Vaststellen begroting 2026

Raadsvoorstel Onderwerp:

Vaststellen Begroting 2026

Portefeuillehouder:

K.W.H.M. Kusters

Documentnummer:

200772976

Zaaknummer: Datum:

0847200768646 23 september 2025

1. Samenvatting voor de burger Voor u ligt de begroting 2026. Deze begroting is opgesteld in navolging van de kadernota 2026. In de begroting zijn de afgesproken speerpunten van beleid nader omschreven, en zijn de geraamde inkomsten en uitgaven voor de jaren 2026-2029 opgenomen, inclusief de investeringskredieten die daarvoor nodig zijn.

2. Inleiding Overeenkomstig de Gemeentewet bieden wij u hierbij de begroting 2026 inclusief de bijbehorende investeringen aan. Op de website van de gemeente Someren staat het pdf-document. Hierdoor fungeren de gemailde en papieren versies slechts als naslagwerk.

3. Advies 1. De begroting 2026 inclusief de daarin opgenomen investeringskredieten en de meerjarenraming 2027-2029 vast te stellen; 2. Akkoord te gaan met de verwerking van het amendement d.d. 26-06-2025 ‘prioritering maatregelen ZBB’ inclusief het laten vervallen van vier aanvullende maatregelen; nummers 22, 33, 43 en (incidenteel voor 2026) nummer 49; 3. Af te wijken van het besluit bij de Kadernota 2026 om de incidentele investeringsposten te dekken uit de Algemene Reserve vrij aanwendbaar; 4. De in de paragraaf grondbeleid opgenomen basisgrondprijzen voor 2026 en de grondexploitaties vast te stellen; 5. Het plafond voor het jaarlijks beschikbare budget voor startersleningen in 2026 te bepalen op € 1.500.000,--; 6. De hoogte van een starterslening in 2026 te maximaliseren op € 50.000 per lening.

4. Beoogd effect Met het vaststellen van de begroting wordt voldaan aan de bestaande regelgeving zoals opgenomen in de Gemeentewet, financiële verordeningen en de kaders van het provinciaal toezicht. Het college van burgemeester en wethouders krijgt het mandaat binnen de begroting inkomsten te generen en uitgaven

te doen. Op grond van de Gemeentewet dient deze begroting vóór 15 november 2025 aan de Provincie aangeboden te worden.

5. Argumenten 1.1. ln de Gemeentewet is opgenomen dat de begroting structureel en reëel in evenwicht moet zijn. Dit betekent dat structurele lasten gedekt dienen te worden door structurele baten. De toezichthouder van de provincie beschouwt het als een verantwoordelijkheid van de raad om een sluitende begroting vast te stellen. Een niet sluitende begroting leidt tot het instellen van preventief toezicht. De begroting 2026 voldoet aan de voorwaarden die gesteld zijn in het kader van het provinciaal toezicht en de Gemeentewet. Aan de opdracht van een structureel sluitende begroting voor het jaar 2026 is voldaan. Vanaf 2028 wordt een negatief resultaat getoond; het zogenaamde ‘ravijnjaar’, het moment waarop de bezuinigingen van het Rijk echt voelbaar worden, is verplaatst naar 2028. 2.1. Aanvullende maatregelen uit het ZBB-traject worden teruggedraaid. Ten opzichte van de Kadernota is het begrotingsresultaat voor 2026 verbeterd door diverse ontwikkelingen, met name een hogere algemene uitkering, fors bijgestelde zorgkosten en een herziening van kapitaallasten. Daarom is het amendement ‘prioritering ZBB-maatregelen’ volledig doorgevoerd.

