Projectplan Ecologische Verbindingszone Ekkersrijt

Projectplan

EVZ Ekkersrijt

COLOFON

Projectplan EVZ Ekkersrijt, Son en Breugel

2

OPDRACHTNEMER

idverde Advies B.V. Willemsplein 2-4 5211 AK ‘s-Hertogenbosch T: 073 205 11 00 E: advies@idverde.nl

OPGESTELD DOOR

Matthias Koster (Adviseur ecologie)

VRIJGEGEVEN DOOR

Arjan Schoenmakers (Teamleider ecologie)

OPDRACHTGEVER

Gemeente Son en Breugel Postbus 8 5690 AA Son en Breugel

PROJECTNUMMER

722190103

STATUS VERSIE DATUM

DEFINITIEF 3.0 16-12-2020

Projectplan Ekkersrijt Gemeente Son en Breugel

INHOUDSOPGAVE COLOFON

2

INHOUDSOPGAVE

3

1

INLEIDING

5

1.1 1.2 1.3

Aanleiding Doelstelling Leeswijzer

5 5 5

HUIDIGE SITUATIE

6

2.1 2.2 2.3

6 7 9

2

3

4

Overzicht Historie en landschap Deelgebieden

TOEKOMSTIGE SITUATIE

15

3.1

Inrichtingsplan

15

PRIORITERING EN PLANNING

20

4.1 4.2

20 20

Prioritering Planning

5

FINANCIËN

23

5

COMMUNICATIE

26

6

RISICO’S

26

7

LITERATUURLIJST

28

BIJLAGEN

29

BIJLAGE 1: ECOLOGISCHE VISIE

30

BIJLAGE 2: KAART HUIDIGE SITUATIE

31

BIJLAGE 3: KAART INRICHTINGSPLAN

33

3

4

Projectplan Ekkersrijt Gemeente Son en Breugel

1 INLEIDING Voor u ligt het projectplan EVZ Ekkersrijt. Dit projectplan is opgesteld in opdracht van de gemeente Son en Breugel ten behoeve van de subsidieaanvraag voor de realisatie van deze EVZ. 1.1 AANLEIDING De gemeente Son en Breugel wil graag werk maken van de ontwikkeling van de EVZ Ekkersrijt. Op basis van de eerder opgestelde haalbaarheidsvisie (BTL Advies, 2017) is door de gemeente gekozen voor de voorkeurscombinatie van scenario 1 en scenario 2 (afbeelding 1). Door het realiseren van EVZ Ekkersrijt vormt deze EVZ de verbinding tussen EVZ Bruggerijt en EVZ Wilhelminakanaal. Met de combinatie van scenario 1 en 2 voorziet de EVZ Ekkersrijt in zowel een natte (Ekkersrijt) als een droge (langs het kanaal) verbindingszone tussen de twee al bestaande EVZ’s. Dit projectplan en de ecologische visie voor de EVZ Ekkersrijt is opgesteld op initiatief van de gemeente Son en Breugel. Tijdens het gehele proces zijn meerder afstemmingsmomenten geweest tussen BTL Advies, Gemeente Son en Breugel en waterschap de Dommel en het groen Ontwikkelfonds Brabant (GOB).

Afbeelding 1. De verschillende voorgestelde scenario’s uit de haalbaarheidsstudie

1.2 DOELSTELLING Om te voorkomen dat leefgebieden van diersoorten geïsoleerd van elkaar raken, is het Nationaal Natuurnetwerk opgericht. Het Nationaal Natuurnetwerk omvat onder andere natuurgebieden en gebieden met een hoge natuurwaarde. Daarnaast zijn specifieke ecologische verbindingszones (EVZ’s) aangewezen. Het beleid ten aanzien van een EVZ is gericht op de instandhouding en ontwikkeling van migratiemogelijkheden voor planten en dieren. De realisatie van de ecologische verbindingszone Ekkersrijt maakt het mogelijk en vergemakkelijkt de verspreiding en uitwisseling van verschillende doelsoorten (en ook overige soorten) tussen bestaande en toekomstige natuurgebieden. De EVZ Ekkersrijt vormt een aaneengesloten structuur met de EVZ Wilhelminakanaal en de EVZ Bruggerijt. Het doel van dit projectplan is inzicht te geven in de nemen inrichtings- en beheermaatregelen om de EVZ Ekkersrijt te realiseren. Om deze EVZ te realiseren wil de gemeente Son en Breugel subsidie aanvragen bij het GOB. Het GOB vereist een projectplan en ecologische visie waarin het “hoe” en het “wat” van de EVZ nader wordt toegelicht.

1.3 LEESWIJZER Het projectplan volgt het format projectplan zoals opgenomen op de website van het GOB op 22 juni 2020. De ecologische visie EVZ Ekkersrijt is als bijlage bij dit projectplan gevoegd. Hierin staan de ecologische afwegingen, wensen en ambities nader toegelicht. Voorafgaand aan dit projectplan en de ecologische visie is een haalbaarheidsstudie EVZ Ekkersrijt (BTL Advies 2017) opgesteld. In deze studie is onderzocht of, en hoe de ecologische verbinding zoals door de provincie Noord Brabant gewenst het beste vorm gegeven kan worden rond Ekkersrijt.

5

2

HUIDIGE SITUATIE

2.1 OVERZICHT De EVZ Ekkersrijt volgt de beek de Ekkersrijt van af de A50 ten noorden van Eindhoven tot aan het sifon onder het kanaal. De EVZ Ekkersrijt sluit aan de westzijde aan bij de EVZ Bruggerijt en grenst aan de oostzijde aan de EVZ van het Wilhelminakanaal.

Afbeelding 2. Ligging EVZ Ekkersrijt in relatie tot Natuurnetwerk Brabant

Afbeelding 3. Ligging EVZ Ekkersrijt

De ligging van de EVZ Ekkersrijt is uitdagend: Via de natte broekbossen rond de visplas voert de beek naar het noordwesten. De overblijfselen van de beek Ekkersrijt voeren nu dwars over het bedrijventerrein Ekkersrijt en maken daar onderdeel uit van de gemeentelijk groenstructuur. De EVZ Ekkersrijt eindigt bij het sifon waarmee de beek onder het Wilhelminakanaal doorgaat. De groenstructuur tussen het bedrijventerrein en de zuidelijke oever van het Wilhelminakanaal vormt de noordelijke tak van de EVZ Ekkersrijt.

