Document · PDF

R - 10 Bijlage Rapport toekomstbestendige mantelzorgondersteuning (Geanonimiseerd)

Gemeenteraad 3 april 2025, gemeente SomerenBij agendapunt: Ter informatie8.202 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Mantelzorg Kansen en knelpunten in beeld voor gemeente Someren 1

Colofon Opdrachtgever

Gemeente

Auteur(s)

(geanonimiseerd) nn (geanonimiseerd) nn

Informatie

bij

Someren

juli 2024

Datum

Versie

Def -1

(rantetzorgnt Geeft

MantelzorgNLpro MantelzorgNLpro

antwoord

een

ondersteunt alle

professionals

die met

komt voort uit

werkt

nauw

samen

T 030659

22 22

MantelzorgNLpro Sparrenheuvel 38, gebouw 3708 JE Zeist

info@mantelzorg.nl

mantelzorg met

te maken

hebben.

Vereniging MantelzorgNL.

www.mantelzorgPRO.nl

Inhoudsopgave

Colofon

.. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . ..

Inhoudsopgave

. .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. ..

. .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. ..

. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . ..

Samenvatting Inleiding

Aanleiding

.. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. ..

. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . ..

.. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . ..

Opdracht Aanpak

Leeswijzer Kader

. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. ..

. .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. ..

Definitie mantelzorg Sociale basis

.. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. ..

Samenwerking

.. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. ..

Bevindingen uit het onderzoek

. .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. .

Complimenten: goed bezig!

. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. .

Informatie

.. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . ..

Bejegening

. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . ..

Passende ondersteuning Conclusie

.. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. .

.. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. .

Aanbevelingen

.. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . ..

Ontwikkel doelgerichte samenwerkingen

. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . ..

Organiseer een kwalitatief hoogstaande informatievoorziening Bejegen de mantelzorger met vertrouwen

. .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. .

. .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . ..

Realiseer ook passende ondersteuning voor mantelzorgers in complexe zorgsituaties Bijlagen

. .. . .. . .. .. . .. . .. . .. . ..

Samenvatting Gemeente Someren signaleert de gevolgen van vergrijzing en de toenemende druk op mantelzorgers. Daarnaast zien en ervaren ze de eerste gevolgen van personeelskrapte in zorg en welzijn. Op dit moment is zorg en ondersteuning aan mantelzorgers georganiseerd , maar hoe wordt dit behouden en werk je tegelijk aan toekomstbestendige mantelzorgondersteuning? Gemeente Someren heeft daarom budget gereserveerd voor een onderzoeksrichting dat samen valt met landelijke beleidsprogramma’s die anders organiseren van zorg voorop stellen. De kernvraag van het onderzoek luidt: “Wat kan in de Gemeente Someren gedaan worden om tijdig in te regelen dat zorg en ondersteuning voor en door

mantelzorgers behapbaar blijft?” MantelzorgNLPro heeft het onderzoek uitgevoerd. In onderlinge afstemming met de opdrachtgever gemeente Someren is gekozen voor een kwalitatief onderzoek waarbij het uitdiepen van ervaringen , gevoelens en emoties rond mantelzorgondersteuning centraal staan. Allereerst is er gestart met deskresearch om zicht te krijgen op verschillende beleidsterreinen , ambities en bewegingen die op dit moment bestaan. Vervolgens zijn tien professionals geïnterviewd over signalen , kansen en knelpunten rond mantelzorgondersteuning. Verschillende professionals hebben mantelzorgers geworven die mee wilden werken aan interviews waardoor er dieper zicht is ontstaan rond de signalen die al waren ontvangen. Als afsluiting waren mantelzorgers en professionals aanwezig bij een spiegelbijeenkomst dat de ervaringen van mantelzorgers centraal zet en waarbij professionals als luisteraars aanwezig zijn. In de daaropvolgende reflectiebijeenkomst zijn er samen met professionals aanbevelingen geformuleerd om mantelzorgers nog beter te ondersteunen. Allereerst zijn er complimenten uit te delen. Er zijn waardevolle elementen aan getroffen die bijdragen aan laagdrempelige en toegankelijke mantelzorgondersteuning. Hierbij gaat het om goede samenwerking tussen professionals , korte lijnen en daardoor warme overdracht.

Daarnaast werden onderwerpen genoemd waarbij kansen voor verbetering liggen. Het gaat om informatie , bejegening en passende ondersteuning. Bij informatie betekent het uniforme en heldere informatie voor mantelzorgers. Rond bejegening staat luisteren en begeleiden centraal. Mantelzorgers komen met een vraag voor bijvoorbeeld een voorziening , maar zoeken ook erkenning en een luisterend oor. Bij passende ondersteuning signaleren we dat een grote groep mantelzorgers zich goed geholpen weet. Echter wanneer de casuïstiek complexer lijkt , omdat er wachtlijsten ontstaan of antwoorden buiten protocollen of indicaties raken dan vallen mantelzorgers tussen wal en schip. Kijken we naar toekomstbestendigheid dan spreken we over interventies op lange termijn die uitdagingen rond mantelzorgondersteuning moeten opvangen. De aanbevelingen worden op verschillende niveaus uitgewerkt. Allereerst is het belangrijk om de rol van regisseur onderdeel te maken van de functie van beleidsmedewerker. Het betekent een

domeinoverstijgende blik en het smeden van gezamenlijke ambities en doelen met andere beleidsterreinen in gemeente Someren en met externe partijen. Daarnaast liggen er op uitvoeringsniveau opgaven. Bijvoorbeeld zicht krijgen op wat mantelzorgers nodig hebben om een periode van een wachtlijst voor de juiste zorg door te komen. De basis van samenwerking tussen professionals is al goed en hierdoor is er vruchtbare bodem om in gemeente Someren te komen tot een eigen aanpak.

