Regels - Bijlage 2 Beeldkwaliteitsplan Buitengebied 2022
Tekst van het document
Eerdgronden EZg23 pZg23 pZn23 Vaaggronden Zd21 ABzt Bebouwd
Maarheeze
Bodemtypen Gebiedsanalyse Omgevingsvisie Gemeente Someren
Boxtel
Datum:
Schaal:
Bosscheweg 107
sept. 2021
1 : 50000
Getekend:
Formaat:
CJa
A3
Tekeningnr.:
Projectnr.:
P04503_ 2021....
P04503
5282 WV Boxtel +31 (0)411 850 400 www.bro.nl info@bro.nl
N
Helmond Deurne
Mierlo
Lierop
Asten
Someren
Someren-Eind
Hoogte op maaiveld Hoger gelegen
Someren-Heide
Lager gelegen
Maarheeze
Hoogtekaart Gebiedsanalyse Omgevingsvisie Gemeente Someren
Boxtel
Datum:
Schaal:
Bosscheweg 107
sept. 2021
1 : 50000
Getekend:
Formaat:
CJa
A3
Tekeningnr.:
Projectnr.:
P04503_ 2021....
P04503
5282 WV Boxtel +31 (0)411 850 400 www.bro.nl info@bro.nl
N
Helmond Deurne
Mierlo
Lierop
Asten
Someren
Someren-Eind
Kwel en infiltratie Sterke kwel
Someren-Heide
Meestal kwel, soms sterk Meestal kwel Soms kwel Infiltratie
Maarheeze
Kwel- en infiltratiekaart Gebiedsanalyse Omgevingsvisie Gemeente Someren
Boxtel
Datum:
Schaal:
Bosscheweg 107
sept. 2021
1 : 50000
Getekend:
Formaat:
CJa
A3
Tekeningnr.:
Projectnr.:
P04503_ 2021....
P04503
5282 WV Boxtel +31 (0)411 850 400 www.bro.nl info@bro.nl
N
Helmond Deurne
Mierlo
Lierop
Asten
Someren
Provinciale cultuurhistorische waarden Molenbiotoop Historische vlakken buiten de culthistorische lanschappen Historische groenstructuren
Someren-Eind
Historische stedenbouwkundige structuren Archeologische monumenten
Someren-Heide
Cultuurhistorische landschappen Cultuurhistorische vlakken Historische zichtrelatie Historisch geografische lijnen Monumentale bomen Monumentale bouwwerken
Maarheeze
Provinciale cultuurhistorische waarden Gebiedsanalyse Omgevingsvisie Gemeente Someren
Boxtel
Datum:
Schaal:
Bosscheweg 107
sept. 2021
1 : 50000
Getekend:
Formaat:
CJa
A3
Tekeningnr.:
Projectnr.:
P04503_ 2021....
P04503
5282 WV Boxtel +31 (0)411 850 400 www.bro.nl info@bro.nl
N
Helmond Deurne
Mierlo
Lierop
Asten
Someren
Someren-Eind
Interim omgevingsverordening Noord-Brabant - basiskaart landelijk gebied Landelijk gebied
Someren-Heide
Groenblauwe mantel Gemengd landelijk gebied Waterwingebied
Maarheeze
Interim omgevingsverordening Noord-Brabant .... Gebiedsanalyse Omgevingsvisie Gemeente Someren
Boxtel
Datum:
Schaal:
Bosscheweg 107
sept. 2021
1 : 50000
Getekend:
Formaat:
CJa
A3
Tekeningnr.:
Projectnr.:
P04503_ 2021....
P04503
5282 WV Boxtel +31 (0)411 850 400 www.bro.nl info@bro.nl
N
Helmond Deurne
Mierlo
Lierop
Asten
Someren
Someren-Eind
Interim omgevingsverordening Noord-Brabant - natuur en stiltegebieden Attentiezone waterhuishouding Natuur Netwerk Brabant
Someren-Heide
Ecologische verbindingszone Behoud en herstel watersystemen Attentiezone stiltegebied Stiltegebieden
Maarheeze
Interim omgevingsverordening Noord-Brabant Gebiedsanalyse Omgevingsvisie Gemeente Someren
Boxtel
Datum:
Schaal:
Bosscheweg 107
sept. 2021
1 : 50000
Getekend:
Formaat:
CJa
A3
Tekeningnr.:
Projectnr.:
P04503_ 2021....
P04503
5282 WV Boxtel +31 (0)411 850 400 www.bro.nl info@bro.nl
N
Helmond Deurne
Mierlo
Lierop
Asten
Someren
Someren-Eind
Interim omgevingsverordening Noord-Brabant - grondwaterbescherming, waterveiligheid en -berging
Someren-Heide
Reservering waterberging Regionale waterberging Boringsvrije zone
Maarheeze
Interim omgevingsverordening Noord-Brabant Gebiedsanalyse Omgevingsvisie Gemeente Someren
Boxtel
Datum:
Schaal:
Bosscheweg 107
sept. 2021
1 : 50000
Getekend:
Formaat:
CJa
A3
Tekeningnr.:
Projectnr.:
P04503_ 2021....
P04503
5282 WV Boxtel +31 (0)411 850 400 www.bro.nl info@bro.nl
N
Bolle akkers en steilranden Gebiedsanalyse BKP Buitengebied Gemeente Someren
Boxtel
Datum:
Schaal:
Bosscheweg 107
Juli 2022
1 : 50000
Getekend:
Formaat:
CJa
A3
Tekeningnr.:
Projectnr.:
P05420_ 2022....
