Document · PDF

3. 2023 Accountantsverslag Gemeente Son en Breugel getekend

Gemeenteraad 3 juli 2024, gemeente Son en BreugelBij agendapunt: Jaarstukken 20236.122 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Accountantsverslag Gemeente Son en Breugel

14 juni 2024 Eindhoven

Aanbiedingsbrief Gemeente Son en Breugel t.a.v. Gemeenteraad Raadhuisplein 1 5691 AL Son en Breugel Eindhoven, 14 juni 2024 Betreft: Accountantsverslag boekjaar 2023 Geachte leden van de raad, Hierbij bieden wij u het accountantsverslag aan naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening 2023 van de Gemeente Son en Breugel. Onze opdracht is het controleren van de jaarrekening op het aspect getrouwheid. Vanaf 2023 is het college voor het eerst verantwoordelijk voor het opstellen van de rechtmatigheidsverantwoording. Wij hebben deze verantwoording betrokken in onze controle, maar geven zelf geen expliciet oordeel meer over de rechtmatigheid. In het kader van onze opdracht hebben wij in oktober 2023 een interim controle uitgevoerd. De bevindingen hieruit zijn reeds in een separate management letter gerapporteerd. Aansluitend hebben wij in april en mei 2024 de jaareindecontrole uitgevoerd. De jaareindecontrole is gericht op het vormen van een oordeel over de jaarrekening in overeenstemming met de Nederlandse regels voor financiële verslaggeving. © 2024 Crowe Foederer Audit & Assurance B.V.

Terugkijkend naar het jaarrekeningproces is dit wederom soepeler verlopen dan vorig jaar. De samenwerking met de gemeente en Dienst Dommelvallei wordt daarbij als plezierig ervaren. Desondanks constateren wij dat de interne beheersing rondom de besteding en verantwoording van de specifieke uitkeringen (via de zogenoemde SiSa bijlage) tekortschiet. Dit heeft tot vertraging in het proces geleid. Dit accountantsverslag bevat de belangrijkste bevindingen naar aanleiding van de jaareindecontrole. Waar mogelijk doen wij aanbevelingen gericht op verdere verbetering. Deze aspecten doen geen afbreuk aan ons oordeel omtrent de getrouwheid van de jaarrekening 2023.

Wij hebben dit verslag in concept besproken met de controller, gemeentesecretaris en wethouder financiën. Tevens wordt dit verslag toegelicht aan de leden van de auditcommissie op 12 juni 2024. Na deze bespreking zal het verslag definitief worden aangeboden aan de gemeenteraad. Wij vertrouwen erop u middels onze rapportage voldoende geïnformeerd te hebben. Tot het geven van een nadere toelichting zijn wij uiteraard gaarne bereid. Met vriendelijke groet, namens ons hele team, ValidSigned by T.M.M. lierop RA MSc on 14-06-2024

ValidSigned by F.J.A. Verkooijen RA on 14-06-2024

T.M.M. van Lierop RA MSc Extern accountant

F.J.A. Verkooijen RA Manager audit 2

Inhoudsopgave 1. Samenvatting

2. Ons oordeel

3. Bevindingen jaarrekening 2023 1. Rechtmatigheid 2. Grondexploitaties 3. Voorzieningen groot onderhoud 4. Jeugdhulp en WMO 5. Speerpunten van de raad 6. Overige bevindingen

10 12 14 16 17 18

4. Overige aspecten

5. Bijlages 1. Tabel fouten en onzekerheden SiSa 2. Tabel fouten en onzekerheden TOZO

1. Samenvatting - oordeel Ons oordeel Onderwerp

Goedkeurend

Afkeurend

Anders

Toelichting

De jaarrekening 2023 geeft een getrouw beeld van de grootte en samenstelling van zowel de baten en lasten over 2023 als van de activa en passiva per 31 december 2023 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV).

Wel bevindingen

Anders

Toelichting

Wij hebben vastgesteld dat de rechtmatigheidsverantwoording zoals opgenomen in de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de financiële rechtmatigheid en is opgesteld in overeenstemming met de Kadernota rechtmatigheid en de met de raad gemaakte afspraken. Door het college zijn de financiële onrechtmatigheden gemeld en is, binnen de daarvoor gestelde grenzen, rechtmatig gehandeld.

Wij hebben vastgesteld dat de WNT-verantwoording zoals opgenomen in de jaarrekening voldoet aan de daaraan te stellen eisen.

Wij hebben de SiSa-bijlage zoals opgenomen in de jaarrekening gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2023. Op grond hiervan melden wij dat geen fouten en/of onzekerheden zijn geconstateerd boven de voor de SiSa geldende rapporteringstoleranties.

Getrouw beeld

Onderwerp

Geen bevindingen

Rechtmatigheidsverantwoording

WNT verantwoording

SiSa-bijlage

1. Samenvatting - financiële analyse Financiële analyse 2023 Saldo baten en lasten voor mutatie reserves in k€

De primaire begroting na reserves van de gemeente Son en Breugel bedroeg € 415.000 negatief.

€ 3.000 € 1.500 €0 -€ 1.500 -€ 3.000 -€ 4.500 -€ 6.000

Gedurende het jaar werden per saldo meer lasten verwacht, waardoor het begrote saldo van baten en lasten na wijziging uitkwam op € 2,9 mln negatief. Een belangrijk onderdeel hiervan betrof een negatieve bijstelling van de jeugden WMO lasten. Omdat ook extra onttrekkingen uit reserves werden begroot, was de gewijzigde begroting na reserves uiteindelijk sluitend.

