankelijk van de gebruikte bron en definitie voor mantelzorg. Landelijk wordt door Mezzo een indicatie gegeven van het aantal mantelzorgers van 15 jaar en ouder per gemeente. Het percentage dat mantelzorg verleent is hierbij gebaseerd op een landelijk onderzoek naar informele zorg van het SCP uit 2017, uitgevoerd onder 7000 Nederlanders. Voor mantelzorg gebruikt men een brede definitie: “alle hulp aan een hulpbehoevende door iemand uit diens directe sociale omgeving”. Met behulp van de inwoneraantallen van het CBS (1-1-2017) wordt per gemeente het aantal mantelzorgers berekend. Voor Son en Breugel komen hieruit de volgende aantallen naar voren 3: Mantelzorgers 15 jaar en ouder (in de afgelopen 12 maanden): 4027 Mantelzorgers die langdurig zorgen (langer dan drie maanden): 3523 Mantelzorgers langdurig en intensief (langer dan drie maanden en >8 uur/week): 692 Op basis van de monitoronderzoeken van de GGD en de inwoneraantallen van het CBS kan ook een berekening worden gemaakt1,2. De Jeugdmonitor 12-18 jaar (2020) en de Gezondheidsmonitor (2016) van de GGD geven op gemeentelijk niveau een beeld van het percentage mantelzorgers. Van de 12-18 jarigen is ongeveer 13% mantelzorger.

Bij deze jongeren is er iemand in het gezin met een ernstige lichamelijke ziekte of beperking, psychische ziekte of verslaving aan alcohol, drugs of gokken. Circa 19% van de 19-plussers in Son en Breugel geeft mantelzorg. Dit gaat om degene die op het moment van vragen mantelzorg verlenen, er is hierbij letterlijk gevraagd of iemand mantelzorg verleent, met hierbij gegeven de volgende definitie: “Mantelzorg is de zorg die u geeft aan (of ontvangt van) een bekende uit uw omgeving, zoals uw partner, ouders, kind, buren of vrienden, als deze persoon (of u) voor langere tijd ziek, hulpbehoevend of gehandicapt is. Deze zorg kan bestaan uit het huishouden doen, wassen en aankleden, gezelschap houden, vervoer, geldzaken regelen, enzovoorts. Mantelzorg wordt niet betaald. Een vrijwilliger vanuit een vrijwilligerscentrale is geen mantelzorger.” Op basis van de prognoses van het RIVM en andere landelijke onderzoeken is en blijft het aantal mantelzorgers redelijk stabiel. Volgens de inwoneraantallen van het Centraal Bureau voor de Statistiek heeft Son en Breugel per 1 januari 2020 circa 850 inwoners van 15 t/m 18 jaar en 13.580 inwoners van 19 jaar en ouder. Op basis van deze cijfers zou het betekenen dat er in Son en Breugel op dit moment ongeveer 2700 mantelzorgers van 15 jaar en ouder zijn.

Omdat bij de berekening van MEZZO uit is gegaan van landelijke cijfers en de leeftijdsgroep een andere groep betreft dan in het huidige onderzoek, is gekozen om uit te gaan van de cijfers van de Gezondheidsmonitor voor 19-plussers. Deze leeftijdsgroep is beter te vergelijken met de groep mantelzorgers die benaderd zijn in dit onderzoek. Ook is in beide onderzoeken eenzelfde definitie van mantelzorg gehanteerd.

19





Bijlage 2.

Vragenlijst onderzoek mantelzorgondersteuning

MANTELZORG GEVEN: UW SITUATIE Mantelzorg is de zorg die u geeft aan een familielid of bekende uit uw omgeving, zoals uw partner, ouders, kind, buren of vrienden, als deze persoon voor langere tijd ziek, hulpbehoevend of gehandicapt is. Deze zorg kan bestaan uit het huishouden doen, wassen en aankleden, gezelschap houden, vervoer, geldzaken regelen, enzovoorts. Mantelzorg wordt niet betaald. Een vrijwilliger vanuit een vrijwilligerscentrale is geen mantelzorger. Degene die mantelzorg ontvangt wordt in dit onderzoek zorgvrager genoemd. 1

Heeft u in de afgelopen 12 maanden mantelzorg gegeven?