6

Projectplan Ekkersrijt Gemeente Son en Breugel

2.2 HISTORIE EN LANDSCHAP De omgeving van de EVZ Ekkersrijt is over de loop van de tijd veel veranderd. Daarom is aansluiten bij oude of historische landschapsstructuren in dit geval niet zinvol. De loop van de beek is ingrijpend verlegd met de aanleg van het bedrijventerrein. De aanleg van het Wilhelminakanaal en het graven van de diverse plassen in de omgeving hebben veel effect gehad op de waterhuishouding in het gebied.

Afbeelding 4. Ligging EVZ Ekkersrijt op historische topkaart 1900

Afbeelding 5. Ligging EVZ Ekkersrijt op historische topkaart 1940

7

Afbeelding 6. Ligging EVZ Ekkersrijt op historische topkaart 1980

Op de geomorfologische kaart is goed te zien dat het westelijke deel van de beek overeenkomt met de beekdal laagte aangegeven op de kaart. Het oostelijk deel van de beek is sterk aangepast als gevolg van de ontwikkeling van het bedrijventerrein Ekkersrijt.

Afbeelding 7. Ligging EVZ Ekkersrijt op de geomorfologische kaart

8

Projectplan Ekkersrijt Gemeente Son en Breugel

2.3 DEELGEBIEDEN De gehele EVZ heeft een behoorlijke lengte van ongeveer 5.000 meter (3300m+1700m) en bestaat gedeeltelijk uit twee parallelle lijnen. Daarom is het voor de beschrijving van de huidige situatie overzichtelijker om de EVZ op te delen in drie deelgebieden. Deze opdeling sluit aan bij de verschillende biotopen die in dit gebied zijn te onderscheiden. Onderscheid in de deelgebieden is als volgt opgebouwd: • • •

Deelgebied 1: Beek en broekbos rondom de visplas (figuur 8) Deelgebied 2: Natte verbindingszone bedrijventerrein Ekkersrijt (figuur 9) Deelgebied 3: Droge verbindingszone Wilhelminakanaal (figuur 10)

Deelgebied1: Beek en broekbos rondom visplas De EVZ bestaat in dit deelgebied uit de beek, de aangrenzende oever aan beide zijden en de groenzone ten oosten van de beek tot en met het pad (zie afbeelding 8). In bijlage 2 staat een grotere weergave op schaal.

Afbeelding 8. Deelgebied 1: beek en broekbos Tabel 2.1. Gegevens deelgebied 1: beek en broekbos

Deelgebied 1

Beek en broekbos rondom visplas

Lengte

1100 meter

Breedte

10 tot 25 meter

Eigendom

Particulier dhr. van Pelt, Waterschap de Dommel en gemeente Son en Breugel

Beheer

Waterschap de Dommel en gemeente Son en Breugel

9

Deelgebied 1 bestaat uit beekbegeleidend broekbos en een toegangspad of beheerpad parallel aan de beek. In het uiterste zuiden is het pad uitgevoerd in asfalt. Verder naar het noordoosten is het pad alleen toegankelijk voor wandelaars en is het onverhard. De Ekkersrijt komt het gebied in via een duiker onder het fietspad en de weg Ekkerswijer.

Duiker bij Ekkerswijer

de beek Ekkersrijt met asfalt pad

De beek Ekkersrijt met asfalt pad

broekbos tussen beek en visplas

De beek Ekkersrijt met onverhard pad

de beek Ekkersrijt met onverhard pad

De beek Ekkersrijt met onverhard pad en wal

duiker onder Verlengde Huizingalaan

De beek ligt ineen smalle geul met steile oevers. Door de ondiepte van de beek is het deel van de beek dat door het broekbos stroomt ongeschikt voor amfibieën. Daarentegen kunnen de aanwezige poelen in het broekbos in de huidige vorm al wel fungeren als leefgebied voor soorten als de alpenwatersalamander. In de oeverzone komen soorten voor als pinksterbloem en look zonder look. Beide zijn waardplanten van het oranjetipje. Deze soort is dan

10

Projectplan Ekkersrijt Gemeente Son en Breugel

ook aangetroffen in dit deel van het gebied. Nabij de verlengde Huizingalaan grenst de beek aan de noordzijde aan de grondwal van het naastgelegen bedrijf. Deelgebied 1 eindigt bij de duiker onder de Verlengde Huizingalaan, ten noorden van de visplas.

Deelgebied 2; Natte verbindingszone bedrijventerrein Ekkersrijt De EVZ bestaat in dit deelgebied uit de beek, de aangrenzende oever aan beide zijden en de groenzone ten zuiden en lokaal ten noorden van de beek. Zie de afbeelding hieronder. In bijlage 2 staat een grotere weergave op schaal.

Afbeelding 9. Deelgebied 2: natte verbindingszone bedrijventerrein Ekkersrijt

Tabel 2.2 Gegevens deelgebied 2: natte verbindingszone bedrijventerrein Ekkersrijt

Deelgebied 2

Natte verbindingszone bedrijventerrein Ekkersrijt

Lengte

2000 meter

Breedte

15 tot 20 meter

Eigendom

Waterschap de Dommel, gemeente Son en Breugel, De Staat voor een deel van het gebied bij de A50

Beheer

Waterschap de Dommel, gemeente Son en Breugel, De Staat voor een deel van het gebied bij de A50

