Algemene Beschouwingen Kadernota 2025-2028

ALGEMENE BESCHOUWINGEN UITGESPROKEN DOOR DE RAADSFRACTIES BIJ DE BEHANDELING VAN DE KADERNOTA 2025-2028

Son en Breugel, 27 juni 2024

2168837 /2211651

INHOUDSOPGAVE

fractie VOOR U! ............................................................. 3 fractie D66 ..................................................................... 8 fractie VVD .................................................................. 11 fractie CDA .................................................................. 14 fractie DorpsVISIE........................................................ 17 fractie PvdA-GroenLinks.............................................. 20

2

ALGEMENE BESCHOUWINGEN

fractie VOOR U!

Inmiddels alweer 14 jaar geleden mocht ik de eervolle functie van raadslid op me nemen. Als autochtoon zag ik verbeterpunten voor het dorp waar ik geboren ben. Verschillende levensfases brachten wonen in verschillende wijken mee. Het gevolg is dat ik zowel inwoners van verschillende generaties heb mogen leren kennen als ook het verenigingsleven en de omgeving van Son en Breugel. Mijn drijfveer destijds was tweeledig: een makkelijk benaderbaar aanspreekpunt te zijn voor de mensen die de weg naar de gemeente via mij ietsje makkelijker zouden kunnen vinden, en het aantrekkelijk maken van het, in mijn ogen, lelijkste centrum van de Brabantse dorpen in onze omgeving. Velen van onze leden waren die mening ook toegedaan en voorgaande werd dan ook het speerpunt van ons partijprogramma. Maar zie, inmiddels 14 jaar verder zijn we nu bezig met een centrumvisie voor over 16 jaar! Sinds mijn start als raadslid zijn er dan 30 jaar verstreken. Ik en een aantal van onze wat oudere leden hopen dat we dat dorpse, gezellige centrum, die laagdrempelige, groene ontmoetingsplaats nog mee mag maken. maar het illustreert de trage besluitvorming en zeker de trage uitvoering want tijdens mijn afgelopen raadsjaren zijn er al de nodige centrumvisies de revue gepasseerd en op een of andere manier in de vergetelheid geraakt.

Inmiddels is het groene idee voor het centrum en de 3 voorgaande centrumvisies die ergens onder in een la zijn beland misschien helemaal niet meer waar de jongere inwoners op zitten te wachten. Bovendien is het de vraag of de gemeentelijke financiën het wel toelaten om grote ingrepen in het centrum of ten aanzien van mobiliteit in ons dorp uit te voeren. Onze oproep zou zijn: STOP met oeverloze bijeenkomsten over integrale plannen en kijk wat op korte termijn en met relatief weinig middelen WEL realiseerbaar is. Maak het dorp eindelijk aantrekkelijker met een sterk vergroend Raadhuisplein en zorg middels bloembakken in het winkelgebied voor een gezelligere uitstraling. Waarschijnlijk geeft dat de jongere ondernemers in ons dorp ook weer zicht op een prettiger vestigingsklimaat en jagen we hen ons dorp niet uit. Het wordt tijd voor de jongere generatie om hun mondje te komen roeren over de toekomst van hun dorp. Waar vinden we deze gemotiveerde jongeren in ons sterk vergrijzende dorp? Waarom zou je je inzetten voor een gemeenschap waar je wel graag onderdeel van uitmaakt maar waar geen betaalbare woning te vinden is. Als we daar als gemeente niet snel een oplossing voor vinden dan vertrekt de jeugd en daarmee de toekomst om elders woonruimte te vinden en een gezin te stichten.

Door de trage, jaren voortslepende besluitvorming omtrent de tiny houses aan de Bijenlaan hebben we opnieuw een kans aan onze neus voorbij laten gaan. De kosten voor dit project zijn na al die jaren

3

te hoog geworden om tot realisatie over te kunnen gaan en onze jeugd staat nog steeds met lege handen. Verbazingwekkend met welke vaart er wel opvanglocaties voor asielzoekers geregeld kunnen worden. We begrijpen de urgentie voor huisvesting van deze mensen maar heeft onze jeugd en hebben onze ouderen geen urgentie? Dit constaterende vragen wij ons af hoe het kan dat bijvoorbeeld het project Ekkersrijt 1001 wel realiseerbaar is. Dit moet haast wel in de kwaliteit van de woonunits zitten of in de hoogte van de huur. De initiatiefnemer wil hier een groot aantal arbeidsmigranten en expats huisvesten samen met een handjevol starters. Dit laatste om het voor Son en Breugel iets aantrekkelijker te maken. Wij zien dit als een zoethoudertje bij een ontwikkeling die door veel omwonenden en bedrijven niet omarmd wordt. Onze jeugd mag zich dan vestigen op een industrieterrein tussen expats en arbeidsmigranten met op 800 meter afstand een asielzoekerscentrum voor 300 voornamelijk jonge mannen. Daarbij kwam onlangs nog de mededeling dat onze gemeente in staat is op zeer korte termijn een Tijdelijke Gemeentelijke Opvang (TGO) voor 200 asielzoekers op Ekkersrijt te realiseren.

Humanitaire overwegingen en urgentie als motivatie voor deze opvanglocaties maar zijn er geen humanitaire overwegingen en urgentie voor onze eigen mensen? College hoe gaat u dat in hemelsnaam aan hen uitleggen? >>> MOTIE <<< Het huisvestingsprobleem geldt ook voor de ouderen in ons dorp, als er betaalbare alternatieven voor kleinschalige woonvormen gerealiseerd worden dan komt er gegarandeerd een verhuisstroom op gang waarbij alleenstaande ouderen graag hun eengezinswoning zullen verlaten om met gelijkgestemden in een buurt te wonen. Hetgeen ook nog eens een gunstige uitwerking kan hebben op het zorgvraagstuk. Wat VOOR U! betreft dus geen oeverloos geklets waarbij de tijd ons inhaalt maar actie! Werk aan de winkel voordat het te laat is. Want de tijd haalt ons al in op financieel gebied. 14 jaar geleden zeer rooskleurig was, stevenen we nu af op een ravijnjaar. VOOR U! heeft ook in voorgaande kadernota’s al aangegeven dat we dit op ons af zagen komen en we vragen ons af of de grote kosten op het sociaal domein de enige oorzaak is. Dat mooie, dorpse, groene maar zeker ook verkeersveilige centrum lijkt een utopie te worden. Deze zaken worden bijzaak als je geen dak boven je hoofd hebt of als je je boodschappen niet kunt betalen. Of als je vanwege andere problematiek hulp nodig hebt.

Voorliggende kadernota roept vanwege de noodzaak tot bezuinigingen op tot ombuigmaatregelen waaronder zelfredzaamheid en een beroep doen op je dorpsgenoten. Waar blijven we met de toezegging dat we niemand met een hulpvraag in de kou zullen laten staan?