Ja Nee → Einde van de vragenlijst

2

Geeft u deze mantelzorg nu nog?

Ja Nee → Wij stellen het erg op prijs als u onderstaande vragen in wilt vullen. U kunt hierbij uitgaan van hoe de situatie was op het moment dat u nog mantelzorg gaf.

3

Aan wie geeft u mantelzorg? U mag hier meer antwoorden aankruisen.

Partner Kind(eren) of schoonzoon/schoondochter (Schoon) ouders Andere familieleden Buren, vrienden, kennissen

4

Wat voor soort aandoening, ziekte of beperking heeft uw zorgvrager (aan wie u het vaakst mantelzorg verleent)? U mag hier meer antwoorden aankruisen.

Lichamelijke beperking Terminale ziekte (niet meer te genezen) Dementie of problemen met het geheugen Psychisch probleem zoals een depressie of angststoornis Psychosociaal probleem zoals eenzaamheid of een verslaving Verstandelijke beperking Andere beperking Weet ik niet

5

Hoeveel uur mantelzorg geeft u momenteel gemiddeld per week, reistijd meegerekend?

Minder dan 8 uur 8 tot 24 uur 24 tot 40 uur 40 uur of meer

6

Hoe lang geeft u al mantelzorg?

Korter dan drie maanden 3 tot 6 maanden 6 tot 12 maanden 1 tot 2 jaar 2 jaar of langer

7

Zijn er meer mensen die aan uw zorgvrager mantelzorg geven?

Nee, ik ben de enige mantelzorger Ja, er is nog 1 andere mantelzorger Ja, er zijn meerdere mantelzorgers In totaal zijn er Weet ik niet

8

Sommige mensen voelen zich erg belast door de verzorging van een ander. Zij vinden de zorg zwaar en moeilijk vol te houden. Voor andere mensen geldt dat minder. Alles bij elkaar genomen, hoe belast voelt u zich momenteel?

Niet of nauwelijks belast Enigszins belast Tamelijk zwaar belast Zeer zwaar belast Overbelast

20

mantelzorgers





GEBRUIK EN WAARDERING MANTELZORGONDERSTEUNING 9

Als u vragen zou hebben over mantelzorg, weet u dan waar u in uw gemeente terecht kunt voor advies, informatie en ondersteuning?

Ja Nee, maar ik heb wel behoefte aan informatie Nee, en ik heb geen informatie nodig

10

Stel dat u (meer) ondersteuning nodig heeft bij uw mantelzorgtaken, zou u het dan moeilijk of makkelijk vinden om hierom te vragen?

Moeilijk Niet moeilijk, maar ook niet makkelijk Makkelijk Weet ik niet

De volgende vragen gaan over het krijgen en gebruik maken van praktische, financiële en emotionele ondersteuning bij het geven van mantelzorg. 11

Heeft u in de afgelopen 12 maanden één of meer van de volgende vormen van onderst euning gekregen bij het geven van mantelzorg? En zo ja, hoe tevreden bent u hierover ? Kruis op iedere regel één hokje aan. Heeft u er geen gebruik van gemaakt, kruis dan het laatste hokje aan. Heel ontevreden 1 2 3 4

a.

Informatie of advies

b.

Een cursus, training of themabijeenkomst

c.

Lotgenotencontact

d.

Financiële hulp (geen persoonsgebonden budget)

e.

Huishoudelijke hulp

f.

Professionele hulp bij persoonlijke verzorging door de thuiszorg (bv. douchen, aankleden, naar bed brengen)

g.

Persoonlijke ondersteuning ter verlichting van mijn zorgen (bv. maatschappelijk werk, praktijkondersteuner huisarts, casemanager)

h.

Hulp bij het aanvragen van voorzieningen

i.