11

Als de beek met de duiker de Verlengde Huizingalaan is gepasseerd, komt het water in een van de langgerekte vijvers die onderdeel uit maken van de groenstructuur van het bedrijventerrein Ekkersrijt. Deze vijvers hebben aast het groene karakter voor het bedrijventerrein ook een functie als waterbergingsgebied. Via een tweede duiker passeert het water van de beek de weg Ekkersrijt 6.000. Aan de noordzijde van de weg voert de beek verder oostelijk richting de snelweg A50. De beek kruist verschillende zijstraten van de hoofdweg de Ekkersrijt. Die kruisingen bestaan uit duikers. Veel van deze duikers liggen zo diep dat ze grotendeels tot volledig onder water staan. Dat maakt de huidige duikers minder geschikt voor eventuele dieren om de zijwegen veilig te passeren. De beek de Ekkersrijt telt in dit deelgebied in totaal 8 duikers. Deze grote duikers liggen naast de oversteek van de weg de Ekkersrijt in het westen van het plangebied bij de oversteek naar de vijver bij het Ikeamagazijn, bij de uitmonding van de vijver naar de beek parallel aan de snelweg A50 en bij de onderdoorgang onder de snelweg door. Deelgebied 2 eindigt bij het Wilhelminakanaal waar de beek met een sifon onder het kanaal wordt doorgeleid. De beek heeft een relatief breed profiel met steile oevers. Een groot deel van de beek wordt aan de zuidzijde begeleid door een rij beukenbomen.

Deze bomen begeleiden het fietspad en de hoofdweg over het bedrijventerrein. Doordat de beek een breed profiel heeft is de stroomsnelheid laag. Huidige soorten bestaan uit gewone dotterbloem, ruisvoorn, driedoornige stekelbaars en verschillende juffer soorten als lantaarntje en watersnuffel. De huidige bermen kenmerken zich door een eentonig beeld met weinig soorten. Het gaat hierbij vooral om verschillende grassen.

Hoek Ekkersrijt-Verlengde Huizingalaan

de beek met rietkraag aan 1 zijde

Hoofdweg, fietspad, bomenrij en beek

beek met rietkraag aan 1 zijde

Beek zonder rietkraag met fietspad aan noordzijde

12

Projectplan Ekkersrijt Gemeente Son en Breugel

Vijver bij het Ikea magazijn

beekparallel aan snelweg A50

Obstakel: viaduct A50

obstakel: einde EVZ zonder goede aansluiting

Deelgebied 3; Droge verbindingszone Wilhelminakanaal De EVZ bestaat in dit deelgebied uit een droge verbindingszone die nu bestaat uit bos, struweel en ruigte. Zie de afbeelding hieronder. In bijlage 2 staat een grotere weergave op schaal.

Afbeelding 10. Deelgebied 3: droge verbindingszone Wilhelminakanaal

13

Tabel 2.3. Gegevens deelgebied 3: droge verbindingszone Wilhelminakanaal

Deelgebied 3

Droge verbindingszone Wilhelminakanaal

Lengte

1800 meter

Breedte

10 tot 90 meter

Eigendom

Gemeente Son en Breugel, De Staat voor het deel direct grenzend aan het kanaal

Beheer

Gemeente Son en Breugel, De Staat voor het deel direct grenzend aan het kanaal

Dit deelgebied is over de gehele lengte voorzien van een fietspad. Het breedste deel vormt de verbinding tussen de beek bij de Verlengde Huizingalaan en het Wilhelminakanaal naar het noorden. Het bosperceel bestaat uit een loofbos met de nodige gelaagdheid. Huidige soorten bestaan uit tal van struweelen bosvogels. Daarnaast komen algemeen voorkomende dagvlinders als groot koolwitje en dagpauwoog voor in dit deel van de EVZ. De huidige lijnstructuren kunnen als verbindingsstructuur fungeren voor vleermuizen maar ook voor grondgebonden zoogdieren als eekhoorn en egel.

Brede zone richting kanaal met fietspad

laagte in brede zone

Fietspad langs kanaal met groenstrook

bomen, struiken en ruigte

Kanaal bij ophaalbrug

kanaal bij viaduct A50

14

Projectplan Ekkersrijt Gemeente Son en Breugel

3

TOEKOMSTIGE SITUATIE

3.1 INRICHTINGSPLAN Aanwezige natuurambities Binnen het gehele tracé van EVZ Ekkersrijt bevinden meerdere door de Provincie Noord-Brabant aangewezen natuurdoeltypen. Zo bevindt zich ter hoogte van de overgang van de Verlengde Huizingalaan/Ekkersrijt een bosperceel dat is aangewezen als N16.03 Droog bos met productie. Dit bos wordt gekenmerkt door een droog bos met productie bestaande uit verschillende, veelal van oorsprong aangeplante, bosopstanden van den, (winter)eik, beuk, Douglas, lariks of fijnspar. De voedselarmere delen worden grotendeels gedomineerd door den, eik en beuk, op de wat rijkere bodems is er een hogere groei van beuk, Douglas, lariks en spar, met betere mengingsmogelijkheden. Dit bostype is de productievariant van het bostype dennen-, eiken- en beukenbos (zonder productie; 15.02). Het is het omvangrijkste bostype en combineert een redelijk tot goede groei met een ruime variatie aan, en mengingsmogelijkheden van, loof- en naaldboomsoorten, vooral op de wat lemige bosgroeiplaatsen. Het maakt dit type tot het belangrijkste type voor de houtproductie. De diversiteit is (nog) relatief laag. Dit wordt onder andere veroorzaakt door de uniforme aanleg en beheer in het verleden, door de jonge leeftijd van de bossen en onvoldoende abiotische kwaliteit als gevolg van verzuring en vermesting.

Oudere bossen en bossen op of grenzend aan oude bosgroeiplaatsen, hebben een relatief hoge natuurpotentie vooral wanneer deze een gevarieerde structuur met substantieel aandeel zware bomen en dood hout hebben. De betekenis voor de biodiversiteit bestaat vooral uit (vaak bedreigde) paddenstoelen, korst- en bladmossen, enkele vaatplanten, insecten en broedvogels. Houtoogst is een doel en vindt periodiek plaats met een hogere intensiteit dan in de droge bossen beheertypen zonder productie, of boomsoorten die oorspronkelijk van buiten Europa zijn ingevoerd zijn dominant over meer dan 20% van het areaal van het betreffende bosgebied, ook als er geen productiedoelstelling is. Daarnaast bevindt zich binnen het tracé van EVZ Ekkersrijt het natuurdoeltype N03.01 Beek en Bron. Het gaat om kleine stromende wateren met hun bronnen, zoals Regge, Dinkel, Berkel, Dommel, en Swalm, die uiteindelijk uitmonden in een rivier, in oost- en zuid Nederland, of op een (voormalig) estuarium (Drentse Aa, Boorne in noord Nederland). Echter zijn deze beken geen goede voorbeelden voor de huidige situatie van de Ekkersrijt. Het streefbeeld vanuit de Kaderrichtlijn Water geeft hierin een beter voorbeeld weer. Binnen de Kaderrichtlijn Water behoort de Ekkersrijt tot de langzaam stromende bovenloop van een laagland beek. Droogvallende bovenlopen komen voor in bossen of open landschappen in de zandgebieden.