Inleiding “Wat ik kan doen , doe ik. ” Aanleiding In november 2023 heeft Gemeente Someren een aanvraag gedaan bij MantelzorgNLPro voor een behoefteonderzoek onder mantelzorgers. Dit , tegen de achtergrond van landelijke ontwikkelingen als het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) 1 , het Integraal Zorgakkoord (IZA) 2 , het Woon Zorgakkoord (WOZO) 3 , de sociale structuurvisie gemeente Someren 2030 4 en de lokale vraagstukken die spelen in de gemeente en bij het Steunpunt Mantelzorg. Binnen al deze ontwikkelingen staan de volgende thema’s centraal: versterking van de sociale basis en sociale samenhang , omzien naar elkaar in buurten en dorpen , netwerken dicht bij huis en het bevorderen van gezondheid en participatie. Daarnaast spelen landelijk en lokaal thema's als personele tekorten in de zorg. Dit verhoogt namelijk de druk op mantelzorg en het behelst een risico rondom het behouden van kennis en expertise van professionals in het sociaal domein waarmee kwaliteit kan worden geborgd. De kernvraag vanuit het verkennende gesprek is: Wat kan in Gemeente Someren gedaan worden om tijdig in te regelen dat zorg en ondersteuning voor en door mantelzorgers , nu en in de toekomst , behapbaar blijft? Binnen het coalitieakkoord is voor het onderzoek naar kansen en knelpunten bij

Mantelzorgondersteuning budget gereserveerd en Gemeente Someren is opdrachtgever voor deze aanvraag.

Opdracht Dit heeft geleid tot de opdracht om een behoefteonderzoek naar knelpunten en behoeften uit te voeren onder mantelzorgers met daarbij extra aandacht voor de groepen werkende mantelzorgers , zorgouders en jonge mantelzorgers. Het doel is om met de aanbevelingen van dit onderzoekstraject het toekomstgerichte beleid van de gemeente en de uitvoeringsplannen in samenwerking met lokale ondersteuningspartners in zorg en welzijn nog beter te laten aansluiten op ondersteuningsbehoeften van mantelzorgers (versterken draagkracht , verminderen draaglast) opdat zij een goede balans ervaren en duurzaam mantelzorg kunnen bieden. Aanpak Het adviestraject bestaat uit verschillende onderzoeksactiviteiten. Allereerst een deskresearch dat inzicht bood in het lokale veld van opdrachtgever en aanbieders en bestaand aanbod , kenmerken van mantelzorgers en huidig beleid. Daarnaast gaf de sociale structuurvisie gemeente Someren 2030 in combinatie met landelijke ontwikkelingen een doorkijk naar de toekomst. In het tweede deel van het onderzoek zijn thema’s geselecteerd vanuit de deskresearch als leidraad voor de verdiepende interviews met mantelzorgers en professionals. Vervolgens is het onderzoekstraject afgesloten met twee bijeenkomsten waarbij mantelzorgers en professionals aanwezig waren.

Allereerst een Spiegelbijeenkomst waar een verdiepend groepsgesprek met mantelzorgers werd gevoerd en professionals als luisteraars aanwezig waren.

1 Gezond en Actief 2

Leven Akkoord 2023 Integraal Zorgakkoord 3 Woonzorgakkoord 4 Sociale structuurvisie gemeente Someren 2030 ,

Afsluitend werd een Reflectiebijeenkomst georganiseerd met professionals waarin op basis van de uitkomsten van de spiegelbijeenkomst aanbevelingen werden geformuleerd. Bevindingen en aanbevelingen van het onderzoekstraject zijn te lezen in dit rapport voor gemeente Someren. Leeswijzer In het volgende hoofdstuk wordt een kader uitgewerkt rond het thema mantelzorg , het concept sociale basis en de ondersteuningsstructuur die mantelzorgers nodig hebben om zich gesteund te weten. Vervolgens worden de bevindingen van het onderzoek gepresenteerd , onderbouwd en toegelicht. In het daaropvolgende hoofdstuk staat de conclusie op de vraag wat er nodig is om toekomstbestendige mantelzorgondersteuning te realiseren in gemeente Someren. Tot slot worden er aanbevelingen gegeven over wat er gedaan moet worden en hoe het gerealiseerd moet zijn.

Kader In de toekomst zal mantelzorg nog meer van waarde zijn voor onze maatschappij. We hebben te maken met een dubbele vergrijzing: er zijn steeds meer ouderen en steeds minder jongeren om zorg te bieden aan de groter groeiende groep

hulpbehoevenden.5 Daarnaast is mantelzorg geen geïsoleerde activiteit. Een mantelzorger werkt en zorgt voor het eigen gezin. Een mantelzorger zit in een sportteam of levert als vrijwilliger een belangrijke bijdrage aan de samenleving. Mantelzorgers vragen niet snel hulp. Overbelasting ligt op de loer en daarmee ontstaat er een probleem in de gehele zorgketen.

Definitie mantelzorg Als definitie voor mantelzorg hanteert MantelzorgNLpro de definitie van het Sociaal Cultureel Planbureau: “Mantelzorg is alle hulp aan een hulpbehoevende door iemand uit diens directe sociale omgeving. Ook minder intensieve hulp , de hulp aan huisgenoten en de hulp aan instellingsbewoners zijn meegenomen. Mantelzorg is hulp die verder gaat dan de zogenoemde ‘gebruikelijke hulp’”. Het gaat daarbij om onbetaalde hulp , en mantelzorg kan nooit als een verplichting aan iemand opgelegd

worden. Hulp aan mensen zonder gezondheidsbeperkingen , zoals oppassen op gezonde kleinkinderen , valt buiten de definitie.

Acht vraaggebieden Grofweg kunnen de (latente) vragen van mantelzorgers onderverdeeld worden in acht vraaggebieden. De vraaggebieden zijn een weergave van de gebieden waarop mantelzorgers knelpunten ervaren en ondersteuning wensen. Deze zijn gebaseerd op de acht basisfuncties. Jet Bussemaker introduceerde in 2009 de acht basisfuncties voor mantelzorgondersteuning. Ze blijken nu en in de toekomst nog steeds relevant en bieden een stevige basis voor het realiseren van ondersteuningsstructuur in de mantelzorgondersteuning. Er is sprake van een goede

ondersteuningsstructuur als op alle gebieden een variatie aan ondersteuningsvormen beschikbaar is. Dit kan betekenen dat de gemeente

dit zelf aanbiedt , maar de hulp kan bijvoorbeeld ook via andere organisaties plaats vinden zoals een zorgaanbieder , een vereniging of vrijwilligersorganisatie.

