Vaststellen lokaal gezondheidsbeleid 'Heel Someren Gezond'

Raadsvoorstel Onderwerp:

Vaststellen lokaal gezondheidsbeleid 'Heel Someren Gezond'

Portefeuillehouder:

K.W.H.M. Kusters

Documentnummer:

200781156

Zaaknummer:

0847200726217

Datum:

28 oktober 2025

1. Samenvatting voor de burger Met het lokaal gezondheidsbeleid Heel Someren Gezond zet de gemeente Someren samen met inwoners, verenigingen en netwerkpartners in op een gezonde toekomst. Dit plan geeft richting aan hoe we de gezondheid van onze inwoners de komende jaren willen beschermen en verbeteren. De gemeenteraad wordt gevraagd hiermee in te stemmen.

2. Inleiding Gezondheid is de basis voor een gelukkig en betekenisvol leven. Toch is gezond zijn en je gezond voelen niet voor iedereen in Someren vanzelfsprekend. De gemeente Someren voert al langer beleid op gezondheid. We bevorderen de verantwoordelijkheid van elke inwoner voor zijn of haar eigen gezondheid, we beschermen inwoners vanuit het gedachtegoed van positieve gezondheid en versterken de gezondheid van kwetsbare groepen waar dat nodig is. In 2022 zijn we samen met inwoners en partners gestart met de aanpak Heel Someren Gezond. Deze bouwde voort op het bestaande Lokaal Preventieakkoord, dat zich richt op thema’s als weerbaarheid, welbevinden, gezonde voeding, bewegen en het voorkomen van middelengebruik (alcohol, roken en drugs). De afgelopen jaren is deze aanpak verder versterkt door de lokale uitvoering van het landelijke Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Tijdens de uitvoering van beide akkoorden hebben we belangrijke inzichten opgedaan: 

Someren kent een rijk aanbod aan voorzieningen en initiatieven, maar samenwerking en overzicht ontbreken vaak, waardoor de samenhang onvoldoende benut wordt.



Het preventieakkoord heeft duidelijke pijlers, maar een gezonde samenleving raakt bijna ieder beleidsterrein. Belangrijke thema’s zoals mentale gezondheid, sociale samenhang en de leefomgeving kregen te weinig aandacht. Ook de verbinding met ander beleid, zoals sport en de inrichting van de openbare ruimte, ontbrak.



Steeds meer inwoners doen, net als elders in Nederland, een beroep op individuele zorgvoorzieningen via de Wmo en de Jeugdwet. Dit is geen houdbare oplossing en leidt tot stijgende zorgkosten. Door in te zetten op preventie en passende ondersteuning in de kernen, voorkomen we duurdere zorg en houden we ruimte voor inwoners die echt hulp nodig hebben.

Met dit nieuwe lokale gezondheidsbeleid brengen we de uitdagingen en het bestaande aanbod in kaart en bepalen we de koers en integrale aanpak om de gezondheid en het welzijn van alle inwoners de komende

jaren te bevorderen en te beschermen. Dit is een grote opgave. Niet alle uitdagingen vragen directe actie van de gemeente, maar wel om een gemeente die regie voert, verbinding legt tussen lokaal en regionaal niveau en blijvende aandacht heeft voor kwetsbare groepen. Samenwerking met inwoners, verenigingen en netwerkpartners is daarbij onmisbaar om écht het verschil te maken.

3. Advies 1.

Het lokaal gezondheidsbeleid Heel Someren Gezond als integrale visie en koers vast te stellen.

4. Beoogd effect Het komen tot een langjarig effectief en integraal gezondheidsbeleid, dat aansluit bij de problemen, uitdagingen en de ondersteuningsbehoeften van alle inwoners in Someren. Met een aanbod van collectieve voorzieningen en preventieve activiteiten die draaglast vermindert en draagkracht versterkt.

