raadsvoorstel herschikken natuurreserves t.b.v. natuurontwikkeling

Bijlage nr.: 02 - 2021 Raadsvoorstel Aan de Raad 20.0015312 Onderwerp Herschikken natuurreserves t.b.v. natuurontwikkeling Beslispunten 1. 2. 3. 4. 5.

6. 7. 8. 9.

De bestemmingsreserve ‘’Natuur en Landschap’’ in te stellen De bestemmingsreserve ‘’Natuurcompensatie’’ op te heffen en het resterende bedrag ter waarde van € 150.000.- te storten in de bestemmingsreserve ‘’Natuur en Landschap’’. De bestemmingsreserve ‘’Recreatie en Natuurgebied west’’ op te heffen en het resterende bedrag ter waarde van € 84.000.- te storten in de bestemmingsreserve ‘’’Natuur en Landschap’’ Een bedrag van € 217.500.- te storten in de bestemmingsreserve ‘’Natuur en Landschap’’ en dit ten laste te brengen van de algemene reserve vrije bestedingsruimte Ten behoeve van de realisatie van de Ecologische Verbindingszone Ekkersrijt een krediet van € 349.500.- beschikbaar te stellen waarbij de netto investering (gezien subsidie) € 55.000.- bedraagt en de kapitaalslasten hiervan structureel ten laste te brengen van het begrotingssaldo Ten behoeve van het project Dommeldal uit de Verf 2.0 een krediet € 3.010.000,- beschikbaar te stellen waarbij de netto investering (gezien subsidie) € 451.500,- bedraagt. Het college de bevoegdheid te geven om de uitgaven voor het boekverlies ten laste van de reserve Natuur en Landschap te kunnen brengen en achteraf te verantwoorden aan de raad.

Voor het beheer en onderhoud van de natuur een structureel bedrag van € 4.390, - op te nemen en ten laste te brengen van het begrotingssaldo Het bovenstaande te verwerken in de begroting middels de 5de begrotingswijziging 2021.

Inleiding In Son en Breugel lopen verschillend projecten die te maken hebben met Natuur & Landschap. Dat geldt vervolgens ook voor de diverse financieringen. Om hier meer duidelijkheid en grip op te krijgen, stellen we een herziening van de financiële budgetten voor. Op die manier kunnen we Natuuren Landschap projecten eenvoudiger en eenduidiger financieren. Een voorbeeld van de projecten zijn: Ecologische verbindingszone Ekkersrijt Dommeldal uit de verf 2.0 Bosbeheer Oud meer en Sonse Bergen In dit voorstel zal vooral worden in gegaan op de Ecologische Verbindingszone Ekkersrijt en Dommeldal uit de verf 2.0. In zowel de structuurvisie van Son en Breugel als in het coalitieakkoord: Samen bouwen aan een mooier Son en Breugel wordt ingezet op een robuuste natuur- en landschapsontwikkeling in regionale context. Zowel de Ecologische Verbindingszone (Hierna: EVZ) Ekkersrijt als het Dommeldal 1

maken onderdeel uit van het Natuur Netwerk Brabant. De EVZ Ekkersrijt verbindt de Oirschotse heide met het Dommeldal. Het Dommeldal verbindt o.a. de natuur van Geldrop-Mierlo, Eindhoven, Nuenen en Meierijstad met elkaar. Ecologische Verbindingszone Ekkersrijt De EVZ Ekkersrijt maakt onderdeel uit van het Masterplan Ekkersrijt dat in 2015 is vastgesteld. In 2017 is er een haalbaarheidsstudie uitgevoerd om te onderzoeken of- en hoe de EVZ Ekkersrijt het beste kan worden aangelegd. In 2019 is in gezamenlijkheid met de provincie Noord-Brabant en Waterschap de Dommel besloten om het voorkeurscenario van de haalbaarheidsstudie uit te gaan werken. Het voorkeurscenario is doormiddel van een projectplan (bijlage 1) en ecologische visie (bijlage 2) verder uitgewerkt. De totale voorbereidings- en uitvoeringskosten van EVZ Ekkersrijt zijn geraamd op € 349.500, -. Het projectplan en de ecologische visie dienen als basis voor de subsidieaanvraag bij het Groen Ontwikkelfonds Brabant (Hierna: GOB). Van de totale voorbereidings- en uitvoeringkosten is circa 62,5% subsidiabel. De resterende 37,5% wordt door de gemeente samen met Waterschap de Dommel gefinancierd. De uiteindelijke gemeentelijke bijdrage is circa € 55.000. De exacte verdeling wordt vastgesteld op basis van de definitieve kostenraming.

