Vaststellen cultuurvisie gemeente Someren 2025-2030

Raadsvoorstel Onderwerp:

Cultuurvisie en uitvoeringsagenda cultuur

Portefeuillehouder:

W.M. van Doorn

Documentnummer:

200693217

Zaaknummer: Datum:

0847200518576 11-02-2025

1. Samenvatting voor de burger Het voorstel is om de Raad de nieuwe cultuurvisie vast te laten stellen. In de nieuwe cultuurvisie wordt weergeven wat de stand van zaken is m.b.t. kunst en cultuur in Someren. De oude cultuurnota stamt uit 2016 en was aan herziening toe. Daarnaast is het voorstel om de Raad het advies uit de bijbehorende uitvoeringsagenda vast te laten stellen en hiervoor het benodigde budget te verstrekken.

2. Inleiding Het college heeft het speerpunt 2.4.6 ‘We stellen een cultuurnota op’ opgenomen in het collegejaarplan. Er is daarom de afgelopen maanden gewerkt aan een nieuwe cultuurvisie voor de gemeente Someren. Op 7 januari 2025 is de laatste update gegeven aan het college van B&W en vervolgens is de Raad op de hoogte gesteld middels een Raadsinformatiebrief. De nieuwe cultuurvisie is in samenwerking met adviesbureau Kunstloc Brabant vormgegeven. Het komen tot een nieuwe cultuurvisie is een proces geweest. Er is gedurende het proces ruimschoots ingezet op participatie van de inwoners, aangezien cultuur iets is van de gemeenschap. Er zijn 4 bijeenkomsten georganiseerd in de vier dorpskernen van de gemeente Someren. Voor deze opzet is gekozen om inwoners van alle dorpskernen een evenredige gelegenheid te bieden om aan het participatieproces deel te nemen. Tijdens de eerste bijeenkomst werd de aftrap gedaan en werden een aantal thema's verkend. Tijdens de 3 vervolgbijeenkomsten zijn de volgende thema's verder uitgediept: 1. Cultuurparticipatie, amateurkunst en cultuureducatie 2. Erfgoed, tradities en rituelen 3. Verbinding met het sociaal domein en de fysieke leefomgeving. Deze thema's komen dan ook terug in de visie. Alle deelnemers kregen de verslagen toegezonden van de bijeenkomst(en) die ze bezocht hadden.

Er is geluisterd naar de behoeften van de inwoners en een vertaalslag gemaakt naar de visie. Daarnaast zijn er ook informatieve gesprekken gevoerd met cultureel betrokken mensen in Someren en is er een presentatie over het totstandkomingsproces gegeven aan de gemeenteraad via een Raad vraagt Raad bijeenkomst. Deze presentatie is ook gedeeld met het college van B&W. Verder zijn jongeren betrokken in hun visie op cultuur en is de klankbordgroep inclusie benaderd om feedback te geven op de visie. Deze laatste groep heeft uiteindelijk geen feedback gegeven, bij gebrek aan een geschikt vergadermoment.

Een conceptversie is gedeeld met de betrokken inwoners die bij de bijeenkomsten aanwezig waren, of anderszins betrokkenen. Alle opgehaalde input is verwerkt en de cultuurvisie is op basis hiervan opgesteld. Na het opstellen van de cultuurvisie is de uitvoeringsagenda opgesteld, om de conclusies en aanbevelingen uit de visie concreet te maken en te duiden wat er de komende jaren gedaan gaat worden op cultureel vlak. In de uitvoeringsagenda is in het laatste scenario, scenario 4 ‘scherpe keuzes’, te lezen wat het concrete advies is om op te investeren op cultureel vlak de komende jaren. De Raad wordt verzocht om de cultuurvisie en uitvoeringsagenda in de commissie Burger en Bestuur van 20 maart en vervolgens in de Raadsvergadering van 3 april te agenderen en hierover besluiten te nemen. De ‘Cultuurvisie gemeente Someren 2025-2030' en de ‘Uitvoeringsagenda Cultuurvisie gem. Someren 2025-2030' staan opgenomen in de bijlagen. Daarnaast zijn ook de bijlagen behorende bij de cultuurvisie en uitvoeringsagenda opgenomen: ‘Bijlage 1 Cultuurvisie’ en ‘Bijlage 1 Uitvoeringsagenda – advies uitgelicht’.

3. Advies 1.

De ‘Cultuurvisie gemeente Someren 2025-2030' vast te stellen

2.

Het ‘advies: scherpe keuzes’ uit de ‘Uitvoeringsagenda Cultuurvisie gem. Someren 2025-2030' vast te stellen

3.

In te stemmen met de incidentele budgetaanvraag voor formatie aanstelling cultuurmakelaar van €60.000,- per jaar voor de periode 2026-2028 (totaal €180.000,-) en deze te verwerken in de P&C cyclus.