4

Om de gemeentekas aan te vullen wordt nu voorgesteld om de Onroerendezaakbelasting (OZB) met 10% te verhogen hetgeen op gemiddeld € 45,- per huishouden zal neerkomen. Men vergeet er in deze nota gemakshalve bij te vermelden dat de WOZ waarde van onze huizen vorig jaar ook al flink opgewaardeerd is dus wij zijn bang dat veel inwoners met deze verhoogde OZB meer dan € 45,- zullen moeten bijbetalen. Daarvoor moeten ze dan wel zelfredzaam zijn en eigen verantwoordelijkheid nemen. Ook mogen ze hun eigen stoepje schoonhouden, een steentje bijdragen door gras te maaien en zwerfafval op te ruimen. Maar er wordt gekozen voor deze verhoging van de OZB omdat we niet willen bezuinigen op het voorzieningenniveau, aldus wethouder Boersma. Met bovenstaande maatregelen begrijpen wij deze uitspraak niet. Of verstaan wij iets anders onder voorzieningenniveau? Wij roepen deze wethouder financiën dan ook op om de gemeentekas extra zorgvuldig te bewaken en kredietoverschrijdingen voor projecten op andere manieren zoveel mogelijk te beperken. Enkele voorbeelden waar wij bezuinigingsmogelijkheden zien: •

Het debacle met het CMD had in onze ogen voorkomen kunnen worden. VOOR U! gaf destijds al aan dat het CMD niet thuis hoort in een dorpshuis. Maar blijkbaar was de exploitatie van het Dommelhuis zwaarwegender. De beloofde ingang aan de achterkant voor privacy borging werd zonder overleg geschrapt. Aan extra isolatie in de spreekkamers werd niet gedacht, of was dat kostendrukkend? Gewoon als oudje met je rollator de goederenlift in… wie heeft dit bedacht? Dus voortschrijdend inzicht maakt dat het CMD een andere locatie gaat betrekken waar voor € 365.000,- aan vertimmerd moet worden. We huren het voorlopig voor 10 jaar maar schrijven het af in 25 jaar waardoor het op de begroting verwaarloosbaar lijkt. Hoe groot is dat gat na wegvallen van de huurinkomsten van het CMD voor het Dommelhuis eigenlijk? En hoe wordt dat gat in de exploitatie gevuld?

Enkele voorbeelden waar wij bezuinigingsmogelijkheden zien: •

Subsidieverstrekking: We hebben veel vragen gesteld over de subsidieverstrekking aan bepaalde stichtingen en organisaties en hebben opgemerkt dat de subsidies aan professionele organisaties samen met de incidentele subsidies in totaliteit maar liefst met € 330.000,- zijn toegenomen in vergelijking met de jaarrekening van 2022. Het verbaast ons dat er niet tussentijds verantwoording afgelegd hoeft te worden middels het overleggen van facturen van de tot dan verrichte activiteiten en de daaraan verbonden uitgaven en inkomsten, alsmede de resultaten van die activiteiten. Het zijn immers serieuze bedragen waar de gemeenschap voor op moet draaien en daar kunt u niet zomaar op globale begrotingen en baten/lasten indicaties varen. Bovendien vinden wij dat er inzicht moet zijn op de spaartegoeden van subsidieaanvragers.

•

We zien dat ons bestuur veel gebruik maakt van inhuur van externen en adviesbureaus om telkens opnieuw het wiel uit te vinden. Toen er 15 jaar geleden miljoenen bezuinigd moest worden bleek het college in staat dat te doen door in de eigen boekhouding te snijden in plaats van het verhogen van belastingen voor de burgers.

5

Ons voorstel zou zijn om hierop drastisch te bezuinigen en veel vaker te onderzoeken hoe buurgemeenten tot oplossingen voor vergelijkbare onderwerpen zijn gekomen. •

Exorbitante uitgaven aan bijvoorbeeld monumentale bloembakken mag wat ons betreft nooit meer voorkomen. Schakel hiervoor de hulp van handige handwerkmannen uit het Hoi-huis in zodat zij iets terug doen voor de gemeenschap als dank voor de subsidie die zij ontvangen hebben.

Wij denken dat op bovengenoemde onderwerpen winst te behalen is. Dan nog iets wat ons opviel in deze kadernota: de gemeente zet in op het bevorderen van de biodiversiteit in het binnen-en buitengebied. Dit staat in onze ogen haaks op het handhavingsbesluit voor Het Verborgen Paradijs dat recentelijk onderwerp van de beraadslaging is geweest. Zo spijtig dat door het zeer strikt nemen van de wet geen oplossing voor het grotendeels in stand houden van deze biodiverse tuin in het buitengebied gevonden kan worden. Hoe groot het maatschappelijk belang van deze tuin is, blijkt uit het feit dat ruim 7.000 ondertekenaars van de petitie Red het Verborgen Paradijs, hierover hetzelfde denken als wij. Door een overmatige regelgeving zijn we de menselijke maat echt aan het verliezen. Er werd in de raad gesproken over harde en zachte handhaving. In dit geval zouden wij hier inzetten op de zachte variant in tegenstelling tot de asfaltverwerker Jansen waar volgens ons de harde variant van toepassing zou zijn middels een oproep aan de provincie. Met zachte hand bedoelen we hier om in gesprek te gaan om tot een gezamenlijk gedragen oplossing te komen.

Overigens hebben de moties van onze hand over de twee bovenstaande onderwerpen geen meerderheid mogen behalen terwijl in onze ogen beide handhavingskwesties een groter doel beogen, namelijk de algemene volksgezondheid en niet alleen voor de huidige inwoners maar ook voor toekomstige generaties. Je kunt je naar onze mening niet verschuilen achter het feit dat bepaalde zaken nu eenmaal bij de provincie liggen, want als dat wel zo is staat het ons bestuur vrij om met de provincie in gesprek te gaan om bepaalde zaken onder de aandacht te brengen en aan mogelijke oplossingen te werken. Dat ons college het echt niet serieus neemt met het biodiversiteitsbeleid blijkt ook uit het feit dat de vorig jaar nog benoemde klimaatburgemeester haar taak inmiddels heeft neergelegd omdat zij het gevoel heeft aan een dood paard te trekken. Wij vinden het een zeer trieste ontwikkeling dat er in het grote geheel geen plek meer is voor datgene waar de voedselketen begint. >>> MOTIE <<< Gelukkig gaan er ook dingen goed en mogen we trots zijn op de geweldige scholen en sportvoorzieningen in ons dorp, op de feesten en evenementen die met behulp van veel enthousiaste vrijwilligers georganiseerd worden.

Bij dit laatste positieve punt wil ik nog wel een kanttekening plaatsen: We mogen niet uit het oog verliezen dat de horecaondernemers vaak hun nek uitsteken maar moeten opboksen tegen oneigenlijke concurrentie vanuit het dorpshuis. VOOR U! wil hier de aandacht op vestigen en het gemeentebestuur vragen om hier maatregelen op te nemen.

6

Eindconclusie: Waar gaat het nu eigenlijk over? Wij denken dat de inwoners in deze tijd meer geïnteresseerd zijn in feiten dan in meningen. En wij roepen onze collega bestuurders op om in het belang van onze burgers minder te praten en meer proactief te zijn.

7

ALGEMENE BESCHOUWINGEN

fractie D66

Voor ons ligt een kadernota en wij zien dat de inhoud met het jaar afneemt. Hoe bedoelen wij dat? Wanneer men de inleiding leest en kijkt naar de ombuigingsmogelijkheden zijn deze niet scherp geformuleerd en voor velerlei uitleg vatbaar. Bij goedkeuring van de kadernota kan elk college zeggen: “ja, maar u heeft met de kadernota ingestemd.” Waar zouden we dan mee instemmen? De doelstellingen in de diverse programma’s zijn zo goed als zeker een copy/paste van het vorige jaar. Moeten we de kadernota wellicht afschaffen in de toekomst? Of hij is beleidsarm of hij “bevat tegenstrijdigheden en is niet concreet”. D66 zou graag hebben gezien dat dit college met meer concrete voorstellen was gekomen waarop deze raad had kunnen reflecteren. Efficiëntie en effectiviteit zijn wat ons betreft wel de sleutelwoorden voor de komende jaren. Dienstverlening: • Dienst Dommelvallei: wij zijn blij met het rapport van de rekenkamer. Het geeft ons een meer volledig beeld van de dienst en hoe zij er voor staan. • Belangrijk blijft dat we de aanbevelingen gaan opvolgen en dat wat ons betreft er een meer diepgaand onderzoek nodig gaat zijn. • Ook hier zitten de mogelijkheden voor bezuiniging. Sociaal domein: • Het CMD gaat verhuizen en daar zijn wij blij mee, alhoewel dat niet het belangrijkste is.