Dommeldal uit de verf 2.0 Op 31 januari 2018 is door Brabants Landschap, Staatsbosbeheer, gemeente Eindhoven, gemeente Geldrop Mierlo, gemeente Nuenen en de gemeente Son en Breugel de intentieverklaring Dommeldal uit de verf 2.0 (bijlage 3) ondertekend. De partners beogen het Natuur Netwerk Brabant (Hierna: NNB) in het plangebied te realiseren. Het realiseren van het NNB gaat doormiddel van verwerving en inrichting van gronden als natuur. Het plangebied is in totaal 1200 hectare groot. Zie bijlage 4 voor het plangebied en de toewijzing van de deelgebieden onder de deelnemende partijen. Binnen de gemeentegrenzen van Son en Breugel hebben zowel Staatsbosbeheer, Brabants Landschap als de gemeente een opgave. Son en Breugel moet conform de gemaakte afspraken in het gebied dat begrensd wordt door Driehoek, Hooijdonk, Wilhelminakanaal en de gemeentegrens nog ca. 46 hectare verwerven en tot natuur ontwikkelen. Hierbij is uitgegaan van het scenario dat helemaal geen particuliere zelfrealisatie (inrichten en beheren als natuur door huidige eigenaar) plaatsvindt (worst case) Conform het plan van aanpak (bijlage 6) en het bestuurlijk overleg Dommeldal uit de verf 2.0 van 15 juni 2020 wordt een bijdrage van € 451.500,- gevraagd aan de gemeente Son en Breugel. De gevraagde bijdrage is een eenmalige reservering van budget voor de periode tot 2028.

Het betreft benodigd budget voor verwerving. De kosten voor de inrichting en beheer zijn hierbij niet inbegrepen. De provincie Noord Brabant heeft in het bestuursakkoord ‘’Samen, Slagvaardig en Slim: Ons Brabant 2020-2023 een versnelde realisatie van het Natuur netwerk Brabant aangekondigd. Het GOB heeft voor de jaren 2020 t/m 2022 een toezegging gedaan voor ondersteuning van het project, voor 320 uur per jaar. De door het GOB toegezegde ondersteuning wordt ingezet voor het inschakelen van een rentmeester. De rentmeester zal namens leden van de projectgroep het gebied in gaan om waar mogelijk gronden te verwerven. De rentmeester zal worden aangestuurd door de dagelijkse leiding van de projectgroep. Het is van belang dat de rentmeester zaken kan doen wanneer aankoop kansen zich voordoen in het deelgebied van Son en Breugel. Dat kan alleen wanneer er direct financiële middelen beschikbaar zijn.

2

Bestaande natuurreserves Reserve natuurcompensatie De gemeente Son en Breugel heeft in 2012 een financiële bijdrage ontvangen ten behoeve van natuurontwikkeling binnen de gemeentegrenzen dan wel in de omgeving van de gemeente. Deze bijdrage van € 150.000,- is geoormerkt als reserve natuurcompensatie. Reserve recreatie en natuurgebied west Op 30 maart 2017 heeft de gemeenteraad besloten om het project Bosgebied-West af te ronden. Het budget van dit project is niet ten volle benut en is er een bedrag van circa €84.000 behouden gebleven voor de reserve recreatie en natuurgebied west. Wat willen we bereiken De bestaande reserves ten behoeve natuurontwikkeling herverdelen zodat deze beter aansluiten bij de gemeentelijke ambities. Daarnaast kan de EVZ Ekkersrijt worden gerealiseerd en daarmee wordt ook een deelproject van het Masterplan Ekkersrijt afgerond. Met het verwerven van gronden in het Dommeldal wordt er ingezet op een robuust Natuur Netwerk Brabant binnen Son en Breugel. Argumenten 1.1 Het op richten van een reserve Natuur en Landschap De nieuw op te richten reserve Natuur en Landschap sluit beter aan bij de actuele opgaven en ambities. Met deze reserve wordt ingezet op robuuste natuur- en landschapsontwikkeling en het vergroten van de biodiversiteit.