-1.508

-2.986

-788

Het gerealiseerde saldo van baten en lasten bedraagt -/- € 788.000. Het eigen vermogen van de gemeente neemt af met dit bedrag. In de realisatie zijn per saldo € 2,2 mln minder lasten gerealiseerd dan begroot na wijziging. Primaire begroting Begroting na wijziging Realisatie

Resultaat na mutatie reserves in k€ € 3.000 € 1.500

2.216

€0 -€ 1.500

De werkelijke mutaties in reserves komen overeen met de begroting, waardoor ook het gerealiseerde resultaat na mutatie reserves € 2,2 mln positief bedraagt. De belangrijkste afwijkingen betreffen: • Extra resultaat op opvang Oekraïense vluchtelingen + € 1.100.000 (programma 2 Sociale leefomgeving) • Hogere algemene uitkering + € 570.000 (programma 1 In- en externe dienstverlening) • Hoger resultaat op grondbedrijf + € 650.000 (programma 4 economische ontwikkeling) • Diverse (per saldo) voordelen + € 390.000 (diverse programma’s) • Hogere jeugdhulp lasten -/- € 510.000 (programma 2 Sociale Leefomgeving)

-415

In de jaarrekening zijn bovenstaande afwijkingen vooral geclassificeerd als incidenteel. Met de structurele resultaten en afwijkingen) houdt de gemeente rekening in de (meerjaren)begroting. Wij vinden dat de gemeente – gezien bovenstaande uitleg – tussentijds goed zicht heeft op de financiële ontwikkeling. Wij merken daarbij op dat een deel van de voordelen, met name het resultaat op de opvang Oekraïense vluchtelingen, reeds eerder voorzienbaar was. Voor de komende jaren worden op dit moment tekorten voorzien, onder andere vanwege de ontwikkelingen op jeugdhulp. Hierdoor is strak sturen op het begrotingssaldo van belang en zijn mogelijk ombuigingen nodig. Wij merken aanvullend op dat er op dit moment nog onzekerheid is rondom de hoogte van de algemene uitkering. 5

1. Samenvatting – financiële analyse Financiële analyse 2023 Eigen vermogen in € mln € 50,0 38,6

39,7

€ 40,0

Opbouw eigen vermogen in € mln

Externe financiering in € mln

€40

€ 20

2,9

36,7

37,5

€30

€ 30,0

12,5

2,2 10,7

€20

Algemene reserve

€10

Bestemmingsre serve

€ 20,0 € 10,0 €-

€2020

2021

2022

2023

Resultaat

22,0

2022

23,8

2023

€ 15

0,1

Solvabiliteit in % van balanstotaal 80,0%

10,0 Vlottend

60,0%

€ 10

Vast

16,0

20,0%

€0

0,0%

2023

48,6%

40,0%

14,4

€5

2022

71,4% 71,9%57,3%

36,5% 37,5% 38,9% 38,9% Gemiddelde in NL Son en Breugel

2020

2021

2022

2023

Het eigen vermogen van de gemeente neemt af met € 0,8 mln. Het eigen vermogen bestaat voor € 23,8 mln uit bestemmingsreserves en voor € 10,7 mln uit algemene reserves (voor resultaatbestemming). De algemene reserves van de gemeente dalen in 2023, waardoor minder buffer overblijft voor tekorten en risico’s. Wij hebben vastgesteld dat de dotaties en onttrekkingen volgen uit besluitvorming. In 2023 is voor € 2 mln een nieuwe reserve vluchtelingen gevormd. De solvabiliteit van de gemeente neemt af en bedraagt 48,6% eind 2023. Dit hangt samen met het investeringsniveau van de gemeente (vooral € 3,6 mln grondaankopen, € 2,3 mln de Bongerd, € 4,2 mln school BuitensteBinnen). De toename van de vaste activa is hierdoor circa € 10 mln. Voor de financiering hiervan is in 2023 een kortlopende lening aangegaan van € 10 mln. De verwachting is dat in komende jaren extra financiering nodig is. Gezien de huidige renteontwikkeling is het strak monitoren van de liquiditeitsbehoefte belangrijk. Het weerstandsvermogen van de gemeente daalt en bedraagt eind 2023 € 9,5 mln. Dit is voldoende om de risico’s (€ 1,6 mln) te kunnen dekken. Wij merken hierbij op dat het risicoprofiel van de gemeente - vooral op grondbeleid, onderhoud en projecten - toeneemt, maar dat hiervoor geen risico's zijn gekwantificeerd. Wij adviseren om de weerstandanalyse te updaten.

2. Ons oordeel Onderwerp

Toelichting

Gehanteerde goedkeurings- en rapporteringstolerantie

Wij hebben de jaarrekeningcontrole 2023 uitgevoerd met inachtneming van onderstaande toleranties. Indien de geconstateerde fouten en onzekerheden het bedrag van de goedkeuringstolerantie niet overschrijden kan in beginsel een goedkeurende controleverklaring worden afgegeven.

Controleverschillen

Grondslag

Omvang

Tolerantie

Fouten

1% van de gerealiseerde lasten inclusief dotatie reserves

€ 54.827.000

€

Onzekerheden

3% van de gerealiseerde lasten inclusief dotatie reserves

€ 54.827.000

€ 1.645.000

Rapporteringstolerantie

€ 50.000

In de jaarrekening 2023 resteren onderstaande ongecorrigeerde controleverschillen en onzekerheden met betrekking tot de getrouwheid. Omdat het totaal aan controleverschillen onder de toleranties blijft, heeft dit geen effect op ons oordeel.