Het moet fijn zijn voor de werknemers en ook voor de inwoners die een te hoge drempel hebben gevoeld om binnen bij het Dommelhuis aan te kloppen voor hulp. • D66 zou in elk geval een goede verantwoording willen zien van de partij die verantwoordelijk is voor preventie. Deze partij heeft aangegeven in eerdere sessies dat men hier voldoende mensen voor in huis heeft. Wat zijn de effectieve resultaten van deze preventie? Hoeveel mensen zijn er daadwerkelijk geholpen? • Wij willen de vrijwilligers vooral bedanken wanneer het gaat over zichtbare preventie afgelopen jaar. Zonder hen was er geen punt gekomen waar mensen terecht konden met vragen over digitalisering. Zonder hen hadden niet vele statushouders onze taal niet kunnen leren. Zonder hen, al onze vrijwilligers lukt het Son en Breugel niet. • De kosten voor de WMO en de jeugd zijn hemeltje hoog daar is geen twijfel over mogelijk, dat moet anders kunnen en we horen dan ook graag van de wethouder hoe hij tegenover de motie “Benutten regresmogelijkheden WMO” staat die wij samen met het CDA en anderen vandaag gaan indienen. >>> MOTIE CDA <<< • Er wordt gesproken over meer zelfredzaamheid en eigen verantwoordelijkheid van inwoners, hoe ziet het college dit?

8

• •

Is er geen sprake van overbelasting van mantelzorgers, zijn er niet voldoende buurtcoaches of wat we al niet meer in het leven hebben geroepen in de afgelopen jaren? om voor verlichting van deze zelfde mantelzorgers te zorgen? Waar staat het zwembad? D66 ziet graag dat er alles aan wordt gedaan binnen het financiële kader; Er is een prachtig integraal huisvestingplan welke we natuurlijk goedgekeurd hebben, wel bijzonder is dat de investeringen gelijk in 2025 en 2026 vallen. Met andere woorden? Was het extra geld wat de raad vrij heeft gemaakt in het afgelopen jaar voor de uitbouw/verbouw van de scholen in de Gentiaan niet voldoende en wordt dit via een integraal huisvestigingsplan alsnog als investering weggezet? Hoeveel krijgen wij als gemeente eigenlijk aan vergoeding voor ver- of herbouw van scholen per jaar? Is dit geld hierin ook verdisconteerd?

Cultuur: • Er is veel opgehaald tijdens de samenspraakavond over kunst en cultuur op 15 mei j.l. die druk bezocht was. Er komt een goed nieuw cultuur/sport/subsidiebeleid met duidelijkheid over accommodaties zodat verenigingen en initiatiefnemers weten waar ze aan toe zijn. Jeugdgemeenteraad: We willen het even hebben over de jeugdgemeenteraad, want wat zijn wij trots op deze jongens en meisjes! • Er wordt een visie verkeersveilige schoolomgeving geschreven, laten wij niet vergeten wie daarmee zijn gestart enkele jaren geleden! • De raad heeft destijds de foto’s en de rapportages van de leden van de jeugdgemeenteraad onder ogen gekregen, zij hebben alles samen met hun school onder de aandacht gebracht. Ze hebben mails aan ouders geschreven of ze met de fiets of lopend wilden komen. Ze hebben er aandacht voor gevraagd middels een autoloze dag, die helaas het eerst jaar niet door kon gaan via Corona. De kinderen van Son en Breugel hebben immers recht om veilig naar school te kunnen gaan. • Kijk hoe de jeugdgemeenteraad denkt aan hun toekomst in Son en Breugel en wat er nodig is als activiteiten. De pumptrack waar ze zo hard aan getrokken hebben, een eigen initiatief waar ze zoveel handen voor op elkaar hebben gekregen.

• De hangplek, kijk wat het rapport van enkele jaren geleden nu tot stand heeft gebracht! De jeugd heeft de toekomst en voor D66 is de jeugdgemeenteraad dan ook van grote betekenis. Mobiliteitsplan: • Waar besteden we ons geld aan? Liever aan maatregelen voor verkeersveiligheid en fietspaden dan aan nieuwe wegen/asfalt erbij bijvoorbeeld langs het kanaal door natuur en voor een extra rijbaan op de Gentiaanlaan. We moeten zorgen voor meer alternatieven voor de auto en niet voor het faciliteren van nog meer auto’s. We willen daarom meer brede fietspaden, beter openbaar vervoer en meer aandacht voor deelmobiliteit. Groen: Even over het groen. • Hoe zit het nu met de Vloed, daar waar het zo vergroend zou worden, waar de bewoners van de Vloed mee genomen zouden worden. Het college kwam eerder met; “ja maar waar dan”. Wij denken dat er nog voldoende mogelijk moet zijn en vragen ons af wat er van de eerder ingediende unanieme motie terecht is gekomen. • Wat wij verder van het groen en grijs vinden daarover zullen we samen met PvdA-GroenLinks en anderen een amendement en moties indienen Namelijk:

9

-

Amendement: Ophoging budget voor groenbeheer >>> AMENDEMENT PVDA/GL <<< Motie : Beheerplannen groen en grijs splitsen >>> MOTIE PVDA/GL <<< Motie: aanpassing reststroken beleid >>> MOTIE PVDA/GL <<<

Wonen en bouwen: Ieder jaar krijgen we nieuwe prognoses over hoeveel woningen er nodig zijn in de regio en iedere keer wordt de prognose naar boven bijgesteld. De komende decennia zullen er tienduizenden mensen bijkomen en die zullen hier in onze regio komen werken. Daarom moeten ook wij in Son en Breugel nog meer ambitie tonen op het gebied van woningbouw en op voorzieningen. Daarom zeggen wij: • Laten we kijken waar we de plannen voor Sonniuswijk verder kunnen uitbreiden; • Laten we serieus werk maken van een nieuwe wijk ten noorden van Breugel en in gesprek gaan met Meierijstad. Voelt de wethouder ook de urgentie als het gaat om voldoende huisvesting? • •

Centrumvisie: is er straks geen geld voor realisatie? Dan zullen we de verwachtingen moeten aanpassen. Breugel bruist moeten we hoe dan ook afmaken volgens plan.

Gebouwen en onderhoud: Wederom is er aandacht gevraagd voor het MJOP, het meer jaren onderhoudsplan van de gebouwen van de gemeente. Het ligt er nog steeds niet. In de kadernota geeft het college de mogelijkheid aan het onderhoud van het gemeentelijke vastgoed te versoberen. • Onze vraag is: welke gebouwen zijn concreet een risico wanneer we het hier over hebben? • We nemen aan dat in het overzicht van de investeringen welke bij de kadernota is gevoegd al rekening is gehouden met de bezuinigingen. Zo niet kan de wethouder dan aangeven welke investeringen die nu benoemd worden in de kadernota een jaar opgeschoven kunnen worden. Asielopvang: • Terecht dat we ons steentje bijdragen. D66 is hier heel erg blij mee. Het is een veranderende wereld, zolang wij het hier goed hebben en het daar nog zo slecht gesteld is, zullen er mensen deze kant op blijven komen. Daarom moeten wij en andere rijke landen blijven investeren in ontwikkelingshulp. Vluchtelingen voor oorlog en geweld zullen altijd welkom blijven, ook in Son en Breugel. Inclusie agenda: • We zijn inmiddels lang genoeg aan het lijntje gehouden. Geen excuses meer, we willen concrete zichtbare resultaten zien op heel korte termijn, mocht de wethouder daarbij hulp willen en/of kunnen gebruiken dan bieden wij die nogmaals aan.

D66 kan deze kadernota op voorhand niet goedkeuren, laten we beginnen de inleiding te schrappen uit deze voorliggende kadernota en dan de discussie met elkaar aangaan over de concrete voorstellen die het college aan zal bieden.

