Raadsnotitie over aanvullend onderzoek startwijken aardgasvrij en verdiepend onderzoek voor warmtenetten

Raadsnotitie Onderwerp:

Informatieve notitie betreffende het ‘aanvullend onderzoek startwijken aardgasvrij’ en een ‘verdiepend onderzoek voor warmtenetten’

Opsteller:

Dijcks, Clemens

Portefeuillehouder:

W.M. van Doorn

Documentnummer:

200466769

Zaaknummer: Datum:

0847200353736 1 maart 2023

1. Samenvatting Op basis van de vastgestelde Transitievisie Warmte (TVW) Gemeente Someren 1.0, waaraan ook een verkennend haalbaarheidsonderzoek voor warmtenetten ten grondslag ligt, hebben we in het 4 de-kwartaal 2021 een aanvullend onderzoek uit laten voeren voor de potentiële startwijken Someren-Noord (warmtenet) en Waterdael I+II (all-electric). Op basis van dat onderzoek blijkt een warmtenet voor alleen de wijk Someren-Noord niet haalbaar. Gelet op de toch al grote druk op ons buitengebied voor grootschalige duurzame opwek is in de bijzondere uitgangpunten voor het opstellen van de TVW vastgelegd, dat wij maximaal inzetten op gebruik van echte warmtebronnen (en dus het minimaliseren van de aanvullende elektriciteitsvraag voor duurzame warmteopwekking). Om invulling te geven aan de vastgestelde TVW hebben wij als college van B&W opdracht gegeven voor een verdiepend onderzoek van warmtenetten in de wijken Someren-Noord én Someren-Centrum, met als uitgangspunt dat deze in één doorlopende fase vanaf 2030 worden gerealiseerd. Over de resultaten van het aanvullend onderzoek van de startwijken en een noodzakelijk verdiepend onderzoek voor de warmtenetten informeren wij u hieronder.

2. Inleiding Parallel aan het opstellen van de Transitievisie Warmte (TVW) heeft Gemeente Someren een verkennend haalbaarheidsonderzoek voor warmtenetten laten uitvoeren. Dit verkennend haalbaarheidsonderzoek is uitgevoerd voor 5 wijken (4 in de kern Someren en 1 in de kern Someren-Eind). Dit vanwege de unieke situatie van de ligging van de tuinbouwkassen dicht bij de kernen. Op basis van dat onderzoek zijn 2 wijken, waarin een warmtenet als de meest waarschijnlijke duurzame warmtevoorziening wordt gezien, als potentiële startwijken in de TVW omschreven (Someren-Centrum en Someren-Noord). De resultaten van de TVW Someren 1.0 zijn besproken met het team Openbare Ruimte. Alhoewel de start van de aanleg van een warmtenet vanaf 2030 heel goed zou matchen met de vervanging van de riolering en wegverhardingen, in het bijzonder in Someren-Noord, is een wijk met een warmtenet wel een heel grote opgave voor een kleine gemeente als Someren. Niet alleen op technisch, maar vooral op juridisch en organisatorisch vlak. Daarom is in het 4de-kwartaal 2021, gebruikmakende van de landelijke EAW-subsidie, een aanvullend onderzoek uitgevoerd voor de potentiële startwijken Someren-Noord (warmtenet) en Waterdael I+II (all-electric).

3. Informatie Alleen in de wijk Someren Oost 1 (Waterdael I+II) kunnen we per direct inzetten op het aardgasvrij-ready maken voor 2030. Het eerder uitgevoerde verkennend haalbaarheidsonderzoek voor warmtenetten heeft al aangetoond dat een warmtenet, met welke duurzame bron dan ook, in de wijk Someren-Oost 1 (Waterdael I+II) een te dure duurzame warmtevoorziening voor de eindgebruikers is. Het aanvullend onderzoek van de potentiële startwijken aardgasvrij toont aan dat all-electric (warmtepompen) de meest voor de hand liggende duurzame warmtevoorziening voor deze wijk is. Het fors verbeteren van de isolatie van de buitenschil is de eerste stap die de woning- en pandeigenaren dienen te zetten1. Dit om de elektriciteitsvraag voor het duurzaam verwarmen tot een minimum te reduceren. De volgende stap is het installeren van een laag temperatuur warmteafgiftesysteem en de lucht-/water of bodem-/water warmtepomp. In dat traject kan als tussenoplossing een hybride warmtepomp worden ingezet. De woning- en pandeigenaren kunnen deze stappen geleidelijk zetten. De gasleidingen blijven tot ver na 2030 operationeel. Totdat, in samenspraak met de inwoners en de netbeheerder, is bepaald in welk jaar het gasnet wordt afgesloten, hoeft niemand gedwongen over te stappen naar all-electric.

Het uitbreiden van het elektriciteitsnet in de wijk een voorwaarde om met grotere aantallen woningen deze overstap naar all-electric te kunnen maken. Een warmtenet blijkt niet significant dé duurzame warmtevoorziening voor alleen de wijk Someren-Noord. Verbreding van het gebied met Someren-Centrum resulteert naar verwachting in een betere businesscase voor een warmtenet. Van de ene kant zijn de investeringen om een woning of bedrijfspand geschikt te maken voor een warmtenet (op midden temperatuur) aanzienlijk lager dan bij een all-electric voorziening (veel minder zwaar isoleren en behoud van de bestaande radiatoren). Van de ander kant blijkt, uit de analyse met de Warmtetool, dat jaarlijkse warmterekening 2 voor de levering van warmte via het warmtenet nogal hoog uitvalt. Die hoge jaarlijkse warmterekening doet de voordelen van de lagere voorinvestering in de woning/ het pand (incl. bijzondere aansluitkosten) grotendeels teniet. Dit aanvullend onderzoek maakt duidelijk dat het warmtetarief voor de afnemers behoorlijk onder druk staat. De druk op het warmtetarief kadert ook de ruimte voor het leveringstarief van de aanbieders van de restwarmte (Larco Foods en DECAS) in. In een latere gedetailleerde uitwerking kan wel nog enigszins gesleuteld worden aan de jaarlijkse kosten voor de afnemers.