Deze doelen zullen worden behaald door het verwerven van gronden die van belang zijn voor de ontwikkeling natuur en landschap. Vervolgens zullen de gronden ook daadwerkelijk worden ingericht als natuur. 1.2 Coalitieakkoord: Samen bouwen aan een mooier Son en Breugel In het coalitieakkoord is opgenomen dat de gemeente Son en Breugel zich in gaat zetten op een robuuste natuur- en landschapsontwikkeling. De bestaande natuur van Son en Breugel maakt onderdeel uit van het Natuur Netwerk Brabant, maar daarnaast is er nog een aanzienlijk opgave voor het verder afmaken van het Natuur Netwerk Brabant. De nieuw op te richten reserve is de eerste stap richting behoud en versterking van het natuur netwerk. 2.1 Reserve natuur compensatie wordt al jaren niet gebruikt. De reserve natuur compensatie bestaat al 2012. De afgelopen 8 jaar is er geen gebruik gemaakt van deze reserve. De nieuwe op te richten reserve Natuur en Landschap sluit beter aan bij de ambities van gemeente. 3.1 Het project bosgebied west is afgerond Het project is in maart 2017 afgerond. Er rust dus geen claim meer op dit budget. Dit natuur budget kan nu worden ingezet voor andere, verschillende natuurdoelen.

4.1 Bestemmingsreserve Natuur en Landschap en waardeverlies Voorgesteld wordt om de bestaande bestemmingsreserves Natuurcompensatie en Recreatie en natuurgebied West op te heffen en de beschikbare middelen in deze reserves te storten in de nieuw te vormen bestemmingsreserve “Natuur en Landschap”. Daarnaast wordt voorgesteld om een bedrag van € 217.500,- te onttrekken uit de algemene reserve vrije bestedingsruimte en dit bedrag ook te storten in de te vormen bestemmingsreserve “Natuur en Landschap”. Met dit bedrag kan bij een hogere aankoopprijs dan de taxatiewaarde met het waardeverlies worden genomen. Het kan ook zo

3

zijn dat er een bestemmingswijziging plaatsvindt waardoor de grond in waarde vermindert. Bij voorbeeld bij de overgang van landbouwgrond naar natuurgrond. 5.1

In het Masterplan Ekkersrijt is de ambitie uitgesproken om de Ecologische Verbindingszone te gaan ontwikkelen. In het Masterplan Ekkersrijt wordt er gestreefd naar een betere balans tussen Maatschappij, Economie, Ecologie en Ruimte. Met de ontwikkeling van de ecologische verbindingszone wordt de balans tussen de 4 pijlers evenwichtiger. Daarnaast sluit het aan bij de parkachtige structuur van de Visie Sciencepark. 5.2

De Ecologische verbindingszone Ekkersrijt draagt bij aan de ruimtelijke kwaliteit van Ekkersrijt Door het creëren van de EVZ wordt het leefgebied van flora en fauna vergroot. Daarnaast wordt er natuur teruggebracht op het bedrijventerrein, waardoor de balans tussen bedrijvigheid en natuur wordt verbeterd. Een groene uitstraling van het terrein verbetert ook het ondernemersklimaat. 6.1 Dommeldal uit de Verf 2.0 draagt bij aan verschillende (beleids)doelstellingen. Met het realiseren van het NNB worden natuurgebieden onderling verbonden, waardoor de natuur robuuster wordt. Dit is van belang voor de flora en fauna, de woonomgeving van mensen, bestendigheid tegen klimaatverandering en de (recreatie) economie. Om het NNB te realiseren moeten gronden die daarbinnen liggen worden verworven en als natuur ingericht door overheden en/of terrein beherende organisaties (Hierna: TBO’s). Ook is particuliere natuurontwikkeling en (agrarisch) natuurbeheer mogelijk. Het laatste blijkt in de praktijk beperkt van de grond te komen, waardoor een actieve rol van overheden en TBO’s als initiatiefnemer van groot belang is voor het halen van de doelstellingen. 6.2