Omschrijving

Omvang fout

Richting

Omvang onzekerheid

Verwijzing

Vaststelling levering zorg

€ 512.000

3.4

€ 512.000

Totaal getrouwheidsoordeel

548.000

2. Ons oordeel Onderwerp

Toelichting

Jaarverslag verenigbaar

Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag overeenkomstig het BBV is opgesteld en, voor zover wij dat kunnen beoordelen, verenigbaar is met de jaarrekening. De programmaverantwoording hebben wij marginaal getoetst, wat zoveel betekent als het signaleren van mogelijke tegenstrijdigheden. De accountantscontrole omvat derhalve geen oordeel over de inhoudelijke juistheid en/of volledigheid van de informatieverstrekking opgenomen in de programmaverantwoording. De gemeente heeft in 2023 een verbeterslag doorgevoerd in de leesbaarheid van het jaarverslag, met name ten aanzien van de toelichting op de resultaten en een focus op de belangrijkste afwijkingen. Wij vinden dit een goede ontwikkeling. Om het inzicht in uw financiële prestaties via het jaarverslag nog verder te vergroten adviseren wij de volgende zaken in overweging te nemen: • Afwijkingen die met elkaar samenhangen zoveel mogelijk binnen eenzelfde programma te houden; • Een doorkijk op te nemen van het (structurele) resultaat naar de toekomst gebaseerd op de verschillen uit de jaarrekening.

Schattingen

De opstelling van de jaarrekening vereist dat het college oordelen vormt en schattingen en veronderstellingen maakt die van invloed zijn op de toepassing van grondslagen en de gerapporteerde waarde van activa en verplichtingen en van de baten en lasten. De daadwerkelijke uitkomsten kunnen afwijken van deze schattingen. De schattingen en onderliggende veronderstellingen zijn in het kader van onze controleopdracht op aanvaardbaarheid beoordeeld. Hierbij hebben wij geen belangrijke tekortkomingen geconstateerd. In uw jaarrekening zijn de volgende belangrijke schattingen verwerkt: • De waardering van de grondexploitaties en overige grondposities (zie bevinding 3.2); • De waardering van de pensioenvoorzieningen voor (oud)wethouders; • De waardering van de voorzieningen groot onderhoud (zie bevinding 3.3); • De inbaarheid van uitstaande geldleningen, in bijzonder inzake De Wolfswinkel. Op de lening van € 530.000 is een voorziening van € 270.000 in mindering gebracht. De verwachting is dat dit in werkelijkheid nog kan meevallen, maar hier is uit voorzichtigheid nog geen rekening mee gehouden. In 2024 ontstaat hierover meer duidelijkheid. • De inbaarheid van debiteuren en de getroffen voorziening voor dubieuze debiteurenposities.

2. Ons oordeel Onderwerp

Toelichting

Verbonden partijen

In uw jaarrekening zijn diverse bijdragen aan verbonden partijen verwerkt. De (op basis van de financiële impact en risicoprofiel) belangrijkste verbonden partijen betreffen: • GR Dienst Dommelvallei: bijdrage € 5,7 mln; • GR Blink: bijdrage € 1,6 mln. Bovengenoemde bedragen zijn verwerkt op basis van de (concept) jaarcijfers 2023 zoals opgeleverd door de verbonden partij. Wij stemmen in met de huidige verwerking in de jaarrekening. In dit verband wijzen wij u op het volgende: • GR Dienst Dommelvallei houdt geen eigen weerstandvermogen aan. Hierdoor komen verliezen en toekomstige tekorten voor rekening van de gemeente. Binnen de weerstandsparagraaf is hiervoor overigens een bedrag gereserveerd. • Bij GR Blink wordt - in navolging van het strategisch traject uit 2023 en de aanstaande uittreding door de private partij - een nieuwe organisatie ingericht. Ook GR Blink houdt geen eigen vermogen aan ter afdekking van tekorten en risico’s. De financiële consequenties van dit lopende traject landen – voor uw aandeel – in de begroting van komende jaren.

Interne beheersing

Op basis van onze werkzaamheden hebben wij geen significante tekortkomingen in de interne beheersing geconstateerd. In onze management letter hebben wij enkele aandachtspunten opgenomen voor de verdere verbetering van processen die met name toezien op de invulling van de verbijzonderde interne controle functie, de fiscale beheersing en het sociaal domein. Deze punten hebben ook nadrukkelijk de aandacht gehad en hierop zijn resultaten geboekt. Wij vragen wel aandacht voor de volgende zaken: • besteding en verantwoording van de specifieke uitkeringen (via de zogenoemde SiSa bijlage); • uitvoeren van VIC-werkzaamheden om de geleverde prestaties bij inkopen aan te tonen; • beheersing van de uitgaande subsidies, met name of alle subsidies over oude jaren zijn vastgesteld. Hierbij is de rolverdeling tussen uw gemeente (primair verantwoordelijk) en Dienst Dommelvallei (interne controle) belangrijk.

SiSa-Bijlage

De SiSa-bijlage en bijbehorende stukken dienen door uw organisatie voor 15 juli a.s. elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. De verplichten tabellen voor fouten en onzekerheden die aangeleverd moeten worden bij het CBS zijn opgenomen achter in het verslag.