Toekomstverkenning mantelzorg aan ouderen in 2040 Sociaal Cultureel Planbureau 2019 ,

Figuur 1: Acht vraaggebieden

De vraaggebieden zijn:

Informatie en advies: mantelzorgers hebben behoefte aan informatie en advies over bijvoorbeeld de ziekte of beperking van hun naaste. Maar ook over mogelijke zorg en ondersteuning , regelingen 2. Persoonlijke begeleiding: Hoe blijf je als mantelzorger in balans? Vormen van coaching en begeleiding om als mantelzorger regie te houden. 3. Emotionele steun: Een luisterend oor , begrip en erkenning voor jou situatie als mantelzorger. Dit kan lotgenoten contact zijn , maar kan ook steun van familie of vrienden zijn of bijvoorbeeld de professionals die langskomen 4. Educatie: Allerlei trainingen en cursussen die de mantelzorger kunnen ondersteunen bij het versterken van hun draagkracht 5. Praktische hulp: praktische vormen van hulp als verlichting van de mantelzorgtaken zoals huishoudelijke hulp , praktische hulp door vrijwilligers of hulp bij het aanvragen van zorg of ondersteuning 6. Vervangende zorg: Voor als de mantelzorger tijdelijk geen ondersteuning kan bieden of even op adem wil komen. Denk daarbij aan verschillende vormen van respijtzorg. 7. Financiële ondersteuning: aan het mantelzorgen zijn kosten verbonden , denk aan onkosten of kosten omdat iemand minder kan werken. Er zijn verschillende financiële tegemoetkomingen mogelijk om mantelzorgers financieel te ontlasten. 8.

Materiële hulp: denk hierbij aan hulpmiddelen voor de zorgvrager en/of mantelzorger om mantelzorgtaken te verlichten. 1.

Sociale basis Er ligt geen vaste definitie over de sociale basis. Gemeenten en lokale organisaties mogen het begrip sociale basis zelf invullen.6 Hoe kan je het omschrijven? De sociale basis is dat wat er al is; het sociale netwerk , de gemeenschap in de directe leefomgeving en de instituties en organisaties.

https://www. verwey-jonker. nl/publicatie/gespreksmodel-sociale-basis/

Figuur 2: Sferen sociale basis

Er worden drie sferen onderscheiden; persoonlijke sociale basis , gemeenschappelijke sociale basis en de

institutionele sociale basis. Burgers zijn in verschillende rollen aanwezig in de sociale basis. De rol van mantelzorger is daar een onmiskenbaar onderdeel van. MantelzorgNL heeft in samenspraak met mantelzorgers en professionals een visie op mantelzorg in de sociale

basis geschreven. Hiervan is de kernboodschap dat het noodzakelijk is dat mantelzorgers een gelijkwaardige positie krijgen in de sociale basis. Zij geven veel van hun tijd en energie aan de maatschappelijke basis en mogen ook iets terug verwachten. Dit is tweeledig; het gaat over faciliteren en ondersteunen van de zorg , hulp en begeleiding die zij bieden én hetgeen zij zelf nodig hebben om dit vol te houden. Samenwerking Samenwerking is de sleutel tot passende mantelzorgondersteuning. De opdracht voor het ondersteunen van mantelzorgers ligt niet alleen bij het sociaal domein van een gemeente , maar moet worden uitgebreid naar interne beleidsafdelingen en externe organisaties die zich begeven op de thema’s van de acht vraaggebieden (figuur 1). Samenwerking op alle niveaus is essentieel. Hierdoor ontstaat een toekomstbestendige mantelzorgondersteuning dat niet leunt op individuele medewerkers van organisaties.

Figuur 3: Niveaus van samenwerking rond mantelzorg

Bevindingen uit het onderzoek Complimenten: goed bezig! Zowel vanuit de individuele gesprekken met mantelzorgers als die met professionals van gemeente Someren en van organisaties die mantelzorgondersteuning bieden komt over het algemeen een positief beeld naar voren. Professionals zijn tevreden over hoe de ondersteuning is ingericht , het diverse aanbod wat aanwezig is en de korte lijnen als professionals. Ook mantelzorgers ervaren goed contact wanneer zij eenmaal in contact zijn met professionals. ‘Goede vormgeving Sociale basis’ Professionals geven aan dat elke partner een eigen werkwijze heeft , maar dat dit wel aanvullend is op elkaars werk. Dat er korte lijnen zijn , gebaseerd op de intentie tot goede samenwerking. Er is tweemaal per jaar een breed Wmo overleg met alle bij mantelzorg betrokken professionals over samenwerking en het actuele vraag en aanbod. Ook zijn er op gemeentelijk niveau lokale en regionale werkgroepen. Volgens de professionals van gemeente Someren biedt het huidige beleid ruimte aan het Wmo team , zodat creatief omgegaan kan worden met Wmo kaders. Zij vinden dat de ondersteuning goed is belegd bij welzijn en andere partners. Mantelzorgers benoemen veelal de rol van Onis Welzijn en de Dorpsondersteuners als laagdrempelige eerste ingang tot zorg en ondersteuning.

Dorpsondersteuners zijn op allerlei plekken zichtbaar , vindbaar en makkelijk te benaderen. Ook het feit dat zij naast het bieden van relevante informatie en advies ook aanwezig zijn bij allerlei vervolgafspraken bij andere organisaties wordt erg gewaardeerd. Mantelzorgers ervaren deze aanpak als heel steunend en hechten veel waarde aan het gevoel van vertrouwen wat hiermee wordt gevoed. ‘Mantelzorgers worden gezien , gehoord en geholpen’ Wat valt op? Over het algemeen ervaren mantelzorgers een aanpak die ergens start (diverse ingangen o. a. bij Wmoconsulent , dorpsondersteuner , casemanager dementie , mantelzorgsteunpunt) met gerichte doorverwijzingen en goede ondersteuning. Vanuit de uitkomsten van alle gesprekken met mantelzorgers en professionals ontstaat daarnaast een beeld dat wanneer er sprake is van complexe zorg intensieve situaties , de eerste contacten en het wel of niet aanbieden van hulp en ondersteuning vanuit de Wmo niet altijd tot hun tevredenheid verloopt. Mantelzorgers voelen zich onvoldoende gehoord en gezien en missen kennis bij consulenten over het ziektebeeld. Met als gevolg een onjuiste inschatting van de situatie voor zowel de zorgvrager als wat het met zich meebrengt voor de mantelzorger. Het gevoel niet vertrouwd te worden is meermaals benoemd.