Iets anders, namelijk:

21

5

6

7

Heel tevreden 8 9 10

Niet gebruikt





Nu volgen er enkele voorzieningen, diensten of organisaties uit Son en Breugel die mantelzorgers kunnen ondersteunen. Graag willen we weten of u deze voorzieningen of organisaties kent, of u er wel eens gebruik van heeft gemaakt en hoe u deze ondersteuning waardeert. 12

Kent u de onderstaande voorzieningen, diensten of organisaties uit Son en Breugel, en heeft u hiervan wel eens gebruik gemaakt? Kruis op iedere regel één hokje aan. Nee

a.

Steunpunt Mantelzorg Son en Breugel

b.

Mantelzorgcafé Son en Breugel

c.

Stichting Belangenbehartiging Mantelzorgers Son en Breugel Inloop De Boei in het Vestzaktheater (donderdagochtenden) Ondersteuningsgroep Dementie van de LEV groep

d. e. f.

Ja, wel van gehoord maar niet gebruikt

Ja, en ook gebruik van gemaakt

h.

Cursus van de LEV groep (bv. ‘Inzicht voor mantelzorgers’, ‘Mindfulness voor mantelzorgers’, ‘Omgaan met dementie’) Bijeenkomst voor mantelzorgers van mensen met dementie van De SteenUijl Mantelzorgmakelaar

i.

Alzheimercafé Best, Oirschot, Son en Breugel

j.

Stichting Vrijwillige Mantelzorg Best, Oirschot, Son en Breugel

13

Kunt u voor de soorten ondersteuning waarvan u gebruik heeft gemaakt aangeven hoe tevreden u hiermee bent of was op dat moment? Kruis op iedere regel één hokje aan.

g.

Heel ontevreden 1 2 3 4

a.

Steunpunt Mantelzorg Son en Breugel

b.

Mantelzorgcafé Son en Breugel

c.

Stichting Belangenbehartiging Mantelzorgers Son en Breugel Inloop De Boei in het Vestzaktheater (donderdagochtenden) Ondersteuningsgroep Dementie van de LEV groep Cursus van de LEV groep (bv. ‘Inzicht voor mantelzorgers’, ‘Mindfulness voor mantelzorgers’, ‘Omgaan met dementie’) Bijeenkomst voor mantelzorgers van mensen met dementie van De SteenUijl Mantelzorgmakelaar

d. e. f.

g.

h. i. j.

Alzheimercafé Best, Oirschot, Son en Breugel Stichting Vrijwillige Mantelzorg Best, Oirschot, Son en Breugel

22

5

6

7

Heel tevreden 8 9 10

Niet gebruikt





Respijtzorg (vervangende mantelzorg) Respijtzorg is een verzamelbegrip voor voorzieningen die mantelzorg tijdelijk en volledig overnemen. Daardoor kan de mantelzorger eigen activiteiten doen zoals werk, opleiding of ontspanning. Het kan gaan om zorg buitenshuis, zoals een kortdurend verblijf in een zorghotel of dagopvang. Het kan ook aan huis, wanneer er bijvoorbeeld een vrijwilliger langskomt en een paar uur de zorg overneemt. 14

15

Wist u dat mantelzorgers respijtzorg kunnen aanvragen in uw gemeente?

Ja Nee

Hebben u en uw zorgvrager in de afgelopen 12 maanden wel eens gebruikt gemaakt van een of meer van de volgende vormen van respijtzorg? En zo ja, hoe tevreden bent u hierover? Kruis op iedere regel één hokje aan. Heel ontevreden 1

a.

Dagopvang of dagbesteding

b.

Vrijwilliger of oppas aan huis die de hulp even overneemt

c.

Nachtopvang of logeervoorziening

2

3

4

Heel tevreden 5

6

7

8

9

Niet gebruikt

Weet ik niet

10

BEHOEFTE AAN (EXTRA) ONDERSTEUNING 16

Hoe tevreden bent u over het aanbod van ondersteuning in Son en Breugel voor u als mantelzorger?