5. Argumenten 1.1 Het bevorderen en beschermen van de gezondheid is een wettelijke taak van onze gemeente. Inwoners zijn op de eerste plaats zelf verantwoordelijk voor hun gezondheid. Als gemeente dragen wij verantwoordelijkheid voor het versterken van de gezondheid van kwetsbare inwoners, de sociale samenhang in onze gemeenschap en de toegankelijkheid van voorzieningen, diensten en openbare ruimten voor inwoners met een ondersteuningsbehoefte. Dit is een brede en complexe opgave. Niet alle uitdagingen vragen daarbij om een directe gemeentelijke actie. Samenwerking met inwoners, verenigingen en netwerkpartners is daarom onmisbaar. 1.2 Het gezondheidsbeleid geeft een compleet beeld wat nodig is om in Someren gezond te kunnen leven Het lokaal gezondheidsbeleid biedt een breed beeld van alle uitdagingen en acties die nodig zijn om in Someren gezond en goed te kunnen leven. Wanneer ondersteuning vanuit het eigen sociale netwerk niet toereikend is, kan een kwalitatief goed en divers aanbod van algemene en preventieve collectieve voorzieningen en activiteiten uitkomst bieden. Op deze manier wordt onnodig gebruik van (duurdere) individuele of maatwerkvoorzieningen voorkomen. De gemeente faciliteert deze voorzieningen en activiteiten door subsidies en andere vormen van ondersteuning beschikbaar te stellen.

Het is de vraag of alle voorzieningen en activiteiten nog voldoende aansluiten bij de huidige vragen en behoeften van onze inwoners. 1.3 Uitdagingen en keuzes op basis van inventarisatie en gezondheidsmonitoren GGD Brabant-Zuidoost Om goed onderbouwde keuzes te kunnen maken, hebben we het huidige aanbod aan voorzieningen, initiatieven en activiteiten op het gebied van onderwijs, welzijn, sport, gezondheid en zorg in detail in kaart gebracht. Daarbij is niet alleen gekeken naar het gemeentelijke en gesubsidieerde aanbod, maar nadrukkelijk ook naar de inzet van inwoners, maatschappelijke initiatieven en verenigingen. De resultaten van diverse gezondheidsmonitoren van de GGD bevestigen het beeld van Someren als een sterke en hechte gemeenschap, die op meerdere punten beter scoort dan de omliggende regiogemeenten. Tegelijkertijd laten de uitkomsten zien dat er nog uitdagingen liggen die vragen om aanvullende of vernieuwende voorzieningen en activiteiten.

2/6

1.4 Het gezondheidsbeleid is voor en door Someren tot stand gekomen tijdens een intensief participatieproces met inwoners en netwerkpartners Effectief beleid kan alleen slagen wanneer het wordt gedragen door inwoners en netwerkpartners. Daarom hebben we gekozen voor een intensief participatieproces, waarin we samen hebben onderzocht welke uitdagingen er zijn, wat behouden moet blijven en wat anders of beter kan. In dit proces zijn gesprekken gevoerd met Onis Welzijn, schooldirecteuren van basis- en voortgezet onderwijs binnen het Lokaal Beraad, interne begeleiders van Prodas, partners binnen de VVE, het kernteam LEEF (sport- en beweegstimulering), het gebiedsteam van Zo! Someren en het Breed Overleg Jeugd, waarin onder andere jongerenwerk, politie, handhavers, onderwijs en de GGD vertegenwoordigd zijn. Daarnaast zijn in het voorjaar van 2025 bijeenkomsten georganiseerd in alle kernen – Someren, Someren-Eind, Someren-Heide en Lierop – samen met inwoners, dorpsraden en organisaties zoals Lierop Leeft, Samen voor Someren en de werkgroep Inclusie. Tijdens deze bijeenkomsten hebben ruim 180 inwoners en partners actief meegedacht en bijgedragen aan de inhoud van het gezondheidsbeleid.

1.5 Zeven thema’s die direct bijdragen aan een gezonder Someren Op basis van de inzichten en resultaten uit het participatieproces zijn zeven thema’s ontwikkeld die direct bijdragen aan een gezonder Someren. Deze thema’s sluiten aan bij de brede visie van positieve gezondheid, de verschillende levensfasen en de belangrijkste uitdagingen. Elk thema kent zijn eigen subthema’s en samen geven zij een compleet beeld van wat nodig is om in Someren gezond en prettig te kunnen leven. Deze zeven thema’s zijn: 

Opvoeden en opgroeien: met vertrouwen de wereld in Laagdrempelige ondersteuning voor ieder kind en hun ouders, vanaf de zwangerschap tot en met het volwassen worden in een snel veranderende samenleving.



Op eigen benen: Samen of alleen met een sterke sociale basis Een samenleving waarin iedereen zich thuis voelt, naar elkaar omziet en met eigen regie het leven kan leiden, van jong tot oud, met en zonder beperking.