10

ALGEMENE BESCHOUWINGEN

fractie VVD

Voorzitter, De Kadernota is anders als anders geeft het college in de inleiding aan. Geen geld gereserveerd voor nieuwe plannen maar kijken naar ombuigingen. En ombuigingen zijn een manier om dingen anders en goedkoper te kunnen doen, dan die we al afgesproken hebben. Met de meicirculaire leren we dat de broekriem nog verder moet worden aangehaald en dat we volgend jaar al moeten rekeninghouden met een rampjaar in plaats van 2026. Voorzitter, het lijkt erop dat we dat accepteren. Moeten we volgend jaar niet extra zuinig aan doen zodat het tekort kleiner wordt? Op zich niet nieuw. Moet je niet altijd kijken naar dingen anders doen, zeker als het goedkoper kan? Het is niet het eerste jaar dat we eindigen met een negatief saldo, en dat we door verrassingen in een van de programma's verder in het rood komen? Als we dan kijken naar de uitgangspunten bij de ombuigingen, dan stellen we een aantal daarvan ter discussie: Het basisniveau van voorzieningen en ondersteuning inwoners op orde. Hier zullen we moeten praten over wat dat basisniveau is. En wat nodig is om daar te komen. Helaas zijn we daar niet. Vele straten in het dorp hebben gaten en andere oneffenheden en zijn gevaarlijk. Australiëlaan, Europalaan om er maar een paar te noemen. In de regenbui van een maand geleden, kwamen veel huizen met name in de Gentiaan en ‘t Harde Ven onder water, omdat het water nergens heen kon.

Niet op orde dus. Hoe gaan we dit dan doen zonder nieuw beleid, misschien kan de wethouder daar antwoord op geven. Het volgende uitgangspunt bevat ook een stelling. Geen kapitaalsvernietiging door genomen besluiten ter discussie te stellen. Daar zijn we het zeker niet mee eens. Onze financiële voorzichten zijn duidelijk slechter dan verwacht, en we hebben een lijst van onderwerpen die doorgeschoven wordt van het ene jaar naar het andere, omdat we er niet aan toegekomen zijn. Geen kapitaalsvernietiging als deze zaken worden heroverwogen. Een voorbeeld… Wat gebeurt er als we reparatie van de bloembak van het gemeentehuis uitstellen tot betere tijden. Onze support hebt u wethouder als u dat besluit zou nemen. Graag roepen we op om de genomen besluiten wel te heroverwegen. Recent zijn we terugkomen op een besluit om het CMD wat tegen alle adviezen in, in het Dommelhuis moest komen, nu toch een eigen onderkomen te geven, wat een gat slaat in de financiering van het Dommelhuis en extra kosten met zich meebrengt voor de huur. Wel een genomen besluit teruggedraaid, met helaas flinke extra kosten (kapitaalvernietiging), in plaats van besparingen. Misschien toch uitstellen? Voorzitter, Meer Zelfredzaamheid en verantwoording bij de inwoners juicht de VVD altijd toe.

Maar wat stelt het college zich daarbij voor? Gaan we diensten niet meer doen? Of laten we zaken die gemeld worden in het zaaksysteem nu standaard onbeantwoord? Graag uitleg wat hier bedoeld wordt, want zoals eerder aangegeven vinden wij niet dat we het basisniveau bereikt hebben. Het moet op veel fronten juist beter. En dan zien we bij de ontwikkelingen dat we ten opzichte van de begroting 2024 € 1.700.000 te kort komen. Dat is zorgwekkend. Alles wordt duurder, dus we hebben begrip dat we ook belastingen als OZB omhoog zullen moeten brengen. Maar 8% plus inflatie is een grote stap. We zouden graag van

11

het college horen waarom voor deze verhoging gekozen is en niet op een andere plaats een besparing is doorgevoerd, zodat het met 4% uit kan. Ook horen we graag van de wethouder hoe de (sociale) huurders met deze stijging om kunnen gaan, daar die al vaak vastlopen met de huurstijging. We overwegen om hier wellicht met een motie te komen. >>> ? MOTIE ? <<< Voorzitter zover onze beschouwingen op de uitgangspunten van deze kadernota. En u snapt dat als je het niet eens bent met de uitgangspunten de programma's die nu volgen wat ons betreft echt anders zouden moeten zijn…. Voorzitter, toch hebben we gekeken naar programma’s en willen daarbij de volgende vragen stellen en opmerkingen maken: Programma 1: Laten we beginnen met de dienstverlening, voorzitter. Meer toegang tot de digitale systemen. Hier is een groep burgers actief en worden mensen die dat nodig hebben door hen te begeleiden in het Dommelhuis. Dit is de zelfredzaamheid die we bij de ombuigingen noemen. Waarom moeten we dan toch hierin investeren. Laten we in overleg met deze groep mensen hier op focussen dan verder gaan met de systemen. In ons optiek moet juist op het resultaat gewerkt worden. Vorig jaar is voor € 500.000 structureel geïnvesteerd in uitbreiding van de management laag. Dat is veel geld. Is er al duidelijk wat de effecten zijn en wat de inwoners zien van deze investering.

Kan het college dat aangeven met een aantal concrete voorbeelden? We zouden ook graag zien dat we hier eindelijk met een dashboard gaan werken. Hoeveel vragen/aanvragen zijn er binnen gekomen?, Hoelang staan ze al open?, waarom staan ze open? en is de inwoner geïnformeerd over het resultaat of wanneer hij een antwoord mag verwachten? Op dit moment zijn de zaken die we horen in de gemeenschap dat mensen maanden wachten en dat zaken worden afgesloten zonder antwoord op de aanvragen. Hoe gaan we dit aanpakken? Graag een antwoord van het college. Programma 2: Hier verandert ons punt niets ten opzichte van andere jaren. De wethouder heeft zijn woord gehouden door de raad regelmatig te informeren over de voortgang in het sociale domein. En dat helpt om in Control te zijn, zoals mijn collega Pasanea bij regelmaat naar voren heeft gebracht. De wethouder lijkt ook steeds meer te kunnen ingrijpen als zaken niet goed lopen en het verplaatsen van het CMD is een van de goede maatregelen die genomen zijn. We kunnen de verhoging van de OZB voorkomen als we de verhuizing niet door laten gaan en de € 350.000 besparen. Wat denkt het college van deze ombuiging…De bereikbaarheid van de diensten die we hebben is van zeer groot belang, dus laten we die goed etaleren, zodat de juiste maatregelen kunnen worden aangeboden aan die mensen die het nodig hebben. Dit blijft in onze mening van belang.

