R - 4 Raadsinformatiebrief (regionaal) Publiek Ontwikkelbedrijf 200679434 versie griffie

Raadsinformatiebrief Onderwerp:

Onderzoek naar (regionaal) Publiek Ontwikkelbedrijf

Portefeuillehouder:

W.M. van Doorn

Documentnummer:

200679434

Zaaknummer:

0847200660818

Openbaarheid:

Openbaar

Datum:

28 januari 2025

Aanleiding In het coalitieprogramma 2022 - 2026 is opgenomen dat er in de raadsperiode gekeken zal worden naar de mogelijkheden voor een (regionaal) publiek ontwikkelbedrijf. In 2024 is dit onderzoek samen met de andere Peelgemeenten uitgevoerd. In bijgaande RIB worden de uitkomsten van dit onderzoek met u als raad gedeeld.

Start onderzoek In het coalitieprogramma 2022 – 2026 staat opgenomen dat er in deze raadsperiode gekeken zal worden naar de mogelijkheden voor het oprichten van een (regionaal) publiek ontwikkelbedrijf (POB) voor grootschalige opwek. Dit is in de basis opwek door projecten met zon of wind op land. Hiermee kan de overheid meer de regie gaan pakken binnen ontwikkellocaties en borgen dat niet alleen de lasten maar vooral ook de lusten van een grootschalig opwek initiatief binnen de regio blijft. Aan de voorkant is nog niet duidelijk wat de schaalgrootte van zo’n POB zou moeten of kunnen zijn. De opties die worden voorzien zijn gemeentelijk, sub regionaal of regionaal. Eind 2023 is er binnen de MRE een budget van 20.000 euro vrij gemaakt voor het uitvoeren van een onderzoek naar de haalbaarheid van een (regionaal) POB. De gemeente Someren heeft het initiatief gepakt in het onderzoek en heeft samen met de overige Peelgemeenten het onderzoek om de haalbaarheid van het POB in kaart te brengen gestart. Er zijn meerdere partijen die al ervaring hebben met het opzetten van een POB, deze zijn benaderd voor kennisdeling om niet het wiel een tweede keer uit te hoeven vinden. De partijen die we hebben gesproken in het onderzoek zijn: -

Rebel Group (onderzoeksbureau en begeleidende rol opzetten POB Hart van Brabant);

-

Delegatie Publiek Ontwikkelbedrijf Hart van Brabant;

-

Kwartiermaker Publiek Ontwikkelbedrijf Parkstad Limburg;

-

Brabantse Ontwikkelings Maatschappij (BOM, mede investeerder POB Hart van Brabant);

-

Adviseur opzet POB Hart van Brabant.

Projecten Om het opstarten en het draaien van een POB gericht op grootschalige opwek rendabel te laten zijn op welk schaalniveau dan ook, is het van groot belang dat er voldoende projecten zijn of ontwikkeld kunnen worden waarin het POB kan participeren. Het bedrijf hoeft geen winsten te maken zoals een meer traditionele ontwikkelaar dat doet, maar de business case moet wel positief uitvallen. Binnen de Peelgemeenten is gekeken naar welke projecten dit dan zouden kunnen zijn. Het mandje aan projecten bestaat in onze sub regio vrijwel alleen uit mogelijkheden voor zon op land. Wind op land is (voorlopig) alleen in de gemeente Someren van toepassing. Hier loopt al een initiatief zoals u bekend is, waarbij het op enig moment een optie kan zijn voor de gemeente/een POB om in te stappen. Door de ontwikkelingen op de energiemarkt loopt het rendement op zonneparken sterk terug. Veel ontwikkelaars zoeken naar nieuwe projecten in het buitenland, vooral de stap naar Duitsland is er een die veel ontwikkelaars zetten. Voor hen is het in deze periode niet interessant om in Nederland zon op land te ontwikkelen. Dit betekent dat ook voor een mogelijk POB deze vorm van rendement halen niet realistisch is. Zoals gezegd ligt de lat voor een POB wat lager met het oog op winstmarges, maar ook dan is de business case in de huidige economie moeilijk rond te krijgen.