P05420
5282 WV Boxtel +31 (0)411 850 400 www.bro.nl info@bro.nl
N
Bijlage 3
Inhoudsopgave
– Begrippenlijst
Streefbeeld/ bouwstenen
Begrippenlijst
Terug naar laatst weergegeven pagina
Begrippenlijst
Beeldkwaliteitsplan Buitengebied Someren
Beeldkwaliteitsplan: Het beeldkwaliteitsplan is een verbindend element tussen landschap, architectuur en stedenbouw. Het plan geeft kaders en richtlijnen waarmee de beeldkwaliteit van een bepaald gebied gewaarborgd wordt. Een beeldkwaliteitsplan geeft aanbevelingen en richtlijnen voor de vormgeving van het landschap. Het vormt de richtlijn bij de realisatie van ruimtelijke plannen en vertaalt principes naar concrete oplossingsrichtingen. Beleidsdocument: in een beleidsdocument zijn doelen middelen en tijdspad voor een bepaald onderwerp vastgelegd. Denk bijvoorbeeld aan een woonvisie of een nota ruimtelijke kwaliteit. De gemeente Someren heeft eigen beleidsdocumenten, maar ook beleidsdocumenten van bijvoorbeeld de provincie zijn van toepassing op het Somerense grondgebied. Bouwstenen: praktische handleiding voor inrichtingsmaatregelen die passen in het typische Somerense landschap. Elke bouwsteen is voorzien van principetekeningen, specificaties voor realisatie en beheer en een plantkeuze. Voorbeelden van bouwstenen zijn een houtsingel of een natuurvriendelijke oever. EVZ: Om natuurgebieden met elkaar te verbinden, kan een ecologische verbindingszone (afgekort EVZ) gerealiseerd worden. Hiervoor zijn al een aantal plekken aangewezen. Het is bij de aanleg belangrijk om te kijken voor welke soort er gebruik van moet gaan maken.
Elke soort stelt namelijk specifieke eisen aan de inrichting van een ecologische verbindingszone.
Landschapsanalyse: onderzoek naar de kenmerken van het Somerense landschap. Denk aan historie, bodem, hoogte en hydrologische omstandigheden.
Specificaties: concrete en meetbare handvatten waaraan een element moet voldoen om onder een bepaalde bouwsteen te vallen.
Landschapstype: Aan de opbouw van een landschap liggen vele factoren ten grondslag. Denk hierbij aan de bodemsoort, de ontginningsperiode en hydrologische kenmerken. Samen vormen al deze factoren een combinatie waardoor een plek tot een bepaald landschapstype behoort.
Streefbeeld: de gewenste beeldkwaliteit van het Somerense landschap in beeld en tekst. Sturingsfilosofie: gedachtengoed op welke wijze sturing gestuurd wordt om een bepaald doel te bereiken.
Landschapsinvesteringsregeling: regeling uitgewerkt in het gemeentelijke beleidsdocument ‘Landschapsinvesteringsregeling gemeente Someren 2020’. Hierin is voor elk type ontwikkeling in het buitengebied vastgelegd of een landschappelijke inpassing en extra kwaliteitsverbeterende maatregelen verplicht zijn, en zo ja in welke omvang. Landschapskarakteristieken: eigenschappen van een landschap die kenmerkend zijn voor een bepaald landschapstype. Plantkeuze: plantensoorten die aansluiten bij de kenmerken van een bepaald landschapstype en daardoor geschikt zijn om in dit gebied toe te passen. Principetekeningen: (schematische) tekeningen die de praktische details van een bouwsteen weergeven. Het betreft geen werkelijke situatie, maar een abstract voorbeeld. Richtlijnen: praktisch toepasbare ontwerphandvatten die helpen om een plan op een goede manier op het landschap aan te laten sluiten.
Gebiedsindeling: De indeling van de gemeente Someren in verschillende landschapstypen.
Dinsdag 20 september 2022
Inhoudsopgave
Streefbeeld/ bouwstenen
Begrippenlijst
Terug naar laatst weergegeven pagina
65
Bijlage 4
Inhoudsopgave
– Evaluatierapport
Streefbeeld/ bouwstenen
Begrippenlijst
Terug naar laatst weergegeven pagina
Inleiding
Beeldkwaliteitsplan Buitengebied Someren
Inleiding
Product
Aanleiding
De gemeente Someren kent veel verschillende en karakteristieke landschappen. De Somerense landschappen worden volop gebruikt door onze inwoners, (agrarische)bedrijven en recreanten. Het gebruik van een gebied en de inrichting van het landschap kan soms tot spanning leiden. Om hierin de balans te bewaren heeft de gemeente het beeldkwaliteitsplan Buitengebied (BKP). Een BKP biedt ontwerprichtlijnen voor nieuwe ontwikkelingen in het buitengebied. Hiermee kan er bij ontwikkelingen een goede aansluiting worden gemaakt met de omgeving. Een BKP moet enerzijds houvast bieden om de kernwaarden van het landschap te behouden en waar mogelijk te versterken. Anderzijds dient het ruimte te geven voor het gebruik van het buitengebied als leef-, werk-, en recreatief gebied. Het huidige BKP is in 2011 opgesteld. In de tussentijd is er veel gebeurd. Daarom is de gemeente Someren gestart met het evalueren en actualiseren van het BKP.
