Printversie verslag

Samenvatting van het audioverslag van de openbare vergadering van de gemeenteraad op donderdag 3 november 2022, voortgezet op woensdag 9 november 2022 Aanwezig: Raadsleden: De heren Maarten van Beek (Dorpsbelang), Giel van Beers (CDA), Jos de Bruin (DorpsVISIE), Joris van Dam (PvdA/GroenLinks), Remco Heeren (DorpsVISIE), Willie Horden (DorpsVISIE), Henk Hulsen (CDA), Martien Merks (VVD), Frans Meulenbroeks (DorpsVISIE), Don Pasanea (VVD), Flip Verhagen (D66) en de dames Mireille Bonnier (CDA), Sylvia Corsten (PvdA/GroenLinks), José GoossensJunier (Dorpsbelang), Helga Helders (VOOR U!), Marianne van der Putte-Verhoeven (VOOR U!), Monique van Zwieten (D66) – 3 november tot 21.55 uur Voorzitter: De heer Hans Gaillard, burgemeester Raadsgriffier: Mevrouw Moniek Weerts Afwezig: Overige aanwezigen: De heren Jan Boersma, Jelle de Jong, Steven Grevink, wethouders De heer Jeroen Wesselink, gemeentesecretaris Mevrouw Jolanda Verhoof, notulist (Notuleerservice Nederland) Publieke tribune: Pers en belangstellenden Agenda: 1. Opening 2. Meerjarenbegroting 2023-2026  Algemene beschouwingen fracties  Schorsing vergadering  Debat in eerste termijn raad  Reactie in eerste termijn college  Heropening op 9 november 2022  Debat in tweede termijn raad, inclusief (nader) bespreken moties / amendementen  Reactie in tweede termijn van het college  Besluitvorming 3.

Belastingverordeningen 2023 4. Tweede Bestuursrapportage 2022 5. Sluiting

1. Opening De voorzitter opent om 20.00 uur de vergadering en heet alle aanwezigen van harte welkom. De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

1073709 / 1464039

2. Meerjarenbegroting 2023-2026  Algemene beschouwingen van de fracties ALGEMENE BESCHOUWINGEN Fractie DorpsVISIE Vanavond ligt voor ons de begroting, oftewel de financiële doorvertaling van het eerder dit jaar gesloten Bestuursakkoord, de Raadsagenda, alsook het collegeprogramma voor de komende periode: 2023-2026. Hierin lezen we onze ambities voor de komende jaren, maar tegelijkertijd geeft het ons een doorkijk naar onze visie voor de lange termijn; zowel voor ons als lokale gemeenschap, als ook voor onze gemeente in de regio. DorpsVISIE vindt dat er een goede weergave ligt van het eerdergenoemde vertrekpunt. Als eerst wil ik onze dank uitspreken aan het college en zijn ambtenaren voor deze gezonde begroting. In 2023 is nog sprake van een tekort, vanaf 2024 echter sluit de begroting structureel. Het college lukt het om de lasten voor onze inwoners nagenoeg gelijk te houden. In deze tijd van torenhoge inflatie, hoge energiekosten en kosten voor het algemene levensonderhoud is dit geen overbodige luxe. De onroerendzaakbelasting indexeren we enkel. Voor de afvalstoffenheffing kiest het college om deze trapsgewijs te verhogen tot deze weer kostendekkend is. Deze keuze brengt voor 2023 wel een tekort van € 187.000,- met zich mee, waarvoor we onze reserve aanspreken. Deze keuze vindt DorpsVISIE gerechtvaardigd.

Immers het besluit om het huidige (hoge) serviceniveau te handhaven veroorzaakt, afgezien van de stijging van de marktontwikkelingen en aflopende contracten, vooral de stijging van deze kosten. Wat DorpsVISIE betreft zouden we wel nog eens goed moeten kijken of we hier nog de juiste koers volgen. Onze fractie hoort graag of het college dit voornemen, te kijken naar het huidige kosten- en serviceniveau, wil meenemen bij de evaluatie van onze afvalinzamelaar Blink? We hebben al een tijd te maken: - met stijgende kosten voor bouwmaterialen; - een enorme kostenstijging voor onze energievoorziening; - een behoorlijke krapte op de arbeidsmarkt; - een historisch hoge inflatie. Al deze zaken hebben gevolgen voor geplande ontwikkelingen. Wanneer we naar onze energiekosten kijken zien we gelukkig dat er vanuit het rijk eenmalige noodmaatregelen komen om inwoners te compenseren. Voor de langere termijn is een structurele compensatie geen optie. Binnen onze gemeente start de pilot om van het gas af te gaan; een prima initiatief. DorpsVISIE echter wil meer! Dit betekent wat ons betreft het parallel starten met een collectieve aanpak van het isoleren. Immers wat je niet verbruikt, hoef je ook niet te betalen en geeft structureel een tegemoetkoming in de energiekosten.

Kan het college in navolging op andere gemeenten, hier ook actief/actiever op inzetten? Zo ja, hoe? Kijkend naar onze buurgemeenten behoren de lokale lasten in onze gemeente nog altijd tot de laagste in de regio, en ondanks dat beschikken de inwoners over een zeer hoog

-2-

voorzieningenniveau. Gelukkig investeert Son en Breugel nog altijd in het behoud en verbeteren of zelfs vernieuwen van bestaande voorzieningen. In wijk de Gentiaan gaat gemeenschapshuis Braecklant op de schop en krijgt eindelijk nieuwbouw. In Breugel start men in 2023 met de bouw van een nieuwe sporthal (de Bongerd) met een opwaardering van het gehele openbare gebied daaromheen. Naast deze voorzieningen investeert de gemeente ook in het onderwijs. De basisscholen de Krommen Hoek en de Regenboog krijgen een gezamenlijk onderkomen in een nieuw schoolgebouw aan de Doornmanlaan. (BinnensteBuiten) Daarmee hebben alle basisscholen in de afgelopen tien jaren de beschikking gekregen over een nieuw onderkomen. Wel spreekt DorpsVISIE ook haar zorg uit over al deze gemeenschappelijke voorzieningen. Verenigingen, organisaties en besturen kampen met een tekort aan vrijwilligers. Vrijwilligers zijn nodig om wijkvoorzieningen draaiende te houden. Deelt het college deze zorg? En ziet het oplossingen om ervoor te zorgen dat prachtige accommodaties straks blijvend te exploiteren zijn? In de begroting lezen we dat de capaciteit van de gemeentelijke organisatie op orde is! Vraag aan het college: Mogen wij hieruit opmaken dat dit betekent dat de uitvoering conform het collegeprogramma uitgevoerd kan worden? Een heel ander punt is het Centrum van Son en Breugel.

Hier gaan we samen, met de bewoners, de ondernemers, de gebruikers, alle belanghebbenden, het gesprek aan over hoe we ons centrum nog aantrekkelijker kunnen maken. Want uiteindelijk moet dit resulteren in een nieuwe Centrumvisie. Een plan waar onder andere de verkeersveiligheid een plek moet krijgen, maar waar we ook oog blijven houden voor de ondernemers. Immers iedereen wil dat ons centrum een goed vestigingsklimaat heeft, één dat goed bereikbaar is zowel per auto als per fiets of te voet. Een ander belangrijk gebied is ons industriepark Ekkersrijt. Ekkersrijt behoort tot de toplocaties van de regio, wat zeg ik: van Nederland. Dit willen wij zo houden en hiervoor blijven wij ons inzetten, valt te lezen in de begroting. DorpsVISIE onderschrijft dat, maar óók dat daarvoor een tweede ontsluiting van Ekkersrijt noodzakelijk is, alsook de noodzaak om op Ekkersrijt de verduurzamingsthema’s energie en klimaat en de inrichting van de openbare ruimte een belangrijke rol te geven. Wanneer we kijken naar de uitwerkingsprogramma’s van de Omgevingsvisie en Sonniuswijk in het bijzonder, lijkt het ons verstandig wanneer we hiermee aan de slag gaan, hier in samenspraak met onze buurgemeenten tot een gedeelde integrale visie te komen voor het gehele gebied tussen Son en Breugel/Best en de gemeente Sint-Oedenrode (Meierijstad).