3.1 Rechtmatigheid Rechtmatigheid Algemeen

Onze rol

Onze verklaring

De rechtmatigheidsverantwoording is voor het eerst toegevoegd aan de jaarrekening 2023. Hiermee legt het college expliciet verantwoording af over drie aspecten van de financiële rechtmatigheid, met inachtneming van de algehele kaders (bijvoorbeeld de Kadernota rechtmatigheid) en de gestelde kaders door de raad (o.a. de financiële verordening, het controleprotocol en het normenkader). Hierbij is rekening gehouden met een tolerantiegrens van 1% (zijnde € 548.000) voor de rechtmatigheidsverantwoording zelf en een rapporteringsgrens van € 50.000 voor afwijkingen die in de paragraaf bedrijfsvoering gemeld dienen te worden. Onze rol als accountant betreft het vaststellen dat afwijkingen juist en volledig zijn opgenomen en toegelicht, rekening houdend met bovenstaande grenzen. Wij hebben hiervoor de opzet en uitkomsten van de interne controles geïnspecteerd en de ingenomen standpunten van het college getoetst. Het college heeft uiteindelijk geen lasten als onrechtmatig aangemerkt. Er is zodoende rechtmatig gehandeld binnen de afspraken. Criteria

Gemelde afwijking

Ons oordeel

Voorwaardencriterium

Akkoord, zie tevens toelichting.

Begrotingscriterium

Akkoord, zie tevens toelichting.

Misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium

Akkoord

Totaal rechtmatigheidsoordeel

€-

Ons inziens is bovenstaande overzicht tot stand gekomen binnen de spelregels en geeft de rechtmatigheidsverantwoording een getrouw beeld. De bijbehorende toelichtingen (vooral de paragraaf bedrijfsvoering) geven het gewenste inzicht. Dit hebben wij meegewogen in het afgeven van het goedkeurend oordeel bij de jaarrekening.

3.1 Rechtmatigheid Rechtmatigheid Bevinding Voorwaarden criterium

Begrotingscriterium

Ten aanzien van dit criterium zien de risico’s vooral toe op naleving van de aanbestedingswetgeving. Door de organisatie is een uitgebreide spendanalyse opgesteld waarbij is getoetst of is voldaan aan de aanbestedingswetgeving. Uit de spendanalyse volgen een tweetal onrechtmatigheden die gezamenlijk onder de rapporteringsgrens van € 50.000 blijven. In de paragraaf bedrijfsvoering is aangegeven dat deze onrechtmatigheden in 2024 doorlopen en tussentijds opnieuw beoordeeld worden. Wij zijn het eens met de getrokken conclusies en de opgenomen toelichting in de paragraaf bedrijfsvoering. De gemeenteraad autoriseert de begroting op programmaniveau. Voor 2023 is bij de toetsing op het begrotingscriterium uitgegaan van de in 2023 herziene financiële verordening en de met de raad afgesproken ‘werkwijze begrotingsrechtmatigheid jaarrekening 2023’. Hierin zijn de kaders gesteld, waarin onder andere is bepaald welke onrechtmatigheden acceptabel zijn en dat acceptabele afwijkingen niet meetellen in het rechtmatigheidsoordeel. Ondanks dat dit niet geheel in lijn is met de uitgangspunten van de Kadernota rechtmatigheid, doet dit wel recht aan de eigen gemaakte afspraken met de raad. Wij adviseren deze afspraken in de toekomst te evalueren.

De bruto onrechtmatigheden (overschrijding van de lasten en investeringskredieten) bedragen € 94.000, waarvan het gehele bedrag als acceptabel is aangemerkt. Hierna resteren geen netto onrechtmatigheden. De toelichting rondom de acceptabele afwijking vindt u terug in de jaarrekening. Op basis van bovenstaande is het college van mening dat geen onrechtmatigheden zijn begaan boven de verantwoordingsgrens. Wij stemmen hiermee in, gezien de uitleg die is gegeven in de paragraaf bedrijfsvoering en de afspraak die is gemaakt ten aanzien acceptabele overschrijdingen.

3.2 Grondexploitaties Grondexploitaties Bevinding

Grond exploitaties

Geïnvesteerd vermogen in mln€ €6 €4 €2

2,6

2,8

€0

0,4

0,7

-€ 2

-2,6

Centrum Son

-4,7 Sonnius Park

-€ 4 -€ 6 -€ 8

Verlies voorziening

-7,6 -6,6

-€ 10 -€ 12

2023

Overige plannen

Het geïnvesteerde vermogen in lopende exploitaties na aftrek van de voorziening bedraagt

per 31 december 2023 € 6,8 mln negatief (2022: € 8,3 mln negatief). De belangrijkste mutaties betreffen: • Gemaakte kosten + € 1,1 mln (vooral Sonniuspark) • Dotatie verliesvoorziening -/- € 0,9 mln (centrum Breugel) • Winstneming + € 1,4 mln (Sonniuspark) De verliesvoorziening ziet met name toe op de projecten Centrum Breugel € 2,9 mln en Centrum Son € 4,6 mln. De toename aan de voorziening ziet toe op Centrum Breugel als gevolg van een negatieve bijstelling op het aantal te verkopen appartementen. Wij stemmen in met de getroffen verliesvoorzieningen. Project Sonniuspark realiseert een winstneming, omdat de verwachte kosten voor bouwen woonrijp maken positief zijn bijgesteld. Op basis van de huidige inzichten is dit juist. Wij vinden echter wel dat de tussentijdse monitoring en bijstelling van de kostenramingen voor verbetering vatbaar is, zeker met het oog op de nieuwe projecten in de pijplijn. De risico’s op de lopende exploitaties betreffen vooral Centrum Son. Op dit project zijn zowel de kosten en als verkopen nog onzeker, omdat de visie op dit project nog niet definitief is. Binnen de reserves resteert – na winstbestemming – € 1,8 mln ter dekking van risico’s op de grondexploitaties. 12