Proces
Om het beeldkwaliteitsplan goed te kunnen evalueren is het belangrijk om het gebied waar het over gaat goed te kennen. Daarom is het buitengebied met een groep ambtelijk experts verkend. Ook zijn evaluatiesessie gehouden met groepen die veel met het beeldkwaliteitsplan werken. Deze sessies vormen een belangrijke basis voor het evaluatierapport. De volgende sessies zijn georganiseerd: • Tour buitengebied – 26 april 2022 • Sessie ambtelijk team – 17 mei 2022 • Sessie gemeenteraad – 18 mei 2022 • Sessie externe partijen – 23 mei 2022 • Sessie ketenpartners – 31 mei 2022
Dinsdag 20 september 2022
Inhoudsopgave
Voorliggend document is het resultaat van de evaluatiefase. Hierin is teruggeblikt op de ervaringen met het beeldkwaliteitsplan in de afgelopen tien jaar. Wat ging goed en moeten behouden blijven? En wat ging minder goed en willen we in de toekomst graag anders doen. De evaluatie heeft plaatsgevonden aan de hand van vijf onderwerpen die elk aan bod komen in dit evaluatierapport: 1. Sturingsfilosofie 2. Gebiedsindeling 3. Streefbeeld 4. Landschapsinvesteringsregeling 5. Overige aspecten Per onderwerp gaan we in dit evaluatierapport in op de manier waarop het is onderwerp opgenomen in het huidige beeldkwaliteitsplan, welke inbreng we opgehaald hebben tijdens evaluatiesessies en wat de contouren zouden kunnen zijn voorde actualisatie van het beeldkwaliteitsplan. Dit evaluatierapport is daarmee de tussenstap richting een geactualiseerd beeldkwaliteitsplan Someren.
Sturingsfilosofie Een beeldkwaliteitsplan is een document om te sturen op de kwaliteit van hoe het buitengebied er uitziet. Sturen kun je op verschillende manieren. Je kan bijvoorbeeld sturen door strikte regels op te leggen, of juist door kaders te stellen en daarbinnen veel vrijheid te geven. De manier hoe je wil sturen op beeldkwaliteit is belangrijk. Dit moet aansluiten bij de Somerense manier van werken. Ook de opzet van het beeldkwaliteitsplan moet aansluiten bij de gewenste wijze van sturen.
Streefbeeld/ bouwstenen
Begrippenlijst
Wat doen we nu? • De gemeente Someren wil het beeldkwaliteitsplan (2011) voor haar buitengebied de dynamiek en de landschappelijke kwaliteit van het buitengebied op een positieve wijze met elkaar verbinden zodat veranderingsprocessen in het landelijk gebied op een liefst eenvoudige en bijna natuurlijke wijze bijdragen aan een duurzame ruimtelijke kwaliteit en diversiteit. • Het beeldkwaliteitsplan is een inspiratiebron voor iedereen die wat wil ontwikkelen in het buitengebied. Geen blauwdruk over hoe het moet, maar een ideeënboek over hoe het zou kunnen. • Het beeldkwaliteitsplan zegt niet ‘wat moet en zal’ of ‘wat kan en mag’. Dat wordt geregeld in het bestemmingsplan. Dit beeldkwaliteitsplan vult het bestemmingsplan aan en concurreert hier niet mee. • Het beeldkwaliteitsplan moet worden gebruikt als toetsingskader voor (het toestaan van) alle ruimtelijke ontwikkelingen in het buitengebied. • Het beeldkwaliteitsplan spreekt niet van eisen en randvoorwaarden. Die worden in het bestemmingsplan geregeld. In het beeldkwaliteitsplan zijn ontwerprichtlijnen opgenomen die bij aanvang van de ontwikkeling van een plan kunnen worden meegenomen om op een passende wijze invulling te geven van in het bestemmingsplan opgenomen randvoorwaarden ten aanzien van bijvoorbeeld een goede landschappelijke inpassing.
Daarnaast is het beeldkwaliteitsplan bedoeld als inspiratiebron voor iedereen die mede bij wil dragen aan de karakteristieke kwaliteiten van het Somerense buitengebied. Niet omdat het per se moet maar omdat je graag trots wil zijn op de kwaliteit en schoonheid van je eigen woon-, werk- en leefgebied. • De gemeente Someren wil met dit beeldkwaliteitsplan graag ruimte bieden aan eigen initiatief. Dat wil zeggen dat de ontwerprichtlijnen zich vooral richten op de land-
Terug naar laatst weergegeven pagina
67
Sturingsfilosofie
Beeldkwaliteitsplan Buitengebied Someren
schappelijke kwaliteit en niet zozeer op de gedetailleerde architectonische invulling. Deze keuze is enerzijds gebaseerd op de bestuurlijke wens om op het gebied van ‘schoonheid’ geen betuttelend en detaillistisch beleid te willen voeren en anderzijds vanuit de absolute overtuiging dat investeringen in met name een sterk en contrastrijk landschappelijk raamwerk een duurzamer kwaliteitsborging geeft dan de toevalligheid van de in de tijd voortdurend wisselende opvattingen ten aanzien van architectuur en detaillering. Wat hebben we opgehaald? • Het beeldkwaliteitsplan is bedoeld als inspiratiedocument, maar wordt in de praktijk toegepast als toetsingskader voor de beoordeling van plannen in het buitengebied. De richtlijnen die bedoeld zijn om aan te geven ‘wat kan en mag’ worden toegepast als strikte regels voor wat ‘moet’. In de praktijk blijkt het soms lastig om de ‘ruimte’ in de richtlijnen goed af te stemmen tussen gemeente en initiatiefnemer. Initiatiefnemers willen regelmatig van de richtlijnen afwijken in een (minimale) richting, die lastig verenigbaar is met de visie van de gemeente die juist ruimere kwaliteit nastreeft. Het resultaat is dat er strikter getoetst wordt op hetgeen eigenlijk als richtlijn omschreven staat. De belangrijkste reden waarom steeds strenger getoetst wordt aan het beeldkwaliteitsplan is de invoering van de LIR (landschapsinvesteringsregeling.