Hoe kijkt het college hier tegenaan? Onze fractie vraagt eveneens aandacht voor het beleid op het gebied van woningbouw; passend flankerend beleid kan hier namelijk uitkomst bieden. In dit kader hebben we gelezen dat het college een ‘’Uitwerkingsprogramma Wonen’’ of ‘’Woonprogramma’’ gaat opstellen. Hierbij missen wij een onderwerp uit het bestuursakkoord, te weten het komen tot een ’’Visie op Wonen met Zorg’’. Kan het college aangeven waar dit onderwerp terugkomt?

-3-

De opgaven die er liggen, ten aanzien van de schaalsprong en de aandacht die wij vorig jaar ook al vroegen ten aanzien van het thema ‘’Brede Welvaart’’, baren ons wel zorgen. De schaalsprong heeft het over de groei die wij als regio moeten gaan doormaken, een voorbeeld is de woningbouwopgave en alle bijkomende effecten, zoals voorzieningen voor deze extra tienduizenden nieuwe inwoners. Vanuit de gedachte van Brede Welvaart kijken we ook naar vele andere aspecten, zoals (mentale) gezondheid, sociale verbondenheid, de natuur en de kwaliteit van onze leefomgeving. Deze kunnen op gespannen voet met elkaar komen te staan. De vraag die DorpsVISIE heeft is dan ook; Hoe kunnen wij zorgen voor een goede balans tussen enerzijds (gezonde) groei en een gezonde duurzame leefomgeving, en deze te bewaken of grenzen hieraan te stellen? Voor het college en ons als raad een enorm belangrijke taak om hier kaders voor mee te geven. Het lijkt ons dan ook verstandig het op korte termijn met elkaar hierover te hebben. Wij vragen de agendacommissie om dit te agenderen. De fractie van DorpsVISIE is zeer te spreken over de ambitie voor een betere integratie van de jeugd en jongeren in ons beleid. Wij kijken uit naar de verwezenlijking en uitvoering daarvan. De jeugd verdient immers onze volle aandacht.

Wat ons eveneens tot tevredenheid stemt is dat het college het project GROZzerdam voortzet in 2023 en 2024. Het belang van preventie en de rol van de inwoner en de lokale overheid bij de totstandkoming van positieve gezondheid wordt hiermee onderkend. Voor wie een hulpvraag heeft hebben wij ons Centrum voor Maatschappelijke Deelname (CMD). Vraag aan het college: Is ons CMD inmiddels in staat deze taak voldoende uit te voeren? Afsluitend is de fractie van DorpsVISIE vanavond voornemens één amendement in te dienen en wel over het volgende: Begin dit jaar is er een burgerinitiatief ingediend, één die breed gedragen wordt binnen ons dorp, met het verzoek te komen tot de aanleg van een pumptrack. Nu is in de begroting de volgende tekst opgenomen “we onderzoeken de mogelijkheid om ergens in de gemeente een pumptrack te realiseren”. In de begroting zien wij echter dat hier geen krediet voor opgenomen is. DorpsVISIE vindt dit iets te mager en stelt voor om hier een krediet voor op te nemen, teneinde te laten zien dat hier serieus naar gekeken wordt. Omdat een pumptrack een voorziening is die al snel een ton kost en de initiatiefnemers ook al hebben aangegeven te willen kijken naar sponsors, stellen wij het volgende voor: “een krediet op te nemen van € 80.000,-.” Tot zover.

ALGEMENE BESCHOUWINGEN Fractie PvdA/GroenLinks Son en Breugel staat er financieel nog altijd prima voor, zo blijkt uit de begroting 20232026. Na verwerking van de septembercirculaire, is er zelfs in alle jaren sprake van een structureel overschot in de begroting. En dus is er ruimte om te bouwen aan een duurzame en sociale toekomst! Door te investeren in woningen, in duurzaamheid, in gemeenschapsvoorzieningen, verkeersveiligheid en in scholen. En door een goed sociaal vangnet en bestrijding van

-4-

armoede. We zien deze ambities zeker ook terug in de begroting die het college vandaag aan ons voorlegt, en daar zijn we uiteraard heel blij mee! Maar toch kan het wat ons betreft op sommige punten wel wat concreter. We willen niet alleen mooie plannen, maar vooral tastbare resultaten zien. Zo willen we bijvoorbeeld niet dat het college alleen een uitwerkingsprogramma wonen opstelt, maar willen wij dat het ook direct maatregelen treft om de bouw van betaalbare woningen te versnellen. Bijvoorbeeld door tijdelijke woningen te realiseren op gemeentegrond. In 2023! Er moet niet alleen gewerkt worden aan een Mobiliteitsplan, maar er moeten ook direct maatregelen genomen worden om de belangrijkste knelpunten en overlast door verkeer op te lossen, bijvoorbeeld door het handhaven van het verbod voor doorgaand vrachtverkeer in het centrum van Son en Breugel, en bijvoorbeeld het instellen van een zone voor bestemmingsverkeer in de Nieuwstraat. In 2023! Ook moeten we niet blijven praten over een locatie voor een pumptrackbaan, maar de knoop doorhakken en de baan gewoon realiseren, zodat ook de jongeren die dit initiatief genomen hebben er zelf nog gebruik van kunnen maken voordat ze op kamers gaan of andere hobby’s hebben gevonden. Dus ja, ook die pumptrack moet er komen, in 2023! Naast deze voorbeelden willen wij op drie punten iets dieper in gaan.

Bouwen Allereerst de belangrijkste prioriteit voor de komende jaren. Woningbouw. Want iedereen verdient een betaalbaar dak boven zijn hoofd! Veel jongeren zijn in de huidige overspannen woningmarkt niet in staat om zelfstandig te wonen. We hebben als Son en Breugel de ambitie uitgesproken om voor 2040 minimaal 700 wooneenheden bij te bouwen, en wat PvdA/GroenLinks betreft zouden we die woningen liever vandaag dan morgen bouwen! We zijn natuurlijk blij dat het college de ambitie van minimaal 250 wooneenheden op te leveren in deze raadsperiode heeft overgenomen, maar die woningen komen er natuurlijk niet vanzelf! We lezen in de begroting te weinig concrete maatregelen die gaan bijdragen aan de benodigde versnelling op de woningmarkt.

Wordt er geïnvesteerd in uitbreiding van de ambtelijke capaciteit? Gaat Son en Breugel actief grond verwerven waarop sociale woningbouw kan plaatsvinden? Gaan we met Meierijstad en provincie Noord-Brabant in gesprek, over mogelijkheden om te bouwen ten noorden van de Planetenlaan? Willen we naast ontwikkellocaties ook naar herontwikkellocaties gaan kijken? Kunnen we marktpartijen stimuleren om met meer innovatieve bouwvormen aan de slag te gaan, waardoor sneller gebouwd kan worden? Hoe gaan we met inwoners in gesprek over de noodzaak om te bouwen op inbreidingslocaties, om zo bezwaarprocedures te voorkomen? En welke concrete maatregelen nemen we om doorstroming in de sociale huursector te bevorderen? Volop vragen die roepen om een concreet en ambitieus antwoord. We zouden graag meer inzicht krijgen in de resultaten, die ons college gaat realiseren in 2023 en de middelen die nodig zijn om die ambitie waar te maken. De begroting lijkt op dit punt erg bescheiden met, zover wij hebben kunnen beoordelen, alleen een klein budget voor een uitwerkingsprogramma wonen. Om een zetje in de goede richting te geven, dienen we een motie in die oproept tot het stimuleren van doorstroming in de woningmarkt voor senioren die van een eengezinswoning naar een seniorenwoning willen verhuizen. Maar bovenal vragen we het

-5-

college om alle zeilen bij te zetten en alle mogelijkheden aan te grijpen om snel te bouwen, en dan zowel tijdelijke als permanente woningen! Senioren en jongeren Naast doorstroming in de woningmarkt is overigens veel breder beleid nodig voor senioren. Zoals het college streeft naar een brede integratie van jeugd en jongeren in het beleid, verwachten wij dat het college dat ook doet met senioren. De dubbele vergrijzing die het gevolg is van de naoorlogse babyboom, in combinatie met een nog steeds toenemende levensverwachting, vraagt aandacht in diverse beleidsdomeinen in de komende jaren. Een toenemende groep oudere bewoners zal een beroep doen op schaarse zorgvoorzieningen en passende woningen, en worstelt met een steeds kleiner wordend sociaal netwerk. Eenzaamheid ligt op de loer en integrale planvorming en uitvoering op wijk- en buurtniveau is nodig, om mensen te helpen en te steunen in de zorg voor elkaar. Er liggen overigens ook kansen! Senioren hebben relatief veel tijd en geld te besteden en vormen ook nu al een onmisbare factor als vrijwilliger bij de organisatie van evenementen, bij verenigingen en als mantelzorgers. Door vrijwilligers en mantelzorgers goed te ondersteunen, kunnen zij erg veel betekenen voor de lokale samenleving.