3.2 Grondexploitaties (vervolg) Grondexploitaties – algemeen Bevinding Strategische gronden

In 2023 is voor € 3,6 mln aan strategische grondaankopen gedaan. Hiermee bedraagt het totaal aan strategische gronden circa € 8,2 mln. Het gaat om gronden voor toekomstige woningbouwprojecten. Wij hebben de waardering van deze gronden als onderdeel van de materiële vaste activa getoetst en geconstateerd dat deze passen binnen de visie van de gemeenteraad. Op dit moment is er dan ook geen aanleiding om af te waarderen. Met uitzondering van de grondpositie Houtens 19 zijn er nog geen concrete plannen. Ondanks dat er grote behoefte is aan woningbouw, kunnen toekomstige verliezen niet worden uitgesloten. Als gevolg van de strategische grondaankopen is het risicoprofiel van het grondbedrijf toegenomen. Wij adviseren u periodiek de risico’s in kaart te brengen (bijvoorbeeld middels een risico-rapportage) en de raad hierin mee te nemen.

3.3 Voorzieningen groot onderhoud Voorzieningen groot onderhoud Bevinding De gemeente heeft ter financiering van toekomstig onderhoud aan haar investeringen (gebouwen, wegen, etc.) egalisatie-voorzieningen en reserves gevormd. Een voorziening moet, in tegenstelling tot een bestemmingsreserve, volledig zijn. In het kader van onze jaarrekeningcontrole besteden wij nadrukkelijk aandacht aan de diverse onderhoudsvoorzieningen. Hierbij richten wij ons met name op de volgende vragen: 1. Zijn de jaarlijkse stortingen in de voorzieningen in overeenstemming met de begroting en gebaseerd op een onderhoudsplanning? 2. Zijn de onttrekkingen aan de voorziening in lijn met het doel van de voorziening? 3. Ligt het eindsaldo van de voorziening in lijn met het onderhoudsplan? De standen van de diverse onderhoudsvoorzieningen ultimo 2023 ten opzichte van het plan zijn als volgt: Plan

Stand 31-12-2023 (plan)

Stand 31-12-2023 (realiteit)

Verschil

€ 362.000

Reserve onderhoud wegen

2016-2020

Onderhoud gebouwen *

2015

€ 562.000

€ 947.000

€ 385.000

Riolering **

2023-2027

€ 2.000.000

€ 2.252.000

€ 252.000

*) De voorzieningen gebouwen is ultimo 2023 hoger dan de raming in het oorspronkelijke plan. Dit wordt met name veroorzaakt door achterstanden die zijn opgelopen in de uitvoering van de plannen, mede als gevolg van het onderhanden zijnde beheerplan. **) De voorziening riolering dient enerzijds voor het onderhoud en anderzijds ter egalisatie van de tarieven en is daarmee geen ‘zuivere’ onderhoudsvoorziening.

3.3 Voorzieningen onderhoud (vervolg) Voorzieningen groot onderhoud Bevinding

Reserve wegen

Voorziening groot onderhoud accommodaties

Wij merken ten aanzien van de getroffen reserveringen voor groot onderhoud het volgende op: • Het is al enkele jaren het plan om het wegenbeheerplan te actualiseren en een voorziening voor wegen te vormen. Als gevolg van capaciteitsproblemen is het echter nog niet gelukt om een geactualiseerd wegenbeheerplan op te stellen. Hierdoor is op dit moment geen goed beeld van de benodigde middelen voor vervanging van wegen en groot onderhoud. De huidige reserve van € 362.000 lijkt daarbij aan de lage kant. • Het meerjarenonderhoudsplan voor gebouwen is sinds 2015 niet meer grondig geactualiseerd. Er is wel een jaarlijkse actualisatie op hoofdlijnen gedaan, op basis waarvan de waardering in de jaarrekening akkoord is bevonden. Op dit moment wordt binnen de gemeente een accommodatiebeleid en beheerplan uitgewerkt. Op basis van dit plan worden keuzes gemaakt ten aanzien van investeringen en onderhoud. Indien dit plan door de raad is vastgesteld dienen de financiële effecten (met name de jaarlijkse storting aan de voorziening) vertaald te worden in de begroting. Wij benadrukken, gezien de mogelijke financiële impact, het belang van een actualisatie van de beheer- en onderhoudsplannen in 2024. Dit is intern ook onderkend. Aanvullend merken wij op dat opname als een voorziening verslaggeving technisch niet meer toegestaan is als er geen actueel plan aan ten grondslag ligt.