Daarmee ontstond een noodzaak om de vereiste tegenprestatie te toetsen aan een beleidskader. In de gemeente Someren is ervoor gekozen hiervoor het reeds bestaande beeldkwaliteitsplan te gebruiken. • Om tot een sturingsfilosofie te komen die aansluit bij de Somerense manier van werken en het Somerense landschap, is een aanpassing in de huidige wijze van sturen wenselijk. In de zoektocht naar een betere sturingsfilosofie is het belangrijk dat dit aansluit bij Someren, maar Dinsdag 20 september 2022
Inhoudsopgave
•
•
•
•
ook zeker niet teveel extra capaciteit of budget vraagt. Het beeldkwaliteitsplan wordt nu door de gemeente strikt toegepast. Het voorbeeld van een locatie waar een bestaande haag verwijderd diende te worden is meermaals aangehaald tijdens de sessies. Het is de wens om dergelijke situaties in de toekomst te voorkomen. In lijn met de voorgaande punten is er behoefte aan meer duidelijkheid in het beeldkwaliteitsplan. Meer duidelijkheid voor de initiatiefnemers, maar ook voor de gemeente zelf. Het huidige beeldkwaliteitsplan is te breed geformuleerd als inspiratiedocument. Het is wenselijk om de kaders en richtlijnen helderder te formuleren, maar regels mogen niet ‘dichtgetimmerd’ worden. Er moet ruimte blijven voor maatwerk. Het huidige beeldkwaliteitsplan stuurt vooral op beeldkwaliteit. Dit is belangrijk, maar ook andere onderwerpen zijn van belang in het buitengebied. Onderwerpen zoals biodiversiteit en klimaatadaptatie worden gemist in het huidige beeldkwaliteitsplan. Voor een belangrijk deel wordt het beeldkwaliteitsplan gebruikt voor het opstellen en beoordelen van landschapsplannen behorende bij een ‘rode’ ontwikkeling. De ervaring is dat de plannen die ingediend worden te vaak opgesteld worden om de ondergrens van het acceptabele te bereiken. Het is een wens om te verkennen of met de actualisatie de ‘zesjescultuur’ bij landschapsplannen doorbroken kan worden.
Hoe willen we het in de toekomst? • Het beeldkwaliteitsplan blijft een belangrijk sturingsmiddel. Enerzijds is er behoefte aan duidelijkheid, maar anderzijds ook een vraag naar ruimte voor maatwerk. Maak in het geactualiseerde beeldkwaliteitsplan een onderscheid tussen heldere voorwaarden (eisen) en een praktische uitwerking (inspiratie). Zo wordt voor iedereen duidelijk op welke onderdelen er strikt getoetst wordt en
Streefbeeld/ bouwstenen
Begrippenlijst
•
•
•
•
•
•
•
waar ruimte zit om met een eigen passende invulling te komen. De benodigde landschappelijke inpassing bij initiatieven in het buitengebied is momenteel niet in kwantiteit vastgelegd. Dit is een voorbeeld van een toetsbaar kader wat in de landschapsinvesteringsregeling vastgelegd kan worden. Voor de tegenprestatie in categorie drie is al wel een kwantiteit vastgelegd. Om goed te kunnen sturen is het belangrijk dat beleidsmechanismes die van invloed zijn op de beeldkwaliteit van het buitengebied ook afgestemd zijn op de sturingsfilosofie. Een belangrijk voorbeeld hiervan is de Somerense Landschapsinvesteringsregeling (LIR). Zorg voor een goede juridische borging van de realisatie én de instandhoudingsplicht voor landschapselementen. Dit is in de huidige landschapsinvesteringsregeling al geregeld. Neem een maatwerkclausule op voor initiatieven waarbij de gestelde voorwaarden onevenredig negatief uitpakken. De gemeente beoordeelt een landschapsplan inhoudelijk. Om een plan te kunnen beoordelen moet het aan verschillende voorwaarden voldoen, zoals een maatvaste tekening. Deze voorwaarden moeten voor initiatiefnemers helder opgenomen zijn in het beeldkwaliteitsplan. Geef vroeg in het proces duidelijkheid aan initiatiefnemers.
Biedt als gemeente een vrijwillige mogelijkheid voor initiatiefnemers om bij de start van de planvorming voor een initiatief een ‘keukentafelgesprek’ met een behandelend ambtenaar te plannen. Biedt de mogelijkheid om bestaande landschapselementen die binnen de kaders van het beeldkwaliteitsplan passen, maar nog niet juridisch geborgd zijn, op te voeren als onderdeel van een landschappelijke inpassing of kwaliteitsverbeterende maatregel. Dit is in de huidige landschapsinvesteringsregeling al geregeld.
Terug naar laatst weergegeven pagina
68
Gebiedsindeling
Beeldkwaliteitsplan Buitengebied Someren
•
Voeg in het beeldkwaliteitsplan een beknopte beschrijving toe over hoe de sturing op beeldkwaliteit bedoeld is. Er zit altijd een bepaalde mate van interpretatie in het plan. Dit betekent niet dat het een harde eis is, maar ook niet dat alles mag. Om daar meer duidelijkheid in te bieden kan een beknopte toelichting helpen.