4.

In te stemmen met een eenmalige budgetaanvraag voor scholing in het programma Toekomstkijk van €2.000,- in 2026 en deze te verwerken in de P&C cyclus.

4. Beoogd effect Met het vaststellen van de cultuurvisie en het vrijmaken van budget voor de uitvoeringsagenda cultuur wordt beoogd het culturele leven in Someren op peil te houden en de basis te versterken.

5. Argumenten 1.1 De cultuurvisie is in samenwerking met adviesbureau Kunstloc Brabant opgesteld in opdracht van het college van B&W De vorige cultuurnota stamt uit 2016 en is daarom niet meer actueel. Als speerpunt in het collegejaarplan is opgenomen: ‘2.4.6 We stellen een cultuurnota op’. Om aan deze opdracht te voldoen is de expertise van adviesbureau Kunstloc Brabant ingeschakeld. Een visiedocument dient vastgesteld te worden door de Raad. 1.2 De cultuurvisie geeft inzicht in de actuele culturele situatie van gemeente Someren Er is een participatieproces met de inwoners gelopen om inzichtelijk te krijgen wat de actuele stand van zaken is m.b.t. kunst en cultuur in Someren. Middels een uiteenzetting van sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen op verschillende thema's geeft de cultuurvisie weer waar gemeente Someren op dit moment staat m.b.t. kunst en cultuur.

2/6

1.3 De conclusies en aanbevelingen uit de cultuurvisie dienen als uitgangspunt in de uitvoeringsagenda De cultuurvisie geeft inzicht in de huidige stand van zaken m.b.t. kunst en cultuur in gemeente Someren. Er zijn conclusies en aanbevelingen opgesteld waar de gemeente Someren mee aan de slag kan gaan. 2.1 Er zijn weloverwogen, financiële keuzes gemaakt over welke culturele activiteiten geadviseerd worden aan de Raad om de komende jaren op in te zetten Kunst en cultuur zijn veelomvattende begrippen en er zijn eindeloos veel mogelijkheden waarop ingezet kan worden. De expertise van adviesbureau Kunstloc Brabant is ingeschakeld om afwegingen te maken welke acties voor Someren het meest van belang zijn. Daarbij is er gekeken naar de ambities die zijn voortgevloeid uit de cultuurvisie en naar haalbare acties die het culturele leven in Someren naar een hoger niveau tillen. Hierbij is sterk gelet op realiteitszin en scherpe keuzes maken. Het belangrijkste is dat er extra FTE vrijkomt om de ambities en aanbevelingen mogelijk te maken. De aanstelling van een cultuurmakelaar biedt hierin een goede uitkomst. De cultuurmakelaar werkt als verbindende factor voor kunst en cultuur binnen de gemeente. Er is al veel aanbod op cultureel vlak in gemeente Someren. Maar vaak weten verenigingen en organisaties elkaar nog niet goed genoeg te vinden.

Door de verbindingen die een cultuurmakelaar kan leggen, groeit de kracht van het aanbod van cultuur en kan er worden ingezet op borging voor de toekomst. De cultuurmakelaar gaat o.a. aan de slag met actiepunten als: het verlagen van de financiële drempel voor inwoners om deel te nemen aan culturele activiteiten, het verhogen van de participatie van jongeren en het stimuleren van de aanwas van vrijwilligers. Dit zijn knelpunten die uit de cultuurvisie naar voren kwamen die momenteel spelen in gemeente Someren. 2.2 Als er niet wordt ingezet op cultuur, betekent dit een achteruitgang van het aanbod dat er momenteel is Verenigingen geven aan dat het bestaansrecht in het gedrang komt, zolang er weinig tot geen jongerenparticipatie is en er geen nieuwe vrijwilligers aankloppen. Om in stand te kunnen houden wat er momenteel is, is hierin meer ondersteuning nodig. Daar kan een cultuurmakelaar zich voor inzetten. ONIS welzijn heeft al een vrijwilligerscentrale. Deze vrijwilligerscentrale zet zich in voor vrijwilligers en voor vrijwilligerswerk. Er wordt begeleiding geboden bij het zoeken naar een leuke plek voor vrijwilligerswerk, een plek die past bij de wensen en interesses van de vrijwilliger. Er wordt geadviseerd en stichtingen/verenigingen worden geholpen bij het organiseren van vrijwilligerswerk. De cultuurmakelaar kan inzetten op het verlagen van de financiële drempels m.b.t.