Een beperkt deel van die jaarlijkse kosten kan verschoven worden naar nog hogere initiële kosten (bijzondere aansluitkosten). Gelet op de beperkte investeringen in isolatiemaatregelen en veelal het behoud van het bestaande warmteafgiftesysteem wordt daar wel ruimte voor gezien. De twee wijken in Someren zijn afzonderlijk relatief klein voor de exploitatie van een warmtenet. Het als één geheel bezien van een warmtenet in de wijken Someren-Noord plus Someren-Centrum betekent een aanzienlijke schaalvergroting. Verwacht mag worden dat deze schaalvergroting in voldoende mate resulteert in een betere businesscase van het warmtenet en daarmee een lager warmtetarief.

1

Vanaf 2024 willen we woningeigenaren hierin ontzorgen door het inzetten van De Groene Zone Isoleren. De jaarlijkse kosten voor de levering van warmte voor verwarming en warmwater en de huur van de meter en afleverset (warmteoverdrachtspunt in de meterkast). 2

2/4

Dat schaalvoordeel realiseren we alleen als de uitrol in die twee wijken elkaar opvolgt (anders volloopverliezen3). Daardoor zal de inzet op voorbereiding dan wel uitvoering in die twee intensiefste wijken deels gelijktijdig lopen. Het loslaten van een warmtenet in Someren-Centrum en Noord heeft vergaande consequenties Gelet op de toch al grote druk op ons buitengebied door grootschalige opwek met zon en wind, hebben we in de Transitievisie Warmte Someren 1.0 ingezet op het maximaal benutten van echte warmtebronnen en het zo veel als mogelijk beperken van de elektrificatie van de warmtevraag. Het is van belang voor onze inwoners dat wij maximaal inzetten op het behalen van deze doelstellingen. All-electric (warmtepompen) wordt een veel te kostbare oplossing voor een behoorlijk aantal woning- en pandeigenaren in Someren-Noord en Centrum. In het bijzonder voor de oudere woningen en panden in Someren-Centrum. Mocht een warmtenet uiteindelijk niet haalbaar blijken, dan is groen gas het laatste alternatief om deze woningen en panden kostenefficiënter, hybride, te kunnen verwarmen. Over de inzet van groen gas in woonwijken hebben wij als gemeente geen zeggenschap. Het Rijk heeft zich die zeggenschap toegeëigend.

4. Vervolg Verdiepend onderzoek van de warmtenetten in Someren-Centrum en Someren-Noord als één totaalsysteem. Het adviesbureau De Warmtetransitiemakers (DWTM) heeft zowel de Transitievisie Warmte Someren 1.0 als het verkennend haalbaarheidsonderzoek van warmtenetten als het aanvullend onderzoek voor de startwijken Someren-Noord (warmtenet) en Waterdael I+II (all-electric) uitgevoerd. Om niet in een kokervisie te geraken, hebben wij besloten om dit verdiepend onderzoek voor de warmtenetten uit te laten voeren door een ander adviesbureau, namelijk Sweco Nederland B.V. Dit adviesbureau is in Someren al als adviseur betrokken bij het Centrumplan en daardoor al bekend met onze gemeente. Gesprekken met Sweco over de voorliggende onderzoeksvragen en de wijze waarop zij die met een frisse en onafhankelijke blik aanpakken, bevestigingen ons in de keuze om deze onderzoeksopdracht aan hen op te dragen. Naast de verschillende opties voor warmtenetten in beide wijken (ook op basis van het Deens participatiemodel4) wordt ook het fall-back scenario van all-electric in beeld gebracht. Na oplevering van dit verdiepend onderzoek kunnen we een weloverwogen keuze voor een warmtenet of all-electric aan u en bewoners van die wijken voorleggen. Communicatie en planning In 2022 is een Isolatiecampagne voorbereid.

Daarin zetten we, naast gemeentebreed, ook vooral in op de wijken Waterdael I + II, aangezien we die als eerste van het aardgas af willen halen. Onderdeel daarvan is het organiseren van een informatieavond voor de wijken Waterdael I + II. Dit om de inwoners mee te nemen in de keuze van all-electric, als de meest voor de hand liggende duurzame warmtevoorziening in deze wijk.

3

Volloopverliezen treden op tussen de investeringen in het warmtenet en het bereiken van voldoende aangesloten afnemers. 4 Publiek/coöperatief warmtenet, zonder winstoogmerk. 3/4

Planning mrt 2022 – mei 2023: Verdiepend Onderzoek warmtenetten in Someren-Noord en Someren-Centrum. apr 2023:

Informatieavond voor de inwoners van de wijk Waterdael I + II.

juni 2023:

Startbijeenkomst isolatiecampagne Waterdael I+II.

juli 2023:

De resultaten van het Verdiepend Onderzoek warmtenetten in Someren-Noord en Someren-Centrum voorleggen aan de Raad.

voorjaar 2024: Start De Groene Zone Isoleren (looptijd 2024 t/m 2030). Totaalpakket van energieadvies (stapsgewijs naar aardgasloos), financiering (Nationaal Warmtefonds) en uitvoering door regionale partijen

Burgemeester en wethouders van Someren, de secretaris,

de burgemeester,

J. Koppers-Van der Krabben

D. Blok

4/4