Gebiedsindeling Someren kent karakteristieke, maar ook zeer verschillende landschappen. Een doel van een beeldkwaliteitsplan is om de kenmerken van deze verschillende typen te herkennen, behouden en waar mogelijk te versterken. Om goed te kunnen sturen de kwaliteiten van elk verschillend landschap is de begrenzing van deze gebieden van belang. Wat doen we nu? • De kaart gebiedsindeling landschap is sturend voor het beeldkwaliteitsplan. Dit vormt samen met het streefbeeld de basis voor de ontwerprichtlijnen voor de inrichting van het landschap. Er worden 5 landschapstypen benoemd en op kaart geduid, zodat afgelezen kan worden in welk landschapstype een voorgenomen ontwikkeling plaatsvindt. De landschapstypen verwijzen vervolgens naar de voor dat type van belang zijnde ontwerprichtlijnen. Naast de vijf landschapstypen worden ook gebieden aangeduid als bebouwingslint, knoop of cluster in het buitengebied. • Een belangrijk element van de kwaliteitsbeleefbaarheid van het landschap vormt openheid. Die kwaliteit is niet exclusief voorbehouden aan een bepaald type landschap en is daarom als aparte aanduiding in het kaartbeeld opgenomen. De volgende landschapstypen worden onderscheiden: • Heide- en Boslandschap Dinsdag 20 september 2022
Inhoudsopgave
• • • • • •
Beekdallandschap/Broekgebieden Kampenlandschap Oudere heideontginningen Jongere heideontginningen Linten, knopen en clusters Openheid
Wat hebben we opgehaald? • De gebiedsindeling werkt in de praktijk goed. Er ligt een grondige analyse aan ten grondslag, waardoor de indeling aansluit bij het Somerense landschap. Er is weinig noodzaak om deze indeling aan te passen. • De gebiedsindeling geeft het beeld van de verschillende landschapstypen op gemeenteniveau. De grens tussen de verschillende landschapstypen is op de kaart als een harde grens getekend, maar in de praktijk is dit vaak een vloeiende overgang. Een plek die op of nabij de grens van twee landschapstypen ligt, behoort op basis van de kaart bij een bepaald landschapstype, terwijl de ruimtelijke kenmerken soms meer aansluiten bij het aangrenzende landschapstype. In dit geval zal een gemeentebrede kijk worden gebruikt om tot op perceelniveau te beoordelen. • Het Somerense landschap is in het beeldkwaliteitsplan ingedeeld in vijf landschapstypen. Het landschap in Someren is gevarieerd, soms wil je een slag maken met het verbijzonderen van gebieden op een kleiner schaalniveau dan de vijf landschapstypen. Dit vraagt op sommige gebieden een nuancering/ verbijzondering binnen een landschapstype. • De gebiedsindeling wordt nu soms te rigide toegepast. Het voorbeeld van een initiatief waarbij een klein deel van het perceel in het landschapstype ‘Beekdallandschap’ gelegen was en daardoor volledig afgekeurd werd is meermaals genoemd.
Streefbeeld/ bouwstenen
Begrippenlijst
Hoe willen we het in de toekomst? • De indeling van de landschapstypen werkt goed en heeft ook een verbinding met andere beleidsdocumenten. Neem daarom bij de actualisatie van het beeldkwaliteitsplan de huidige indeling in landschapstypen over. • Pas de begrenzing van de landschapstypen niet te rigide toe. Dit onderdeel komt ook uitgebreid aan bod in het onderdeel ‘sturingsfilosofie’. • Het verfijnen van de landschapstypen naar een verbijzondering van sommige gebieden is het verkennen waard. Maar dit kan beter een plek krijgen in de actualisatie van het streefbeeld. Hier wordt al op een lager schaalniveau ingezoomd.
Streefbeeld De stip op de horizon, of het einddoel wat we met het beeldkwaliteitsplan willen bereiken is het streefbeeld. Deze kaart geeft het gewenste beeld van het Somerense landschap weer. Wat doen we nu? • In het streefbeeld voor Someren wordt gezocht naar een goede balans tussen de agrarische dynamiek binnen de gemeente en het behoud van de landschappelijke kwaliteiten en dragers. Rode en groene programmaonderdelen kunnen zowel kwalitatief als kwantitatief bijdragen aan de kwaliteit, diversiteit en belevingswaarde van het gebied mits ze op een samenhangende wijze in een ontwerp worden geïntegreerd. • Voorop staat door middel van het streefbeeld het leesbaar maken van de verschillende landschapstypen als resultaat van de ontstaansgeschiedenis van het gebied. Het gaat daarbij niet zozeer om het terugbrengen van
Terug naar laatst weergegeven pagina
69
Streefbeeld
Beeldkwaliteitsplan Buitengebied Someren
•
vroegere tijden maar om een landschapsontwerp te waarborgen dat gebaseerd is op de duurzame onderliggende structuren, die het landschap door de eeuwen heen hebben gevormd. De speerpunten bij het streefbeeld zijn: • Bijzonder belangrijk wordt het behoud van de open gebieden waar geen nieuwe bebouwing of ontwikkeling geadviseerd wordt. • Versterking van de lanenstructuur vooral in de jonge ontginningen. • Inrichting / gebiedsvisies voor landschappelijke bufferzones. • Inrichting / gebiedsvisies voor recreatielandschap. • Glastuinbouwgebied met bijzondere ontwerprichtlijnen. • Inrichting van ecologische verbindingzones en stapstenen van droge ecologische verbindingen. • Programma voor beekherstel, hermeandering en herkenbaarheid van beken in het landschap. • Onderzoek naar oude paden in het kader van gemeente Someren wandelgemeente (Kennedymars).