Behoud van stroming is een belangrijk aandachtspunt voor de beeklevensgemeenschap en daarmee beheer en onderhoud (beek niet overal dicht laten groeien) of zorgen voor beschaduwing door beekbegeleidende begroeiing. Behoud van drooglegging is van belang. Daarom wordt nogal eens een accolade profiel toegepast, waarbij voldoende stroming in een niet al te groot zomerbed wordt gecombineerd met capaciteit voor afvoergolven in een breder winterbed. Voorbeelden van laaglandbeken in Nord-Brabant zijn de Strijper Aa en de Bremer. Vrijwel alle beken zijn door de mens vergraven. Beken zijn verlengd, verbreed, verdiept, gekanaliseerd en met elkaar verbonden om water versneld af te voeren. De meeste beken zijn in de benedenloop gestuwd en lozen op kanalen en vaarten met vaste peilen. De waterkwaliteit van het beekwater is meestal niet goed door vermesting of vervuiling. Voor vissen is het ongehinderd kunnen trekken van zee naar de paaiplaatsen in beken is van groot belang. Door afdamming en opstuwing is dit vaak niet goed mogelijk. Het recht trekken van beken en opstuwen verminderd ook de overlevingskansen voor libellen, haften, kokerjuffers en platwormen.

Uit te voeren werkzaamheden Ekkersrijt De EVZ Ekkersrijt gaat in de toekomst onderdeel uit maken van het stelsel van natuurgebieden en verbindingszones die natuurgebieden als Oirschotse heide vanaf EZV Bruggerijt via EVZ Ekkersrijt verbinden met het natuurgebieden als de Dommel en het bosgebied rondom Vliegveld Gilze-Rijen. In 2017 is door BTL Advies in opdracht van de gemeente Son en Breugel een haalbaarheidsstudie opgesteld voor het realiseren van de EVZ Ekkersrijt. Hierin zijn soorten als kamsalamander, bont dikkopje, eikenpage, oranjetipje, glassnijder, eekhoorn en egel opgenomen. Deze soorten gelden dan ook als doelsoort voor de EVZ Ekkersrijt. Om niet alleen de focus te leggen op deze zeven soorten zijn eveneens begeleidende (doel-)soorten gekozen. Ook deze begeleidende doelsoorten indiceren hoge natuurwaarden. De amfibieën, grondgebonden zoogdieren, vogels en dagvlinders zijn dus de belangrijkste doelsoortgroepen voor de EVZ Ekkersrijt.

15

Tabel 3.1 geeft een overzicht van de gekozen doelsoorten en de begeleidende soorten voor EVZ Ekkersrijt. Tabel 3.1 Gekozen doelsoorten en begeleidende soorten voor EVZ Ekkersrijt EVZ

EVZ Ekkersrijt

Soortgroep

Doelsoorten

Begeleidende soorten

Amfibieën

Kamsalamander

Alpenwatersalamander

Dagvlinders (bos)

Bont dikkopje & eikenpage

Koevinkje & landkaartje

Dagvlinders (grasland)

Oranjetipje

Bruin blauwtje, groot dikkopje & Hooibeestje

Libellen

Glassnijder

-

Grondgebonden zoogdieren

Eekhoorn & egel

Bunzing

Zoogdieren

Vleermuizen (alle soorten)

De uit te voeren werkzaamheden bestaan minimaal uit: •

Aanpassen profiel beek (mogelijke zomerbedverkleining en variatie in beekprofiel),

•

Graven 2 nieuwe poelen,

•

Gefaseerd maaien bermen langs oever Ekkersrijt.

•

Mantelzoomvegetaties creëren

•

Aanbrengen faunapassages amfibieën

•

Plaatsen amfibieënschermen

•

Aanbrengen takkenrillen en insectenhotels

Eindresultaat Het eindresultaat bestaat uit een geschikte EVZ voor de doelsoorten zoals genoemd in tabel 3.1 met een omvang van ongeveer 22 ha. De EVZ Ekkersrijt bestaat uit een natte verbindingszone die ter hoogte van Verlengde Huizingelaan/Ekkersrijt zich opsplitst in een noordelijk gelegen droge verbindingszone en een natte verbindingszone in het zuidelijk deel. De droge verbindingszone betreft een strook tussen de 10-100 meter breed en bestaat uit 10 hectare over een lengte van 3,1 km. Binnen deze strook bevinden zich bredere ecologische stapstenen als 2 poelen, takkenrillen en insectenhotels. De randen bevatten plekgewijs mantelzoomvegetatie De natte verbindingszone bestaat uit de huidige loop van de Ekkersrijt waarlangs een natte verbindingszone is gerealiseerd bestaat in de toekomstige vorm uit een natuurlijkere beekprofiel en oevers. De natte verbindingszone bestaat uit 12 hectare ecologische verbindingszone over een afstand van 3,2 km. Afwijkingen Afwijkingen ten opzichte van het Natuur Beheer Plan en de ambitiekaart van de provincie Noord Brabant zijn deels aan de orde. Binnen het huidige bosperceel ter hoogte van de overgang van de Verlengde Huizingalaan/Ekkersrijt wordt een poel realiseert. Deze bevindt zich in het bosperceel dat opgenomen is als N16.03 Droog bos met productie. Ten behoeve van de realisatie van de poel worden enkele bomen gekapt.