De jongeren komen er wel iets beter vanaf in deze begroting en het college streeft, als gezegd, een brede integratie van jeugd en jongeren in het beleid na. Daar zijn wij blij mee! We missen wel de visie van het college op participatie door de wat oudere jeugd. De stelling dat jongeren ‘via de jeugdgemeenteraad actief meedenken’ geldt immers alleen voor jongeren van de basisschoolleeftijd. De jongeren vanaf een jaar of 12 zijn veel moeilijker bereikbaar en daarmee moeilijker te betrekken bij beleid en uitvoering. Afvalstoffenheffing Een ander punt wat we vandaag niet onbesproken willen laten is de afvalstoffenheffing. Het college stelt voor het tarief in stappen te verhogen tot opnieuw een kostendekkend tarief. Dit nadat de raad zich vorig jaar nog expliciet heeft uitgesproken tegen deze verhoging, en in de tussentijd de financiële onzekerheid voor veel huishoudens enorm is toegenomen door de hoge inflatie. Voor een grote groep van onze inwoners komt deze lastenverhoging van € 36 per jaar bovenop kostenstijgingen van onder meer energie, brandstof en dagelijkse boodschappen. Dit is dan ook een erg slecht moment voor een dergelijke lastenverzwaring voor de groep met een laag of middeninkomen.

Juist nu is solidariteit nodig en mag je verwachten dat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen! We hebben daarom een amendement voorbereid, waarin we voorstellen de verhoging van de afvalstoffenheffing te schrappen. Omdat wij verwachten dat er wel degelijk inkomsten nodig zijn om de ambities van deze raad en het college te realiseren, bijvoorbeeld om de woningbouw te versnellen, armoede te bestrijden en voorzieningen op peil te houden, stellen wij voor de gemiste inkomsten te compenseren met een beperkte OZB-verhoging voor zowel particulieren als bedrijven. We concluderen namelijk dat de OZB in Son en Breugel nog altijd significant onder het landelijk en regionaal gemiddelde ligt. En daar profiteren vooral eigenaren van dure woningen en bedrijfspanden van. Dat vinden wij niet solidair. De verhoging die wij voorstellen gaat voor huishoudens met een woning tot € 400.000 om minder dan een tientje per jaar. Wij willen daarom de andere partijen in deze raad vragen serieus naar ons voorstel te kijken en niet

-6-

simpelweg uit principe tegen een OZB-verhoging te stemmen. Met deze bescheiden verhoging blijven we nog altijd ruim onder het landelijk en regionaal gemiddelde, maar laten we ook zien dat we in Son en Breugel kiezen voor solidariteit in tijden van economische tegenspoed. Wat betreft de afvalstoffenheffing, zouden we komend jaar graag willen kijken hoe we de kosten voor afvalinzameling kunnen verlagen en tegelijk kunnen werken aan het verder verbeteren van afvalscheiding, het terugdringen van de hoeveelheid restafval en het verbeteren van de arbeidsomstandigheden van de ophaaldienst. Zo kunnen duurzaamheid, kostenbesparingen en sociaal beleid hand in hand gaan! Koers houden En dat duurzaamheid en kostenbesparingen hand in hand kunnen gaan, geldt niet alleen voor de afvalinzameling. Ook het verduurzamen van onze gebouwen, woningen, mobiliteit en de energievoorziening, om daarmee onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te verminderen, is belangrijker dan ooit én levert meer kostenbesparingen op dan ooit tevoren. Investeringen in goede sociale voorzieningen, betaalbare huisvesting en ondersteuning voor hulpbehoevenden zijn eveneens geen luxe, maar pure noodzaak om onze inwoners een goede toekomst te kunnen bieden. Wij zullen blijven opkomen voor de buurman of buurvrouw, die aan de kant dreigt te komen te staan.

Voor de dorpsgenoot, bij wie het water aan de lippen staat door de stijgende kosten. Voor de oudere, die hulpbehoevend is en voor de jongere met een beperking die al jaren op een woning wacht. Voor de statushouder uit Syrië, de vluchteling uit Oekraïne en voor de twintiger die niet aan een woning kan komen. Samen bouwen we aan een duurzame toekomst. Aan een dorp waarin iedereen zeker kan zijn van goede voorzieningen, van een gezonde, groene, duurzame omgeving en van een betaalbare woning! ALGEMENE BESCHOUWINGEN Fractie VOOR U! Er zijn over deze begroting maar liefst 78 vragen gesteld door onze raad. Hieruit blijkt dat er veel onduidelijkheden zijn, die een duidelijk antwoord verdienen. Vaak worden de vragen afgedaan met een nietszeggend antwoord. Een voorbeeld: Waardoor zijn we dit jaar in de rode cijfers gekomen? Antwoord: Omdat de lasten hoger zijn dan de baten. VOOR U! heeft daarom een motie ingediend om het proces rondom de technische vragen over de meerjarenbegroting aan te passen. Vorig jaar hebben we onze zorgen al uitgesproken over de destijds beleidsarme begroting. Wat hebben we het afgelopen jaar precies bereikt? We zijn na de verkiezingen in maart verder gegaan met dezelfde partijen in de coalitie die nu geen coalitie meer genoemd wordt maar een raadsbrede samenwerking tussen vijf van de zeven partijen. Die constructie begrijpen wij nog steeds niet.

Wel hebben dezelfde partijen als in de voorgaande periode de [deels nieuwe] wethouders mogen leveren. Dit betekent dat er voortgegaan wordt op het in de voorgaande periode ingezette beleid. Dit is ook terug te vinden in deze begroting, want afgezien van de cijfers zijn de eerste 100 pagina’s van deze begroting grotendeels een kopie van de vorige meerjarenbegrotingen. De programma’s beginnen met de vraag “Wat willen we bereiken” en vervolgens “Wat gaan

-7-

we ervoor doen”. Wat we willen bereiken is de laatste jaren nauwelijks veranderd en het begint er sterk op te lijken dat we nog weinig bereikt hebben. Misschien moeten we er toch iets anders voor gaan doen. Er is een programma geschreven met een aantal ambities, waarachter ook onze fractie zich kan scharen. Daar moeten wel de financiële middelen voor zijn en wij kunnen uit deze begroting niet opmaken of dat daadwerkelijk zo is In het voorwoord van het voorliggende document wordt al melding gemaakt van het feit, dat er voor 2023 sprake is van een negatief begrotingssaldo. Echter geen paniek want men kan blijkbaar al voorzien dat het begrotingssaldo voor 2024 tot en met 2026 positief en structureel sluitend is. Dat is nodig, zo staat er, om de uitdagingen die er zijn op het gebied van de verdere uitwerking van het collegeprogramma, regionale ontwikkelingen, onderhoud en vernieuwing van gemeentelijke accommodaties en organisatieontwikkeling te kunnen verwerken. Maar even verder: ’we weten nog niet hoe de rente en inflatie zich verder gaan ontwikkelen. Daarnaast kunnen we nog niet bepalen wat de exacte kosten zijn’. Gelukkig komt u bij de raad terug, zodra u de kosten en daarmee ook de financiële speelruimte inzichtelijk hebt.