Wanneer kennis niet aanwezig is wordt niet altijd een gerichte doorverwijzing geboden en voelen mantelzorgers zich niet geholpen en alleen staan. Daar staat naast dat het eerste contact met MEE , waar expertise aanwezig is op het gebied van diverse ziektebeelden als zeer positief en waardevol beoordeeld wordt. Dit geldt eveneens voor de Parkinsonverpleegkundige en de Casemanager Dementie , beiden werkzaam bij Savant Zorg. Zij hebben kennis van het ziektebeeld en het proces en zijn voor langere tijd beschikbaar voor begeleiding van zowel de naaste

als de mantelzorger. Mantelzorgers vinden ook de rol van schakelpunt door de huisarts en POH belangrijk. Hierover zijn wisselende ervaringen: waar de ene mantelzorger een goed gesprek en passende doorverwijzing ontvangt vertrekt de andere mantelzorger met een gesprek achter de rug maar verder geen ondersteuning of doorverwijzing. Project Welzijn Op Recept kan hierin veel betekenen

Op basis van alle input , zowel van mantelzorgers als van professionals analyseren wij enkele thema’s waarop gerichte acties ingezet kunnen worden om mantelzorgondersteuning toekomstbestendig te maken en te houden. Het eerste thema is informatie en hierbij gaat het met name om ontsluiting van informatie en het bereik van diverse doelgroepen. Het tweede thema wat we definiëren is bejegening van mantelzorgers. Daarbij gaat het om interpersoonlijke vaardigheden om mantelzorgers welkom te heten hun verhaal te delen en actief te luisteren. Het laatste thema betreft passende ondersteuning voor mantelzorgers. Een grote algemene groep voelt zich goed geholpen en ondersteund door professionals. Tijdens het onderzoek kwam er casuïstiek ter sprake waarbij mantelzorgers zich alleen voelden staan , zonder de steun die op dat moment nodig is voor persoonlijke situatie.

Informatie

“Ik heb nooit gesolliciteerd als mantelzorger”

Bovenstaande quote is van een mantelzorger die intensief zorgt voor haar man en zoon. Ze doelt hiermee op het feit dat een mantelzorger een nieuwe wereld instapt waar kennis , competenties en vaardigheden worden gevraagd waarvan de mantelzorger zich nooit eerder bewust was. Informatie is daarom belangrijk. Maar om van informatie , hulp en ondersteuning gebruik te kunnen maken is het allereerst belangrijk dat mensen die meer dan gebruikelijke zorg bieden aan een naaste weten dat die zorg Mantelzorg betreft. Het is van belang dat mensen bekend zijn met de term en dat zij zich herkennen in wat verstaan wordt onder mantelzorgen. De volgende ervaringen op het gebied van informatievoorziening in brede zin zijn verwoord door zowel mantelzorgers als professionals. Onderstaande quotes laten zien op welke manier uiteenlopende professionals een belangrijke rol spelen in de toegang tot informatie en bewustwording onder

mantelzorgers. • • •

“De rol van de huisarts is belangrijk als houvast en goede doorverwijzing. ” “De rol van de Praktijk Ondersteuner Huisarts is belangrijk voor goede doorverwijzing. ” “De dorpsondersteuner heeft het mij wel eens gezegd dat ik mantelzorger ben. ”

Daarnaast benoemen mantelzorgers en professionals enkele wensen en behoeften rond een goede informatievoorziening voor mantelzorgers. Enerzijds gaat het over een gebrek aan informatie over wat mantelzorg in houdt en mantelzorger zijn betekend. Ook wordt er informatie gemist over ziektes en het ziekteproces en wat dat betekent voor de mantelzorger. Hieronder staan richtingaanwijzers over

informatie die alle respondenten hebben meegegeven. • •

• • •

• •

“Het bereiken van diverse groepen mantelzorgers moet beter. ” “Het is onduidelijk waar je welke informatie kunt vinden over mantelzorg en hulp/ondersteuningsaanbod. ” “Er moet meer bekendheid worden gegeven aan mantelzorg. ” “Communicatie over mantelzorg is een belangrijke taak van het Steunpunt. ” “Als je niet weet dat je mantelzorger bent , zoek en vind je denk ik geen informatie. Het was dat Onis Welzijn mij daarvan op de hoogte bracht. ” “Hoe kunnen wij als zorgorganisatie meer en beter ons aanbod bekendmaken?” “Er is onduidelijkheid over en het ontbreken van gerichte informatie over de grens tussen Wmo situatie en/of een Wlz situatie van waaruit ondersteuning geboden kan worden. ”

•

“Informatie kan en moet beter. Mensen raken in een doolhof van hulpverlening: op dat moment moet er voldoende informatie beschikbaar zijn over ondersteuningsmogelijkheden , iemand die naast je staat. ” “De weg weten voor hulp. Ik kom er uiteindelijk wel uit maar het kost veel tijd en energie en die is eigenlijk al spaarzaam. “Is het mantelzorgaanbod wat allerlei partners leveren wel voldoende zichtbaar , herkenbaar , uitnodigend en helder?”

Bejegening

“Zie mij , hoor mij , help mij”

Deze quote is gegeven door een mantelzorger die intensief zorgt voor zowel haar man als haar kinderen waarbij lang is gewacht op een juiste diagnose en waarbij nog steeds onduidelijk is welke vormen van hulp en ondersteuning voor de gezinsleden ingezet kunnen worden. Haar persoonlijke en concrete vraag om zowel praktische als mentale ondersteuning werd in eerste instantie niet en in een veel later

stadium deels gehonoreerd. Wanneer informatie over de rol van een mantelzorger vindbaar is en ook hoe je hulp en ondersteuning kunt aanvragen , via welke procedure en bij wie het aanbod van ondersteuning beschikbaar is , volgt vaak een eerste kennismaking van de mantelzorger met een professional die betrokken is bij mantelzorgondersteuning en/of een verwijzing in die richting.

