R - 8 Raadsinformatiebrief afronding implementatie Omgevingswet en vervolg

Raadsinformatiebrief Onderwerp:

Afronding implementatie Omgevingswet en vervolg

Portefeuillehouder:

P.F.C.W van der Broeck

Documentnummer:

200726228

Zaaknummer:

0847200001267

Openbaarheid:

Openbaar

Datum:

19 augustus 2025

Aanleiding In 2019 zijn we gestart met het "project implementatie Omgevingswet". Na verschillende keren uitstel is de Omgevingswet per 1 januari 2024 in werking getreden. In deze RIB kijken we terug op de implementatie fase, maar ook zeker de periode na in werking treden. Het terug kijken gebeurt zowel op inhoud als op de financiën. En tevens een vooruitblik voor het vervolg in 2025 en daarna.

Inhoud Het proces van de implementatie van de Omgevingswet kent een lange periode. Gestart door ons in 2019, diverse keren is er landelijk uitstel voor het inwerking treden van de Omgevingswet geweest, waarna de Wet per 1 januari 2024 een feit was. In Someren hanteren we het credo “learning by doing” tijdens de implementatie fase. Al met al terugkijkend mogen we trots zijn op ons allen! De opbouw van deze RIB is om per hoofdonderwerp kort te omschrijven wat we daarvoor hebben gedaan en hoever we nu zijn. Het slot voorziet in een verdeling van de totale kosten over het project, als ook het vervolg in 2025 en een vooruitblik voor daarna. De aanpak in Someren De aanpak van dit grote project is in de jaren enkele keren veranderd, aangezien we ingespeeld hebben op de behoefte van de organisatie en het project. We zijn in 2019 gestart onder externe begeleiding van het bureau Mastermeester. De eerste jaren was deze begeleiding intensiever. Vanaf eind 2022 is dit minder geworden en per medio 2023 zijn we verdergegaan zonder dit bureau. Daarnaast is per deelproject de afweging gemaakt om de werkzaamheden met inzet van eigen personeel te doen of gebruik te maken van externe inhuur. Op inhoud hebben we gewerkt met een ambtelijk kernteam waaronder verschillende deelprojecten zijn uitgevoerd.

Over deze verschillende deelprojecten wordt gerapporteerd in lijn met het vastgestelde implementatieplan uit 2019. Het implementatieplan kende een doorlooptijd tot 2022, aangezien dat destijds de datum van inwerking treden van de Omgevingswet zou zijn. Ondanks de vele malen uitstel van de Omgevingswet, is het Implementatieplan op inhoud nog steeds leidend geweest. In het plaatje hieronder een weergave van de vastgestelde projecten ten behoeve van de implementatie.

Daarnaast zijn er verschillende regionale samenwerking gestart in de omvang van de Peelgemeenten en de hele Zuid-oost Brabant (incl. ketenpartners). Op peelniveau betrof het met name kennisdeling en ervaringen uitwisselen. Op het niveau van de samenwerking in Zuidoost-Brabant is er een samenwerkingsvorm ontstaan met projectteams én regieteams die bestonden uit ketenpartners en secretarissen. Vanaf de start van deze samenwerking nemen we actief hieraan deel. Het voordeel hiervan is dat je goed weet wat er regionaal staat te gebeuren én wat je zelf moet organiseren. Deelproject Beleidsanalyse In het begin van het project hebben we een beleidsanalyse uitgevoerd op het gemeentelijk beleid. Om beeld te krijgen bij welke aspecten in de toekomst onder de Omgevingswet kwamen te vallen en wat we nog wel zelf moeten blijven regelen. Deze inventarisatie is gebruikt als input voor de Omgevingsvisie en voor het Omgevingsplan. Deelproject Omgevingsvisie Vanuit de Omgevingsvisie is de verplichting opgelegd om een gebiedsdekkende omgevingsvisie te hebben. De datum waarop dit dient te gebeuren is door het uitstel van de Wet ook verschoven. De Omgevingsvisie is vastgesteld op 4 juli 2024. Voor het opstellen van de Omgevingsvise is het bureau BRO ingehuurd geweest. Zij hebben in samenspraak met onze eigen mensen, uw als raad én de inwoners van de dorpen de Omgevingsvisie voor Someren opgesteld.