Educatie: een leven lang leren en je ontwikkelen Het versterken van (digitale) basisvaardigheden en het terugdringen van taalachterstanden om gezonde keuzes en een gezonde levensstijl mogelijk te maken.



Gezond en vitaal leven: het beste recept om te doen wat belangrijk voor je is Gezonde voeding, voldoende beweging, omgaan met stress en het vermijden van roken, alcohol en drugs voorkomen ziekte, bevorderen vitaliteit en verkleinen de zorgbehoefte.



Psychisch en sociaal welbevinden: betekenisvol leven zonder schaamte en taboe Mentale gezondheid bespreekbaar maken, veerkracht versterken en sociale verbondenheid bevorderen, zodat mensen goed voor zichzelf én hun omgeving kunnen zorgen.



Ingrijpende gebeurtenissen: met veerkracht en ondersteuning uitdagingen te lijf Inwoners tijdig ondersteunen bij ingrijpende gebeurtenissen om te voorkomen dat kleine zorgen uitgroeien tot grotere problemen.



Participatie en ondersteuning: meedoen en ertoe doen met mensen die naast je staan Met toegankelijke voorzieningen, duidelijke communicatie en laagdrempelige ondersteuning creëren we een sterk netwerk waarin inwoners elkaar, welzijn en zorg aanvullen en versterken.

3/6

1.6 Andere thema’s bieden kansen voor samenwerking en een integrale aanpak Gezondheid is een breed begrip en heeft raakvlakken met andere beleidsterreinen. Dit vraagt om een integrale aanpak, zowel binnen het sociaal domein als daarbuiten. In de gesprekken met beleidsadviseurs, netwerkpartners en inwoners zijn waardevolle kansen en zorgen gedeeld. Op basis hiervan biedt het gezondheidsbeleid ook handvatten voor samenwerking rond de thema’s fysieke leefomgeving, wonen en veiligheid. Hoewel de medische en geestelijke gezondheidszorg niet primair een gemeentelijke verantwoordelijkheid is, zijn de raakvlakken met het sociaal domein en de kansen voor gezondheid groot. Juist op lokaal niveau kunnen we de kloof verkleinen. Door preventie en gezondheid structureel te verbinden met zorg en welzijn, en door inwoners actief te wijzen op laagdrempelige voorzieningen in hun eigen buurt, wordt de stap naar passende ondersteuning eerder en gemakkelijker gezet.

6. Kanttekeningen 1.1 Samenwerking als randvoorwaarde in de uitvoering van het gezondheidsbeleid De ambities uit het gezondheidsbeleid kunnen niet door de gemeente Someren alleen worden gerealiseerd. Afstemming en intensieve samenwerking met inwoners, verenigingen en netwerkpartners, zowel lokaal als regionaal, zijn onmisbaar voor een gezond Someren. Samenwerking vormt daarom de belangrijkste randvoorwaarde binnen dit beleid. We versterken de bestaande overlegstructuren, zoals het Lokaal Beraad, Breed Overleg Jeugd, LEEF! en de Lokale Coalitie Kansrijke Start. Daarnaast borgen we de betrokkenheid van netwerkpartners en inwoners in de komende jaren door het organiseren van thematische netwerkbijeenkomsten, samen met onder andere Lierop Leeft, dorpsraden en de Werkgroep Inclusie. De gemeente vervult daarbij een verbindende, stimulerende en faciliterende rol. We brengen partijen bij elkaar, zorgen voor overzicht en inzicht, leggen verbinding tussen beleidsterreinen en ondersteunen initiatieven vanuit de samenleving. Soms doen we dat als uitvoerder, maar vaker als aanjager of bondgenoot van maatschappelijke initiatieven. Dit beleidskader biedt ruimte voor ideeën en inzet van inwoners en netwerkpartners die bijdragen aan een gezonder en veerkrachtiger Someren. 1.2 Financiën in het sociaal domein staan onder druk De financiën in het sociaal domein staan onder druk.

Investeren in preventie en lokale voorzieningen vraagt om middelen die niet direct leiden tot besparingen in het individuele zorgaanbod: de kosten gaan voor de baten uit. Toch vinden wij het als gemeente belangrijk om juist de komende jaren te investeren in preventie en lokale voorzieningen, ook in een tijd van stijgende zorgkosten en onzeker rijksbeleid. Lokale pilots binnen de transformatie van de jeugdhulp, zoals de inzet van de praktijkondersteuner jeugd bij huisartsen, hebben al eerder laten zien dat inwoners goed geholpen kunnen worden buiten de individuele zorg. De effecten van onze inspanningen zien we bovendien terug in onderzoeken en monitoren van de GGD, waarin de resultaten van de afgelopen jaren zichtbaar zijn geworden.