Bijvoorbeeld een Wmo consulent , dorpsondersteuner , casemanager , thuiszorgmedewerker of een andere professional die hierin een rol vervult. Dit eerste gesprek is vaak cruciaal in de beleving van een mantelzorger of hij/zij dit waardeert en ervaart als goede of minder goede dienstverlening. Is er sprake van begrip , inzicht in- en respect voor hoe hij/zij de zorg voor de naaste(n) invult en wat dit van hem/haar vraagt dan wordt dit positief beoordeeld.

Ook een goede en gerichte doorverwijzing draagt bij aan de tevredenheid over een gesprek/de dienstverlening. De volgende positieve ervaringen op het gebied van bejegening in brede zin zijn verwoord door

mantelzorgers: • • •

• • •

fijn als je kunt ventileren en begrepen wordt een goede klik in het eerste contact is heel belangrijk MEE biedt vanaf het eerste gesprek een luisterend oor en verwijst ook goed en breed door naar andere ondersteuningsbronnen veel gehad aan POH en huisarts vanaf mijn eerste contact met hen Savant Parkinson verpleegkundige is heel fijn in de omgang iemand tegenover je met ervaringsdeskundigheid , die weet waar je op dat moment inzit en wat je nodig hebt , helpt enorm bij een (eerste) gesprek. Je voelt herkenning en erkenning en dat geeft al rust: geen strijd

Onderstaande ervaringen van mantelzorgers geven inzicht over vormen van bejegening waar kansen liggen voor verbetering: • •

• •

er wordt niet geluisterd naar

de persoonlijke situatie en de reden waarom je iets aanvraagt hard moeten vechten voor hulp , gemeente vond dat ik onvoldoende bewijs had om hulp aan te vragen , het proces ging pas door toen de arts en geriater bevestigden dat het om een zeldzame ziekte ging en de hulp hard nodig was ( voel mij niet gehoord , niet gezien) tegen muren aanlopen (voel mij niet gehoord , niet gezien) Wmo consulent zegt tijdens een gesprek over aanvraag voor ondersteuning als mantelzorger: “u bent fit , u krijgt niets”. Geen verdieping in mijn situatie en mij als persoon

Passende ondersteuning “er werd uitgegaan van het protocol en niet van hulp die past bij onze persoonlijke situatie”

Bovenstaande quote spreekt voor zich en is meermaals door verschillende mantelzorgers uitgesproken tijdens de interviews. Wat passend is in ondersteuning aan mantelzorgers verschilt per situatie en per mantelzorger. Daar waar een werkende mantelzorger veel baat kan hebben bij het overdragen van regeltaken of de inzet van huishoudelijke ondersteuning voor een bepaalde tijd , kan iemand met intensieve mantelzorgtaken voor meerdere naasten veel behoefte hebben aan zowel fysieke als mentale ondersteuning of bijvoorbeeld laagdrempelige vormen van respijtzorg. Het belang van kennis hebben over de aandoening van de naaste , weten waar je aan toe bent , weten voor welke hulp je in aanmerking komt en wie dat aanbiedt wordt door alle mantelzorgers als zeer belangrijk en noodzakelijk gevonden. De mentale belasting die mantelzorg met zich meebrengt en het afnemen van sociale contacten en vormen van vrije tijdbesteding komt in vrijwel alle gesprekken in meer en mindere mate terug. De volgende positieve ervaringen en uitspraken op het gebied van passende ondersteuning in brede zin zijn verwoord door mantelzorgers en professionals: •

Lotgenotencontact helpt!

•

heel blij met casemanager dementie die ons begeleidde meerwaarde van ervaringskennis als mantelzorgers bij praatgroep over Dementie een goed gesprek met de huisarts bij aanvang van het ziekteproces werkt heel ondersteunend en de huisarts kan ook goed doorverwijzen automaatje werkt goed praktijkondersteuner houdt goed vinger aan de pols Parkinson verpleegkundige stuurt aan op gezondheid van mantelzorger: houdt veel rekening met de positie van mantelzorger in het proces Savant Parkingson verpleegkundige is supergoed: meedenkend , geeft ideeën , goed oog voor zowel zorgvrager als mantelzorger contact met en ondersteuning door MEE is heel behulpzaam: eindelijk en meteen een luisterend oor , goede gesprekken en goede doorverwijzingen

• •

• • •

•

Onderstaande ervaringen vanuit mantelzorgers en professionals bieden kansen tot aanpassingen , verbeteringen op het gebied van passende ondersteuning aan mantelzorgers: • •

•

• •

preventieve insteek bij keukentafelgesprekken kan beter deskundigheid van professionals is erg belangrijk maar wordt hier en daar gemist (second opinion noodzakelijk) meer aanbod nodig voor mantelzorgers van een naaste met NAH (Niet aangeboren Hersenletsel) in de vorm van ontmoeting , lotgenotencontact aandacht voor ouders die mantelzorger zijn van een kind of kinderen met een NAH/beperking Brussengroep ontbreekt het ontbreken van crisishulp/per direct inzetten van ondersteuning voor mantelzorgers (v/h

mogelijk) •

acuut respijtzorg aanbod ontbreekt (reactie op aanvraag duurt 6-8 weken)

•

het ontbreken van een laagdrempelige voorziening/aanbod (zonder indicatie) voor naasten met dementie en hun mantelzorgers (voorbeelden: Odensehuis , Dementie Sociëteit) groepscursussen volgen in eigen gemeente tijdelijke andere huisvesting ingewikkelde aanvraagprocedures ontbrekend aanbod voor jonge mantelzorgers gezamenlijke aanpak als aanbieders voor jonge mantelzorgers ontbreekt geef prioriteit aan aanpak en ondersteuning van mantelzorgers met een naaste met Parkinson lange wachtlijsten ontbrekend aanbod of onvoldoende bekend: waar kan mantelzorger van een naaste met Alzheimer terecht over de veranderingen in de relatie door het gedrag wat door de ziekte veranderd ondanks keukentafelgesprek thuis: toch te weinig zorg/hulp als mantelzorger meegenomen worden door zorgverleners in de zorg en ondersteuning die je met elkaar vormgeeft aan de naaste: betrek mij! weinig initiatief en hulpaanbod vanuit de zorg terwijl mijn situatie en behoeften bekend zijn: ik heb het nu steeds allemaal zelf moeten doen , dat is heel erg vermoeiend en je voelt je erg alleen