Vervolg: Aangezien de Omgevingsvisie een dynamisch document is en in de opzet van de eerste Omgevingsvisie gekozen is voor een beleidsneutrale insteek, is dit een onderwerp dat komende jaren wederom zal terugkomen.

2/7

Deelproject bestuurlijke afwegingsruimte Dit deelproject omvatte een aantal aspecten, die ter besluitvorming bij u zijn geweest. -

In maart 2021 zijn een drietal besluiten voorgelegd die betrekking hebben op de procedures voor Omgevingsvergunningen. Vastgesteld is wanneer het adviesrecht van toepassing is, wanneer de uitgebreide procedure gevolg moet worden én wanneer participatie een verplicht onderdeel is.

-

Het delegatiebesluit is in december 2021 genomen, zodat in praktische situaties het College bevoegd is om te besluiten i.p.v. de Raad.

-

De verkenning van de bruidsschat is in januari 2022 voorgelegd ter besluitvorming. Daarmee kon dit als input worden gebruikt voor het vervolg van het Omgevingsplan.

-

In juli 2022 heeft u ingestemd met de Verordening Nadeelcompensatie. Dit kan gezien worden als de opvolger van planschade.

-

Tot slot is in juli 2023 de Verordening adviescommissie omgevingskwaliteit vastgesteld.

Deelproject Omgevingsplan Het deelproject Omgevingsplan is het grootste en omvangrijkste onderdeel van de implementatie van de Omgevingswet. Iedere gemeente heeft een ‘van rechtswege Omgevingsplan’ gekregen van het Rijk. Dit betekent concreet dat alle eerdere bestemmingsplannen vanuit het landelijke portaal ‘ruimtelijke plannen’ zijn omgezet naar het nieuwe portaal ‘regels op de kaart’ wat onderdeel is van het Digitaal Stelsel Omgevingswet “DSO”. De slag die gemeenten moeten maken is de oude bestemmingsplannen te vertalen naar de nieuwe systematiek van de Omgevingswet met in acht neming van de doelen van de Omgevingswet. Kort gezegd zijn deze doelen ‘eenvoudig beter’. Waarbij ook wij vanuit Someren met de start in 2019 dachten ‘oude wijn in nieuwe zakken’, zijn we er ondertussen wel achter dat dit echt een grote verandering en omslag betekent. Deze verandering zit zowel in de ict als in de inhoud van het geheel door de verscheidenheid aan plannen als de nieuwe systematiek. Door het uitstel van de Omgevingswet is ook de deadline voor een gebiedsdekkend Omgevingsplan verplaatst. Op dit moment is de deadline vanuit het Rijk gesteld op 2032. Dit klink ver vooruit, maar is het zeker niet. Dit realiseren is nog een grote opdracht. Wij zijn gestart met de pilot Omgevingsplan deelgebied 5 van het Project Buitengebied.

Gelijktijdig met deze RIB zal ook dit eerste Omgevingsplan voor Someren worden vastgesteld. Dit is een grote mijlpaal voor ons als gemeente, maar ook vanuit andere gemeenten wordt er naar Someren gekeken. Nog niet veel gemeenten hebben zo'n omvangrijk plan als Omgevingsplan gemaakt. Vervolg: Dit is het grootste project voor het vervolg! En komt bij dat onderwerp ook verder terug. Deelproject competentie-ontwikkeling Met andere woorden kennis, kunde en vaardigheden ontwikkeling zodat medewerkers doorgroeien in het pakken van de juiste rol in de Omgevingswet. In de loop der jaren zijn er diverse trainingen geweest op dit vlak. Deze trainingen kende verschillende samenstellingen en vormen. We hebben trainingen georganiseerd met de hele regio Zuidoost-Brabant maar ook voor alleen Someren. Op basis daarvan konden we voorbereidt de start maken met de Omgevingswet, maar ook het besef hebben dat de Wet pas echt geleerd wordt als je ermee moet werken.