De poel wordt aangelegd in de laagte die zich binnen dit bosperceel bevindt. Doordat het om een kleinschalige ingreep gaat, gaat de intrinsieke waarde van het bosperceel niet verloren. De huidige beekloop van de Ekkersrijt is eveneens opgenomen in het Natuur Beheer Plan en de ambitiekaart van de provincie Noord Brabant. Deze wordt met de voorgenomen ingreep verder versterkt. Aantasting van N03.01 Beek en Bron is niet van toepassing.

16

Projectplan Ekkersrijt Gemeente Son en Breugel

Afbeelding 11. Schematische weergaven van de toekomstige situatie EVZ Ekkersrijt, voor de volledige weergave zie bijlage 3

De uitwerking EVZ Wilhelminakanaal – Oost is volgens de provincie in uitvoering. De prioritaire soort voor deze EVZ betreft de kamsalamander. Doorat de realisatie van deze EVZ al in uitvoering is, biedt dit kansen voor de uitvoering van EVZ Ekkersrijt. De uitvoering van EVZ Ekkersrijt kan mogelijk meeliften op de uitvoering van EVZ Wilhelminakanaal – Oost. Hierbij moet gedacht worden in het rekening houden met de toekomstige realisatie van EVZ Ekkersrijt door de aansluiting al enigszins te realiseren. De uitwerking van EVZ Ekkersrijt zelf, heeft volgens de provincie een hoge prioriteit. Met een goed ingerichte EVZ Ekkersrijt worden leefgebieden rondom EVZ Bruggerijt verbonden met EVZ Wilhelminakanaal.

Afbeelding 12. Trajecten EVZ Ekkersrijt (zeegroen) en traject EVZ Wilhelminakanaal-oost (grijs).

17

Op deze manier worden leefgebieden van bijvoorbeeld de alpenwatersalamander en mogelijk in de toekomst die van de kamsalamander met elkaar verbonden. Naast de kam- en alpenwatersalamander kunnen andere soorten in de omgeving met vergelijkbare habitateisen meeprofiteren van de huidige uitvoering van de EVZ Wilhelminakanaal – Oost en in de toekomst van EVZ Ekkersrijt. Zoals het bont dikkopje en het oranjetipje. Maar ook de eikenpage en vleermuizen kunnen ondanks de andere habitateisen ook meeprofiteren van deze EVZ. Een goede aansluiting en werking van EVZ Wilhelminakanaal – Oost is dus van belang zodat het gebied binnen EVZ Ekkersrijt in de toekomst eveneens in gebruik wordt genomen door deze soorten. Het eigendom en het beheer van deze EVZ ligt bij de particulier dhr. van Pelt, de gemeente Son en Breugel en Waterschap de Dommel. De exacte verdeling van de verantwoordelijkheden wordt op een nader tijdstip vastgelegd.

1

2

3

4

Afbeelding 13. Voorkomen doelsoorten in de omgeving van EVZ Ekkersrijt (1. Oranjetipje, bont dikkopje & eikenpage; 2. Kamsalamander; 3. Egel & Eekhoorn; 4. Glassnijder).

Toelichting en motivatie bij het inrichtingsplan Door oevers van de beek minimaal eenzijdig te verflauwen, ontstaat een meer natuurlijk verloop van de gradiënt waarbinnen meer soorten zich kunnen vestigen. Waar wenselijk, vooral deel binnen het broekbos, wordt de beek verdiept. Hierdoor wordt de beek ook hier geschikt als leefgebied voor andere de kam- en alpenwatersalamander, maar ook voor dagvlinders als het oranjetipje.

18

Projectplan Ekkersrijt Gemeente Son en Breugel

Door de beperkte ruimte is het niet mogelijk de beide poelen binnen een straal van 400 meter (migratieafstand amfibieën) van elkaar te realiseren. Kam- en alpenwatersalamander stellen verschillende eisen aan poelen. Deze eisen zijn niet altijd verenigbaar in een en dezelfde poel. Vandaar dat het huidige inrichtingsvoorstel een nadere uitwerking behoeft waarbij per poel is aangegeven op welke soort de vormgeving en het beheer is afgestemd. Zo zijn langs het terrein van het afvalbedrijf, vanwege de aanwezige laagte, mogelijkheden voor het realiseren van een poel. Vanaf de Verlengde Huizingalaan voert de Ekkersrijt over het bedrijventerrein. Hoewel de ruimte beperkt is, is het mogelijk de noordoever meer te verflauwen of te voorzien van een plasberm. Door een gefaseerd beheer van deze oever kan zich een structuurrijke oeverbeplanting ontwikkelen die een aantrekkelijk EVZ kan vormen voor de doelsoorten. Door de huidige bermen om te vormen tot bloemrijke grasbermen profiteren ook diverse vlinders. Voor optimaal effect is het wel wenselijk de huidige bomen te dunnen, bijvoorbeeld door om en om een boom te kappen. Door het plaatsen van insectenhotels in deze bermen als op de zonnige plekken langs de noordelijke houtwal krijgen insecten als solitaire bijen, kevers etc. de mogelijkheid om ook in het gebied te vestigen.

Door korte stukken houtwal te kappen kan de houtwal meer variatie ontwikkelen. Naar het kanaal toe (in noordzuid richting) is onvoldoende ruimte om een goede struiklaag op te bouwen, maar parallel aan het kanaal (in oostwest richting) kan dat wel. De EVZ langs het kanaal is vooral aantrekkelijk voor vogel, grondgebonden zoogdieren, dagvlinders, libellen en de watervleermuis. De EVZ heeft in dit scenario relatief weinig last van verstoring. Bovendien kan meer afwisseling in de houtwal resulteren in een meer aantrekkelijke fietsroute. Afstemming met De Staat is hier wel noodzakelijk. Via de stobbewal onder de A50 door sluit de EVZ weer aan bij het bosje bij de zendmast en de beoogde EVZ van het Wilhelminakanaal. Bij deze locatie wordt de tweede poel gerealiseerd. Voor de verbeelding van het inrichtingsplan zie bijlage 3.