• • • • • • • •

• •

•

Conclusie “Wat kan in de Gemeente Someren gedaan worden om tijdig in te regelen dat zorg en ondersteuning voor en door mantelzorgers behapbaar blijft?” was de centrale vraag bij de opdracht tot een behoefte onderzoek onder mantelzorgers naar knelpunten en kansen. In gemeente Someren bestaat een goed ingeregelde basis op het gebied van mantelzorgondersteuning. Er is sprake van een groot en gevarieerd ondersteuningsaanbod. De gemeente , het Wmo-team en de organisaties die mantelzorgondersteuning en doorverwijzing uitvoeren geven aan goed met elkaar samen te werken; korte lijnen , weten elkaar te vinden , en dragen zorg voor een warme overdracht. Niet elke organisatie heeft een vanzelfsprekende relatie met de gemeente en diens uitvoeringsorganisaties terwijl er wel overlap zit en aansluiting mogelijk is op de inhoud van het werk. Dat geldt ook voor de verbinding met informele zorg , bijvoorbeeld vrijwilligersinitiatieven en andere activiteiten die niet door professionals georganiseerd worden maar wel een goede ondersteunende optie kunnen zijn voor mantelzorgers.

Mantelzorgers die deel hebben genomen aan het onderzoek geven aan over het algemeen hun weg te vinden. Vaak omdat zij via hun naaste met zorgbehoefte al in contact zijn met een zorgverlener die de mantelzorger adviseert en doorverwijst. Voor mantelzorgers waarbij dat niet het geval is kost de weg naar ondersteuning veel tijd en energie en ervaart men veel onduidelijkheid. Met name de zoektocht naar ‘waar en bij wie kan ik terecht?’ voor informatie , hulp en ondersteuning. Kenmerkend voor mantelzorgers in Someren en omgeving is dat het veel vrouwen betreft , afkomstig uit grote gezinnen. Ze realiseren zich veelal niet dat zij mantelzorger zijn en dat er een aanbod van mantelzorgondersteuning is waar zij gebruik van kunnen maken. Hulp of samenwerking binnen de familie vindt weinig plaats; degene die mantelzorg verleent aan één of beide ouders is voor zowel zorgaanbieders als familie dé contactpersoon en ook altijd degene die , ondanks werk en eigen gezin , zich op allerlei gebied inzet om de situatie rondom de zorgbehoevende(n) door te laten draaien. Opvallend vaak wordt aangegeven dat er onbegrip is in familie- en vriendenkring over de positie en zowel de fysieke als mentale belasting die mantelzorgers ervaren. Dit onbegrip heeft impact op het welbevinden en leidt in een aantal gevallen tot gevoelens van isolatie en eenzaamheid.

Contact met ervaringsdeskundigen , zowel in formeel als informeel aanbod wordt als grote meerwaarde ervaren. De uitkomsten van het onderzoek leveren vier belangrijke thema’s op: strategische samenwerking , Informatie , Bejegening , Passende ondersteuning. Daar liggen kansen om aanbod en organisaties meer en beter met elkaar te verbinden en gezamenlijk passende mantelzorgondersteuning vorm te geven , aanvullend op dat wat al goed gaat en als positief gewaardeerd wordt door mantelzorgers. Het betrekken van mantelzorgers bij beleid en uitvoering is dan ook essentieel om resultaten te bereiken. Inzet op vroegsignalering , kwalitatieve intake , adequate doorverwijzing en passende ondersteuning heeft een positief effect op de draagkracht onder mantelzorgers die daarmee vergroot wordt. Dit heeft

invloed op het langdurig kunnen verlenen van mantelzorg.

Aanbevelingen De aanbevelingen leveren een belangrijke bijdrage aan toekomstbestendige mantelzorgondersteuning in Someren en dragen bij aan de doelen van landelijke akkoorden als GALA , IZA en WOZO en de lokale Sociale Structuurvisie. De aanbevelingen bestaan uit aangedragen korte- en langetermijn oplossingen en vragen inzet op verschillende niveaus. Hierbij verwijzen we naar het Kader waarin het model van netwerksamenwerking staat toegelicht. Wanneer er gesproken wordt over toekomstbestendige mantelzorgondersteuning dan is een doelgerichte samenwerking binnen de keten van welzijnsprofessionals , zorgprofessionals en daarbuiten noodzakelijk. Het vraagt om een strategische aanpak om mantelzorg te verbinden aan andere beleidsterreinen en innovatieve programma’s. Daarnaast ligt er in gemeente Someren een stevige ondersteuningsstructuur waarop voortgebouwd kan worden in inhoudelijke en verdiepende zin. Het is prettig te constateren dat deze aanbevelingen gegeven kunnen worden doordat er al een krachtige samenwerking op operationeel niveau aanwezig is.

Ontwikkel doelgerichte samenwerkingen Start het samenwerkingsproces om te komen tot een gezamenlijke aanpak vanuit strategisch tactisch niveau met commitment en een duidelijke koers. Een verdeling van taken op operationeel niveau kan bijdragen aan het nog beter kennen van elkaars expertise en aanbod , onderlinge kennisdeling en het uitzetten van lijnen waaraan gezamenlijk gewerkt kan worden ter versterking van een passend ondersteuningsaanbod voor mantelzorgers. Gemeente Someren als regisseur aan zet De uitkomsten en de conclusie van dit onderzoek bieden mogelijkheden om op lokaal niveau te komen tot andere en verdiepende vormen van doelgerichte samenwerking. De gemeente kan in aanvang een belangrijke rol vervullen als aanjager en regisseur van verbetering , verdieping en vernieuwing. Om het oppakken en uitvoeren van aanbevelingen in dit rapport kracht bij te zetten is het waardevol om gelijktijdig , of zelfs als startpunt , in te zetten op structurele en domeinoverstijgende samenwerking.