cultuurparticipatie, het stimuleren van jongerenparticipatie en daarnaast ook de samenwerking met ONIS welzijn opzoeken om de aanwas van vrijwilligers sterker te stimuleren. 2.3 Gemeentes van soortgelijke omvang hebben een hogere financiële inzet op cultuur Als er wordt gekeken naar de benchmark van het gemeentelijk cultuurbeleid, staat Someren op plek 243 met een bijdrage van € 43 per hoofd van de bevolking dat besteed wordt aan cultuur1. In gemeenten van gelijke omvang voert Zutphen de lijst aan met een besteding van € 185 per hoofd van de bevolking. Hekkensluiter is Leiderdorp met € 17. Gemiddeld investeren gemeenten van gelijke omvang +/- € 95 per hoofd van de bevolking in de culturele infrastructuur van hun gemeente. KunstLoc Brabant adviseert om het cultuurbudget in Someren te verhogen om de draagkracht en continuïteit toekomstbestendig te maken. 1

Gemeentelijk cultuurbeleid: benchmark 2023 op basis van cijfers van het CBS – Centraal Bureau voor de Statistiek (Chris van Koppen)

3/6

2.4 Een stevig cultureel aanbod draagt bij aan een positief leefklimaat in de gemeente Someren. Wanneer er sprake is van een bloeiend en stevig cultureel aanbod in de gemeente, kan dit op veel vlakke een positieve uitwerking hebben. - Het draagt bij aan de persoonlijke en cognitieve ontwikkeling van inwoners. Cultuurparticipatie stimuleert de persoonlijke en cognitieve ontwikkeling van inwoners, van kinderen tot ouderen. Het helpt mensen om creatief te denken, zich te uiten en nieuwe vaardigheden te ontwikkelen. - Het draagt bij aan sociale cohesie. Een rijk cultureel aanbod bevordert de sociale cohesie binnen de gemeenschap. Het brengt mensen samen, bevordert begrip en saamhorigheid, en kan helpen bij het aanpakken van maatschappelijke vraagstukken zoals eenzaamheid en integratie - Het draagt bij aan leefbaarheid en welzijn. Cultuur draagt bij aan de leefbaarheid van dorpen en steden. Het verbetert de sociale omgeving en bevordert het welzijn van de inwoners door hen te inspireren en te stimuleren - Het heeft economische voordelen. Een aantrekkelijk cultureel aanbod kan ook economische voordelen hebben. Het trekt toeristen aan, ondersteunt lokale ondernemers en kan bijdragen aan de profilering van de gemeente als een aantrekkelijke vestigingsplaats. - Het heeft een educatieve waarde. Cultuureducatie is essentieel voor de ontwikkeling van kinderen en jongeren.

Het helpt hen om hun talenten te ontdekken en verder te ontwikkelen, wat belangrijk is voor hun toekomst en de bescherming van cultureel erfgoed. 3.1 Door incidenteel middelen vrij te maken, kan de meerwaarde van een cultuurmakelaar worden ervaren. Er zal worden ingezet op incidentele middelen voor 3 jaren (2026-2028). Tussentijds en aan het einde van deze periode (na +/- 2,5 jaar) zal worden geëvalueerd wat de opbrengst is van de rol van de cultuurmakelaar. Als blijkt dat de cultuurmakelaar een goede bijdrage en daarmee stevige meerwaarde levert aan het culturele leven van de gemeente Someren, kan overwogen worden deze functie structureel te maken.

6. Kanttekeningen 1.2 De gemeente blijft in beweging, dit is een momentopname De cultuurvisie is opgesteld in 2024. Hoe meer tijd er verstrijkt, hoe meer situaties zullen veranderen en de visie niet meer volledig actueel is. Maar dit is altijd het geval met visiedocumenten. Daarom worden ze ook eens in de zoveel jaren bijgesteld. 2.1 Het ravijnjaar 2026 staat voor de deur en er moet bezuinigd worden Het college van B&W heeft adviesbureau Berenschot gevraagd om inzichtelijk te maken waarop bezuinigd kan worden, aangezien het ravijnjaar 2026 voor de deur staat. Cultuur is geen wettelijke verplichting. Het is een keuze om hierin te investeren. Het college van B&W heeft de keuze gemaakt een nieuwe cultuurvisie op te stellen. Deze opdracht is uitgevoerd en er is heel gericht afgewogen welke acties momenteel het meest van belang zijn om de basis van cultuur in Someren op orde te brengen en te verstevigen voor de toekomst. Op deze manier wordt voorkomen dat er een buitensporig hoge financiële aanvraag bij de Raad wordt neergelegd. Er wordt een incidentele aanvraag gedaan voor 3 jaren voor de formatie van een cultuurmakelaar. Er zal tussentijds en aan het einde van deze periode worden geëvalueerd alvorens er wordt overwogen structureel middelen aan te vragen voor de functie van cultuurmakelaar. 4/6