3.4 Jeugdhulp en WMO Jeugdhulp en WMO

Lasten Jeugdhulp en WMO in € mln €0

€2

WMO

3,0 2,9 3,4 3,3

Jeugd hulp

3,3 3,5 4,6 5,1

€4

€6

2022 Primaire begroting Begroting na wijziging Realisatie

Onzekerheid zorglevering in €K Op basis van PV en CV

322

Rest onzekerh eid

283

€0

€ 200

Jeugd

262

427

210

€ 400

€ 600

Wmo

€ 800

PGB's

€ 1.000 € 1.200

De primaire begroting voor WMO en Jeugdhulp is mede gebaseerd op historische gegevens uit 2022. Zowel voor WMO en Jeugdhulp is gedurende het jaar een bijstelling gedaan voor hogere kosten. Vooral bij Jeugdhulp was dit een forse bijstelling (van € 3,5 mln naar € 4,6 mln). In de realisatie valt op dat de werkelijke kosten Jeugdhulp nogmaals hoger uitvallen, namelijk € 5,1 mln. De stijging in kosten wordt veroorzaakt door meer verblijf- en ambulante cliënten en daarnaast een hogere zorgintensiteit. Hieruit blijkt dat het exact voorspellen van kosten – met name bij Jeugdhulp – lastig is. In april en mei 2024 zijn de productieverantwoordingen van zorgaanbieders ontvangen en is de gemeente gestart met het afstemmen van deze verantwoordingen met de eigen zorgadministratie. Het doel hiervan is onder andere om te bepalen wat er met de verschillende zorgaanbieders nog moet worden verrekend in verband met zorg die tot en met 2023 is geleverd. Wij hebben de afstemming zorgkosten uitvoerig gecontroleerd en concluderen dat bij deze inschatting voorzichtigheid in acht is genomen. Uit onze controle zijn geen materiële verschillen gebleken. Om te kunnen concluderen dat de zorglasten die zijn verantwoord ook rechtmatig en getrouw zijn, moet worden vastgesteld dat de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk is geleverd.

Hiertoe steunt de gemeente op de productieverantwoordingen en accountantsverklaringen die van de zorgaanbieders worden ontvangen. Op basis van aanbieders zonder (goedkeurende) controleverklaring bedraagt de onzekerheid over de geleverde zorg op totaal niveau € 1.011.000. In 2023 zijn er verdere stappen gezet om zelfstandig een uitspraak te doen over de zorglevering, waaronder gerichte cliëntonderzoeken bij Jeugd en WMO als onderdeel van het herindicatieproces. Door het uitvoeren van deze aanvullende werkzaamheden is de onzekerheid teruggebracht naar € 512.000 Wij hebben dit bedrag aangemerkt als resterende onzekerheid in de controle. Wij vinden dit een positieve ontwikkeling. Wij adviseren om dit proces verder risico-gericht uit te voeren om de resterende onzekerheid, met name op Jeugdhulp, verder te verminderen. 16

3.5 Speerpunt van de raad: schattingen in de begroting Schattingen in de begroting In de primaire begroting zijn inschattingen opgenomen inzake stelposten, groeipaden en posten onvoorzien. In onderstaande tabel hebben we de ontwikkeling van deze posten in 2023 opgesomd. Primaire begroting

Bijgestelde begroting

Realisatie

Beleidsvoornemens *

€ 1.252.000

€0

Onvoorzien **

€ 80.000

€0

Groeipad centrum ontwikkeling ***

€ 62.320

€0

Groeipad Infrastructurele werken ***

€ 91.366

€0

* Beleidsvoornemens: dit betreft een inschatting van de loon- en prijsstijging voor het komende begrotingsjaar als gevolg van caoloonontwikkelingen. Bij de 2e bestuursrapportage is deze post geheel vrijgevallen omdat de cao-verhogingen op dat moment bekend waren en binnen de taken zijn doorgerekend. Wij vinden dit een passende methodiek. ** Onvoorzien: de post onvoorzien is door u als raad vastgesteld bij de begroting. Ook hier is sprake van een tussentijdse vrijval bij de bijgestelde begroting, omdat er op dat moment geen zicht was op onvoorziene kosten. Overigens worden onvoorziene kosten in de praktijk vaak direct op het betreffende taakveld verantwoord en wordt daar een toelichting op de afwijkingen gedaan . *** De groeipaden zijn als lasten in de begroting opgenomen voor toekomstige plannen en projecten om hiermee een hogere omvang van lasten te ‘sparen’ en kosten te spreiden. Omdat vooraf al bekend is dat in het jaar geen uitgaven plaatsvinden, zit hier een bekend voordeel op wat via de resultaatbestemming wordt toegevoegd aan reserves. In plaats van het ramen van lasten, is het voor dit soort zaken passender om het direct bij de begroting te ramen als storting in reserves. Dan ontstaan binnen de jaarrekening ook geen voordelen hierop.

3.6 Overige bevindingen Overige bevindingen Bevinding Claim Attero

Opvang Oekraïne

Begin 2023 is duidelijk geworden dat een groot aantal Brabantse gemeenten een nabetaling moesten doen aan Attero in verband met de afvallevering over de jaren 2015 en 2016. Hiervoor is in de jaarrekening 2022 een voorziening van € 148.000 getroffen, welke door de gemeente Son en Breugel gebaseerd was op een afrekening in de regio op basis van inwonersaantallen. Eind 2023 is de exacte afrekeningsmethodiek binnen de regio definitief gemaakt, waarbij wordt afgerekend op tonnages. Dit heeft geleid tot een aanvullend verlies van € 89.000 voor gemeente Son en Breugel. De factuur hiervoor is begin 2024 ontvangen. Hiermee is deze kwestie afgewikkeld.

Sinds 2022 hebben de gemeenten in Nederland als taak gekregen om opvanglocaties voor Oekraïense vluchtelingen te realiseren en exploiteren. De gemeente wordt hiervoor gecompenseerd door het Rijk en dient hiervoor een verantwoording van de kosten te doen middels SiSa. Wij merken ten aanzien van deze regeling het volgende op: • De totale lasten bedragen circa € 1,1 mln en bestaan voornamelijk uit het realiseren van een opvanglocatie, verstrekken van leefgeld en overige ingekochte diensten zoals beveiliging. Wij hebben vastgesteld dat deze lasten juist zijn verantwoord in de jaarrekening. • De bekostiging door het Rijk – met name op vaste normbedragen per gerealiseerde opvangplek – bedraagt € 3,2 mln. De gemeente heeft hierdoor een voordeel van € 2,1 mln gerealiseerd binnen de jaarrekening. Tussentijds was dit voordeel geprognotiseerd op € 1 mln. • De gemeenteraad heeft bij de tweede bestuursrapportage 2023 besloten om vanuit de voordelen op deze regeling in 2022 en 2023 een reserve vluchtelingen te vormen van € 2,2 mln. Deze reserve dient ter afdekking van toekomstige kosten rondom de opvang van vluchtelingen. Er zijn nog geen concrete financiële verplichtingen aangegaan hiervoor.