Dommeldal uit de verf 2.0 sluit aan en draagt bij aan verschillende doelen uit de beleidsnota Duurzaamheid. De realisatie van het Natuurnetwerk Brabant draagt bij aan de doelen van de beleidsnota “Duurzaamheid 2016-2020, met doorkijk naar 2030”. In de beleidsnota Duurzaamheid wordt ingezet op het behoud en herstel van de biodiversiteit, beter omgaan met de waterhuishouding en weerbaar zijn tegen klimaatverandering. 6.3

Het Groenontwikkelfonds Brabant biedt de mogelijkheid voor een tegemoetkoming in de kos ten van de realisatie van het Natuurnetwerk Brabant. Het Groenontwikkelfonds Brabant bevat 240 miljoen euro en 2000 hectare grond die beschikbaar is om bij te dragen aan natuurontwikkelingsprojecten binnen het NNB. Onder de in het investeringsreglement opgenomen voorwaarden kan een bijdrage worden verkregen in de vorm van: • • •

Een financiële bijdrage bij aankoop, waardeverlies of uitruil van gronden. Een financiële bijdrage aan de inrichtingskosten, lening of participatie. Een bijdrage in de vorm van grond (voor verkoop of ruil)

De hoogte van de subsidie bedraagt minimaal 50% en maximaal 85% van de subsidiabele kosten. Als het gaat om verwerving is 85% van de kosten subsidiabel als het gaat om het rijks deel van het Natuurnetwerk. Als het niet gaat om het rijksdeel van het Natuurnetwerk is 50% van de verwervingskosten subsidiabel. Als het gaat om waardedaling vanwege functiewijziging en inrichting voor het gewenste natuurtype is 50% van de kosten subsidiabel. De overige kosten moeten zelf gefinancierd worden. Voor de verwerving is maximaal 85% subsidiabel. Met een gemeentelijke bijdrage van € 451.500,- kan er maximaal grond ter waarde van € 3.010.000,- worden verworven.

4

6.4 Inrichting conform natuurbeheerplan van de provincie Noord-Brabant. De te verwerven gronden zullen conform het natuurbeheerplan van de Provincie Noord-Brabant worden ingericht. Het natuurbeheerplan beschrijft per gebied welke natuur- en landschapsdoelen worden nagestreefd. 50% van de inrichtingskosten zijn volgens het investeringsreglement van het GOB subsidiabel. De inrichtingskosten (na verwerving) zijn nog niet in beeld gebracht. Eerste stap is het verwerven van de gronden binnen het NNB, zodat de gewenste natuurfunctie zeker gesteld kan worden. Binnen afzienbare tijd wordt gestart met het in kaart brengen van de benodigde acties en kosten voor inrichting tot de gewenste natuurtypen Kanttekeningen 3.1 Bestemmingsreserve Recreatie en Natuurgebied west In 2017 heeft de raad besloten om het project bosgebied-west af te ronden. Destijds is er een amendement door gemeenteraad aangenomen om het resterende bedrag van € 84.000, - te behouden voor deze reserve. Nieuwe raadsinitiatieven zouden meegenomen kunnen worden in de nog op stellen bosvisie. 5.1 Beheer en onderhoud EVZ Het huidige beheer en onderhoud van het gebied voor de EVZ bedraagt circa € 15.700, -. De onderhoudskosten van de gerealiseerde EVZ worden jaarlijks geschat op een bedrag van € 20.090, -. Deze extra kosten komen jaarlijks terug. Deze kosten zullen te lasten worden gebracht van het begrotingsaldo.