Programma 3: Basis onderhoud niveau is in ons optiek niet op orde, zoals in de uitgangspunten al is aangehaald. De infrastructuur, maar ook de veiligheid. Veiligheid en vandalisme is nog steeds veel aanwezig en kost ook geld. Onze verenigingen en openbare gebouwen hebben hier veel last van en meer handhaven is nodig. Dit kan door minder de handhaving op gebieden als het Paradijsje te doen en meer op veiligheid en vandalisme te focussen. Helpt ook om de gemeente groen te laten zijn. Voorkomen is nog altijd beter dus preventie bij de juiste doelgroepen is gewenst, zeker met plannen voor het opvangen van nieuwe Nederlanders in en nabij onze gemeente. Over mobiliteit willen we 2 zaken kwijt. Op dit moment is het op veel plaatsen niet veilig op de fiets of in combinatie met verschillende verkeersvormen. In het debat op de Visie en de unaniem aangenomen fietsmotie, werd aangegeven door de wethouder dat we dit in de visie zou worden

12

meegenomen. Dit is niet genoeg. De visie strekt zich uit naar 2040 en we hebben nu problemen. Als we niet investeren lukt dat niet. De basis op dit niveau is niet op orde en moet echt verbeterd worden. Hoe kunnen we dat doen binnen deze kader nota. Graag een antwoord van het college. Programma 4: Water robuust maken. Ook dat punt hebben we al eerder aangehaald. Lijkt meer dan ooit nodig echter wordt er geen extra geld voor gereserveerd. Hoe denkt het college daaraan te gaan werken. De deadline van 2030 voor Klimaatneutraal. Door de nieuwe financiële werkelijkheid is het wat ons betreft de deadline van 2030 best verplaatsbaar naar 2040. Ook realistischer. Kan de wethouder aangeven wat dit aan kosten zou sparen? Wonen. We zouden graag zien dat er meer effort gestopt wordt in creativiteit te verhogen om alternatieven te ontwikkelen om het woonprogramma juist aan te vullen. Dit gaat niet helpen in de komende 2 jaar, maar aangezien een woningbouw traject meer dan 10 jaar duurt, is dat wel nodig. In de Dijsselbloem sessie zijn alternatieven genoemd als woningen in de wal van de A50 en vervangen van een deel van centrum door 4 woonlagen. Hier hebben we ook bij het bespreken van de centrumvisie over gesproken. Laten we dit nu echt oppakken, onze inwoners zijn hier echt zeer teleurgesteld.

13

ALGEMENE BESCHOUWINGEN

fractie CDA Voorzitter, Allereerst willen we het college en de betrokken ambtenaren bedanken voor de voorliggende stukken die goed leesbaar en wederom duidelijk opgesteld zijn. We hebben ze op tijd ontvangen en de beantwoording van de technische vragen heeft geholpen om onduidelijkheden weg te nemen. Ook de leden van de raad willen we bedanken, want het afgelopen jaar heeft opnieuw laten zien dat we de positieve lijn van onze omgang met elkaar door hebben gezet. En dat we ondanks onze verschillen, op inhoud met elkaar blijven debatteren en besluiten nemen. Om in CDA termen te blijven; dat is fatsoenlijk en zoals het hoort. En wij kunnen dit allemaal niet doen zonder de hulp van de griffie én (ik ga ze nu bewust even bij naam noemen) Peter, Rob en Stefan. Hartelijk dank voor jullie altijd fijne ondersteuning. Deze beschouwingen gaan over de Kadernota, onze politieke plannen voor de toekomst. Hoe krijgen en houden we die betaalbaar? Hoe krijgen en houden we de basis op orde? Hoe sturen we op wat écht nodig is? Want net als vele andere gemeenten staan we er financieel niet goed voor. De meicirculaire laat zien dat met name 2025 al een zwaar financieel jaar gaat worden. Wat het CDA betreft moet het geld op de eerste plaats naar onze basisvoorzieningen.

En daar hebben we de afgelopen jaren al flink in geïnvesteerd zoals de bibliotheek, scholen, stoepen en wegen, het Dommelhuis, maar ook naar de mensen die écht zorg nodig hebben of écht financiële ondersteuning. De Milieustraat wordt verhoogd en opgeknapt. Ook de mooie maar erg dure sporthal in Breugel begint steeds meer vorm te krijgen, net als de plannen voor de woningen daar en de buitenomgeving. Breugel begint binnenkort steeds meer te bruisen. Maar er is ook nog veel te doen; we verwachten uiterlijk dit jaar inwoners meer te kunnen vertellen over hoe wij onze visie op het centrum, maar ook meteen daaraan gekoppeld onze mobiliteitsvisie vast gaan leggen voor de toekomst. Twee hele grote en belangrijke dossiers. We zijn volop bezig met het onderwerp duurzaamheid en blij met de plannen van Enexis om snel aan de gang te gaan met onze infrastructuur. Het samenwerkingsproject ‘De Grote Oogst’ om Ekkersrijt zo spoedig mogelijk te verduurzamen en het elektriciteitsnet te vergroten biedt ook mooie kansen. Wat we wel verontrustend vinden, is het feit dat er maar 5 inwoners gebruik hebben gemaakt van de regeling om hun woning af te koppelen van het rioolstelsel. Temeer omdat we de laatste maanden wel hebben gezien wat er op straat gebeurt als het zo enorm hard en lang regent.

We horen graag van het college of men nog van plan is hier meer energie in te gaan steken? En dan hebben we nog het afvaloftewel Blink dossier. We zullen in deze periode ons ook nog moeten gaan buigen over de vraag tegen welke kosten we welke diensten aan willen gaan bieden betreffende het ophalen van afval. Vorig jaar hebben we bij de Kadernota een amendement en bij de begroting een motie ingediend over een zwemvoorziening. Wij zijn ons ervan bewust dat in de voorliggende negatieve cijfers nog niet eens een bedrag is opgenomen hiervoor. Maar we vinden nog steeds dat we voor zo’n

14

belangrijke voorziening in ons dorp een gegrond besluit moeten kunnen nemen en wachten dus vol spanning op meer informatie. Zodat we weten óf, wélke en hoeveel ombuigingen er nog nodig zijn om deze voorziening in stand te houden. Over ombuigingen gesproken; in de kadernota worden 8 ombuigingsvoorstellen gedaan. We begrijpen de intentie hiervan. Toch vinden wij dat het college hier duidelijkere kaders mee moet krijgen. Zonder ze helemaal voor te gaan lezen; maar nummer 3 en 4 lijken tegengesteld en geven in deze bewoordingen wel erg veel ruimte om én eerdere besluitvorming niet ter discussie te stellen, maar tegelijkertijd weer wél te heroverwegen mocht het nodig zijn. Als we deze ruimte bieden dan verwachten wij bij de begrotingsbesprekingen erg veel moties en amendementen. Om die reden willen we nú een amendement indienen en het kader meegeven dat wanneer eerdere besluiten voor een bedrag hoger dan € 100.000 heroverwogen moeten worden er vóórdat dit in de conceptbegroting wordt opgenomen eerst bij de raad getoetst gaat worden of deze kans van slagen heeft. >>> AMENDEMENT <<< We horen graag hoe andere partijen hierover denken of hoe we het amendement aan kunnen passen om de kaders scherper mee te geven.

En bij ombuigingsvoorstellen 5 en 6 over zelfredzaamheid en meebetalen, vinden wij het erg belangrijk dat hier een nuance gesteld wordt dat deze alleen gelden voor inwoners die hiertoe in staat zijn. Om die reden willen we daar ook graag een amendement voor indienen. >>> AMENDEMENT <<< Deze kadernota is niet sluitend. Dat heeft te maken met kostenverhogingen van onder ander de jeugdzorg en WMO. Helaas wil het rijk dit niet zien en ontvangen we te weinig geld om dit op te kunnen vangen. Dat dwingt ons misschien wel tot lastige keuzes. Zijn wij in de toekomst nog wel in staat om alle zorg te bieden die wij op dit moment bieden? Omdat de meeste jeugdzorg regionaal ingekocht wordt, willen we de wethouder dan ook vragen om het gesprek in de regio hierover aan te gaan. Laten we moeilijke keuzes niet uit de weg gaan en onderzoeken wat er nog verplicht en haalbaar is. En wat betreft de WMO denkt het CDA dat hier mogelijkheden liggen om de kosten te beperken. Steeds meer gemeenten maken gebruik van het regresrecht met betrekking tot de gemaakte WMO kosten. Het regresrecht stelt ons in staat om kosten te verhalen op een derde bij wettelijke aansprakelijkheid, in het geval van een ongeval dat tot de beperkingen heeft geleid. Omdat zeker nu elke cent telt, vragen we het college middels een motie om te onderzoeken of onze gemeente dit zonder hoge kosten kan opnemen in haar werkproces.