Dit citaat lezend vragen wij ons dan ook af: Waarop baseert men het gegeven dat het begrotingssaldo de komende jaren structureel en positief sluitend is? Want behalve de bovengenoemde onzekerheden hebben we te maken met de ene crisis na de andere, en daarbovenop wordt vlakbij een hevige oorlog gevoerd die ook de nodige consequenties voor ons allen heeft. Uiteraard krijgen gemeenten financiële ondersteuning van het rijk, maar ook daar zijn de bronnen niet onuitputtelijk. Aan de hand van de vorige meerjarenbegroting kunnen we zien hoe onvoorspelbaar de toekomst is. In de meerjarenbegroting van 2021 hadden we een begrotingssaldo voor het jaar 2022 van € 870.000, in 2022 een saldo van € 724.000 en in de voorliggende begroting komen we uit op een negatief saldo voor 2022. Het is zaak dat we onze inwoners, waarvan er steeds meer zullen zijn die het hoofd niet boven water kunnen houden, een helpende hand kunnen bieden. Daarin mag de gemeente niet tekort schieten. Het is dan ook goed om te zien dat er voor maatschappelijke organisaties, zoals onder andere LEV en Lumens, jaarlijks al ruim € 3 ton extra subsidie wordt gereserveerd, maar of dat voldoende is, is koffiedik kijken. Een goed voorzieningenniveau voor onze jeugd wat betreft scholen en sportaccommodaties, vinden wij van wezenlijk belang en we begrijpen dat daarin fors geïnvesteerd moet worden.

Het bedrag van € 4 ton aan jaarlijkse subsidie [verhoging met € 35.000] voor de bibliotheek, die ook nog eens onderdeel uitmaakt van een groter geheel, lijkt ons daarentegen een fors bedrag. Wij zouden dan ook graag inzicht krijgen in de exploitatiekosten van de bieb. Een en ander staat in schril contrast tot huishoudens, die hun boodschappen en/of gasrekening niet meer kunnen betalen. In dit kader willen we ook graag weten wat de uiteindelijke kosten zijn voor de realisatie van het dorpshuis en ook wat de kosten en baten van de exploitatie van dit huis bedragen. We

-8-

missen de reserveringen voor de lasten van het Dommelhuis, die niet vallen onder de technische installatie en de losse inrichting. Wel hebben we gezien dat er afgelopen jaar een bedrag van € 14 miljoen geleend is. Een fors bedrag, in vergelijking met voorgaande jaren. De solvabiliteit van onze gemeente is daardoor wederom flink afgenomen. We zullen hier niet ons verkiezingsprogramma herhalen, maar we hopen oprecht dat er nog voldoende middelen zijn om ons dorpscentrum groen en dorps te maken, om de verkeersveiligheid te bevorderen en veel kleinschalige woningbouw te realiseren, om een paar van onze speerpunten te noemen. Hiervoor zijn moties ingediend. Uit de toelichting op de begroting hebben we begrepen dat er weinig knoppen zijn, waaraan we kunnen draaien om onze inwoners financieel zoveel mogelijk te ontzien, omdat veel zaken van rijkswege worden opgelegd. Waaraan we wel iets aan zouden kunnen doen is, aan de verhoging van de afvalstoffen- en rioolheffing en aan de OZB-verhoging. Het is een sympathiek gebaar dat de gemeente de helft van de noodzakelijke verhoging op de afvalstoffenheffing een jaartje op zich wil nemen. Maar hebben we in een eerder stadium niet afgesproken, dat er geen verhoging van de afvalstoffenheffing zou plaatsvinden? Tevens wordt er jaarlijks € 8 ton fee overgemaakt van Blink naar PreZero.

Staat dit in verhouding tot de geleverde diensten van de laatste? Onderzoeksbureau Berenschot krijgt dat niet helder. Als er onduidelijkheid is over zo’n fors bedrag dat jaarlijks wordt overgemaakt, vragen wij ons af of het terecht is dat de meerkosten van de afvalverwerking op de inwoners afgewenteld wordt. Voor hen telt in deze financieel zware tijden elke euro. Het lijkt ons dan ook redelijk om de verhoging van de afvalstoffenheffing geheel voor rekening van de gemeente te nemen en niet slechts gedeeltelijk. ALGEMENE BESCHOUWINGEN Fractie Dorpsbelang Vanavond bespreken we de eerste meerjarenbegroting van het nieuwe college. Een begroting voor de komende jaren met veel kansen en mogelijkheden, maar ook in een tijd omgeven door uitdagingen en onzekerheden, die mogen en kunnen we niet uit de weg gaan. Programma 1 Gemeentelijke organisatie Ook gemeenten ontkomen niet aan de gevolgen van de krapte op de arbeidsmarkt. Het doet ons goed om te lezen dat er in de afgelopen periode veel vacatures zijn ingevuld, en dat dit tot gevolg heeft dat er minder externe inhuur nodig was. Wij hebben de indruk dat met het aantreden van een nieuwe raad en een nieuw college, ook het elan en het plezier onder de medewerkers is toegenomen.

De gemeente moet een aantrekkelijke werkgever blijven met voldoende ontwikkelingsaanbod en perspectief, zodat kennis en kunde niet verloren gaan en externe inhuur beperkt kan worden. Overbelasting van onze medewerkers moeten we voorkomen. Dat het ziekteverzuim aan de hoge kant is, kan een alarmsignaal zijn. Daar hebben we als raad ook een rol. We moeten ervoor waken dat wij als raad niet met te veel nieuwe vragen of wensen komen, waarmee we de organisatie mogelijk overbelasten. Extra wensen vergen

-9-

extra inzet van mensen en middelen. Daardoor is de raad medeverantwoordelijk voor de slagkracht van de organisatie en moeten we ook onszelf scherp houden. In dat verband willen we een lans breken voor een voorstel dat we al eerder hebben gedaan – en dat helaas wat verwaterd is – om bij elk raadsvoorstel aan te geven of daarvoor externe inhuur nodig is en tegen welke kosten. Als dat een standaardactie wordt, kunnen we beter beoordelen of de verhouding tussen plannen versus kosten en druk op de organisatie nog klopt. Dan de burgerparticipatie. Het is goed dat er volop aandacht is voor burgerparticipatie. Inwoners moeten beter gehoord worden, waarbij duidelijk moet zijn wie op welk moment waarover kan meepraten, zodat het verwachtingspatroon van alle partijen gemanaged wordt. Tot slot blijft de bereikbaarheid van het gemeentehuis een punt van aandacht, zowel fysiek, telefonisch als online. Programma 2 De werkgroep CMD wordt voortgezet. Blijkbaar is het voor de raad nog onduidelijk wat daar besproken is en wat de plannen zijn. Inderdaad kan de softwareapplicatie bijdragen aan een betere dienstverlening bij het CMD. Het probleem rond het CMD is echter dat er steeds geld bij komt, zonder dat we zicht hebben op de effectieve besteding. Dat vergt ook wel specialistische kennis, die bij veel raadsleden onvoldoende aanwezig is.

In dit verband stellen wij een ‘scholingsavond’ voor om een beter inzicht te krijgen in de structuur van het CMD (wie doet wat en wat is de klantreis). Programma 3 Ten aanzien van veiligheid, criminaliteit en verkeer, is er niet veel ruimte opgenomen in deze begroting, echter de doelstellingen zijn helder. Ondermijning is een groeiend probleem binnen onze samenleving en hier zal vol op ingezet moeten worden. Weerbaarheid is daarin zeker belangrijk en controles van bedrijven, voorlichting en informatie zijn blijvende punten van aandacht. Dat speelt eens te meer gezien onze relatie met Ekkersrijt. Het was dan ook teleurstellend dat er zo weinig animo was voor de infoavond over dit onderwerp, want het gaat niet alleen om drugscriminaliteit in het buitengebied, maar ook over de integriteit van politieke ambtsdragers. Ondermijning is een sluipmoordenaar binnen ons democratisch bestel. Evenzo belangrijk is de bereikbaarheid van politie en boa’s. Veiligheid in de breedste zin van het woord, dus ook de verkeersveiligheid, is essentieel gezien het feit dat het aantal verkeersongevallen is toegenomen. Programma 4 De invoering van de Omgevingswet wordt opnieuw uitgesteld. Achteroverleunen is er echter niet bij. De tijd die we winnen kunnen we goed gebruiken als leerperiode voor de raad, inclusief het al dan niet delegeren van bevoegdheden.