Mantelzorg raakt aan vele beleidsterreinen zoals wonen , economische zaken en werkgeverschap. Belangrijk zijn ook maatschappelijke vraagstukken bijvoorbeeld de krapte op de arbeidsmarkt en het behouden van personeel en kwaliteit binnen gemeente en organisaties. Het proces van samenwerking met elkaar kan inspireren om als krachtige partnergroep (gemeente/zorg/welzijn/onderwijs) met expertise , visie en ideeën over mantelzorgvraagstukken te komen tot concrete acties die passen bij ontwikkelingen als domein overstijgend werken , sociale samenhang en participatie. Mantelzorg leent zich als geen ander als thema om dit vorm te geven; immers één op de vier mensen is mantelzorger waarmee de link met alle beleidsterreinen snel is gelegd: economie , sport , welzijn , zorg , jeugd , huisvesting , Wmo etc. Het is van belang dat de rol van regisseur en aanjager een plek krijgt binnen de functie van beleidsmedewerker en de bestuurlijke functie van de

wethouder.

Mantelzorgakkoord maakt samenwerkingskracht zichtbaar Eén van de mogelijkheden om het samenwerkingsproces vorm te geven is het opzetten van een Mantelzorgakkoord of convenant. 78 De kracht van een akkoord zit in gezamenlijk commitment op het doel en de uitgangspunten , continuïteit en regelmatige frequentie van afstemming en het gezamenlijk leren , ontwikkelen en bereiken van resultaten door samenwerkingsafspraken. De basis is regelmatige uitwisseling door akkoordpartners in een Kerngroep met vaste agendapunten en actuele praktijkervaringen. (Vroeg)signalering en adequate opvolging krijgt hierin een vaste plek. Vanuit deze groep kunnen werkgroepen gevormd worden die zich specifiek richten op , in het geval van gemeente Someren de uitkomsten met kansen en verbetermogelijkheden die uit het onderzoek zijn gekomen. Dus een Werkgroep “communicatie/bewustwording” een werkgroep “bejegening” en een werkgroep “passende ondersteuning”. Wie per partner het meest geschikt is vanuit diens organisatie om in een werkgroep actief te worden bepaald de partner zelf. De Kerngroep is echter een vaste groep van dezelfde professionals , liefst op management/teamleiders niveau met mandaat vanuit betreffende bestuurders. De beleidsmedewerker Mantelzorg neemt deel aan de Kerngroep.

Hetgeen in de werkgroepen wordt uitgediept en eventueel materiaal wat daarin ontwikkeld wordt , wordt steeds in de Kerngroep teruggebracht en daar worden besluiten genomen. Werkgroepen zijn niet voor eeuwig; wanneer uit evaluatie van de genomen acties blijkt dat een aanpak succesvol werkt dan kan de groep vervallen en het thema van de werkgroep meegenomen worden als standaard agendapunt om de voortgang en resultaten te blijven monitoren. Gelet op de doelgroep jonge mantelzorgers , waar in het onderzoek geen specifieke professionals en/of jonge mantelzorgers voor zijn aangereikt om te interviewen , kan een Mantelzorgakkoord ook daarvoor een werkgroep invullen. Uit het onderzoek blijkt dat er wensen bestaan vanuit professionals om te komen tot een gezamenlijke aanpak en meer aanbod. Een andere mogelijkheid is om het thema Jonge Mantelzorgers tot een jaar-speerpunt te maken waar vanuit het akkoord gezamenlijk een kalenderjaar lang extra aandacht voor is en waar gewerkt wordt aan versterking van samenhang en aanbod. Mantelzorg. nl heeft veel materiaal beschikbaar op het thema Jonge Mantelzorgers De partnergroep van het Mantelzorgakkoord kan op termijn uitgebreid worden met een 2 e schil van partners , al dan niet professioneel zoals stichtingen , verenigingen , clubs , ouderenbonden en belangenbehartigers die in de sociale basis actief zijn en vanuit hun missie en aanbod ook in

samenwerking bij kunnen dragen aan de kleine en grote(re) doelen van het akkoord om passende mantelzorgondersteuning te bieden. Zeker in het kader van (vroeg)signalering kunnen zij een belangrijke rol vervullen door een gerichte doorverwijzing en verbindende schakelfunctie. Betrek het bedrijfsleven bij mantelzorg Mantelzorg bekeken vanuit het perspectief van de gemeente levert drie rollen op: - De gemeente is zelf werkgever; - De gemeente is wettelijk verantwoordelijk voor mantelzorgondersteuning Wmo; - En de rol van regisseur zoals hiervoor besproken. In deze rol kan versterking van de contacten met het bedrijfsleven en werkgevers in en rondom gemeente Someren worden ingevuld. Werkgevers blijken veel invloed te hebben op hoe mantelzorgers de combinatie werk-mantelzorg

7 8

Mantelzorgakkoord gemeente Leiden Mantelzorg Akkoord Nunspeet

ervaren. Het ervaren van begrip in de werkomgeving voor de positie waarin een mantelzorger

verkeert

is vaak essentieel. Flexibiliteit en onderlinge afstemming hoe en wat wel kan helpt enorm. In positieve zin kan mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid bijdragen aan het voorkomen van burn-out en verzuim. Uiteraard heeft dit ook invloed op de draagkracht en draaglast van mantelzorgers in hun vrije tijd en kan het betekenen dat mantelzorgers de combinatie goed volhouden en ook duurzaam. Dit verlaagt het beroep op zorg en ondersteuning. Een gezamenlijke aanpak van gemeente Someren met bedrijven kan een dekkend netwerk opleveren voor mantelzorgers waarin zowel formele als informele

hulp een rol kunnen spelen. Betrek jongeren van nu , medewerkers van de toekomst , bij het thema mantelzorg in Someren (VO/MBO/HBO) “Ongeveer een half miljoen jongeren van 16 tot en met 24 jaar zorgt voor een naaste met gezondheidsproblemen: in totaal gaat het om één op de vier jongeren” 9 Om bij te dragen aan meer verbinding met jonge mantelzorgers , meer bewustwording onder jongeren over mantelzorg en het enthousiasmeren van jongeren om beroepsmatig te kiezen voor de zorg en welzijn-sector is het van grote meerwaarde om duurzaam en op structurele wijze in contact te zijn met