>>> MOTIE <<< Wanneer we op zoek moeten gaan naar ombuigingsmogelijkheden en de kosten in het sociaal domein zo oplopen zullen we dus vooral ook moeten gaan inzetten op preventie. We weten al dat een zwembad zo’n voorziening is die kan bijdragen aan preventie. Maar wij hebben in ons dorp ook heel erg veel mooie stichtingen en verenigingen die zorgen voor sociale verbinding. En die een rol kunnen spelen in het op tijd signaleren van inwoners met problemen waardoor zorgkosten meer beheersbaar worden. Wat het CDA betreft gaan we daar vol op inzetten en hén niet korten op hun subsidie. Juist nú niet. Het voorstel om € 100.000 te korten op onze subsidies vraagt dus om een duidelijk kader; deze dient heel zorgvuldig gedaan te worden! Wij stellen voor dat het college eerst gaat kijken of dit bedrag te verhalen is bij een professionele organisatie zoals de LEV groep. Onze kostenverhogingen hebben ook te maken met de kosten voor het onderhoud van de openbare ruimte en gebouwen tezamen voor maar liefst € 900.000. En we begrijpen dat er ook een positieve

15

kant aan deze stijging zit; de gemeentelijke vastgoedportefeuille is immers de afgelopen jaren flink gegroeid en gewijzigd. Vorig jaar werd door de accountant al gewezen op deze onderhoudskosten, maar dit enorme bedrag hadden wíj ́ in ieder geval niet zien aankomen. We willen van het college graag weten of we daar niet al eerder op hadden kunnen anticiperen? Voor het onderhoud van de openbare ruimte wordt geschreven dat “keuzes en de focus ligt op veiligheid en het in stand houden van de kapitaalgoederen die we beheren”. Misschien begrijpelijk voor ons maar niet voor onze inwoners. Het CDA vindt het belangrijk dat we hen hier goed over informeren, want inwoners kijken alleen naar buiten en geven een oordeel over dat wat men ziet. Niet wetende welke financiële keuzes hier achterliggen. We horen graag van het college hoe men van plan is hierover te gaan en vooral ook te blíj ́ven communiceren in de toekomst. Verder vinden wij het belangrijk dat er nu vooral gekeken wordt naar de koppelkansen van het onderhoud van wegen en riolering. Want vooral dáár is financieel voordeel te behalen. In het jaarverslag van de accountant bij de jaarstukken 2023 wordt ingegaan op onze grondexploitaties. We hebben het afgelopen jaar flink geïnvesteerd in strategische aankopen.

Gezien de enorme spanning op de woningbouwmarkt vinden we dat verstandig, maar daarmee is het risicoprofiel van het grondbedrijf toegenomen. Het CDA maakt zich zorgen over de voortgang van de ontwikkeling op deze gronden en het feit dat we hier geen visie op hebben vastgesteld. Juist nu we zo zitten te springen om woningen. Daarom doen we middels een motie een oproep om snel met deze raad in gesprek te gaan hierover. >>> MOTIE <<< Om enerzijds ons grondbeleid tegen het licht te houden, maar ook te praten over hoe we zo spoedig mogelijk de reeds aangekochte strategische gronden ter waarde van € 8,2 mln. in kunnen gaan zetten. Voorzitter, we willen afsluiten met het voor het CDA belangrijke onderwerp: de dienstverlening naar onze inwoners. We hebben het de laatste tijd bij diverse dossiers ook weer gemerkt; daar is echt werk aan de winkel. De maatschappij is veranderd; inwoners hebben informatiebehoefte. Met alle techniek van tegenwoordig krijgen zij dat overal en verwachten ze dit ook van onze gemeente. Inwoners die iets aangevraagd of ingebracht hebben, willen tussentijds op de hoogte gehouden worden en niet pas na anderhalf jaar verrast worden met iets wat een week later op de agenda staat. Dat moet en kan echt beter.

En wij zijn ervan overtuigd dat een goede communicatie aan de voorkant ook tijdswinst gaat opleveren voor onze ambtenaren en zij minder vragen zullen gaan krijgen aan de achterkant. Het mes snijdt hier dus aan twee kanten. Deze kadernota gaat over plannen en geld, maar investeren in de dienstverlening naar onze inwoners gaat vooral over gedrag en cultuurverandering. En dát kost geen geld voorzitter. Daar kunnen we vandaag mee beginnen. We sluiten dan ook graag af met de wijze woorden van Albert Einstein “Te midden van de moeilijkheid ligt de mogelijkheid”

16

ALGEMENE BESCHOUWINGEN

fractie DorpsVISIE

Voorzitter, Wij willen als eerste het college en zijn ambtenaren danken voor het werk dat is verzet en voor de beantwoording van de vele vragen die afgelopen maandag tijdens het technische vragenuurtje voorlagen. Samen ons dorp zijn! De slogan welke DorpsVisie al jaren voert en een slogan welke alleen maar noodzakelijker gaat worden. Voor ons ligt immers een kadernota welke niet sluitend is! Wij zijn hier gewend een gezond financieel beleid te voeren. Temeer ook om voor de nabije toekomst te zorgen dat wij een zelfstandige gemeente kunnen blijven en één waar wij hoogwaardige voorzieningen hebben. Het is dus nodig in de aanloop naar de begroting om vanavond een duidelijke opdracht te formuleren voor het college waarmee zij aan de slag kan gaan, teneinde ons in het najaar een sluitende meerjarenbegroting aan te kunnen bieden. Met name de kosten van de Jeugdzorg, de Wet Maatschappelijke Ondersteuning en ook het onderhoud van onze openbare ruimte en gebouwen drukken zwaar op onze begroting. Met name de Jeugdzorg en de WMO zijn kosten welke wij als wettelijke taak hebben uit te voeren en waar wij geld van het rijk voor ontvangen. Echter de uitkering die wij hiervoor krijgen blijft al jaren ver achter! De tijd dat de gemeente dit gat konden vullen door een greep te doen uit andere middelen is wat DorpsVisie betreft voorbij. Dit betekent dus: • óf meer knaken voor deze taken.

• óf we moeten het niveau wat wij gewend waren gaan afschalen. Dit signaal moeten wij gezamenlijk als gemeenten in Nederland blijven verkondigen aan het rijk in de hoop dat men ook daar tot dit inzicht komt! Men speelt landelijk mooi weer en laat de lokale lagere overheden de kastanjes uit het vuur halen! Voorzitter, Ik ga het vanavond dus niet hebben over additionele wensen. Hier is immers helemaal geen ruimte voor. Uitvoering geven aan het collegeprogramma blijft wat DorpsVisie betreft de opdracht. We ontkomen er niet aan om maatregelen te treffen of ombuigingen voor lief te nemen. Echter er zit hier wel een grens aan wat onze fractie betreft. Ik zal hier later op terugkomen. Wij zien dat het college ervoor gekozen heeft een kadernota op hoofdlijnen te presenteren. Wij kiezen er dan ook bewust voor om in onze beschouwingen enkel onze Visie mee te geven teneinde een sluitende meerjarenbegroting te kunnen presenteren. In het najaar bij de begroting gaan wij kijken wat dit opgeleverd heeft. U geeft aan bij de ombuigmogelijkheden 8 uitgangspunten te willen hanteren om zo te kunnen besparen dan wel te onderzoeken wat anders zou kunnen. Dit alles om uiteindelijk te zorgen dat het minder geld kost. Wij kunnen ons daar een heel eind in vinden mits wij deze het zelfde interpreteren als het college,

17

graag horen wij hoe zij deze leest waarbij wij opmerken dat uitgangspunt 3 en 4 strijdig zouden kunnen zijn aan elkaar. DorpsVisie zal u aanvullend aan deze uitgangspunten enkele randvoorwaarden meegeven; Voor DorpsVisie zijn de verenigingen, vrijwilliger- en maatschappelijke organisaties de hoeksteen van onze samenleving. Zij hebben een hele belangrijke functie die bijdraagt aan preventie, vroeg signalering en kan verder oplopende kosten voor de zorg voorkomen. Dat geldt ook voor onze maatschappelijke voorzieningen, zoals de buurthuizen, sportfaciliteiten enz. Bezuinigen op de subsidies aan verenigingen en voorzieningen levert wellicht eenmalig geld op echter op de langere termijn gaat dit ons nog meer geld kosten. Onze boodschap is dus: niet doen! Het college stelt voor al op voorhand al een OZB verhoging van zo’n 8% excl. inflatie voor te stellen, welke zo’n 400.000 euro opbrengt, voor DorpsVisie is dit de knop waar we als laatste aan draaien, wij gaan het eerst zoeken in ombuigmogelijkheden of maatregelen. Iets wat niet in de kadernota staat en waar wij nog op wachten zijn de uitkomsten naar de mogelijkheid van het in stand houden van een zwembadfunctie voor en in ons dorp. Deze discussie bewaar ik tot wanneer die uitkomsten er liggen. Dus bij de behandeling van de begroting komt DorpsVisie hier op terug.