6.1 Tempo van verwerving. Het tempo waarop de gronden verworven kunnen worden is sterk afhankelijk van huidige eigenaren. De verwachting is dat de inzet de rentmeester wel het e.e.a. kan versnellen. Eveneens zal worden ingezet op particuliere zelfrealisatie door de huidige eigenaren. Uw gemeenteraad zal periodiek op de hoogte worden gehouden van de vooruitgang. 6.2 Beheer en onderhoud Na verwerving moeten de percelen worden ingericht als natuur om vervolgens als natuur te worden beheerd. Het moment waarop deze kosten komen is sterk afhankelijk van het tempo. Voor het beheer van de gronden is het niet mogelijk om aanspraak te maken op subsidie. Wat gaan we daarvoor doen Ecologische Verbindingszone Ekkersrijt De subsidie is reeds aangevraagd bij het GOB. Zodra de subsidie is ontvangen en uw gemeenteraad akkoord gaat met dit voorstel dan wordt het aanbestedingstraject in gang gezet. Er wordt ingezet om de EVZ in het vierde kwartaal van 2021 op te leveren. De inrichting moet conform de eisen van het GOB binnen 3 jaar na de subsidieverlening plaatsvinden. Dus volgens de huidige planning voor het einde van 2023. Bij een positief besluit over dit voorstel zal de rentmeester, die namens de projectgroep Dommeldal uit de verf 2.0 actief is, starten met het verwerven van gronden in het gebied. Het project heeft een looptijd van 8 jaar tot 2028.

De gemeenteraad zal periodiek op de hoogte worden gehouden van eventuele aankopen. Daarnaast zal het project in het vierde kwartaal van 2022 worden geëvalueerd. Nadat de gronden zijn verworven, zullen deze conform de eisen van het Natuurbeheerplan van de provincie worden ingericht en beheerd. Maar als eerst zouden de verworven gronden moeten verschralen. Verschralen zorgt ervoor dat er minder voedingstoffen in de bodem komen. Hierdoor herstelt de bodem zich van jarenlang intensief agrarisch gebruik. Uiteindelijk krijgt de oorspronkelijke

5

vegetatie de kans zich te ontwikkelen, waarmee de biodiversiteit van de insecten en andere dieren groter wordt. Gedurende het verwervings- en verschralingproces worden ook de benodigde acties voor het inrichten en beheren als natuur in kaart gebracht. Wat mag het kosten Ecologische verbindingszone Ekkersrijt Het aanleggen van de ecologische verbindingszone Ekkersrijt kost € 349.500,- exclusief btw. Van dit bedrag is circa 62,5% subsidiabel, waardoor het bedrag uitkomt op € 130.000,-. Deze kosten worden gedeeld tussen de gemeente Son en Breugel en Waterschap de Dommel. Hierdoor bedraagt de uiteindelijke bijdrage van de gemeente Son en Breugel € 55.000,-. De realisatie zal in 2021 plaatsvinden. Het investeringsbedrag wordt geactiveerd en in 15 jaar afgeschreven. De kapitaallasten starten in het jaar na oplevering in 2022. In onderstaande tabel zijn de kapitaallasten opgenomen.

Kapitaallasten

2021 -

2022 -3.667

2023 -3.667

2024 -3.667

2025 -3.667

Binnen de begroting zijn geen middelen geraamd om deze kapitaallasten mee te dekken. Voorgesteld wordt om deze kapitaalasten ten laste te brengen van het begrotingssaldo. Dit vanwege het geringe effect op de beschikbare middelen. Naast het aanleggen van de ecologische verbindingszone worden er ook kosten gemaakt voor het beheer hiervan. Deze kosten starten in 2022 en hiervan wordt ook voorgesteld om deze ten laste te brengen van het begrotingssaldo. Het gaat dan om een structurele stijging van circa € 4.390,- per jaar. Dit bedrag wordt bijgeraamd op taakveld 5.7 openbaar groen Dommeldal uit de verf 2.0 Om de benodigde gronden voor het project Dommeldal uit de verf 2.0 te kunnen verwerven wordt er een krediet van € 3.010.000,- beschikbaar gesteld. Indien we enkel grond verwerven die 85% subsidiabel is leidt dit tot een netto investeringsbedrag van € 451.500,-. Indien de subsidie lager uitvalt stijgt de eigen bijdrage, vandaar dat we deze hebben gemaximaliseerd op een bedrag van € 451.500,- in het geval van minder subsidie zal er minder grond verworven kunnen worden. Aangezien er op grond niet wordt afgeschreven en de rente in de begroting 2021 is vastgesteld op 0% bedraagt de kapitaallast van deze investering € 0,-. Wanneer er grond wordt aangekocht voor een hogere aankoopprijs dan de taxatiewaarde dient het waardeverlies direct genomen te worden.