Dit is ook terug te zien bij de al gerealiseerde publieke ontwikkelbedrijven. In de regio Parkstad Limburg loopt men tegen dit probleem aan. In de basis is het energiebedrijf hier ook opgezet om de energietransitie te versnellen en grip te hebben op de opwek projecten in de regio. Echter, door het ontbreken van een goede balans tussen zon en wind projecten is hier ook de business case steeds moeilijker rond te krijgen. In REKS regio Hart van Brabant is het POB opgericht met de intentie om meer grip te hebben op het optimaal benutten van de potentiële locaties (regie voering) en om de lasten maar vooral ook de lusten in de regio te hebben en houden. Op dit moment komt het ontwikkelen nog niet echt van de grond. Er wordt vooral ingespeeld op lopende initiatieven om daar (via joint venture constructies) voet aan de grond te krijgen. Er wordt dus veelal verkend of er samen met particuliere ontwikkelaars projecten verder gebracht kunnen worden. Op dit moment zijn er nog geen successen te overleggen. In Hart van Brabant ligt er op basis van beleidskaders/REKS wel een breder en meer divers portfolio waar het POB in zou kunnen stappen. Er is binnen de REKS ruimte in een vijftal zoekgebieden, waarin elk voor 20 MW aan wind op land voorzien is.

Deze business case is vele malen interessanter dan wanneer er een overgroot aandeel voor zon op land projecten in het mandje aan initiatieven zit. Gezien de opties aan projecten in de Peelregio kom je voor eenzelfde uitdaging te staan. Er zijn onvoldoende rendabele ontwikkelmogelijkheden om een stabiele stap te zetten naar het oprichten van een eigen lokaal ontwikkelbedrijf. De assets hiervoor zijn niet genoeg aanwezig en daarbij ook niet divers genoeg.

Netcongestie Naast de problematiek rondom het ontwikkelen van rendabele projecten in de Peelregio, speelt het issue van netcongestie ook nog altijd. Het stroomnet in de regio zit 'vol’ zowel voor de invoer als afname van 2/3

stroom. Dit beknelt de ontwikkeling van projecten ook stevig. De verwachting is dat er pas in 2027 weer zicht is op mogelijkheden voor aansluitingen op het stroomnet. Daarbij komt dat verwacht wordt dat de SDE-subsidie, die wordt ingezet om een minimale prijs voor de ontwikkelende partij te garanderen, per 2027 wordt stopgezet. Deze combinatie maakt het ongunstig en onzeker voor ontwikkelende partijen om nu te investeren. Om een potentieel publiek ontwikkelbedrijf op een acceptabele manier te laten draaien zijn er, zoals eerder aangegeven, projecten nodig. Vanuit die projecten kan omhoog gewerkt worden naar een manier om deze te ontwikkelen en het opzetten van een governance om dit aan te sturen. De opzet moet gezien worden vanuit een bottom up benadering. In de huidige situatie wordt er top-down gedacht maar het draagt niet bij om eerst de structuur op te zetten en kosten te maken terwijl er nog geen zicht is een inkomstenbron. Daarbovenop komt dat de inkomsten ook op zichzelf (voorlopig) onzekere factoren met zich meebrengt.

Het vervolg Wat we wel zien gebeuren, is dat de combinatie wordt gemaakt met warmte. De scope wordt breder dan enkel grootschalige opwek waardoor er dus meer assets/projecten in het mandje komen en er zo meer kans is op het ontwikkelen van een reële business case. De gemeente Eindhoven en ook de provincie Noord-Brabant zijn aan de slag gegaan met een eigen warmteprogramma. Eindhoven heeft zelfs al stappen gezet tot het opzetten van een gemeentelijk energiebedrijf “Eindhoven Energie B.V.”. In gesprek met de MRE is het idee ontstaan om te kijken naar eventuele mogelijkheden om aan te haken bij het energiebedrijf van de gemeente Eindhoven. Waar Eindhoven zich nu vooral focust op warmte, kan de grootschalige opwek van elektriciteit wellicht een onderdeel worden dat gedragen wordt de gemeenten in de (peel)regio. Het zou waardevol om daar de mogelijkheden van te onderzoeken. Omdat het energiebedrijf al een gevestigde entiteit is, kan het oprichten van een tak hieronder voor het sturen bij opwek makkelijker zijn dan het zelfstandig opzetten van een regionaal ontwikkelbedrijf. Concluderend kunnen we stellen dat het op dit moment in onze ogen niet opportuun zou zijn om zelfstandig een (regionaal) publiek ontwikkelbedrijf op te gaan richten. Een goede vervolgvraag zou zijn om binnen de MRE te kijken naar het maken van een combinatie van opgaven.

Wellicht kan de warmtetak verbonden worden met een opwek tak op een groter schaalniveau. Het advies is dan ook aan de MRE om dit op te gaan pakken. Inmiddels is de vervolgvraag ook opgenomen in het jaarprogramma voor 2025 van de MRE. Het beschikbaar gestelde budget vanuit de MRE is terug gegeven. Burgemeester en wethouders van Someren, de secretaris,

de burgemeester,

J. Weekers

D. Blok

3/3