Heel ontevreden 1 2 3

Heeft u vanwege uw mantelzorgtaken op dit moment behoefte aan meer of andere ondersteuning?

Ja

18

Met wat voor soort ondersteuning zou u als mantelzorger het meeste geholpen zijn? U mag maximaal 3 antwoorden geven.

Begrip en waardering Opvang om af en toe weg te kunnen Informatie of advies Een cursus, training of themabijeenkomst Lotgenotencontact Materiële hulp (bv. een parkeerkaart) Financiële hulp (bv. een reiskostenvergoeding) Huishoudelijke hulp Professionele hulp bij persoonlijke verzorging door de thuiszorg (bv. douchen, aankleden, naar bed brengen) Persoonlijke ondersteuning ter verlichting van mijn zorgen (bv. maatschappelijk werk, praktijkondersteuner huisarts, casemanager) Hulp bij het aanvragen van voorzieningen Andere soort ondersteuning

19

Kunt u uw antwoord op vraag 18 toelichten?

17

4

5

6

7

8

Heel tevreden 9 10

Nee → Ga naar vraag 20

23





MANTELZORG IN DE TOEKOMST 20

Stel dat de persoon aan wie u mantelzorg geeft meer hulp nodig heeft, zou u dan meer hulp kunnen geven?

Ja, beslist Ja, waarschijnlijk wel Nee, waarschijnlijk niet Nee, beslist niet Weet ik niet

21

Maakt u zich wel eens zorgen over (het geven van) mantelzorg in de toekomst?

Ja

22

Nee → Ga naar vraag 23

Waarover maakt u zich dan zorgen?

TOT SLOT: ENKELE ALGEMENE VRAGEN 23

Wat is uw geslacht?

24

Wat is uw geboortejaar?

25

Welke situatie is op u van toepassing? U mag hier meerdere antwoorden aankruisen.

Man Vrouw

Ik heb fulltime betaald werk Ik heb parttime betaald werk Ik heb onbetaald werk Ik heb geen werk Ik volg onderwijs / ik studeer

26

27

Heeft u de afgelopen 12 maanden moeite gehad om van het inkomen van uw huishouden rond te komen?

Nee, geen enkele moeite Ja, enige moeite Ja, grote moeite

Heeft u interesse om samen met andere inwoners te discussiëren over de toekomstige voorzieningen voor mantelzorgers in de gemeente Son en Breugel? Vul dan hieronder uw e-mailadres in, dan nemen we binnenkort contact met u op. Mijn e-mailadres:

28

Heeft u nog tips, opmerkingen of andere dingen die u kwijt wilt?

GGD-panel Heeft u al eens gehoord van het GGD-panel? Dit is een groep inwoners uit de regio ZuidoostBrabant die een aantal keer per jaar deelneemt aan korte digitale onderzoekjes (vragenlijsten) over gezondheid en factoren die daarop van invloed zijn. Als u het leuk vindt om hier ook aan mee te doen dan kunt u zich inschrijven via de website www.GGDpanel.nl.

Wij danken u hartelijk voor uw medewerking! U kunt de vragenlijst terugsturen in bijgevoegde antwoordenvelop (er is géén postzegel nodig).

24

Bijlage 3.

Ondersteuningsbehoeften naar achtergrondkenmerken Totaal (%)

Begrip en waardering Professionele hulp bij persoonlijke verzorging Financiële hulp (bv. een reiskostenvergoeding) Informatie of advies Materiële hulp (bv. een parkeerkaart) Hulp bij het aanvragen van voorzieningen Opvang om af en toe weg te kunnen Persoonlijke ondersteuning Lotgenotencontact Een cursus, training of themabijeenkomst Andere soort ondersteuning

Leeftijd (%)

Geslacht (%)

Werksituatie (%)