Bouwen, bouwen, bouwen… dat is wat we allemaal willen, maar ook hier liggen uitdagingen, zo niet obstakels, op onze weg die onze opgave niet gemakkelijker maken. Zo is de realisatie van 30 sociale huurwoningen aan de Ruysdaelstraat door de opvang van Oekraïense vluchtelingen onder druk komen te staan. Maar hierdoor is ook het project van Stichting Doorpakken voor 20 wooneenheden voor jongeren met een WLZ-indicatie

-10-

uitgesteld. Deze vertraging, hoewel begrijpelijk, is ongewenst. Om hiervoor een oplossing te vinden zal Dorpsbelang een motie indienen. Tijd ook om Kaders als Koers tegen het licht te houden en innovatief na te denken over alternatieve bouwvormen, zoals de realisatie van Tiny Houses. En dan zeker niet onbelangrijk, hoe fijn is het om te kunnen wonen in een gemeente met ‘schone lucht’? Wethouder van Liempd heeft indertijd het SLA, het Schone Lucht Akkoord, ondertekend. Echter, het vliegverkeer neemt blijvend toe ook na Corona, het autoverkeer neemt toe en het CO2-gehalte blijft onverminderd hoog! Rest opnieuw de vraag: is het geen tijd voor concrete plannen en een Haagse lobby richting het rijk? Iets dergelijks geldt ook voor het oprekken onlangs van de voorkeursvariant geluid in het bestemmingsplan Houtens. Dit is toch een ongewenste ontwikkeling, ook al past die nog binnen de veiligheidsmarge. Wordt het niet eens tijd om hier structureel stappen in te gaan zetten en niet de weg van de minste weerstand te kiezen? Wat betreft de plannen voor het centrum gaan we graag aan de gang met een visie, plan en beleid! Deze plannen mogen wat ons betreft niet de duurste parkeerplaats van Nederland opleveren.

En wat is de status van park Vroonhoven in relatie tot de kosten? Financiën en Economie We mogen nog steeds uitgaan van een gezonde financiële positie, maar ook hier is achteroverleunen geen optie. Het risico van lagere uitkeringen uit het Gemeentefonds is nog steeds aanwezig. Hoe zal het gaan met de exploitatie van het Dommelhuis? De enorme bedragen die richting het Sociaal Domein vloeien? En dan op individueel niveau. De enorme stijging van de energiekosten, de hoge inflatie en de gevolgen van Corona maken dat het er voor veel bedrijven en huishoudens niet gemakkelijker op is geworden. Wij pleiten er dan ook voor om de gemeentelijke lasten niet, of zo min mogelijk, te laten stijgen en – niet verrassend – Dorpsbelang wil geen stijging van de OZB anders dan een gedeeltelijke inflatiecorrectie, omdat we verwachten dat deze heel hoog kan uitvallen. Tot slot nog een drietal losse vragen: 1. Is de afname van de rijksbijdrage in de jaren na 2025 al in voldoende mate opgevangen/meegenomen in de hoogte van de structurele uitgaven? NB: Die structurele uitgaven moeten dus op termijn naar beneden en dat zien we niet in de cijfers. 2. Bedrijventerrein Ekkersrijt is ons paradepaardje en vandaar ook onze vraag: hoe staat het met de tweede aansluiting van Ekkersrijt? 3.

Op welke wijze kunnen wij meer gebruik maken van de WSD om meer mensen aan het werk te krijgen, ook diegenen die onze taal nog niet machtig zijn (taalonderwijs wordt ook gegeven bij de WSD)? Tot zover. ALGEMENE BESCHOUWINGEN Fractie D66 1. Financieel gezonde gemeente Wij staan voor een zelfstandige en financieel gezonde gemeente. Dit herkennen wij in de begroting en we willen daarom onze complimenten overbrengen aan het college en de ambtenaren, die hier weer voor gezorgd hebben. De gemeente streeft ernaar om een aantrekkelijke werkgever te zijn en om de personele bezetting op orde te hebben. Dat de

-11-

afvalstoffenheffing iets toeneemt, vinden we in deze tijd met een afnemende koopkracht een vervelende boodschap. Wij vinden het echter belangrijk dat het huishoudboekje van de gemeente klopt en dan zijn deze maatregelen soms nodig. Wel staan wij voor de hulp aan die inwoners die in armoede leven, want die hebben wij ook in de gemeente. Deze inwoners willen we tegemoetkomen met een vorm van compensatie. We vragen het college wat het college hier extra voor kan gaan betekenen. 2. Samenwerken We zijn blij met de samenwerking binnen Dienst Dommelvallei. Samenwerken met onze buurgemeenten is voor ons een vanzelfsprekendheid. Ook vinden wij dat we als gemeente actief moeten participeren in MRE en SGE. Dat kan wat ons betreft nog wel een impuls gebruiken, met name onze rol in MRE-verband. We moeten niet alleen kijken wat wij bij moeten dragen aan de MRE, maar wellicht ook meer stilstaan bij wat het ons kan opleveren, aan bijvoorbeeld bijdragen aan voorzieningen. We moeten als gemeente als het om de MRE gaat, niet alleen brengen, maar ook halen. We horen graag van het college hoe het college hier tegenaan kijkt. 3. Burgerparticipatie Inspraak door bewoners hebben wij hoog in het vaandel staan. Het blijft lastig om hier een goede invulling aan te geven. De samenspraakavonden en inloopuren komen moeizaam van de grond.

Als gemeente zijn we hiermee bezig, echter zien we nog geen echte doorbraak. We lezen in de begroting wel dat er externe begeleiding zal worden ingezet om hiermee aan de slag te gaan. Voor burgerparticipatie blijven wij aandacht vragen. De raad zal met een participatieverordening komen en we hopen dat we samen met het college tot meer en betere burgerparticipatie kunnen komen. 4. Centrumvisie In de begroting voor komend jaar is ook aandacht voor het aantrekkelijker maken van het centrum van Son. Ook park Vroonhoven zal een impuls krijgen en er wordt in de komende jaren onderzocht of een stilteruimte kan worden gerealiseerd. D66 juicht het toe dat dit in de begroting is opgenomen, echter wil het college erop attent maken dat het centrum vooral een integrale aanpak nodig heeft, waarbij ook wordt gekeken naar de pleinen, het verkeer en het groen. Het realiseren van een aantrekkelijk en veilig centrum voor ondernemers en gebruikers is een complexe puzzel. We kijken ernaar uit dat dit snel wordt opgepakt. Kan het college ons meenemen in hoe het met de integrale aanpak staat? 5. De groene verbinding D66 Son en Breugel staat voor een groene verbinding van centrum Son naar centrum Breugel, door middel van een wandelpad langs de Dommel. We zien in de begroting dat de gemeente prioriteit geeft aan het project ‘Dommeldal uit de verf’.

“In 2023 ligt de focus op het omzetten van (landbouw)gronden langs de Dommel en de Breugelsche Beemden naar natuur via verwerving en zelfrealisatie.”, lezen we. Heeft het college al enig zicht op wat dit zou kunnen betekenen voor de groene wandelverbinding tussen onze twee kernen? 6. Armoede Zoals eerder al gezegd is er ook in onze gemeente sprake van mensen die in armoede leven. Het ondersteunen van deze inwoners heeft voor D66 prioriteit. Daarom zijn wij blij

-12-

dat er een armoederegisseur is en een sociaal bemiddelaar eraan zit te komen – ook al duurt dit wel lang - om die hulp te bieden die nodig is en om deze inwoners vooruit te helpen. Wij zullen ook in 2023 hun werk op de voet volgen. Vanwege de toegenomen kosten van vrijwel alles wat we maandelijks moeten betalen, denk aan de huur, de energie en de boodschappen, zullen er waarschijnlijk meer inwoners in financiële problemen komen. In de begroting zien we dat dit probleem wordt onderkend en dat er hulp zal zijn voor deze mensen. Wij zullen in ieder geval de uitbreiding van het budget voor armoedebeleid steunen. Door middel van vroegsignalering kan en moet er op tijd schuldhulpverlening geboden worden. We vragen het college of de nodige afspraken met andere partijen zoals woningcorporaties, zorgverzekeraars en de Belastingdienst zijn gemaakt, en of het werkt zoals verwacht. 7. Sociaal Domein Een goed functionerend Sociaal Domein van de gemeente is in deze tijd van crises van groot belang. Wij hebben als partij zorgen hierover. We zien met name bij het CMD nog niet de doorontwikkeling, die nodig is om de hulpverlening te verbeteren en tegelijkertijd controle te krijgen over de uitgaven.