3/7

Deelproject communicatie Vanuit het project is communicatie een vaste speler aan tafel geweest. Zij hebben communicatie op verschillende aspecten en onderdelen ingezet. Natuurlijk de algemene communicatie naar buiten, maar ook het intern betrekken van de collega's bij de Omgevingswet. En misschien nog wel het belangrijkste, op bepaalde momenten de medewerkers een spreekwoordelijke ‘hard onder de riem steken’, aangezien het een langjarige project is geweest met de nodige hobbels. Deelproject ketensamenwerking en VTH-werkprocessen Het doel van de Omgevingswet is een eenvoudigere en snellere besluitvorming. Hierdoor is in de hele keten nagedacht over de samenwerking in met name de vergunning processen, zodat we ook stappen konden zetten richting het doel van de Omgevingswet. Dit is enerzijds in eigen huis gedaan én anderzijds vanuit de regionale samenwerking. Op papier zijn de afspraken netjes opgenomen, nu komt het aan op het naleven van deze afspraken. Wat ook kan betekenen dat de werkelijkheid toch anders is dan vooraf op papier bedacht was. Daarnaast hebben deze werkprocessen een ander belangrijk doel gehad, namelijk voor het inrichten van de digitale systemen. Deelproject aansluiting DSO De projectnaam aansluiting DSO dekt niet geheel de lading van dit project. Het digitaal aansluiten op de landelijke voorziening van het DSO diende te gebeuren.

Wat daarbij hoorde was het inrichten en in werking krijgen van het nieuwe softwarepakket voor de processen bij VTH. Vanuit de ODZOB hebben we deelgenomen aan een gezamenlijke aanbesteding van dit nieuwe pakket. De verwachting was dat door de gezamenlijke aanbesteding de inrichting van dit nieuwe systeem niet veel capaciteit meer zou kosten. Dit bleek een foutieve aanname te zijn. Niet alleen van ons, maar van alle deelnemers in de gezamenlijke aanbesteding. Dit project heeft veel kruim gekost. Uiteindelijk hebben we het softwaresysteem draaiende gekregen en ondertussen werkt het ook prima. Op het moment dat duidelijk werd wat er vanuit iedere deelnemer zelf werd verwacht zijn we gaan inhuren op dit project. Dit is het enige deelproject waar we jammer genoeg ook te maken hebben gehad met mismatches in de inhuur. Van diverse inhurende krachten hebben we dan ook voortijdig afscheid genomen. Daarnaast zijn er extra werkzaamheden bij gekomen voor het inrichten van dit softwarepakket, vanwege de vele malen uitstel van de Omgevingswet. Dit betekende dat het softwarepakket ook gebruiksklaar gemaakt moest worden voor de uitvoering van de Wabo taken. Deelproject dienstverlening

Waarvoor is de hele Omgevingswet opgezet door het Rijk? Het antwoord hierop is een verbetering van de dienstverlening. Alles moet ertoe leiden dat de overheid sneller beslist over vergunningaanvragen. De implementatie van de omgevingswet is complex. Zo moeten alle gemeenten 1 omgevingsplan maken (waar ze tot eind 2031 de tijd voor hebben) en moet er 1 digitaal loket komen waar deze omgevingsplannen vindbaar zijn en inwoners een vergunning kunnen aanvragen. Dat alles vraagt veel tijd: processen moeten worden aangepast, nieuwe ICT systemen moeten worden ingeregeld en mensen leren nu pas ‘echt’ hoe de wet werkt. Op dit moment is het daadwerkelijke doel van de Omgevingswet dan ook nog niet behaald.