<65 jaar

>65 jaar

Man

Vrouw

Fulltime

Parttime

Onbetaald

Geen werk

Studie

n=293

n=159

n=115

n=106

n=169

n=46*

n=70*

n=19*

n=124

n=9*

13 10

17 9

9 10

14 10

13 9

21 3

10 10

33 0

9 12

29 29

7

10

4

8

7

13

3

13

8

0

7 7

8 6

6 7

10 6

6 7

18 5

3 5

7 0

6 8

14 0

5

6

5

2

8

5

10

7

4

14

5

3

9

6

6

5

3

0

8

0

3 3 3

2 3 3

4 2 2

3 1 1

2 4 4

3 0 5

0 5 2

0 7 13

5 2 1

0 0 0

8

8

6

3

10

7

7

5

0

*Let op, het aantal respondenten per groep is erg klein.

13





Totaal (%)

Relatie met zorgvrager (%) Partner

Begrip en waardering Professionele hulp bij persoonlijke verzorging Financiële hulp (bv. reiskostenvergoeding) Informatie of advies Materiële hulp (bv. een parkeerkaart) Hulp bij het aanvragen van voorzieningen Opvang om af en toe weg te kunnen Persoonlijke ondersteuning Lotgenotencontact Een cursus, training of themabijeenkomst Andere soort ondersteuning

(Schoon) ouders

Andere familieleden

n=89* 11 11

Intensiteit mantelzorg (per week) (%)

n=293 13 10

n=126 11 13

Kind(eren) of schoonzoon/ schoondochter n=55* 29 5

7

6

12

10

0

6

7

6

8

10

7 7

6 11

10 2

7 6

9 4

0 6

13 7

7 7

5 5

7 9

5

6

7

4

0

6

3

3

11

9

5

10

2

3

0

0

3

4

0

12

3

5

0

1

0

0

0

2

8

2

3 3

3 2

7 2

1 6

0 0

6 6

0 3

2 3

0 0

7 3

8

8

10

8

0

6

13

6

5

10

*Let op, het aantal respondenten per groep is erg klein.

1

<8 uur

8 tot 24 uur

24 tot 40 uur

> 40 uur

n=29* 9 4

Buren, vrienden, kennissen n=25* 18 6

n=31* 3 13

n=107 13 5

n=37* 16 11

n=59* 13 19

Gewenste ondersteuningsbehoefte van mantelzorgers; naar geslacht EN jonger dan 65 jaar Begrip en waardering

15

Professionele hulp bij persoonlijke verzorging

9 9

Financiële hulp (bv. een reiskostenvergoeding)

9

6

Materiële hulp (bv. een parkeerkaart)

5

3 0 2 1

Persoonlijke ondersteuning Lotgenotencontact

3 3

0 3

Een cursus, training of themabijeenkomst

0

10

9

0

Opvang om af en toe weg te kunnen

4

4 4 8 9 8

Andere soort ondersteuning

0 Totaal <65 jaar

13

7

6

Hulp bij het aanvragen van voorzieningen

20

10 10

8 8

Informatie of advies

17

5

10

Vrouw <65 jaar

15

20

25

Man <65 jaar

Gewenste ondersteuningsbehoefte van mantelzorgers; naar geslacht EN ouder dan 65 jaar Begrip en waardering

8

9 10 10 10 10

Professionele hulp bij persoonlijke verzorging

4 4 4

Financiële hulp (bv. een reiskostenvergoeding) Informatie of advies

6

2

10 7

Materiële hulp (bv. een parkeerkaart)

8

6 5

Hulp bij het aanvragen van voorzieningen

6

4

Opvang om af en toe weg te kunnen

8

10

4 4 4

Persoonlijke ondersteuning Lotgenotencontact

2 2 2

Een cursus, training of themabijeenkomst

2 2 2 6

Andere soort ondersteuning

12

0 0

Totaal >65 jaar

9

2

4

Vrouw >65 jaar

6

8

Man >65 jaar

10

12

14





Bijlage 4.