4/6

7. Financiën Het nieuwe gezondheidsbeleid Heel Someren Gezond heeft op dit moment geen directe financiële consequenties. Voor 2026 zetten we bestaande en nieuwe rijksmiddelen zo in dat zij optimaal bijdragen aan onze gezondheidsdoelen. Het gaat hierbij in ieder geval om de middelen uit het laatste jaar van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), aangevuld met nieuwe middelen uit het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) zodra deze door het rijk zijn geïmplementeerd. Op die manier borgen we dat gezondheid centraal blijft staan en dat beschikbare middelen doelgericht worden besteed. Voor de langere termijn worden de ambities en financiële keuzes uitgewerkt in een tweejaarlijks uitvoeringsagenda. Daarbij stellen we ook financiële ruimte beschikbaar voor gerichte investeringen, onder andere via een flexibel innovatiebudget. De omvang en het tempo van de investeringen zijn afhankelijk van andere kaders, zoals het nieuwe coalitieakkoord 2026–2030 en de herziening van het subsidiebeleid. Zodra deze bekend zijn wordt gestart met de uitvoeringsagenda. Hier wordt u na de zomer van 2026 over geïnformeerd. We willen de thema’s van het gezondheidsbeleid ook gebruiken als indeling voor gezondheid, preventie en sociale basis in de gemeentelijke begroting. De financiële keuzes en indeling worden aan u voorgelegd bij de programmabegroting 2027.

8. Communicatie Om de energie van het intensieve participatieproces vast te houden, blijven we actief communiceren over gezondheid in Someren. Alle deelnemers en betrokken organisaties van de bijeenkomsten en gesprekken ontvangen bericht over het nieuwe gezondheidsbeleid Heel Someren Gezond. Samen met relevante partners per thema zetten we de volgende stap: het oppakken van concrete acties in 2026, het opstellen van een uitvoeringsagenda voor de komende twee jaar en het versterken van de onderlinge samenwerking. Daarbij gebruiken we herkenbare illustraties en een consequente vormgeving van Heel Someren Gezond, zodat inwoners en partners de samenhang en herkenbaarheid van het beleid duidelijk terugzien.

9. Uitvoering Het beleidskader Heel Someren Gezond vormt de integrale visie en koers voor het beschermen en bevorderen van de gezondheid van onze inwoners. De komende jaren geven we hier samen met inwoners, netwerkpartners en gemeentelijke teams concreet invulling aan, door te werken aan de belangrijkste uitdagingen en bijbehorende acties. Het beleidskader kent geen vaste einddatum: het blijft richting geven zolang de koers aansluit bij de actuele opgaven. Nieuwe ontwikkelingen vragen om flexibiliteit, maar ook om het vasthouden van wat bewezen effectief is. Met het coalitieakkoord 2026–2030 als basis stellen we een tweejaarlijkse uitvoeringsagenda op voor Heel Someren Gezond. Hierin worden de prioriteiten en keuzes uit het coalitieakkoord vertaald naar concrete acties, investeringen en samenwerkingen. Hoe elke uitdaging precies wordt ingevuld, vraagt verdere verdieping in samenspraak met netwerkpartners en inwoners. Veel deelnemers hebben al aangegeven hier actief aan te willen bijdragen. De speerpunten voor 2026 worden in het beleidsplan kort omschreven en vormen het vertrekpunt voor de uitvoeringsagenda.

5/6

Met deze aanpak werken we toe naar een langjarig en effectief gezondheidsbeleid dat aansluit bij de problemen, uitdagingen en ondersteuningsbehoeften van álle inwoners van Someren. We zetten in op een breed aanbod van collectieve voorzieningen en preventieve activiteiten die draaglast verlichten en draagkracht versterken. Zo maken we zichtbaar dat preventie loont en geven we invulling aan ons motto: “Heel Someren gezond, als basis voor een goed leven!” Burgemeester en wethouders van Someren, de secretaris,

wnd. burgemeester,

J. Weekers

P.J.M.G. Blanksma

Bijlage(n)

O

Concept raadsbesluit

X

Lokaal gezondheidsbeleid Heel Someren Gezond, documentnr. Djuma

X

NO

200793856

6/6