3.6 Overige bevindingen Overige bevindingen Bevinding Verlofsaldi

Fiscaliteit

Naar aanleiding van de CAO wijziging in 2022 hebben in huidig boekjaar een viertal medewerkers spaarverlof aangevraagd, waardoor in 2023 een voorziening van € 78.000 is gevormd (in 2022 was deze voorziening nog nihil). Op ons verzoek zijn in 2023 ook de overige verlofrechten van medewerkers in beeld gebracht en is besloten over een vaste beleidslijn rondom de kwalificatie van ‘bovenmatig’ verlof. Door de gemeente is besloten om in te zetten op afbouw van bovenmatig verlof en daarom geen voorziening hiervoor te vormen. De totale verlofverplichtingen zijn toegelicht onder de niet uit de balans blijkende verplichtingen. Wij vinden dit een passende verwerkingswijze.

De afgelopen maanden is er door de gemeente in samenwerking met Dommelvallei veel aandacht besteed aan de BTW positie, mede naar aanleiding van onze management letter. Dit heeft geleid tot een geschatte BTW correctie (€ 246.000 voordelig). Deze correctie zal verwerkt worden in de administratie van 2024 aangezien de gemeente rondom de afwikkeling van deze correctie nog in overleg is met de belastingdienst, waardoor nog geen suppletie aangifte is ingediend. Pas als er definitieve overeenstemming is met de belastingdienst zal het voordeel worden verantwoord in 2024. De verwachting van de gemeente is echter niet dat uit dit overleg nog materiële afwijkingen voortkomen. Wij adviseren hierover in 2024 duidelijkheid te krijgen. Anderzijds is rondom de BTW kwestie op Dommelhuis zekerheid verkregen, wat leidt tot een terugbetaling van BTW aan de fiscus van € 227.000. Dit bedrag is geboekt binnen het krediet. U bent hierover in een raadsinformatiebrief geïnformeerd. In de jaarrekening 2023 is een beperkte VPB last opgenomen van € 25.000 hetgeen is gebaseerd op de voorlopige aanslag 2023 en op de veronderstelling dat er sprake is van een verrekenbaar verlies uit het verleden op verliesgevende grondexploitaties. Hierover lopen nog besprekingen met de belastingdienst die nog niet zijn afgerond. Het risico is dat de belastingdienst niet instemt met de zienswijze van de gemeente.

Dit risico is geschat op circa € 300.000.

3.6 Overige bevindingen Overige bevindingen Bevinding Uitgaande subsidies

Een goede beoordeling van de uitgaande subsidiestromen is van belang in het kader van rechtmatige besteding van middelen. Wij constateren in het kader van de jaarrekening 2023 het volgende: • De gemeente loopt achter met het vaststellen van subsidies over 2022. Voor een vijftal professionele subsidies – met een totale subsidiewaarde van € 168.000 – dient de beoordeling over 2022 nog plaats te vinden en is nog geen vaststelling gedaan. Het is nog onduidelijk of hieruit mogelijke terugvorderingen volgen. Om die reden is dat ook niet verwerkt in de jaarrekening en doet dat geen afbreuk aan het getrouw beeld. Wij hebben desondanks geadviseerd om dit snel duidelijk te krijgen. • De gemeente heeft geconcludeerd dat er geen sprake is van een financiële onrechtmatigheid, aangezien in de algemene subsidieverordening 2020 en in de subsidiebeschikkingen 2022 geen harde termijn voor vaststelling is opgenomen. Formeel bezien wordt daarom niet afgeweken van de door de raad gestelde regels. In de nieuwe Algemene subsidieverordening 2024 zijn hier overigens wel regels en termijn aan gesteld.

Nieuwbouw BuitensteBinnen

De nieuwbouw van basisschool BuitensteBinnen is in een vergevorderd stadium. Er is tot en met 31 december 2023 € 4,2 mln gerealiseerd ten opzichte van het verstrekte krediet van € 5,2 mln. Op dit moment is de verwachting dat binnen het krediet kan worden gewerkt.

De Bongerd

De nieuwbouw van sporthal de Bongerd is in 2023 gestart en wordt naar verwachting in 2024 afgerond. Er is voor een bedrag van € 2,4 mln geïnvesteerd in 2023. Wij hebben vastgesteld dat deze investeringen juist zijn verwerkt aan de hand van inkoopfacturen. Er is in 2024 door de raad een aanvullend krediet verstrekt vanwege de verwachting dat er een budgetoverschrijding zal zijn als gevolg van prijsstijgingen. Het totale krediet bedraagt hierdoor € 9,5 mln. De BTW op de inkoopfacturen wordt geheel kostprijsverhogend verwerkt en kan deels worden verhaald vanuit de specifieke uitkering SPUK sport. Dit dient overigens per jaar te worden aangevraagd.

4. Overige aspecten in relatie tot onze controle Onderwerp

Toelichting

Geen sprake van beperkingen in de reikwijdte van onze controle

Er zijn geen beperkingen bij de uitvoering van onze controle opgetreden. Naar onze mening is ons bij de uitvoering van onze controleopdracht door de medewerkers van de gemeente en Dienst Dommelvallei de volledige medewerking verleend en hebben wij volledige toegang tot de benodigde informatie gehad.