Wat hebben we opgehaald? • Van de landschapselementen die in het streefbeeld weergegeven worden is bijna niets gerealiseerd. Het streefbeeld wordt in de praktijk amper gebruikt om bijvoorbeeld landschapsplannen te beoordelen. Er wordt bij deze beoordeling vooral gekeken naar de landschapstypen en de bijbehorende richtlijnen. De relatie tussen het streefbeeld en de ontwerprichtlijnen is beperkt. • De Somerense landschapsinvesteringsregeling (LIR) is later vastgesteld (2018) dan het huidige beeldkwaliteitsplan (2011). De wijze waarop de LIR stuurt op het realiseren van landschapselementen versterkt de focus op het eigen perceel en de ontwerprichtlijnen uit het beeldkwaliteitsplan, in plaats dat wordt ingezet op het Dinsdag 20 september 2022
Inhoudsopgave
•
•
gemeentelijke streefbeeld. De LIR voorziet namelijk dat bij een benodigde landschapscompensatie in de eerste plaats de mogelijkheid onderzocht wordt om deze in te vullen op of nabij het eigen initiatief. In tweede instantie mag een locatie elders in de gemeente gezocht worden en in de laatste plaats mag een afdracht in het gemeentelijke BiO-fonds (buitengebied in ontwikkeling) gedaan worden. Het streefbeeld is heel gedetailleerd. Er zijn tot op het perceelniveau landschapselementen ingetekend. Het lijkt daardoor alsof je veel beschermd, maar in de praktijk zijn sommige elementen uit het streefbeeld, zoals ‘behoud open gebieden, geen nieuwe bebouwing’ inmiddels toch volgebouwd. Kijk goed naar wat we vastleggen in het streefbeeld en zorg ervoor dat hetgeen vastgelegd wordt ook reëel is. Leg niet teveel kleine elementen vast die je toch niet allemaal beschermt. Er wordt veel gebouwd in het Somerense buitengebied. Sommige straten slibben dicht met Ruimte-voor-Ruimte woningen. Zorg hier dat het landschap goed zichtbaar blijft.
Hoe willen we het in de toekomst? • Stuur meer op de realisatie van het streefbeeld en zorg ervoor dat ook andere beleidsdocumenten (landschapsinvesteringsregeling) aansluiten op de wens om het streefbeeld te realiseren. Hierop wordt nader ingegaan bij de onderdelen ‘sturingsfilosofie’ en ‘landschapsinvesteringsregeling’. • Benoem een beperkt aantal hoofdstructuren die je echt beschermt of gaat realiseren, in plaats van de veelheid aan kleine landschapselementen. • Zorg ervoor dat het streefbeeld realiseerbaar is binnen de looptijd van het beeldkwaliteitsplan (circa 10 jaar). • Het huidige streefbeeld is heel exact, bijna op perceelniveau ingetekend. Door in het geactualiseerde
Streefbeeld/ bouwstenen
Begrippenlijst
•
•
•
beeldkwaliteitsplan meer op structuurniveau te werken ontstaat vrijheid om kansen te grijpen wanneer deze zich aandienen en wordt de discussie vermeden of een landschapselement daadwerkelijk op een bepaald perceel bedoeld is in het streefbeeld of niet. Leg van waardevolle landschapsstructuren vast wat essentieel is om het doel te bereiken, maar laat de details los voor een nadere invulling als deze niet cruciaal zijn. Evalueer het streefbeeld eerder dan aan het einde van de looptijd (circa 10 jaar) om zo tijdig bij te kunnen sturen. Denk bijvoorbeeld aan een periode van vijf jaar. De zoekgebieden voor Ruimte-voor-Ruimte woningen zijn al tussentijds geëvalueerd, maar heb ook bij de actualisatie van het streefbeeld uit het beeldkwaliteitsplan aandacht voor deze gebieden en verbinding met de lokale landschapskwaliteiten. Zorg ervoor dat de prioriteiten helder zijn. Wat is op een bepaalde plek bijvoorbeeld belangrijker? Een doorzicht naar het achterliggende landschap, of de ontwikkeling van een Ruimte-voor-Ruimtewoning? Benoem als gemeente een aantal ‘sleutelprojecten’ waaraan de komende jaren gewerkt kan worden. Sleutelprojecten die bijdragen aan de realisatie van het streefbeeld en project waarmee bijvoorbeeld invulling gegeven kan worden aan de afdracht die initiatiefnemers doen in het BiO-fonds.
Zo wordt voor initiatiefnemers duidelijk wat de gemeente zelf doet om het streefbeeld te realiseren.
Terug naar laatst weergegeven pagina
70
Landschaps-investeringsregeling Beeldkwaliteitsplan Buitengebied Someren
Landschapsinvesteringsregeling De landschapsinvesteringsregeling is geen onderdeel van het beeldkwaliteitsplan, maar heeft hier wel een sterke verbinding mee. De landschapsinvesteringsregeling regelt hoe en op welke wijze initiatiefnemers bij een bepaalde ontwikkeling in het buitengebied moeten voorzien in een investering in het landschap. Wat doen we nu? • Elke ruimtelijke ontwikkeling buiten het “bestaand stedelijk gebied” moet op grond van de Interim omgevingsverordening (artikel 3.9) gepaard gaan met een kwaliteitsverbetering van het landschap. • Afhankelijk van de impact op de leefomgeving wordt in de werkafspraken met de provincie bepaald via welke kwaliteitseis invulling kan worden gegeven aan artikel 3.9 van de Interim omgevingsverordening. De volgende drie categorieën worden onderscheiden: • Categorie 1. Kleine ruimtelijke ontwikkelingen met een lage impact op de leefomgeving en die geen (extra) kwaliteitsverbetering van het landschap vereisen. Er wordt geen extra tegenprestatie gevraagd. • Categorie 2. Ruimtelijke ontwikkelingen met een normale impact op de leefomgeving, waarbij de kwaliteitsverbetering van het landschap plaats moet vinden door te voorzien in een goede landschappelijke inpassing. • Categorie 3.