Woordenwolk en citaten zorgen mantelzorg in de toekomst

Categorie zorgen

Citaten

Het niet meer aankunnen /

“Als ik het niet meer kan, of tijdelijk niet zou kunnen, wat dan?”

niet meer kunnen volhouden

“Als mij iets overkomt hoe het dan met mijn partner moet. En dat ik een beetje bang ben dat ik het niet meer kan volbrengen.” “Dat ik de hoeveelheid zorg in mijn eentje niet aankan.”

Gezondheid mantelzorger

“Hoe het moet als ik zelf iets krijg waardoor ik de zorg niet kan geven” “Mijn gezondheid, die is nu nog goed, maar als daarmee iets misgaat hebben wij een probleem” “Mijn eigen lichamelijke beperkingen maken het me moeilijk om altijd voor mijn kind te zorgen.”

Leeftijd mantelzorger

“Dat ik over enige jaren te oud wordt.” “Hoe het moet als ik ouder wordt fysiek vooral” “Je wordt zelf ook ouder en misschien kan je geen hulp meer geven op een gegeven moment.”

Combinatie mantelzorg met

“Als de zorgvraag groter wordt hoe ik dat kan combineren met

gezin / werk

mijn eigen gezin en werk. Hoe hou ik mezelf dan staande?” “Of alle taken wel te combineren blijven met mijn eigen gezin en/of eigen werk. zeker nu zowel mijn vader als mijn moeder meer zorg nodig hebben.” “Dat het teveel wordt met mijn gezin erbij. Als alleenstaande moeder.”

Wegvallen van mantelzorger

“Wat als mij wat overkomt?” “Als wij er niet meer zijn. Hoe zal het dan met hem verder gaan!”

Beschikbare zorg/hulp

“De beschikbaarheid van opvangplaatsen” “Dat zorgvrager geen boodschappen meer kan doen, gaat verdwalen. Dat hij niet tijdig aan de beurt komt voor de zorg waarvoor hij op de wachtlijst staat (dat de wachttijd steeds uitloopt).” “Wat als er nog meer zorg nodig is? En onduidelijkheid in ondersteuning wie, waar, hoe?” “Als ik niet meer kan doen...wie dan wel? De personen in kwestie zijn zelf niet capabel om aan de bel te trekken. En als ik het niet meer aankan, hoe lang duurt het dan voor er iemand beschikbaar is. Ervaring uit verleden is wachttijden voor hulp....en dat is zorgelijk. Daardoor ga je zelf maar door en door.”

Thuis blijven wonen / alleen

“Of mijn vader thuis kan blijven wonen.”

wonen / begeleid wonen

“‘s Nachts alleen zijn van mijn schoonmoeder.”

kind

“Onze zoon woont op… …Wij worden ouder, er komt een tijd aan dat het niet meer lukt om hem thuis te verzorgen en dat baart ons wel eens zorgen.”

1



 Ziekteverloop zorgvrager

“Op wat voor wijze de dementie van mijn partner zich verder ontwikkelt” “Ze gaan steeds achteruit en hoe verder …”

Belasting i.v.m. enige

“Ik heb mijn eigen leven, maar er is niemand anders in het

mantelzorger

netwerk die mantelzorgtaken op zich kunnen nemen.”

Financiën en tijd

“Als ik het niet meer kan en hulp moet inschakelen, of dit financieel mogelijk is.”

2

Bijlage 5. Tabel resultaten onderzoek mantelzorgondersteuning in Son en Breugel Totaal % n=298

<65 jaar % n=159

>65 jaar % n=115

Kenmerken mantelzorg Heeft in de afgelopen 12 maanden mantelzorg gegeven Geeft momenteel mantelzorg

100 95

100 97

100 91

Geeft mantelzorg aan: Partner Kind(eren) of schoonzoon/schoondochter (Schoon)ouders Andere familieleden Buren, vrienden, kennissen

43 19 30 10 9

18 25 50 12 5

77 9 4 5 12

Aandoening zorgvrager (aan wie het vaakst mantelzorg wordt verleent): Lichamelijke beperking Terminale ziekte (niet meer te genezen) Dementie of problemen met het geheugen Psychisch probleem zoals een depressie of angststoornis Psychosociaal probleem zoals eenzaamheid of een verslaving Verstandelijke beperking Andere beperking Weet ik niet