Voorzitter, ik hoor u denken, waar ziet DorpsVisie dan wel de ruimte? Allereerst vind DorpsVisie dat het uitgangspunt een sluitende meerjarenbegroting 2025-2028 moet zijn, tegelijk betekend dat voor ons niet dat daarmee dus ook 2025 sluitend moet zijn! Wij zouden het college willen vragen te kijken wat het ons oplevert wanneer de gemeente haar ambities met betrekking tot onze duurzaamheidsdoelstellingen en klimaatdoelstellingen uit zou spreiden. Vraag: Wat levert het op wanneer we deze enkele jaren zouden doorschuiven van 2025 naar 2030 bijvoorbeeld? Wij hopen door efficiënter en duurzamer met ons groenbeleid om te gaan dat hier naast winst voor de natuur ook winst voor de portemonnee is te behalen. De fractie van DorpsVisie komt hiervoor met een motie te weten de motie Maaibeleid. >>> MOTIE <<< Een andere perspectief is om inwoners de mogelijkheid te bieden om aan de openbare weg hun eigen opgewekte energie in hun auto te laden. Met kabelgoten bijvoorbeeld kunnen wij de inwoner, die duurzaam bezig is, meteen een extra voordeel geven. Ook hier komen we met een (eerder ingetrokken) Motie Kabelgoten.

>>> MOTIE <<< Dan de vraag: “Ziet het college wellicht een mogelijkheid de achterstand IHP (integraal huisvestigingsplan) vertraagd uit te voeren?” De opbrengsten uit uitgifte van gronden is nihil echter er bestaat wellicht een mogelijkheid om gemeentelijke gronden efficiënter of doelmatiger in te zetten. Een strategische sessie om te komen tot een visie met betrekking tot ons grondbeleid en onze grondpositie kan hier wellicht uitkomst bieden. Dat levert weliswaar geen structureel geld op maar deze injectie kan ons misschien wel helpen. Niet in de laatste plaats in de ontwikkeling van de benodigde woningen. DorpsVisie ziet mogelijkheden een win-win situatie te bereiken tussen enerzijds het faciliteren van functies of voorzieningen, het creëren van woningbouwlocaties en investeren in natuurontwikkeling en tegelijk de financiën gezonder te maken. Wij gaan hier graag met de collega’s en het college over in gesprek. Ook vragen wij ons af of het regionaal optrekken met elkaar of naar een regioniveau oppakken van de WMO of het Sociale Domein niet voor een efficiëntie slag kan zorgen. Immers een extra gezin met een paar kinderen met zware jeugdzorg kost de gemeente 200.000 euro zonder dat hier een extra bijdrage vanuit de rijksoverheid is.

Vraag: Wanneer wij dit regionaal zouden organiseren of afstemmen kan dit dan niet voordeliger? Nu lopen we immers de kans als gemeente tegen elkaar uitgespeeld te worden over de vraag: “wie

18

geeft de meeste begeleiding of huisvestigingsmogelijkheden”. Om dit kracht bij te zetten hebben we een Motie Regionaal Sociaal Beleid die we inbrengen en daarnaast de vraag aan het college wat de status is van de eerder aangenomen Motie bij de vorige Kadernota ‘Slagvaardig in het Sociaal Domein’? >>> MOTIE <<< Wat DorpsVisie betreft kijken we ook kritisch naar de bovenwettelijke taken binnen het Sociale Domein, voor wat betreft doelmatigheid van de uitgaven. Zoals bijvoorbeeld een sociaal bemiddelaar, activiteiten door de LEV-groep, enz. Wij horen graag hoe het college hier naar kijkt? Voorzitter, het is vanavond geen goed nieuwsshow, het eerlijke verhaal is dat de inwoners met zijn allen meer moeten gaan betalen voor wat zij krijgen of zelf, dan wel samen, moeten gaan doen. Echter wat onze inwoners krijgen, aan voorzieningen bijvoorbeeld, is dan ook van een zeer hoog niveau, misschien wel boven het niveau van wat passend is bij een gemeente van ongeveer 18.000 inwoners, de huidige omvang van Son en Breugel. DorpsVisie vindt dit echter wel iets waar we trots op mogen zijn en wat we zeker moeten behouden. Laten we er samen de schouders onder zetten door met onze inwoners het gesprek hierover aan gaan en te kijken naar een win – win situatie, alleen zo kunnen we dit alles voor ons mooie dorp behouden.

19

ALGEMENE BESCHOUWINGEN

fractie PvdA-GroenLinks

Onze gemeente loopt financieel tegen haar grenzen aan. Dat is vooral te wijten aan de rijksoverheid. Zij geeft ons wel taken maar niet de bijbehorende middelen. Bovendien wijzigt zij voortdurend financiële kaders. Daar komt nu onzekerheid bij door het rammelende akkoord van de nieuwe Haagse coalitie. Verder zijn wij ons zélf onvoldoende bewust geweest van de eigen financiële kwetsbaarheid. Hoe dan ook, de financiële huishouding van onze gemeente blijft lastig voorspelbaar en beperkt beïnvloedbaar door ons zelf. Dat betekent waar mogelijk de tering naar de nering zetten en de uitvoering van plannen beter beheersen. Het college geeft daarvoor in de Kadernota slechts een eerste voorzet. De Kadernota toont voor 2025 een tekort van 9,5 ton waarvan ruim 5 structureel. Door de meicirculaire loopt het tekort verder op naar € 1,3 miljoen. Het college ambieert een structureel sluitende meerjarenbegroting 2025-2028. Het zegt er niet bij hoe dat bereikt moet worden. Voor nieuwe plannen wil het geen geld vrij maken. Verder wil het bezien wat we kunnen laten en wat we goedkoper kunnen doen. Daarvoor heeft het uitgangspunten geformuleerd. Die bieden echter onvoldoende houvast om in gesprek met de raad tot keuzes te komen. Wij hadden dit gesprek graag nú met elkaar aangegaan aan de hand van concrete ombuigingsvoorstellen van het college.

Bij gebrek daaraan kunnen wij in dit debat nauwelijks tot een richtinggevend kader komen voor de meerjarenbegroting 2025-2028. De echte discussie volgt later. Wij beperken ons nu verder tot kanttekeningen bij de voorstellen die het college in de Kadernota wél doet. We lopen ze puntsgewijs langs. • Wij vragen het college duidelijk te maken wat het bedoelt met 'nieuwe plannen'. Pas daarna kunnen wij beoordelen hoe verstandig of risicovol het is daarvoor generiek geen geld meer uit te trekken. •

Op de subsidies aan verenigingen en professionele organisaties kan meer worden bezuinigd dan € 100.000. Bovendien wensen wij aanscherping van subsidievoorwaarden en hogere eisen aan aanvragen vóóraf en verantwoordingen áchteraf. Ook bij kleinere subsidies vinden wij steekproefsgewijze controles op rechtmatige besteding noodzakelijk.