Zwaardere ruimtelijke ontwikkelingen met een relatief grote impact op de leefomgeving, waarbij naast een basisinspanning in de vorm van landschappelijke inpassing ook een kwaliteitsverbetering van het landschap nodig is op grond van een forfaitaire berekening en kwalitatieve tegenprestatie (in euro’s uitgedrukt op basis van normbedragen). Dinsdag 20 september 2022
Inhoudsopgave
•
•
•
Landschappelijke inpassing vindt in principe plaats op of aansluitend aan het bouwperceel. Als al sprake is van afdoende bestaande landschappelijke inpassing kan daarmee worden volstaan. Aan deze vorm van kwaliteitsverbetering zijn geen kwantitatieve normen gekoppeld waaraan voldaan moet worden, maar worden kwalitatieve eisen gesteld. Voor ontwikkelingen in categorie 3 geldt dat ze een aanvullende inspanning moeten doen. Nadat is bepaald welk bedrag in de kwaliteitsverbetering van landschap moet worden geïnvesteerd, is de vraag waarin moet worden geïnvesteerd. Wij hebben de voorkeur dat investeringen plaatsvinden aansluitend op of in de nabijheid van het initiatief. Dit is juridisch ook het makkelijkste en beste vast te leggen c.q. te borgen. Het is echter mogelijk dat investeringen niet in de nabijheid gerealiseerd kunnen worden (bijvoorbeeld vanwege een gebrek aan grond) of dat het zelfs niet wenselijk is om ter plaatse van de ontwikkeling bepaalde maatregelen door te voeren (bijvoorbeeld veel opgaande beplanting aanbrengen in een open landschap). Op dat moment kan die investering elders binnen de gemeente Someren worden gerealiseerd, waarmee in ieder geval de gemeentelijke doelen voor kwaliteitsverbetering van het landschap worden gediend.
Pas op het moment dat aantoonbaar een fysieke ruimtelijke kwaliteitsverbetering niet mogelijk is, kan een bijdrage worden gedaan in het gemeentelijk BiO-fonds. Met dit fonds worden ruimtelijke kwaliteitsverbeteringen in het buitengebied gefinancierd en gerealiseerd door of namens de gemeente. Mede met het oog op een duurzame fysieke leefomgeving, heeft de gemeente in de LIR opgenomen dat het ook andere ambities en bijdragen in die ambities wil waarderen. Het gaat immers niet alleen om landschappelijke kwaliteit, maar om de totale kwaliteit van onze
Streefbeeld/ bouwstenen
Begrippenlijst
•
leefomgeving. Zo is ook nadrukkelijk vastgelegd in de Omgevingswet. Om die reden vindt de gemeente Someren om in voorkomende gevallen ook maatregelen in het kader van klimaatadaptatie of duurzaamheid te waarderen als kwaliteitsmaatregel. Dit moet dan wel nadrukkelijk een extra en vrijwillige investering ten behoeve van het maatschappelijk belang zijn. Een vorm van maatschappelijke meerwaarde dus. Voorbeelden kunnen zijn: • Aanleggen van zonnepanelen; • Actief afkoppelen van (aard)gas; • Actief afkoppelen van regenwater op het riool; • Aanleggen van groene daken; • Enz. Niet uitgesloten is dat dit strijdig is met de regels van de Verordening. Hierover moet dan in de vooroverlegfase al met de provincie worden overlegd. Bij reguliere woonbestemmingen is daarom het streven om uitbreidingen van bijgebouwen en de woning via de Sloopbank te laten plaatsvinden. Dit kan anders zijn bij bedrijfsbestemmingen. Dergelijke uitbreidingen vragen immers vaak meerdere (honderden) vierkante meters, waarbij de Sloopbank wellicht niet voldoende aanbod kent. Wij hanteren daarom de werkwijze dat bedrijven die veel vierkante meters nodig hebben voor uitbreiding, en die niet via de Sloopbank kunnen opplussen, via de LIR hun uitbreiding kunnen bewerkstelligen.
Wat hebben we opgehaald? • De landschapsinvestering inzetten als alternatief voor de sloopbank is een te eenvoudige optie. Het draagt niet bij aan de ontstening van het buitengebied. Gedurende voorliggende evaluatie is door de gemeenteraad het besluit genomen dat de LIR niet langer als alternatief voor de sloopbank ingezet mag worden, met uitzondering van situaties waarbij de bestaande situatie gelegaliseerd kan
Terug naar laatst weergegeven pagina
71
Overige aspecten
Beeldkwaliteitsplan Buitengebied Someren
•
•
worden in kader van de actualisatie bestemmingsplan Buitengebied. Koppel de structuur van de LIR beter aan de doelstellingen en sturingsfilosofie van het beeldkwaliteitsplan. Nu draagt de LIR nauwelijks bij aan de realisatie van het streefbeeld. Denk na over de rol en bijdrage van agrariërs in het realiseren van het streefbeeld. Kan de LIR ingezet worden om een nieuw verdienmodel voor agrariërs te creëren? Voor de realisatie van het streefbeeld is medewerking van de agrariërs cruciaal. Het is daarom belangrijk dit perspectief mee te nemen in het opstellen van het beeldkwaliteitsplan.