2.2 Cultuur is geen wettelijke verplichting en dus is het niet noodzakelijk hierin te investeren Er kan voor gekozen worden niet te investeren. Dit kan bijv. betekenen dat verenigingen in de toekomst geen bestaansrecht meer hebben. Anderzijds biedt het geen garantie dat als er wel wordt geïnvesteerd in cultuur, alle verenigingen etc. blijven bestaan. De wil en het initiatief van inwoners om tijd vrij te maken voor het culturele leven speelt hier o.a. een rol in. Door als gemeente te investeren in cultuur kunnen inwoners gemotiveerd en gestimuleerd raken om deel te nemen aan het culturele leven. 2.3 Een gemeente bepaalt zelf hoeveel ze wil investeren in cultuur Een ophoging van 43 naar 46 euro per inwoner zoals wordt geadviseerd, is in vergelijking met de benchmark alsnog geen grote vooruitgang. Maar gezien het ravijnjaar dat eraan komt en de nodige bezuinigingen, is dit een realistische startpositie waarin er gewerkt kan worden aan de basis van het culturele aanbod. Na een aantal jaren kan opnieuw worden overwogen of gemeente Someren meer kan en wil investeren in kunst en cultuur. 2.4 Gemeente Someren heeft momenteel al wel een breed cultureel aanbod Maar er zijn nog vele verbeterslagen mogelijk om cultuur te bestendigen voor de toekomst en hiermee een positief leefklimaat verder te bevorderen en behouden.

Als er niet wordt geïnvesteerd, is het niet mogelijk om in te zetten op het verbeteren en behouden van de culturele basis in Someren voor de toekomst.

7. Financiën Budgetaanvraag op basis van het advies uit de uitvoeringsagenda 2025

2026

2027 formatie

€60.000

aanstelling

2028 formatie

€60.000

aanstelling

formatie €60.000

aanstelling

cultuurmake

cultuurmake

cultuurmake

laar

laar

laar

Programma €2.000

Toekomstkij k

Concreet wordt het volgende budget aan de Raad gevraagd: -Een eenmalig budget voor scholing in het programma Toekomstkijk van €2.000,- in 2026. -Een incidenteel 3-jarig budget voor de aanstelling van een cultuurmakelaar van €180.000- in 2026 t/m 2028 (€60.000,- per jaar). Er wordt een incidenteel budget aangevraagd voor een pilot van 3 jaren voor de aanstelling van een cultuurmakelaar. We richten ons hierbij op aanstelling van de cultuurmakelaar in het 4e kwartaal 2025 voor een periode van 3 jaar.

5/6

Tussentijds wordt geëvalueerd over het functioneren van de cultuurmakelaar en de meerwaarde van deze functie voor het culturele leven in Someren. Na 2,5 jaar vindt de eindevaluatie plaats en wordt bepaald of een vervolg van deze functie al dan niet wenselijk is. N.a.v. deze uitkomst zal ofwel structureel budget worden aangevraagd om vast een cultuurmakelaar in dienst te nemen bij gemeente Someren ofwel zal de pilot worden afgesloten en komt er geen vervolg. Een werknemer in dienst van gemeente Someren mag 3 jaren een jaarcontract ontvangen, daarna moet er worden overgegaan tot vaste aanstelling of ontslag. Om deze reden wordt er ingezet op een pilot van 3 jaren. Als uitgangspunt voor deze uitvoerende functie is schaal 9 genomen, dat wil zeggen +/- €90.000,- voor 1 FTE (prijspeil 2024). We adviseren in te zetten op 0,67 FTE (+/- 24 uur per week) en daarmee een budgetaanvraag van €60.000,- per jaar. Na evaluatie zal blijken of de beoogde taken van de cultuurmakelaar, zoals opgenomen in de adviesparagraaf van de uitvoeringsagenda, binnen deze aanstelling haalbaar zijn of bijgesteld dienen te worden.

8. Communicatie Er zal met de griffie en afdeling communicatie worden afgestemd hoe het besluit van de Raad wordt gecommuniceerd. Volgens standaardprocedure.

9. Uitvoering Afhankelijk van het genomen besluit door de Raad zullen de acties uit de adviesparagraaf van de uitvoeringsagenda worden opgestart. Er zal gestart worden met de werving van een cultuurmakelaar.

Burgemeester en wethouders van Someren, de secretaris,

de burgemeester,

J. Weekers

D. Blok

Bijlage(n)

O

Concept raadsbesluit

X

Cultuurvisie gemeente Someren 2025-2030, documentnr. Djuma

X

NO

200694625 Bijlage 1 Cultuurvisie, documentnr. Djuma 200696945

X

Uitvoeringsagenda Cultuurvisie gem. Someren 2025-2030, documentnr.

X

Djuma 200696932 Bijlage 1 Uitvoeringsagenda – advies uitgelicht, documentnr. Djuma

X

200701092

6/6