Fraude

De verantwoordelijkheid voor het voorkomen en ontdekken van fraude ligt primair bij het college. Onze rol als accountant is om vast te stellen dat de jaarrekening vrij is van materiële afwijkingen door fouten of fraude. Bij fraude is het risico dat een afwijking niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, omdat fraude vaak samen gaat met activiteiten om de fraude te verhullen. Onze werkzaamheden ten aanzien van fraude bestaan onder andere uit: • Alertheid op fraudesignalen gedurende de controle; • Evalueren en bespreken van mogelijkheden tot fraude en fraudesignalen met het management en college; • Het uitvoeren van een analyse op handmatige journaalposten, onder andere om ingrijpen van het bestuur in de interne beheersing te kunnen identificeren; • Het uitvoeren van controlewerkzaamheden op schattingsposten, onder andere om oneigenlijke beïnvloeding door het management en college te kunnen identificeren; • Het beoordelen van rechten in de financiële administratie en de bankapplicatie alsmede het uitvoeren van een bankanalyse, met als doel om fouten en fraude in de uitgaande betalingen te kunnen identificeren. Er zijn gedurende 2023 door ons geen materiële fraudegevallen geconstateerd en er zijn ons eveneens geen vermoedens van fraude bekend. Daarnaast heeft het college aan ons geen melding gemaakt van geconstateerde fraudegevallen of andere fraudesignalen.

Wij hebben in de management letter geadviseerd om een fraudebeleid op te stellen.

Claims en juridische procedures

Er zijn geen belangrijke (dreigende en niet gewaardeerde) claims en/of juridische procedures met een mogelijke materiële impact op de cijfers per ultimo 2023.

4. Overige aspecten in relatie tot onze controle Onderwerp

Toelichting

Gebeurtenissen na balansdatum

Er zijn geen belangrijke gebeurtenissen na balansdatum.

Geautomatiseerde gegevensverwerking

Wij hebben vanuit onze controle op de jaarrekening geen belangrijke bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking.

Onafhankelijkheid

Wij zijn onafhankelijk van uw gemeente en voor zover wij weten, heeft zich geen inbreuk voorgedaan op de van toepassing zijnde regels (Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (VIO)) ten aanzien van onafhankelijkheid.

Openstaande punten

LOR opstellen; Controleverklaring opmaken.

5. Bijlage 1 – Tabel fouten en onzekerheden SiSa Nummer

Specifieke uitkering of overig

A16

Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne

n.v.t.

Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek

n.v.t.

C43

Regeling reductie energiegebruik woningen

n.v.t.

C55

Aanpak energiearmoede

n.v.t.

C62

Specifieke uitkering aan gemeenten voor de bekostiging van de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen van gedupeerden door de toeslagen affaire

n.v.t.

C92

Regeling specifieke uitkering informatiepunten Digitale Overheid

n.v.t.

C94

Regeling houdende regels verstrekking specifieke uitkering aan gemeenten verduurzaming […] van eigenaars, woonverenigingen en wooncoöperaties

n.v.t.

C105

Regeling specifieke uitkering startbouwimpuls

n.v.t.

Onderwijsachterstandenbeleid 2023-2026 (OAB)

n.v.t.

D14

Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingen

n.v.t.

E44B

Tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie 2021-2027

n.v.t.

F28

Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid

n.v.t.

Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet_gemeentedeel 2023

n.v.t.

Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (exclusief levensonderhoud beginnende zelfstandigen) _gemeentedeel 2023

n.v.t.

Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) _gemeenteldeel 2023

Fout of onzekerheid

Financiële omvang in €

Toelichting fout / onzekerheid

Zie bijlage 2

5. Bijlage 1 – Tabel fouten en onzekerheden SiSa Nummer

Specifieke uitkering of overig

Fout of onzekerheid

Financiële omvang in €

Toelichting fout / onzekerheid

G10

Wet inburgering 2021_gemeentedeel 2023

n.v.t.

G12

Kwijtschelden publieke schulden SZW-domein hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire_gemeentedeel 2023

n.v.t.

G13

Onderwijsroute_ deel gemeente 2023

n.v.t.

Regeling specifieke uitkering stimulering sport

n.v.t.

Regeling Sportakkoord 2020–2022

n.v.t.

H12

Regeling specifieke uitkering lokale preventieakkoorden of preventieaanpakken

n.v.t.

H21

Specifieke uitkering cliëntondersteuning

n.v.t.

H30

Specifieke uitkering versterking voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis 2023-2026

n.v.t.

H31

Regeling specifieke uitkering noodfonds energie amateurverenigingen

n.v.t.

H32

Regeling specifieke uitkering Meerkosten Energie Openbare Zwembaden

n.v.t.

Regeling specifieke uitkering uitvoering subsidieregeling sanering varkenshouderijen

n.v.t.

Strekking controleverklaring Rechtmatigheidsoordeel specifieke uitkeringen (zoals blijkt uit de controleverklaring):

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid gehele jaarrekening:

Goedkeurend

5. Bijlage 2 – Tabel fouten en onzekerheden TOZO Nummer

Specifieke uitkering of overig

Tozo 1_fundamentele rechtmatigheidseisen

n.v.t.

Tozo 1_belangrijke rechtmatigheidseisen

n.v.t.

Tozo 2

n.v.t.

Tozo 3

n.v.t.

Tozo 4

n.v.t.

Tozo 5

n.v.t.

Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire – gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud in jaar T

n.v.t.

Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire – gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen op kapitaalverstrekkingen in jaar T

n.v.t.

Fout of onzekerheid

Financiële omvang in €

Toelichting fout / onzekerheid

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14237172/3