•

Het is lastig in te stemmen met € 100.000 extra ter dekking van stijgende WMO-kosten zolang onduidelijk is wat daardoor op andere terreinen niet meer kan. Bovendien willen we weten of hier besparingen mogelijk zijn, bijvoorbeeld door verhaal van kosten op basis van aansprakelijkheid.

•

Met 1 miljoen euro extra vanwege stijgende jeugdzorgkosten kunnen wij niet zonder meer instemmen. We willen eerst weten ten koste van welke andere zaken dit gaat. De VNG adviseert niet te bezuinigen op andere beleidsterreinen ten gunste van niet beïnvloedbare jeugdzorgkosten. Toch is dát wat het college voorstelt. Wij horen graag een verklaring hiervoor. Bovendien willen we weten waarom het college hier geen besparingen overweegt.

20

•

Wij ondersteunen het college in zijn streven gericht in te zetten op het stimuleren van een zorgzame en ondersteunende samenleving. Voorkomen is beter dan genezen. Het kan een groeiend beroep op dure professionele ondersteuning in jeugd- en ouderenzorg afremmen.

•

Met vijf ton extra voor onderhoud van de openbare ruimte kunnen wij pas instemmen als het college aangeeft ten koste waarvan dit gaat. Wij gaan bovendien alleen akkoord als tenminste twee van die vijf ton ten goede komen aan het groenbeheer. We dienen ter zake een amendement 'Ophoging budget voor groenbeheer' in. >>> AMENDEMENT <<< Wij willen namelijk dat het groenbeheer beter wordt gefocust op aanpassing aan klimaatverandering en op versterking van de biodiversiteit. Dat kan niet tegen gelijke of lagere kosten. Ook mag dat niet afhankelijk worden gesteld van externe subsidies. Er is nú al sprake van niet te herstellen schade, onder andere door het voor de biodiversiteit desastreuze maai- en snoeibeleid door externe aannemers. Via een motie vragen wij dan ook over te schakelen op ecologisch verantwoord groenbeheer. >>> MOTIE <<<

•

Aansluitend pleiten wij ervoor het groenbeheer los te maken van het grijsbeheer en te verbinden met het natuurbeheer. Ecologisch groen- en natuurbeheer kunnen elkaar dan beter versterken en zo samen bijdragen aan broodnodig herstel van biodiversiteit en aanpassing aan nieuwe klimaatomstandigheden. Om dit te bereiken dienen we een motie 'Beheerplannen Groen en Grijs splitsen' in. >>> MOTIE <<<

•

Het college wil buurtbewoners ruimte bieden om zelf aan de slag te gaan met het omvormen van beplanting en het beheren van groen. Wij kunnen daarmee instemmen als daaraan vooraf strikte voorwaarden worden gesteld. Ook is adequate controle op naleving nodig. Wij zijn er op voorhand niet gerust op. Het college is immers niet opgetreden tegen illegaal in gebruik nemen van een stuk struweelrand langs het pad tussen de Dommelpassage en de Apollolaan. Sterker nog, het college legaliseerde dat daar zelfs door in strijd met het bestemmingsplan inzake reststroken een stuk grond te verkopen aan de eigenaar van een aangrenzend perceel. Verder lijkt het erop dat het college illegale en schadelijke ingrepen in het struweel door omwonenden via overdracht van beheer aan het legaliseren is. Via een motie 'Aanpassing reststrokenbeleid' vragen we het college dan ook bij overdracht van beheer of eigendom van reststroken voortaan natuurbelangen voorop te zetten. >>> MOTIE <<<

•

In de sobere en doelmatige aanpak die het college voor ogen heeft voor het onderhoud van het gemeentelijke vastgoed kunnen wij ons vinden. Wij zouden wel graag zien dat het college verduurzaming als integraal onderdeel blijft zien van die aanpak.

•

De keuze voor beheersbaar maken van onderhoudstaken via meerjarige onderhouds- en beheerplannen ondersteunen wij, maar dan moeten die plannen wel tot stand komen en niet voortdurend worden uitgesteld.

•

Wij zijn blij dat het college werk maakt van de mogelijkheid om bij de ontwikkeling van bouwplannen door derden een deel van de gemeentelijke investeringen in publieke infrastructuur selectief op ontwikkelaars te verhalen. Dat verlicht de financiële zorgen.

•

Het voorstel om de OZB te verhogen steunen wij. Onze inwoners hebben jarenlang minder OZBbelasting betaald dan het landelijk gemiddelde. De OZB zal de komende tijd door bijna alle gemeenten verhoogd worden. Dus is een inhaalslag hier op zijn plaats. Wij pleiten er daarom voor het voorgestelde bedrag te verhogen naar € 600.000. Daarmee blijven we dan nog rond het nieuwe landelijk gemiddelde.

Tot slot nog aandacht voor enkele zaken die ons na aan het hart liggen.

21

•

Bij bezuinigingsmaatregelen behoren de sterkste schouders de zwaarste lasten te dragen en is het zaak negatieve gevolgen van bezuinigingen voor de meest kwetsbare inwoners maximaal te voorkomen. Op armoedebeleid mag niet worden bezuinigd.

•

Wij pleiten met klem voor het ontwikkelen van een samenhangende visie op de gevolgen van de regionale schaalsprong voor de brede welvaart in onze gemeente. Het wordt een enorme opgave die effecten proactief op te vangen en zo die brede welvaart te waarborgen. Dat kan alleen als wij ook een aandeel krijgen in de extra middelen van het rijk hiervoor.

•

Wat jeugd en jongeren betreft vragen wij ons af waar de diepere oorzaken van het steeds grotere beroep op jeugdzorg liggen en hoe die oorzaken het beste kunnen worden aangepakt. Om een brede maatschappelijke discussie over deze vraag in de eigen dorpsgemeenschap te stimuleren organiseren wij in april 2025 een Politiek Café over dit onderwerp onder het motto 'perspectief voor jongeren'.

•

Voorlopig is er geen geld om het hele centrum van Son op de schop te nemen. Onze prioriteiten zijn: dwingende alternatieven bieden voor het doorgaand verkeer, snel realiseren van een veilige fietsverbinding van noord naar zuid door ons dorp en verkeerslichten plaatsen op de kruising Wilhelminalaan-Nieuwstraat. De geplande herinrichting van het hart van Breugel moet wat ons betreft zo snel mogelijk worden gerealiseerd.

•

Burgerparticipatie is bedoeld om gericht informatie op te halen die voor het ontwikkelen van beleid van belang is. Dat kan het beste via representatieve 'burgerberaden'. Burgerparticipatie is niet bedoeld om via allerlei open sessies ruim baan te geven aan het spuien van ontevredenheid en het opkomen voor persoonlijk eigen belang zonder respect voor het algemeen belang. Laten we hier dan ook geen tijd en geld meer aan verspillen.

•

In het huidige tijdsgewricht wordt door sommigen vergeten dat ook asielzoekers, statushouders en arbeidsmigranten mensen zijn die recht hebben op een menswaardig bestaan. Wij vertrouwen erop dat er binnen onze warme dorpsgemeenschap brede steun is om hen dat menswaardige bestaan, passend bij de schaal van onze gemeente, te bieden. Wij steunen de inzet van het college op dit terrein van harte.

•

Tot slot: Investeren in klimaatbestendigheid, waterrobuustheid, verduurzaming en milieu- en natuurherstel mag geen restpost zijn maar moet prioriteit houden. Dat zijn we verplicht aan zowel huidige als toekomstige generaties inwoners.

22