Aanvullend wordt gevraagd om vier maatregelen, zijnde nummers 22 (budget personele ontwikkelingen € 100.000), 33 (opleidingskosten € 39.000) , 43 (bijdrage STILA € 49.750 (Stimuleringslening Landschap) en 49 (inzet contactpersoon ww-locaties € 12.000), terug te draaien, nu de begroting daar ruimte voor biedt. Het gaat om vier B-maatregelen (bestuurlijke keuze). 3.1. Stortingen aan, en onttrekkingen uit Reserves worden in het kader van de rechtmatigheid altijd vastgesteld door de Raad. Door de verbetering van het begrotingsresultaat ten opzichte van de Kadernota biedt het begrotingsresultaat 2026 dekkingsruimte voor de gevraagde incidentele budgetten. De Algemene Reserve vrij aanwendbaar hoeft dus niet ingezet te worden ter dekking van de nieuwe investeringsbudgetten voor 2026. 4.1. Met het vaststellen van de programmabegroting worden de in de paragraaf grondbeleid opgenomen grondprijzen en grondexploitaties vastgesteld. Voorheen was dit geen expliciet beslispunt. Bij de accountantscontrole heeft dit tot discussie geleid omdat heel formeel gezien de grondprijzen niet in de meerjarenbegroting staan vermeld, maar in de paragrafen. Daarom nemen we nu een apart beslispunt op voor de basisgrondprijzen inclusief parkeerbijdragen en de grondexploitaties, zoals opgenomen in de paragraaf grondbeleid.

Ieder jaar stelt de raad op voorstel van het college van burgemeester en wethouders het grondprijsbeleid met basisgrondprijzen vast per 1 januari van het volgende jaar. Dit gebeurt via de paragraaf grondbeleid behorend bij de vaststelling van de begroting. 5.1. Met het voorstel van een plafond voor startersleningen wordt voldaan aan het amendement d.d. 12 december 2024. In het amendement ‘Starterslening 2025’ is bepaald dat voor 2026 en volgende jaren het geldende plafond en het maximale leenbedrag voor het begrotingsjaar behandeld wordt bij de Kadernota en vastgesteld bij de begroting. In de Kadernota 2026 is dit helaas niet opgenomen. Daarom wordt nu 2/5

voorgesteld om een plafond in te voeren. Als gulden middenweg wordt een jaarlijks beschikbaar budget van € 1.500.000 voorgesteld. Ten opzichte van het voorstel van december 2024 is dit een verruiming van € 800.000. De argumenten om de omvang van de startersleningen te willen beperken zijn daarbij niet gewijzigd. Ook in 2025 zien we een verdere stijging van de omvang van startersleningen (per 1-8-2025 ca 1,8 mio) waarmee het totaal aan uitzettingen boven de 10 mio uitkomt. Rekening houdend met het feit dat we al enige tijd geen overtollige liquiditeiten beschikbaar hebben (en dus zelf moeten lenen om de startersleningen te kunnen verstrekken), is het rendement op startersleningen negatief. We zijn de enige gemeente zonder plafond. Gelet op het amendement, wordt vasthouden aan het voorstel van december 2024 (een plafond van

€

700.000) niet passend en haalbaar gevonden. 6.1. Met een maximaal leenbedrag van € 50.000 kunnen we jaarlijks minimaal 30 starters helpen. Met het invoeren van een jaarlijks beschikbaar budget is het ook passend om een maximaal leenbedrag in te voeren. We zien dat de omvang van de afzonderlijke leningen namelijk steeds hoger worden, maar we willen zoveel mogelijk starters blijven helpen. Voorgesteld wordt een maximaal leenbedrag per starterslening van € 50.000. Dit betekent een verruiming van € 10.000 ten opzichte van het voorstel van december 2024. Dit betekent dat we gemiddeld 30 starters jaarlijks kunnen voorzien van een starterslening

6. Kanttekeningen 1.1. Het voorstel voor extra capaciteit voor de woningbouwversnelling is nog niet opgenomen. Bij de behandeling van de Kadernota is het amendement woningbouwversnelling ingetrokken na de toezegging van het college om deze opgave uit te werken in een voorstel met een analyse en een plan met betrekking tot de financiën. Dit voorstel wordt u apart aangeboden en de financiële consequentie is nog niet verwerkt in de begroting 2026 – 2029. 1.2. De review van het bestuurskrachtonderzoek is nog niet opgenomen in de begroting. De review van het bestuurskrachtonderzoek wordt in september afgerond en ligt gelijktijdig met de begroting 2026 – 2029 voor aan uw raad. We sluiten niet uit dat er een opgave ligt op onder andere de uitvoeringskracht van de organisatie en meer algemeen het versterken van onze bestuurskracht. De financiële impact hiervan is niet in de begroting voorzien. 1.3. Financiële ontwikkelingen blijven lastig te voorspellen. De begroting 2026 is voor de jaren 2026 en 2027 structureel sluitend. Het structurele begrotingsresultaat voor 2026 is zelfs van een uitzonderlijke omvang ten opzichte van recente jaren. Daaraan ten grondslag ligt met name het doorlopen ZBB-traject, een bijstelling van de algemene uitkering na Kadernota en een recente bijstelling van de zorgkosten.