Hiervoor kan dan de bestemmingsreserve ‘Natuur en Landschap’ worden aangewend. Voorgesteld wordt om de bestaande bestemmingsreserves Natuurcompensatie en Recreatie en natuurgebied West op te heffen en de beschikbare middelen in deze reserves te storten in de nieuw te vormen bestemmingsreserve “Natuur en Landschap”. Daarnaast wordt voorgesteld om een bedrag van € 217.500,- te onttrekken uit de algemene reserve vrije bestedingsruimte en dit bedrag ook te storten in de te vormen bestemmingsreserve “Natuur en Landschap”. De stand van de algemene reserve vrije bestedingsruimte bedraagt per 31-12-2020 op dit moment (peildatum 1 oktober 2020) € 3.136.581,- . Na de voorgestelde onttrekking uit dit voorstel zal de nieuwe stand van de algemene reserve vrije bestedingsruimte per 31-12-2020 € 2.918.516,- bedragen. Dit is exclusief de gevolgen van de jaarrekening 2020 6

Voorgesteld wordt om het college de bevoegdheid te geven om bovenstaande uitgaven ten laste van de op te richten bestemmingsreserve “Natuur en Landschap” in het geval van waardeverlies achteraf te verantwoorden. Dit omdat enkel de raad bevoegd is om uitgaven ten laste van reserves te brengen. Het maximale bedrag dat mag worden uitgegeven om boekwaardeverlies mee te dekken is € 451.500,-. Begrotingstechnisch wordt deze onttrekking geheel in 2021 geraamd en indien niet (volledig) uitgegeven in 2021 wordt dit bedrag via resultaatbestemming bij de jaarrekening doorgeschoven naar het volgende jaar. Dit kan enkele jaren voorkomen, omdat het project een looptijd heeft van acht jaar. Behalve de kosten voor de verwerving van de grond zullen er ook kosten gemaakt worden voor de inrichting en het beheer van het gebied. Een gedeelte hiervan is subsidiabel. Het is nog onduidelijk wanneer deze kosten gemaakt worden en wat de hoogte hiervan zal bedragen. Dit zal tussentijds in kaart moeten worden gebracht en opgevoerd moeten worden als kosten bij volgende begrotingen Evaluatie Ten aanzien van het project Dommeldal uit de verf 2.0 zal de gemeenteraad jaarlijks bij jaarrekening op de hoogte worden gehouden van eventuele aankopen. Daarnaast zal het project in het vierde kwartaal van 2022 worden geëvalueerd.

Bij een positieve evaluatie zal het project weer in het vierde kwartaal van 2024 worden geëvalueerd. Mocht het in eerder stadium blijken dat de te verwachten subsidies niet binnen worden gehaald, dan zal het project eerder worden geëvalueerd. Bijlagen Bijlage 1 – Projectplan Ecologische Verbindingszone Ekkersrijt – 20.15484 Bijlage 2 – Ecologische visie Ecologische Verbindingszone Ekkersrijt – 20.15485 Bijlage 3 – Intentieovereenkomst Dommeldal uit de verf 2.0 – 18.1728 Bijlage 4 – Toewijzing deelgebieden partners Dommeldal uit de verf 2.0 – 20.11453 Bijlage 5 – Plan van aanpak Dommeldal uit de verf 2.0 – 20.15481 De commissie grondgebiedzaken stemt in met dit voorstel. Son en Breugel, 19 januari 2021 Burgemeester en wethouders van Son en Breugel, de secretaris, de burgemeester, Rien Schalkx

Hans Gaillard

7