55 8 47 13 4 7 17 1

58 4 44 17 6 8 23 1

55 15 47 9 1 11 11 0

Aantal uur mantelzorg gemiddeld per week (reistijd meegerekend): Minder dan 8 uur 8 tot 24 uur 24 tot 40 uur 40 uur of meer

17 45 15 23

22 52 13 13

9 38 17 37

Duur van mantelzorg geven: Korter dan drie maanden 3 tot 6 maanden 6 tot 12 maanden 1 tot 2 jaar 2 jaar of langer

0,3 0,3 6 12 81

0 0 6 9 85

0 0 5 17 78

Aantal mantelzorgers: Is de enige mantelzorger Er is nog 1 andere mantelzorger Er zijn meerdere mantelzorgers Weet ik niet

48 32 18 1

35 40 25 1

68 20 12 1

Belasting door mantelzorg: Niet of nauwelijks belast Enigszins belast Tamelijk zwaar belast Zeer zwaar belast Overbelast

15 43 27 10 4

18 45 29 6 3

13 42 25 15 5

Voelt zich (tamelijk) zwaar belast of overbelast door het geven van mantelzorg

41

38

45

Gebruik en waardering mantelzorgondersteuning Toegang tot informatie en hulp Weet waar hij / zij terecht kan in gemeente voor advies, informatie en ondersteuning bij mantelzorg Heeft vragen over mantelzorg(ondersteuning), maar weet niet waar hij / zij terecht kan in gemeente Vindt het moeilijk om (meer) hulp of ondersteuning te vragen Vindt het niet moeilijk maar ook niet makkelijk om (meer) hulp of ondersteuning te vragen Voorzieningen algemeen Heeft afgelopen jaar gebruik gemaakt van een of meer algemene voorzieningen Heeft gebruik gemaakt van: Informatie of advies Een cursus, training of themabijeenkomst Lotgenotencontact Financiële hulp (geen persoonsgebonden budget) Huishoudelijke hulp Professionele hulp bij persoonlijke verzorging door de thuiszorg (bv. douchen, aankleden, naar bed brengen) Persoonlijke ondersteuning ter verlichting van mijn zorgen (bv. maatschappelijk werk, praktijkondersteuner huisarts, casemanager) Hulp bij het aanvragen van voorzieningen Iets anders Heeft maakt gebruik (gemaakt van en is tevreden over (cijfer >=6): Informatie of advies Een cursus, training of themabijeenkomst Lotgenotencontact Financiële hulp (geen persoonsgebonden budget) Huishoudelijke hulp Professionele hulp bij persoonlijke verzorging door de thuiszorg (bv. douchen, aankleden, naar bed brengen) Persoonlijke ondersteuning ter verlichting van mijn zorgen (bv.

maatschappelijk werk, praktijkondersteuner huisarts, casemanager) Hulp bij het aanvragen van voorzieningen Iets anders

82

80

87

6

6

5

21

23

20

43

39

44

77

76

79

37 10 15 11 35

33 10 13 12 34

40 11 17 8 32

37

38

34

40 30 12

40 32 12

40 25 9

86 79 82 62 87

84 73 80 58 86

93 100 94 88 91

94

93

100

84 82 76

83 80 79

93 93 86

Voorzieningen Son en Breugel Heeft gebruik gemaakt van / gebruikt een of meer voorzieningen in Son en Breugel

37

35

38

19 7 1 1 4

19 6 1 1 3

18 9 1 3 6

3

2

4

4 5 5 4

4 4 1 4

6 6 12 6

90 96 91 75 86

90 100 100 100

91 100 100 100 90

88

100

100

86 92 88 86

100 100 100 100

86 100 93 88

Respijtzorg Is op de hoogte van aanbod respijtzorg in gemeente

47

42

55

Heeft gebruik gemaakt van een of meerdere vormen van respijtzorg

29

28

30

Heeft gebruik gemaakt van: Dagopvang of dagbesteding Vrijwilliger of oppas aan huis die de hulp even overneemt Nachtopvang of logeervoorziening