19

4 PRIORITERING EN PLANNING 4.1 PRIORITERING Voor EVZ Ekkersrijt is een prioritering opgesteld op basis van de huidige verwachtingen. Hierbij is ondermeer gekeken naar: •

Huidige grondposities (veel of weinig verschillende eigenaren)

•

Eerdere contacten of vooroverleg over de deel EVZ

•

Planologische omvang van het project

•

Verwachte snelheid waarmee het plan gerealiseerd kan worden.

Op basis hiervan is de volgende prioritering opgesteld:

4.2

1.

Natte verbindingszone door bedrijventerrein Ekkersrijt, realisatie 2021 (afhankelijk van toestemming naastgelegen bedrijven)

2.

Natte verbindingszone door broekbos, realisatie 2021

3.

Droge verbindingszone langs Wilhelminakanaal, realisatie 2021

PLANNING

Op basis van deze prioritering is een globale planning voor het totale project in maanden opgesteld. Daarbij is de voorkeursperiode voor start van de uitvoering in augustus/september, in verband met Wet natuurbescherming en plantseizoen. Wel dient in deze periode gewerkt te worden aan de hand van een ecologisch werkprotocol (onder andere vanwege landbiotoop amfibieën en grondgebonden zoogdieren). In de onderstaande tabel is de planning op hoofdlijnen voor EVZ Ekkersrijt opgenomen. Daarbij is rekening gehouden met grondverwerving, definitief ontwerp, bureauonderzoeken, vergunningen, bestek, aanbesteding en uitvoering. Een ontheffing voor de Wet natuurbescherming is bewust niet meegenomen omdat de kans dat deze nodig is, klein is.

20

Projectplan Ekkersrijt Gemeente Son en Breugel

21

-

2020 jan

feb

mrt

apr

mei

jun

jul

aug

sep

okt

nov

dec

2021 jan

Voor de realisatie van de deelgebieden binnen EVZ Ekkersrijt is de volgende globale planning opgesteld: 1. Natte verbindingszone door bedrijventerrein Ekkersrijt, realisatie 2021 (afhankelijk van toestemming naastgelegen bedrijven) 2. Natte verbindingszone door broekbos, realisatie 2021 3. Droge verbindingszone langs Wilhelminakanaal, realisatie 2021

Voorkeursperiode voor start van uitvoering is augustus/ september in verband met Flora- en faunawet, plantseizoen Een ontheffing voor de Wet natuurbescherming is niet meegenomen omdat de kans heel klein wordt geschat. Indien deze toch nodig blijkt te zijn kan de planning uitlopen met 1 jaar. Wel dient gewerkt te worden aan de hand van een ecologisch werkprotocol

Uitgangspunten

- Deelgebied 3: Droge verbindingszone Wilhelminakanaal

- Deelgebied 2: Natte verbindingszone bedrijventerrein Ekkersrijt

TRAJECTEN: - Deelgebied 1: Beek en broekbos rondom de visplas

GLOBALE PROJECTPLANNING PER DEELGEBIED EVZ Ekkersrijt GEMEENTE Son en Breugel

feb

mrt

apr

mei

jun

jul

aug

datum: 29-6-2020 projectnr. : 722190103

sep

okt

nov

dec

22

Projectplan Ekkersrijt Gemeente Son en Breugel

Deelgebied 1: Beek en broekbos rondom de visplas

Vervolgonderzoeken

Vergunningen

Besteksvoorbereiding

Aanbesteding meervoudig onderhandse procedure

-

-

-

-

-

Deelgebied 2: Natte verbindingszone bedrijventerrein Ekkersrijt

Vervolgonderzoeken

Vergunningen

Besteksvoorbereiding

Aanbesteding meervoudig onderhandse procedure

-

-

-

-

-

Deelgebied 3: Droge verbindingszone Wilhelminakanaal

Vervolgonderzoeken

Vergunningen

Besteksvoorbereiding

-

-

-

-

2020 jan

feb

mrt

apr

mei

jun

jul

aug

Uitgangspunten Voorkeursperiode voor start van uitvoering is augustus/ september in verband met Flora- en faunawet, plantseizoen en eventueel verwerken van grond op agrarische percelen. Een ontheffing voor de Flora- en faunawet is niet meegenomen omdat de kans heel klein wordt geschat. Indien deze toch nodig blijkt te zijn kan de planning uitlopen met 1 jaar. -

Uitvoeringsperiode

Bureau/ vooronderzoeken

-

UITVOERING

Definitief ontwerp

-

VOORBEREIDENDE WERKZAAMHEDEN

TRAJECT: -

Uitvoeringsperiode

Bureau/ vooronderzoeken

-

UITVOERING

Definitief ontwerp

-

VOORBEREIDENDE WERKZAAMHEDEN

TRAJECT: -

Uitvoeringsperiode

Bureau/ vooronderzoeken

-

UITVOERING

Definitief ontwerp

-

VOORBEREIDENDE WERKZAAMHEDEN

TRAJECT -

GLOBALE PROJECTPLANNING PER DEELGEBIED EVZ Ekkersrijt GEMEENTE Son en Breugel

sep

okt

nov

dec

2021 jan feb

mrt

apr

mei

jun

jul

aug

sep

okt

nov

dec

5

FINANCIËN

De onderstaande tabel toont de begroting per deel EVZ. In iedere tabel zijn de kosten van de planvorming tot en met de uitvoering opgenomen. De hoogste kosten zijn zowel in de voorbereiding als in de uitvoering verbonden aan de werkzaamheden die met herprofilering van de beek samenhangen. Aangezien deze werkzaamheden vrijwel geheel in de strook liggen waar de provincie Noord Brabant de EVZ heeft aangegeven is het uitgangspunt dat aan dit deel van de EVZ ook de hoogste kosten zijn verbonden. De kosten voor de inrichting van de extra brede delen van de betreffende EVZ zijn veelal beperkt tot het aanbrengen insectenhotels, takkenrillen en het graven van de twee poelen. Hier staat een overzicht van de kosten per project onderverdeeld naar subsidiabele kosten, kosten voor de gemeente Son en Breugel en kosten voor het waterschap de Dommel. Voor de kostenraming zie de navolgende pagina’s.