Door dergelijke bijstellingen is het niet altijd makkelijk om beleid hierop af te stemmen. 1.4. De risico’s zijn opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen. In deze paragraaf wordt hiervan een opsomming gegeven. Onze reservepositie is ruim voldoende in relatie tot de gekwantificeerde risico’s. 2.1. Vanaf 2028 is de structurele ruimte meerjarig beperkt – opvolging van ZBB-traject blijft belangrijk. Gemeenten kregen te maken met een dreigende financiële terugval in 2026, vooral door een nieuwe normeringssystematiek van het Gemeentefonds en tekorten in de jeugdzorg. In de voorjaarsnota werden 3/5

echter structurele en incidentele middelen aangekondigd die deze klap tijdelijk verzachten. Gemeenten hebben dus iets meer ademruimte, maar de zorgen blijven bestaan. Dat geldt ook voor Someren; vanaf 2028 is er sprake van een begrotingstekort. Het terugdraaien van de maatregelen uit het amendement is daarbij enkel voor 2026 en 2027 doorgevoerd. Het is daarom van belang dat er opvolging wordt gegeven aan het inventariseren van de genoemde besparingsmogelijkheden uit het ZBB-project die nu niet zijn doorgevoerd.

7. Financiën ln onderstaande tabel wordt de ontwikkeling van het exploitatiesaldo in de jaren 2024-2029 weergegeven. Verslagleggingsjaar 2024 toont de werkelijke resultaten, 2025 de begrote resultaten na wijziging en 2026 tot en met 2029 de begrote resultaten. Tevens is de voorgeschreven uitsplitsing aan gegeven van incidentele en structurele lasten. De begroting 2026-2029 laat voor 2026 en 2027 een positief resultaat zien. De jaren 2028 en 2029 tonen een negatief resultaat, veroorzaakt door de lagere Algemene Uitkering vanaf 2028.

Resultaten begroting 2026

Rek 2024

2025

2026

2027

2028

2029

Lasten

-70.281

-82.729

-69.004

-66.572

-62.332

-62.404

Baten

73.570

74.593

67.627

65.078

60.270

60.450

Resultaat voor bestemming

3.289

-8.136

-1.377

-1.494

-2.062

-1.954

Onttrekkingen aan reserves

7.439

8.401

1.553

619

510

469

Toevoegingen aan reserves

-7.768

431

-93

1.060

-10

-881

Mutaties reserves

-329

8.832

1.460

1.679

500

-412

Totaal resultaat

2.960

696

83

185

-1.562

-2.366

Incidentele posten

2.005

-161

-999

-156

-127

-1

955

857

1.082

341

-1.435

-2.365

Totaal structureel begrotingsresultaat Bedragen x € 1.000

8. Communicatie Conform voorgaande jaren is de begroting uitsluitend in pdf-formaat op de website van de gemeente Someren te raadplegen. Op de gemeentepagina van t Contact in week 42 wordt aandacht besteed aan de begroting. De reacties van de fracties op de begroting 2026 zullen op donderdag 13 november gepubliceerd worden.

9. Uitvoering Na het besluit wordt de begroting 2026 aangeboden aan de Provincie. Dit dient vóór 15 november 2025 plaats te vinden. Over de voortgang van de begroting 2026 wordt via de Zomernota 2026 en de Decemberrapportage 2026 aan de Raad gerapporteerd. In de jaarstukken 2026 wordt vervolgens verantwoording afgelegd. Dit wordt zowel inhoudelijk als financieel gedaan. 4/5

Burgemeester en wethouders van Someren, de secretaris,

wnd. burgemeester,

J. Weekers

P.J.M.G. Blanksma

Bijlage(n)

O

Raadsbesluit

X

Begroting 2026, documentnr. Djuma 200775835

X

NO

5/5