Hoe willen we het in de toekomst? • Laat de LIR beter aansluiten bij de realisatie van het streefbeeld van het beeldkwaliteitsplan. Pas daarvoor de voorkeursvolgorde van realisatie/afdracht aan. Geef bij ontwikkelingen in het buitengebied de voorkeur aan maatregelen die daadwerkelijk bijdragen aan de hoofdstructuren uit het streefbeeld. Wanneer dit voor initiatiefnemers niet mogelijk is, vraag dan een financiële afdracht in het BiO-fonds zodat de gemeente deze middelen kan inzetten om zelf sleutelprojecten uit het streefbeeld te realiseren. Pas in de laatste plaats verdient het de voorkeur om de landschapsinvestering (de aanvullende investering naast de basisinpassing) op of nabij de rode ontwikkeling te realiseren. • Het is wenselijk om meer te sturen op een andere voorkeursvolgorde, maar dit niet dwingend op te leggen aan initiatiefnemers. Te denken valt om maatregel zwaarder of lichter mee te laten tellen als investering. Een voorstel hiertoe is: • 1. Plusmaatregelen als onderdeel van het streefbeeld (120%) • 2. Financiële afdracht in BiO-fonds (100%) Dinsdag 20 september 2022
Inhoudsopgave
•
•
•
3. Maatregelen die passen binnen het beelkwaliteitsplan, maar niet direct bijdragen aan het streefbeeld (80%) Geef meer duidelijkheid aan initiatiefnemers, adviseurs en de gemeente zelf (zie ook onderdeel ‘sturingsfilosofie’). De landschappelijke inpassing (bij categorie 2 & 3 ontwikkelingen) is op dit moment niet kwantitatief begrensd. Door deze te begrenzen weten initiatiefnemers beter aan welke eis ze moeten voldoen en kunnen deze plannen beter beoordeeld worden. Daarnaast is ook het onderscheid tussen de landschappelijke (basis)inpassing en de aanvullende kwaliteitsverbetering (alleen bij categorie 3 ontwikkelingen) beter te maken. Andere gemeenten werken bijvoorbeeld met: • De landschappelijke inpassing omvat minimaal 10% van de oppervlakte van het bestemmingsvlak van de rode ontwikkeling. • De landschappelijke inpassing vindt altijd plaats op of rond de rode ontwikkeling. Agrariërs hebben een cruciale rol in de realisatie van het streefbeeld. Zij bezitten of pachten een groot deel van de grond in het buitengebied waarop het streefbeeld geprojecteerd is. Het is daarom waardevol te verkennen welke rol agrariërs kunnen en willen pakken om het streefbeeld te realiseren. Mogelijk kan gedacht worden aan een ruilmodel waarbij agrariërs landschapselementen realiseren en hiervoor betaald worden door initiatiefnemers die zelf geen grond hebben om deze maatregelen te realiseren.
Dit kan direct van initiatiefnemer naar agrariër, maar mogelijk ook door tussenkomst van een ‘ruilbank’ of BiO-fonds.
Streefbeeld/ bouwstenen
Begrippenlijst
Overige aspecten In een viertal sessies zijn we in gesprek gegaan over de evaluatie van het beeldkwaliteitsplan aan de hand van de volgende onderdelen: sturingsfilosofie, gebiedsindeling, streefbeeld en landschapsinvesteringsregeling. Tijdens de sessies zijn ook onderwerpen aan bod gekomen die niet toe te kennen zijn aan één van deze categorieën. Deze onderwerpen worden in deze paragraaf behandeld. Wat hebben we opgehaald? • Het beeldkwaliteitsplan gaat over het buitengebied, maar ook hierin staat veel bebouwing. Denk daarom goed na over de wijze waarop bebouwing onderdeel is van het beeldkwaliteitsplan. • In één van de evaluatiesessies wordt besproken dat monumenten en beeldbepalende panden te weinig bescherming krijgen middels het beeldkwaliteitsplan. Er wordt geopperd deze panden een belangrijkere rol te geven in het beeldkwaliteitsplan. • Het beleid is Someren is vaak wel in orde, maar de uitvoering en handhaving laat vaak te wensen over. Daardoor komt er soms weinig van terecht. • Als de gemeente beeldkwaliteit daadwerkelijk belangrijk vindt, dan zou de gemeente ook het goede voorbeeld moeten geven. Bijvoorbeeld door een verplichting op te nemen bij de gemeentelijke pachtgronden voor de realisatie van landschapselementen zoals kruidenrijke akkerranden. Hoe willen we het in de toekomst? • Voor bebouwing zijn ook in het huidige beeldkwaliteitsplan al richtlijnen opgenomen.
Sommige eisen voor bebouwing worden al geregeld in andere beleidsdocumenten, zoals het bestemmingsplan en de Nota ruimtelijke kwaliteit. Deze onderdelen moeten niet door
Terug naar laatst weergegeven pagina
72
Overige aspecten
Beeldkwaliteitsplan Buitengebied Someren
•
•
•
elkaar gaan lopen. Daarom zou in het geactualiseerde beeldkwaliteitsplan wel ingegaan moeten worden op de stedenbouwkundige kaders, zoals positionering van bebouwing in het landschap, maar niet op juridische, of architectonische voorwaarden. Monumenten en beeldbepalende panden zijn in Someren beschermd in andere beleidsdocumenten, zoals: bestemmingsplannen en de Nota Ruimtelijke Kwaliteit. Het is daarom niet noodzakelijk deze panden individueel op te nemen in het beeldkwaliteitsplan. Cultuurhistorisch waardevolle punten, lijnen en vlakken in het landschap kunnen uiteraard wel onderdeel van het streefbeeld zijn. Denk bijvoorbeeld aan een karakteristieke verkavelingsstructuur of een bolle akker. Handhaving en uitvoering van beleid is belangrijk, maar niet iets wat in het beeldkwaliteitsplan afgedwongen kan worden. In het beeldkwaliteitsplan kan wel de aanbeveling gedaan worden wat het belang van een goede uitvoering is om uiteindelijk het streefbeeld te kunnen bereiken. Het is waardevol om te verkennen of het mogelijk is, en zo ja in welke vorm, om als gemeente meer te doen op het gebied van beeldkwaliteit. Bijvoorbeeld door verplichtingen op het gebied van landschapsontwikkeling op te nemen in pachtovereenkomsten.
Dinsdag 20 september 2022
Inhoudsopgave
Streefbeeld/ bouwstenen
Begrippenlijst
Terug naar laatst weergegeven pagina
73
Hoofdvestiging Boxtel Bosscheweg 107 5282 WV Boxtel T +31 (0)411 850 400 Vestiging Amsterdam Rhijnspoorplein 38 1018 TX Amsterdam T +31 (0)20 506 19 99 Vestiging Venlo Industriestraat 94
www.bro.nl | info@bro.nl
5931 PK Tegelen T +31 (0)77 373 06 01