23

24

Projectplan Ekkersrijt Gemeente Son en Breugel

25

5

COMMUNICATIE

De gemeente Son en Breugel informeert de omgeving vooraf over de uit te voeren werkzaamheden. De direct betrokkenen zoals het De Staat, waterschap de Dommel en de omliggende bedrijven worden tijdens het planvormingsproces geïnformeerd. Waterschap de Dommel is ook betrokken bij het opstellen van dit projectplan. Aanvullende communicatie wordt, in overleg met de afdeling communicatie van de gemeente Son en Breugel, bepaald na goedkeuring van het projectplan.

6

RISICO’S

In de onderstaande tabel staan de risico’s omschreven. Bij ieder risico is de oorzaak en de consequentie beschreven, gevolgd door de kans van optreden (groot, midden of klein) met daarna de gevolgen in tijd (groot, midden of klein) en geld (groot, midden of klein). Daarna volgt de beheersmaatregel en de verantwoordelijke voor de beheersmaatregel. Ook zijn de gevolgen in tijd en geld nader gedefinieerd. De gevolgen in tijd zijn “klein” als de optredende vertraging kleiner is dan 2 maanden. Is de te verwachten vertraging tussen de 2 en 6 maanden dan zijn de gevolgen in tijd “midden”. Is de te verwachten vertraging groter dan 6 maanden dan is het gevolg in tijd “groot”. De gevolgen in geld zijn “klein” wanneer de extra kosten tussen de 0 en 50.000 euro liggen. Liggen de extra kosten tussen de 50.000 en 100.000 euro dan zijn de gevolgen in geld “midden”. Zijn de extra kosten groter dan 100.000 euro dan zijn de gevolgen “groot”.

26

Projectplan Ekkersrijt Gemeente Son en Breugel

27

(gevolg)

(gebeurtenis)

EVZ-doelstelling wordt teniet gedaan / functioneert niet. Achterstalligheid moet in een grote (kostbare) slag worden weggewerkt. Imagoschade (gemeente/waterschap).

Ongewenste effecten op de waterstanden in het EVZ-gebied en omgeving.

Schade aan (beschermde of waardevolle) flora en fauna

EVZ raakt in verval / er ontstaat achterstalligheid.

Ligging kabels en leidingen onvoldoende in beeld. Detailgegevens (hoogteligging, eisen t.a.v. omgang) van K&L Beheerders niet in beeld.

Onvoldoende inzicht in hydrologische basisgegevens. Onvoldoende inzicht hebben in de effecten van de inrichting of de maatregelen.

(Beschermde) flora en fauna onvoldoende in beeld. Risicovolle activiteiten niet afgestemd op kwetbare periodes van soorten (kappen, dempen en verleggen watergangen/beken) Onvoldoende budget voor beheer gereserveerd. Onvoldoende aandacht/monitoring van de natuurlijke kwaliteit.

Belanghebbenen zijn te laat geinformeerd over de voorgenomen plannen. Rechthebbenden zijn onvoldoende betrokken bij het ontwerp en de realisatie van de EVZ's. Rechthebben willen niet meewerken aan de totstandkoming van de EVZ's. Bestuurlijke of politieke besluitvorming.

Onvoldoende zicht op veranderingen van (stedelijke) uitbreidingsplannen waar de EVZ's aan grenzen.

Midden

Midden

Imagoschade gemeente, waterschap. Geen praktische medewerking tijdens uitvoering (overpad, toegankelijkheid). Veel klachten en bezwaren tijdens vergunning- en uitoveringsproces. Deel-EVZ of onderdelen kunnen niet worden gerealiseerd en daarmee worden de (natuur)doelstellingen niet bereikt. Imagoschade.

Onverwachte koerswijziging in de plannen/scope.

Onderdelen kunnen niet worden gerealiseerd of moeten worden aangepast waarmee de (natuur)doelstellingen niet worden bereikt.

Geen doeltreffende maatregelen (kostbaar grondverzet terwijl dit geen effect heeft).

Klein

Klein

Klein

Midden

Midden

Midden

Structuur/variatie noordelijk deel EVZ niet mogelijk. Droge Klein verbindingszone kan minder optimaal gemaakt worden Gevaarzetting of hoge faalkosten door schade aan K&L. Midden Onderdelen kunnen niet worden gerealiseerd en daarmee worden de (natuur)doelstellingen niet bereikt. Hoge kosten vanwege noodzakelijke corrigerende maatregelen om K&L alsnog te verleggen of plan aan te passen. Imagoschade (discussie met K&L-beheerders) Wateroverlast. Onderdelen (breder profiel sloot/greppel, Midden aanleggen poelen) kunnen niet worden gerealiseerd en daarmee worden de (natuur)doelstellingen niet bereikt. Inrichtingsplan (ontwerp) moet na vaststelling worden aangepast. Imagoschade vanwege droogte of wateroverlast.

Te weinig draagvlak voor de ecologische inrichting van de EVZ

Tussentijdse scopewijzigingen n.a.v. ontwikkelingen in het (aangrenzende) stedelijk gebied. Tussentijdse scopewijzigingen n.a.v. ontwikkelingen in het (aangrenzende) stedelijk gebied (Rijkevoort)

Overtreding van deWet natuurbescherming. Imagoschade Gemeente/Waterschap. Stil leggen werkzaamheden in de uitvoeringsfase.

Geen overeenstemming over fasering biotopen Het onvoorzien aantreffen van kabels en leidingen of discussie over werkwijze rondom grote K&L (transportleidingen)

Rijkswatertsaat tegen kap bomen.

Onderdelen kunnen niet worden gerealiseerd en daarmee worden de (natuur)doelstellingen niet bereikt. Imagoschade voor gemeente/Waterschap. Budget overschrijding om (alternatieve) gronden alsnog aan te kopen.

Geen overeenstemming over grondverwerving of passende (beheer)afspraken.

Eigenaren willen niet meewerken aan de realisatie van de EVZ (emotionele waarden, principiele tegenstand) Weerstand tegen (gemeentelijke) plannen algemeen drukt op de EVZ.

Vertraging in vervolgproces (vaststellen van plannen, starten met uitvoeren). Het is noodzakelijk om plannen te herzien vanwege gehonoreerde bezwaren. Imagoschade door (openlijke) weerstand.