Vanuit inwoners ontvangen wij veel signalen waaruit wij kunnen opmaken dat de gemeente de komende jaren veel geld zal gaan uitgeven, wat feitelijk niet nodig zou zijn geweest, wanneer er voldoende bezetting zou zijn. Buiten dat, horen wij te veel dat inwoners geen contact krijgen met het CMD en dus geen hulp krijgen en onvoldoende gehoord worden. Dat is ernstig. Wij willen dan ook graag aangetoond zien door het college dat een en ander te maken heeft met een grotere vraag vanuit de inwoners, zoals het zelf in de begroting aangeeft. Vanuit de raad is altijd aangegeven dat we hoe dan ook onze inwoners zullen helpen. Dat is niet alleen een financiële kwestie, maar ook een morele kwestie. Wij horen graag van de wethouder wat er nodig is en wat hij gaat doen, om onze grote zorgen weg te nemen over de kwaliteit van de hulpverlening en over het onder controle krijgen van de kosten. 8. Inclusiviteit Son en Breugel wil een inclusieve gemeente zijn, lezen wij in het voorwoord en dat doet ons deugd. We zijn blij dat het college prioriteit hieraan geeft. Wij zullen dit, zoals u van ons gewoon bent, strak blijven monitoren. Wij laten op dit vlak van ons horen en zullen nooit in de achterhoede blijven staan. We zijn namelijk nog niet de inclusieve gemeente die we willen zijn. In de begroting is het ons niet duidelijk welke acties de gemeente neemt om hieraan te werken.

Wij zouden graag een toelichting hierop krijgen. 9. Preventie Preventie heeft prioriteit. Daar kunnen wij ons absoluut in vinden. We hebben wel onze bedenkingen bij het project GROZzerdam. Het heeft naar ons idee nog te weinig opgeleverd. Zo lijkt het project zich nog erg te richten op de gevestigde orde (de relevante partijen die we allemaal kennen in het dorp), terwijl Son en Breugel daarnaast nog veel meer interessante partijen te bieden heeft. In de begroting lezen we dat we doorgaan met GROZzerdam. Onze vraag aan het college, is wat het verwacht van GROZzerdam en wanneer het niet meer zou voldoen aan de verwachtingen en wat dan de acties zijn die ondernomen worden.

-13-

10. Woningnood De woningnood is hoog, zo ook in ons dorp. Wij vinden het belangrijk dat de mensen die nu in Son en Breugel wonen en een woning zoeken, zoals starters, of een andere meer passende woning zoeken, zoals senioren, kunnen blijven wonen in onze gemeente. Gaat het college in 2023 op zoek naar nieuwe woningbouwlocaties, of blijft het college bij de huidige doelstellingen en zijn die dan toereikend? Als regio en als gemeente, hebben we de taakstelling voor de opname van statushouders niet gehaald. Bovendien zoeken momenteel veel vluchtelingen hun heil in Nederland, wat betekent dat er mogelijk nog meer statushouders onderdak verdienen te krijgen, ook in onze gemeente. Dit kan betekenen dat de taakstelling hierdoor alleen maar groter wordt. Wij vragen het college ons op de hoogte te houden van de maatregelen die hiervoor nodig zijn. 11. Milieu en leefklimaat Wij willen en moeten als gemeente een actieve bijdrage leveren aan een beter milieu en leefklimaat. In de begroting krijgt duurzaamheid zeker aandacht, maar we zouden liever meer ambitie willen zien. Wel goed om te zien dat er in 2023 serieus werk wordt gemaakt van het streven om ´t Zand mee te gaan nemen in de warmtetransitie en dat dit versneld wordt opgepakt. Dit is echt nodig wat ons betreft en nu is een goed moment om de inwoners hierin mee te nemen. 12.

Geluidsoverlast ’t Zand Over ´t Zand gesproken: daar hebben de buurtbewoners nog steeds last van het geluid van de A50. We zien in de begroting geen plannen van het college om dit met partners zoals Rijkswaterstaat op te lossen, of om op andere manieren tot een oplossing te komen. Kan het college ons verzekeren dat hier nog steeds aandacht voor is? 13. Cultuur Tot slot vragen we uw aandacht voor cultuur. Cultuur is wat D66 betreft wat onderbelicht gebleven in deze begroting. Wij vinden dat cultuur belangrijk is voor de aantrekkelijkheid van ons dorp en weten dat onze inwoners erg gesteld zijn op culturele activiteiten in het dorp. In het nieuwe Dommelhuis zit nu het Vestzaktheater en daar vinden prachtige culturele activiteiten plaats. Het nieuwe theater leent zich voor een breder aanbod, dan in het oude theater mogelijk was. Wij zien graag dat de gemeente dit stimuleert, ook financieel. Daarvoor is een verruiming nodig van het eerder opgestelde subsidiebeleid. Dit geeft ook andere culturele verenigingen en stichtingen meer ruimte om hun culturele aanbod uit te breiden. Daarom vragen wij het college en de raad om onze motie aan te nemen, waarin wij pleiten voor een verruiming van het subsidiebeleid voor cultuur. ALGEMENE BESCHOUWINGEN Fractie VVD Mijn eerste algemene beschouwingen, net als voor het nieuwe college.

Laten we beginnen met een observatie: Budget voor het nieuwe jaar en een meerjarenplan om de visie die je hebt, in te vullen. Zo werkt dat in het bedrijfsleven. En daar ga je dan voor. Dat lijkt hier anders. Andere partijen roepen dat we er goed voor staan, want we starten weliswaar met een negatief resultaat, maar de komende jaren gaan we dik in de plus.

-14-

Als je dan de begrotingen van de afgelopen jaren terugkijkt, geeft dat toch reden tot zorg. Steeds begint een begroting met een slecht jaar, vaak negatief, maar de jaren daarna wordt het mooi positief. Als je dan het jaar 2023 in de afgelopen begrotingen kijkt, dan gaat dat van € 825.000 in 2020, € 185.000 in 2021, en dit jaar naar negatief € 217.000 als ik de septembercirculaire meetel. Kortom, de vraag is gaat het wel zo goed? En begroten we vier jaar om het mooi te laten lijken? Deze begroting begint met de grotere thema’s. Die worden benoemd, maar er worden geen ambities, of in begrotingstermen, programma’s opgesteld. Enkele voorbeelden: - Samenwerkingsverbanden MRE/SGE. MRE heeft net het vierjarenprogramma opgeleverd, in de vorm van de Bouwstenennotitie. Schaalsprong, Mobiliteit, Brede welvaart, allemaal beschreven op regioniveau. In plaats van het wiel zelf uitvinden, zouden we meer hieraan willen bijdragen. - De genoemde thema’s, inclusief Inclusiviteit en Vluchtelingen zijn lastige thema’s. Die kunnen het best op lange termijn worden bekeken. En door dat op die langere termijn te doen, kun je inwoners, ondernemers en verenigingen daarbij betrekken, en ontstaat participatie bij de bron. Samen bepalen hoe Son en Breugel er in de toekomst uit moet zien. Naar onze mening is de juiste volgorde: Visie met de inwoners, kaders in de raad, uitvoering door het college.

Inwoners doen graag mee, als ze in het systeem vertrouwen krijgen. Dat is zo weer weg als je niet doet wat je afspreekt, zoals met de bomen op het 17 Septemberplein. - In deze tijden wordt alles duurder. Er zijn steeds meer mensen die moeite hebben rond te komen. Daarom zijn we geen voorstander, om nu ook nog eens de gemeentelijke lasten te verhogen. Net als vorig jaar zien we graag dat de extra kosten voor afvalverwijdering door de gemeente wordt gedragen. We dienen daarvoor een amendement in. De extra verhoging voor 2025 zien we graag terug op de agenda, tezamen met de samenwerking Blink en de vergoedingen die we daar voor de overhead betalen. - In de begroting wordt de financiële situatie van onze gemeente uitgedrukt in kengetallen. Die gaan vanaf 2022 hard achteruit. De verklaring is de bouwactiviteiten. Het Dommelhuis, de scholen, de Bongerd en volgend jaar Braecklant. We zijn benieuwd wat het Dommelhuis nu echt gekost heeft, en of we de lessen meenemen in andere bouwwerken. We willen graag kort stilstaan bij de verschillende programma’s. Programma 1. Interne en externe dienstverlening De dienstverlening van de gemeente is een essentieel middel om de inwoners een positief gevoel over het gemeentelijk apparaat te laten hebben. We weten allemaal wat de inwoners verwachten.