4/7

Het vervolg Veel deelprojecten zijn tot een afronding gekomen. Zoals uit bovenstaande verantwoording blijkt zijn er 2 onderwerpen die aandacht blijven behouden. Dit zijn de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan. Op dit moment is er geen concrete actie vastgelegd voor de opvolging van de Omgevingsvisie. Een goed moment om dit op te starten is na de gemeenteraadsverkiezingen van 2026. Het onderwerp van het Omgevingsplan ligt anders. Hiervoor moet er nog veel gedaan worden met de deadline van 2032 in het vizier. In mei 2025 heeft het college ingestemd met het plan van aanpak voor de transitiefase van het Omgevingsplan. Aangezien lang vooruitkijken lastig is, is de keuze gemaakt om als volgende Omgevingsplan voor Someren te kiezen voor de LBV-locaties (veehouders die deelnemen aan de beëindigingsregeling) aangevuld met buitengebied ontwikkelingen die meekunnen. Er kunnen nu alleen nog buitengebied ontwikkelingen mee omdat daar de regels voor zijn opgesteld, andere ontwikkelingen zijn nog geen nieuwe regels voor. Om wel stappen te zetten in het ontwikkelen van regels voor het Omgevingsplan nemen we deel aan het project SPRONG. SPRONG betekent ‘Samen bouwen met Partners in Regio's aan Omgevingsplannen van Noord-Brabantse Gemeenten’. Een hele mond vol. Concreet nemen we met circa 20 gemeenten uit Noord-Brabant deel aan een project om na te denken over de regels in het Omgevingsplan.

Dit project is geïnitieerd door de VNG samen met de Provincie. De financiering hiervan is voor het grootste deel ook van daaruit. Voor de gemeenten betreffen het met name ureninzet. Goed deelnemen aan dit project en er ook echt van leren voor het vervolg van het Omgevingsplan is een must aangezien het eerste Omgevingsplan van Someren met name door het externe bureau Ordito is gemaakt. In de volgende fase van het Omgevingsplan steken we in op de kennisoverdracht van Ordito naar onze eigen mensen én de kennisopbouw vanuit SPRONG. Voor 2026 is daarom in de kadernota budget opgenomen voor het Omgevingsplan. In de komende periode zullen we vorm geven aan de volgende stap van het Omgevingsplan, waarbij een aanbesteding aan de orde zal zijn.

5/7

Financiën Budget opgenomen in de begroting tot en met 2025 € 2.329.464, dit is opgebouwd uit -

Eigen vermogen hiervan is: € 1.950.000

-

Toekenning vanuit het Rijk is: € 379.464

Extra toekenning van een decentralisatie uitkering vanuit de meicirculaire 2025 is € 137.913; deze toekenning is opgenomen in de Zomernota 2025. Totaal budget voor de implementatie Omgevingswet voor 2025 wordt daarmee €2.467.377 In de tabel hieronder worden de totale uitgaven inzichtelijk gemaakt. De grootste projecten zijn weergegeven in het overzicht, niet alle detail aspecten. Totale uitgaven project tot met juni 2025

€ 2.620.162

Gehele project

Ambtelijke uren

€ 1.069.200

Adviseur Mastermeester

€ 301.435

Overige externe kosten

€ 298.594

Deelproject Omgevingsvisie

BRO

€ 130.575

Deelproject Omgevingsplan

Ordito

€ 399.799

Deelproject DSO

Elzenga consultancy

€ 47.027

Genetics

€ 92.574

Giskit

€ 15.350

MyExports

€ 9.500

Quarant

€ 217.520

Smart documents

€ 4.268

TriDiGi

€ 25.520

Visma Circle

€8.400

Nog te verwachten uitgaven voor 2025 zijn: -

Ordito ten behoeve van afronding fase 1 en opstartfase 2 Omgevingsplan € 85.000

-

Ambtelijke uren € 30.000

Totale uitgaven tot en met 2025 worden: 2.735.162 Dit betekent dat het beschikbare budget niet voldoende is en dat een bijstelling nodig is. Middels de zomernota 2025 wordt het verschil hiertoe opgenomen à € 267.000 In de Kadernota 2026 is €350.000 opgenomen voor de werkzaamheden voor 2026.

Burgemeester en wethouders van Someren, 6/7

de secretaris,

wnd. burgemeester,

J. Weekers

P.J.M.G. Blanksma

Bijlagen: -

Implementatieplan_Someren djuma documentnummer 200759366

7/7