Vergunning wordt (op onderdelen) niet verleend (waterwet, omgevingsvergunning).

Onvoldoende zicht op in de ondergrond aanwezige voedselrijkdom (fosfaten).

(Groot/middel/klein)

Kans

Het onvoorzien aantreffen van Gezondheidsrisico's tijdens uitvoeringsfase. Stil leggen werk of Groot verstoringen in de bodem kosten t.g.v. opruimen. (explosieven, milieuverontreinigingen) Inrichtingsplan (ontwerp) moet na vaststelling worden aangepast. Onderdelen kunnen niet worden gerealiseerd en daarmee worden de (natuur)doelstellingen niet bereikt. Imagoschade voor gemeente/waterschap/aannemer. Het onvoorzien aantreffen van Schade aan archeologische waardevolle relicten. Klein archeologische waarden. Inrichtingsplan (ontwerp) moet worden na vaststelling worden aangepast. Onderdelen kunnen niet worden gerealiseerd en daarmee worden de (natuur)doelstellingen niet bereikt. Imagoschade voor gemeente/Waterschap/aannemer.

Consequenties

Risico

Bezwaren omdat aangrijzende bedrijven het niet eens zijn met de bestemming natuur of bang zijn voor eventuele consequenties (beperkingen, wateroverlast, overwaaien onkruid). Tegenstrijdige belangen met andere (stedelijke) ontwikkelingen.

Groot grondverzet en het wijzigen van de waterhuishouding kan een negatief effect hebben. Onvoldoende/niet op tijd onderzoek is uitgevoerd naar archelogische waarden.

Groot grondverzet en het wijzigen van de waterhuishouding kan een negatief effect hebben. Onvoldoende/niet op tijd onderzoeken van aanwezige verontreinigingen/verstoringen

Oorzaak

Midden

Midden

Groot

Midden

Klein

Midden

Groot

Midden

Midden

Groot

Groot

Groot

Groot

(Groot/middel/klein)

groot > 6maanden midden 2-6 maanden klein < 2 maanden Tijd

Klein

Klein

Midden

Klein

Midden

Midden

Midden

Groot

Klein

Groot

Groot

Midden

Groot

(Groot/middel/klein)

groot > 250.000 euro midden 50.000-250.000 euro klein 0-50.000 euro Geld Gemeente

Verantwoordelijke BHM

Gemeente

Projectleider zorgt voor duidelijke bestuurlijke Gemeente toezegging en voor het aanhaken van het bestuur (Gemeente en Waterschap) bij belangrijke mijlpalen.

Communicatieplan opstellen gericht op tijdige Gemeente en praktische communicatie met belangrijkste stakeholders.

Duidelijke visie (in ontwerpfase) voor Gemeente toekomstige streefbeelden. Budget vrij maken voor beheer. Beheerplan en beheerafspraken in ontwerpfase meenemen. Duidelijke taakverdeling tussen gemeente en waterschap. In ontwerpfase uitvoeren Gemeente (fosfaat)bodemonderzoek en goede analyse welke maatregelen passend zijn t.a.v. de bodemsamenstelling. Vertegenwoordiger vanuit de gemeente Gemeente verzorgt afstemming tussen de plannen met raakvlakken en de EVZ-plannen.

Voor ontwerpfase uitvoeren van hydrologisch Gemeente onderzoek dan wel het in beeld brengen van (effecten op) het watersysteem. In het bijzonder tijdig uitwerken werkwijze uitvoeringaanleggen poelen en breder profiel sloot/greppel uitvoerbaarheid) Uitvoeren quickscan of verkennend onderzoek Gemeente naar aanwezige (beschermde) soorten (droog en nat).

Tijdig in beeld brengen eigenaren. Gemeente Grondverwervingsproces voor ontwerpfase starten met laagdrempelige en inventariserende gesprekken met huidige eigenaren (huidige plan mee als onderbouwing). Mogelijkheden voor droge verbindingszone die Gemeente wel mogelijk zijn, verder ontwikkelen In ontwerpfase uitvoeren oriënterende KLIC- Gemeente melding en waar nodig nadere informatie vragen of inwinnen (bijv. proefsleuven) over details van K&L en de bijbehorende (beperkende) maatregelen.

Voor ontwerpfase uitvoeren vergunningenscan. Wijze van afstemming vergunningen met relevante stakeholders verwerken in communicatieplan. Vaste (taak als) omgevingsmanager aanwijzen.

Voor ontwerpfase uitvoeren archeologisch Gemeente vooronderzoek. Inrichtingsplan afstemmen op aanwezige waarden.

Voor ontwerpfase uitvoeren van (verkennende) bodem-onderzoeken en explosievenonderzoek om verdachte locaties in beeld te brengen.

Beheersmaatregel

7

LITERATUURLIJST

BIJ12, Natuurtypen. https://www.bij12.nl/onderwerpen/natuur-en-landschap/index-natuur-enlandschap/natuurtypen/ Dienst Landelijk Gebied -Regio Zuid, Tilburg, augustus 2008. Ecologische verbindingszone Ekkersrijt GOB, Invensteringsregelement van het Groen ontwikkelfonds Brabant Bv, 2016 NDFF. (2020). https://ndff-ecogrid.nl/uitvoerportaal/secure/index.zul. Provincie Noord-Brabant, Kaart Natuurbeheerplan Provincie Noord-Brabant, Kaart Geomorfologie Topotijdreis, (historische) topografische kaarten BTL Advies, 2017. Haalbaarheidsstudie EVZ Ekkersrijt idverde Advies, 2020. Ecologische Visie EVZ Ekkersrijt

28

Projectplan Ekkersrijt Gemeente Son en Breugel

BIJLAGEN

29

BIJLAGE 1: ECOLOGISCHE VISIE

30

Projectplan Ekkersrijt Gemeente Son en Breugel

BIJLAGE 2: KAART HUIDIGE SITUATIE

31

32

Projectplan Ekkersrijt Gemeente Son en Breugel

BIJLAGE 3: KAART INRICHTINGSPLAN

33

34

Projectplan Ekkersrijt Gemeente Son en Breugel

35