Laten we de tijd steken om de cultuur nog meer te richten op dienstbaarheid, en de afgelopen jaren aangeschafte IT-systemen goed in te zetten. We zien dat we een informatieplan gaan opstellen, waar we helemaal voor zijn, maar ook dat dat € 107.580 moet kosten. Graag een uitleg van de wethouder, aannemend dat dit een bedrag is voor het implementeren van dit plan, en niet voor het plan zelf. Participatie is voor ons heel belangrijk, omdat we alleen daarmee de kloof tussen lokale overheid en de inwoners kunnen overbruggen. We hebben zojuist al aangeven hoe we dit zouden moeten doen.

-15-

Programma 2. Sociale leefomgeving We zijn blij met de nieuwe wethouder op dit domein. En benijden hem niet. Het college heeft sinds de visie van 2020 op het CMD van alles gedaan, maar zonder zichtbaar succes. De term “doorontwikkeling” zegt waarschijnlijk dat het nieuwe college dit ook zo ziet. Het college is nu ook bezig met het maken van plannen voor het Sociaal Domein. Wij hebben de indruk dat wij hier het wiel opnieuw aan het uitvinden zijn. In de vorige raadsperiode hebben we hier al uitvoerig bij stilgestaan. Natuurlijk goed om dit te verfijnen, maar laten we proberen gebruik te maken van de kennis bij onze buurgemeenten. Laten we nu eens echt “in control” zijn en tegelijkertijd het vangnet zijn voor de mensen die dat echt nodig hebben. Uiteraard zullen wij daar een steentje aan bijdragen door daarop toe te zien. Programma 3. Fysieke en Veilige leefomgeving We denken dat de rioolverzwaring Centrum Son wellicht opgeschort kan worden tot we een echte centrumvisie implementeren. Daarmee besparen we geld dat we op een andere manier aan de inwoners kunnen laten toekomen. Gemeentelijke bossen. Het lijkt erop dat we binnenkort een visie hebben over de bossen Nieuwe Heide en Oud Meer. We zouden graag zien dat ook voor ‘t Harde Ven en Sonse Bergen een visie wordt opgesteld. Pas dan is te zien hoe beheer moet worden gedaan. Park Vroonhoven moet nu snel worden opgepakt.

Net als SonniusPark Noord, ten noorden van deze wijk, zou in 2022 en 2023 aangepakt worden. We zijn blij te zien dat dit nog doorgaat. Het zal u niet verbazen dat de mobiliteitsparagraaf wat ons betreft te mager is. We moeten ons dorp inrichten op alternatieve vervoersmiddelen, zoals de fiets en zijn elektrische variant. We proberen hier een goede discussie op te starten om de kaders te vast te zetten. En ja, dat Mobiliteitsplan moet er komen, sterker nog, had er al moeten zijn. Laten we dit nu in delen doen, om zo vaart te houden. Waarom is er geen reservering voorgesteld om die mobiliteit te gaan aanpakken? We zijn geen experts, maar vanaf 2023 lijkt ons dat voor invulling van dit plan, en het direct oplossen van issues, er veel geld nodig is. Voorzitter, wellicht kan de wethouder aangeven of deze kosten opgenomen zijn en zo ja, waar we die kunnen terugvinden. Het jaarlijks onderhoudsbudget verharding staat totaal op € 570.451. Wij begrijpen dat we tevreden zijn met matige kwaliteit. Dit zouden we graag opgewaardeerd zien naar voldoende. Hier komen we graag in het kader van het nieuwe Groen-Grijs plan op terug. Programma 4. Economische en ruimtelijke ontwikkeling De omgevingsvisie is in 2022 vastgesteld met de behoefte om een versie 2 in 2023 te realiseren, waar we dan echt mee uit de voeten kunnen. Hier hebben we te maken een visie waar participatie nog niet gewerkt heeft.

Met het uitstel van de implementatie van de wet, zouden we dat graag in het voorjaar zien gebeuren. Aangezien we al veel geld hebben uitgegeven, meer dan een € 1 miljoen, hadden we verwacht dat de implementatie voorbereid zou zijn. Toch wordt daar nu weer € 550.000 voor gereserveerd. Kan de wethouder aangeven waarom dit nodig is, met de uitvoerige voorbereiding die reeds gedaan is de afgelopen vier jaar?

-16-

We zijn blij met het voornemen om een nieuw Uitwerkingsprogramma Wonen te gaan opstellen. We willen dat ook graag zien als vervanger van “Kaders als Koers”. Klopt dat? We zien tot onze tevredenheid dat we mee blijven doen aan “Dommeldal uit de verf”, maar zien geen budget opgenomen om dit te realiseren. Wethouder, wij zouden daar graag een verklaring voor hebben, of uitleg hoe we die noodzakelijke uitgaven kunnen doen. Ekkersrijt wordt genoemd, maar helaas niets concreets. We willen graag in discussie over hoe we vanuit onze gemeente onze trots Ekkersrijt nog verder kunnen ondersteunen. Daarom verzoeken we dit op de agenda te zetten bij de raad. Dan tot slot de risico’s: Risico van meer dan € 2 miljoen en door de weliswaar kleiner wordende reserves, kunnen we die goed aan. Toch willen we daar twee opmerkingen over maken, om de begroting ook echt een werkdocument te laten zijn: CMD: Afgelopen jaren hebben we hier steeds grote fluctuaties en tekorten gezien. We denken dat de bedragen jeugdzorg (€ 450.000) en CMD (50% van € 375.000), te laag zijn. De kans zou groter moeten zijn, 70% lijkt meer gepast, op een bedrag van € 500.000. Kan de wethouder de logica van de gekozen waardering misschien toelichten? Punt 2. De kans op de gevolgen van cybercriminaliteit lijkt ons toch gelijk bij interne of externe gevolgen? Waarom is die niet beide 30%, wat ons redelijk lijkt.

Dan nog een punt wat we niet zien op de hoogste risico’s, namelijk de bouwkosten die hoger zullen zijn door de inflatie. Die is zeer waarschijnlijk en zal in de miljoenen lopen. Waarom is die niet opgenomen of is die elders verwerkt? ALGEMENE BESCHOUWINGEN Fractie CDA Na de verkiezingen in maart van dit jaar, is er hard gewerkt aan een raadsagenda en een bestuursakkoord. Deze input kwam te laat voor de kadernota, maar het CDA is blij te zien dat deze nu verwerkt is in de voorliggende begroting. Een begroting die er voor de toekomst positief uitziet. En dat is knap werk van het college en de ambtenaren. Vooral gezien de grote uitdagingen waar we voor staan, tezamen met ons ambitieuze bestuursakkoord, is het geruststellend dat we een degelijke en gezonde begroting voor ons hebben liggen. Om te beginnen willen we alle andere politieke partijen bedanken voor de eerste maanden in deze nieuwe bestuursperiode. We hebben op een kritische, constructieve en vaak prettige manier met elkaar kunnen samenwerken. Wat ons betreft blijven we scherp op de inhoud, maar niet op de persoon. Zoals we altijd hebben gedaan zal het CDA een onafhankelijke koers varen, waarbij goede plannen op onze steun kunnen rekenen. Ongeacht wie ze inbrengt. Het algemeen belang van ons dorp staat voorop. Financieel staan we er goed voor met begrotingen in de plus.