22 5 5

23 4 5

20 6 6

Heeft gebruik gemaakt van een of meerdere vormen van respijtzorg en is tevreden over (cijfer >=6): Dagopvang of dagbesteding Vrijwilliger of oppas aan huis die de hulp even overneemt Nachtopvang of logeervoorziening

93 100 93

94 100 100

90 100 83

Heeft gebruikt gemaakt van / maakt gebruik van: Steunpunt Mantelzorg Son en Breugel Mantelzorgcafé Son en Breugel Stichting Belangenbehartiging Son en Breugel Inloop De Boei in het Vestzaktheater (donderdagochtenden) Ondersteuningsgroep Dementie van de LEV groep Cursus van de LEV groep (bv. 'Inzicht voor mantelzorgers', 'Mindfulness voor mantelzorgers', 'Omgaan met dementie') Bijeenkomst voor mantelzorgers van mensen met dementie van De SteenUijl Mantelzorgmakelaar Alzheimercafé Best, Oirschot, Son en Breugel Stichting Vrijwillige Mantelzorg Best, Oirschot, Son en Breugel Heeft gebruik gemaakt van en is tevreden over (cijfer >=6): Steunpunt Mantelzorg Son en Breugel Mantelzorgcafé Son en Breugel Stichting Belangenbehartiging Son en Breugel Inloop De Boei in het Vestzaktheater (donderdagochtenden) Ondersteuningsgroep Dementie van de LEV groep Cursus van de LEV groep (bv. 'Inzicht voor mantelzorgers', 'Mindfulness voor mantelzorgers', 'Omgaan met dementie') Bijeenkomst voor mantelzorgers van mensen met dementie van De SteenUijl Mantelzorgmakelaar Alzheimercafé Best, Oirschot en Son en Breugel Stichting Vrijwillige Mantelzorg Best, Oirschot, Son en Breugel

Behoefte aan (extra) ondersteuning Is tevreden over het aanbod van mantelzorgondersteuning (cijfer >=6)

84

87

81

Heeft op dit moment behoefte aan meer of andere ondersteuning

26

24

27

13

17

9

10 7 7 7 5 5 3 3

9 8 10 6 3 6 3 3

10 6 4 7 9 5 2 2

3 8

2 8

4 6

Mantelzorg in de toekomst Zou (waarschijnlijk), indien nodig, meer hulp kunnen geven aan mantelzorger Zou (waarschijnlijk) niet meer hulp kunnen geven aan mantelzorger

51 36

56 31

46 42

Maakt zich wel eens zorgen over (het geven van) mantelzorg in de toekomst

62

62

62

Achtergrondkenmerken Geslacht Man Vrouw

39 61

29 71

51 49

Leeftijd 24 jaar of jonger 25 tot 65 jaar 65 jaar of ouder

3 55 42

5 95 -

100

Werksituatie Ik heb fulltime betaald werk Ik heb parttime betaald werk Ik heb onbetaald werk Ik heb geen werk Ik volg onderwijs / ik studeer

17 26 7 46 3

28 40 7 22 6

2 6 6 82 0

Rondkomen Heeft (enige tot grote) moeite met rondkomen

23

27

18

Heeft behoefte aan (van hoog naar laag): Begrip en waardering Professionele hulp bij persoonlijke verzorging door de thuiszorg (bv. douchen, aankleden, naar bed brengen) Informatie of advies Financiële hulp (bv. een reiskostenvergoeding) Materiële hulp (bv. een parkeerkaart) Opvang om af en toe weg te kunnen Hulp bij het aanvragen van voorzieningen Een cursus, training of themabijeenkomst Lotgenotencontact Persoonlijke ondersteuning (bv. maatschappelijk werker, praktijkondersteuner huisarts, casemanager) Andere soort ondersteuning