Maar de reserves zijn geslonken door forse investeringen, zoals het Dommelhuis, basisscholen, sporthallen en nieuwe bruggen. Prima besteed geld aan onze eigen inwoners, maar dit kunnen we niet volhouden. Iedereen zal eraan moeten wennen dat we keuzes moeten maken. Het wordt het een óf het ander. Een goede dienstverlening begint met een efficiënte ambtelijke organisatie en een efficiënt en effectief bestuur. Daarom moet tempo gemaakt worden met de herontwikkeling van de gemeentelijke organisatie. De gemeenteraad neemt snel een beslissing over een definitieve vergaderstructuur, waarin inwoners optimaal kunnen participeren. Een goed bezette en

-17-

deskundige griffie is hierbij een absolute voorwaarde. Die hebben we en daar moeten we zuinig op zijn. We dienen er alles aan te doen om de lastendruk voor onze inwoners niet te verhogen, maar in dit geval ontkomen we er niet aan. De kosten voor afvalverwerking vliegen omhoog door de energiecrisis. Vorig jaar heeft de raad besloten om het afvaltarief niet te verhogen. Als we nú niet verhogen, zijn we aan het eind van deze periode € 1 miljoen armer. Als we deze bestuursperiode geen enkele verhoging toe blijven passen zelfs € 2 miljoen! En we krijgen daar niks concreet voor terug. We steken dat geld liever in armoedebestrijding en goede voorzieningen, zoals de sporthal, de basisscholen of het bosbeheer. Wij volgen dan ook, zij het met tegenzin, het voorstel van het college om het tarief in twee stappen te verhogen. De kwijtscheldingsregeling vinden wij in dit verhaal wel erg belangrijk, want deze kan ingezet worden om armere huishoudens te ontzien. Wij willen graag van de wethouder weten hoe hierover gecommuniceerd wordt en hoe vaak hiervan gebruik wordt gemaakt, ten opzichte van het te verwachten aantal inwoners dat hier recht op zou hebben. Zo is ook energiearmoede voor ons een groot aandachtspunt. Inwoners moeten kunnen vertrouwen op steun van de gemeente; dat zij letterlijk en figuurlijk niemand in de kou laten staan.

In het verlengde daarvan willen we graag weten wat de stand van zaken is rondom de Armoederegisseur. Andere gemeenten blijken overigens aanvullend lokaal financieel beleid te hebben om de energiearmoede te bestrijden. Wij hebben goede acties opgezet om hogere kosten bij inwoners in de toekomst te voorkomen, maar er zijn ook inwoners die nú een probleem hebben. Wat het CDA betreft zouden we daar een financieel vangnet voor moeten hebben. Binnen het Sociaal Domein staat voor het CDA één punt met stip bovenaan: communicatie! Hoe gaan we ervoor zorgen, dat een inwoner die hulp nodig heeft optimaal geïnformeerd wordt over de ondersteuningsmogelijkheden? Zo valt het ons bijvoorbeeld op dat er wederom budget over is gebleven bij schuldhulpverlening en voorlichting kindermishandeling. Wij vinden dat het overgebleven bedrag geoormerkt moet blijven en dus nooit voor andere doeleinden gebruikt mag worden. Zo lezen we ook dat er hogere uitgaven worden verwacht in het Sociaal Domein van € 300.000 euro. Wij willen graag van de wethouder weten wat er binnen deze post bedoeld wordt met € 50.000 euro voor ‘zelfstandig leven jeugd’, aangezien in het vragenuurtje werd aangegeven dat dit een politieke vraag zou zijn. Er wordt veel gesproken over ‘positieve gezondheid en preventie.

Daarom willen we van het college ook graag weten hoe het staat met het uitvoeringsplan van het gezondheidsbeleid dat vastgesteld is in 2021. Waar zit de overeenkomst met GROZzerdam en waarvoor wordt het budget in deze begroting opgehoogd met € 50.000? Een aantal instanties en partners is voor de uitvoering van alle regelingen erg belangrijk voor onze gemeente. Voor het CDA is nog niet duidelijk, wat onze inwoners al gemerkt hebben van het verbetertraject wat we met het CMD hebben ingezet. We blijven zorgen houden bij de uitvoering, zeker gezien de geluiden van schrijnende gevallen die ons bereiken. De LEV-groep is een instantie die een flinke subsidie krijgt van de gemeente. Voor het CDA is ook hier niet inzichtelijk genoeg hoe dit geld besteed wordt, en met name wat de resultaten zijn. Kan de wethouder ons vertellen of deze verantwoording wordt opgenomen in de nieuwe monitor Sociaal Domein?

-18-

Wat betreft de jeugd willen we graag nog het volgende kwijt: we hebben duidelijk meegekregen dat onze jeugd zich te weinig “gezien en gehoord” voelt. Daarom moeten we werk maken van een ontmoetingsplek voor 12- tot 18-jarigen en dient er snel duidelijkheid te komen over de pumptrackbaan. We zijn het eens met het terugbrengen van het krediet omgekeerd inzamelen naar de actuele investeringen, zodat de lasten niet meegerekend worden in de afvalstoffenheffing en daarmee de stijging voor de inwoners beperkt blijft. Het CDA wás en is geen voorstander van deze manier van afvalinzameling. Wat we wel belangrijk vinden is het gemak waarmee onze inwoners afval kwijt kunnen op de milieustraat, en wat ons betreft dient het college in de discussie over het verbeteren van de milieustraat ook meteen de mogelijkheid van verdiepte containers te onderzoeken. In 2023 stellen we een integraal groen-grijs beheerplan op. Wat ons betreft gaan we onderscheid maken tussen het onderhoudsniveau van veel bewandelde trottoirs in drukke gebieden en de stoepen in rustig gelegen straten. Wij zijn erg blij met burgerinitiatieven zoals in de Eifellaan (jeu de boules) of de Lijsterlaan (bankje) en hopen op veel meer van dit soort initiatieven. Laten we open staan en gebruik maken van de kennis en goede wil van onze inwoners.

Daarom willen we ook wanneer het natuurgebied ‘Dommeldal uit de verf’ concreter gaat worden, nogmaals verzoeken om agrariërs meer hierbij te betrekken. In het voortraject voelden de agrariërs zich namelijk niet gehoord. Als we agrariërs wel betrekken bij de uitvoering, zoals door toepassing van begrazing en/of maaibeheer, snijdt het mes aan twee kanten en heb je een dubbeldoel op het gebruik van de gronden. En dan het verkeer; wat ons betreft dient er absolute prioriteit te liggen bij een vastgesteld Mobiliteitsplan. We moeten nodig gaan praten over onze fietsers, onze wandelaars en over onze verkeersstromen in het algemeen. Maar dat doen we in een breder perspectief, zodat deze allemaal op elkaar afgestemd kunnen worden. Maar wel snel. Want pas dán kunnen we praten over wat bijvoorbeeld de veiligste manier is om bij Houtens te komen, of hoe we verkeer gaan afwikkelen vanaf de Vijverberglocatie. Pas dán kunnen we concrete plannen gaan maken voor ons centrum, met een mooi horecaplein op het Raadhuisplein en met een verbinding naar het Kerkplein. Een mooi centrum met beweegtoestellen voor jong en oud en een opgeknapt Vroonhovenpark met ruimte voor een stiltecentrum. Bij dat Mobiliteitsplan hoort ook een lokaal laadpalenplan. Niet zoals nu, wanneer iemand een laadpaal aanvraagt en we dat verzoek incidenteel gaan bekijken, maar verstandig verspreid over het dorp.

Wij horen graag hoe het college hierover denkt. Zonder samenwerking met andere gemeenten kunnen we niet zelfstandig blijven. Dat betekent dat we taken gezamenlijk met anderen uitvoeren of laten uitvoeren. Het is belangrijk dat we hierbij zelf aan het stuur blijven en toezien op de kosten en de kwaliteit van de uitvoering. Dat kan en moet soms echt beter! Ekkersrijt is van nationale topklasse en dat willen we graag zo houden. Dat betekent een verbetering van groen en verblijfsvoorzieningen. En ook een tweede ontsluiting hoort hierbij. De kosten hiervoor kunnen we niet alleen dragen en daarom moeten we een beroep doen op Brainportgelden. Het is immers ook de Brainportregio die hiervan profiteert.

-19-

Ten slotte, niemand hoeft overtuigd te worden van de noodzaak om woningen te bouwen. Deze raad heeft het college opgedragen om strategische grondaankopen te doen, om die woningbouw zelf in de hand te houden. De volgende stap is dat we met snelle bouwmethoden aan de slag moeten. Houtbouw en prefab-woningen die minstens 30 jaar blijven staan, moeten onze jeugd en andere speciale doelgroepen gaan helpen aan een passende en betaalbare woning. Creatieve woonvormen dienen we dan ook op te nemen in ons nieuwe woonprogramma. De voorzitter vraagt of er na de schorsing behoefte is aan een debat in eerste termijn van de raad, of dat het de voorkeur heeft dat het college in eerste termijn reageert. Hij begrijpt dat na de schorsing de reactie van het college wordt gewenst. 