het onderwijs. Samenwerking en verbinding met het onderwijs levert kansen op voor win-win-win situaties. Zowel voor de gemeente maar ook zeker voor zorg en welzijn en informele zorg en het onderwijs zelf. In het Voortgezet Onderwijs (VO) zijn leerlingen bezig met hun toekomst en het maken van een profielkeuze is onderdeel daarvan. Vakken als Loopbaanoriëntatie en Burgerschap bieden de mogelijkheid voor leerlingen om kennis te maken met het werkveld. Een keuze kan versterkt worden door rondleidingen , een dagdeel meedraaien , beroepsinterviews en bijdragen aan een actie van een bedrijf en/of organisatie. Meestal is er een projectweek waarin stage wordt gelopen. In het MBO gaan studenten middels lint- of andere stagevormen langdurig aan de slag bij een bedrijf of organisatie in het verlengde van de studie. Beroepsopleidingen als Social Work met zowel zorg als welzijn richtingen bieden de mogelijkheid voor studenten om waardevolle ervaring op te doen en voor betreffende maatschappelijke organisaties om zich te profileren als aantrekkelijke werkgever in de

toekomst en gedurende de stage dragen studenten bij aan de dagelijkse werkzaamheden , een specifiek onderdeel en/of een projectmatige klus. Het HBO biedt kansen zoals genoemd bij MBO en de mogelijkheid om meer zelfstandig functionerende studenten binnen organisaties te halen. Er kunnen challenges aangeboden worden waarbij studenten een onderzoek

doen.

Naast het feit dat leerlingen binnen al die onderwijsvormen door hun beroepskeuze op jonge leeftijd in contact kunnen komen met mantelzorgers en de rol die zij vervullen , wat daarin ondersteunend nodig is en hoe je er op kunt letten als professional in de toekomst , biedt het ook mogelijkheden voor organisaties in zorg en welzijn en de gemeente om jongeren specifiek in te zetten op plekken waar behoefte is aan jongerenperspectief (bereiken jonge mantelzorgers en betrekken/ondersteunen van jonge mantelzorgers vanuit doelgroep jongeren zelf). Veel jonge mantelzorgers volgen onderwijs maar zijn onzichtbaar; dit kan zichtbaarder gemaakt worden en de aanpak draagt bij aan bewustwording op jonge leeftijd.

Kerncijfers jonge mantelzorgers in Nederland (16 – 24 jaar) 2022 ,

Ook kunnen leerlingen/studenten vanuit andere beroepsrichtingen van waarde zijn bij het thema mantelzorg , bijvoorbeeld studierichting pr&communicatie en/of marketing in het kader van bewustwording , ondersteunend bij inzetten social media , vlogs en filmpjes over mantelzorg , bijdrage leveren aan campagne etc. In de omgeving van Someren zijn een aantal Maatschappelijke diensttijd Projecten actief: - We are in charge 2. 0 in Helmond/Deurne/Nuenen - Citrytrainers den Bosch - LEV groep Helmond

Al deze projecten voeren de MDT uit tijdens onderwijstijd; het betreft leerlingen van VO scholen in de omgeving. Kort gezegd zijn MDT trajecten gebaseerd op 3 pijlers:

versterken talenten andere mensen ontmoeten/uit eigen bubbel stappen - social impact realiseren door maatschappelijk bij te dragen (vrijwilligerswerk) Meestal bedragen de onderwijs MDT projecten 80 uur in totaal -

MDT projecten bieden bij uitstek de mogelijkheid voor gemeenten en organisaties die actief zijn in het sociaal domein/kunst/cultuur om (meer) in contact te komen met jongeren , hen concreet te betrekken bij evenementen , denktanks vanuit jongerenperspectief , en in dit geval specifiek op het gebied van

Mantelzorg. Denk aan het betrekken bij activiteiten voor mantelzorgers: assisteren bij koffie ochtenden en/of de voorbereiding en organisatie van de Dag vd Mantelzorg in november en de week van de Jonge mantelzorger in juni. Het voeren van thema gesprekken , meehelpen bij een activiteit , het maken van een draaiboekje voor evenementen en , zoals eerder aangegeven: concrete betrokkenheid bij het bereiken en benaderen van jonge mantelzorgers in het onderwijs en die in verbinding brengen met ondersteuning vanuit welzijn/zorg. Het biedt kansen om gericht in gesprek te gaan met onderwijs en/of MDT project(en) over de wensen vanuit Someren voor het betrekken van leerlingen en op welke wijze dit vorm kan krijgen.

Organiseer een kwalitatief hoogstaande informatievoorziening Om mantelzorgers tijdig te bereiken en overbelasting te voorkomen is goede informatievoorziening noodzakelijk. Dat begint vaak bij herkenning en bewustzijn dat je mantelzorger bent. Ook zijn er

mantelzorgers , waaronder werkende mantelzorgers en ouders die zorgen voor een zorgintensief kind , die expliciet aangeven behoefte te hebben aan informatie als vorm van ondersteuning. Deze aanbeveling vindt uitwerking op tactisch en operationeel niveau en leent zich ervoor snel te kunnen worden opgepakt. groepen

Werk aan bewustwording rond mantelzorg Hiervoor kan je verschillende acties inzetten: •

Ontwerp een infographic en/of flyer en poster met een pakkende , herkenbare en uitnodigende stijl. Zorg voor een huisstijl , maar houd rekening met diverse groepen mantelzorgers. Maak per groep op maat een uitstraling en tekst die bij hen past.

•

Werk samen in co-creatie met de verschillende doelgroepen mantelzorgers om zeker te zijn dat de informatie aansluit bij de behoefte. Verspreid de informatie zo breed mogelijk. Tip: Maak gebruik van het zorg- en leefpad waarin staat hoe mantelzorgers beter te bereiken. Biedt de flyer standaard aan tijdens contactmomenten Maak samenwerkingsafspraken met huisarts(en) en/of POH uit de pilot Welzijn op recept dat de flyer meegegeven wordt aan ieder gezinslid dat meekomt met de naaste met zorgbehoefte.

Het gezamenlijk uitwerken van een breed uitgedragen bewustwordingscampagne Mantelzorg. o Hierbij kan het ontwikkelde informatiemateriaal zoals een flyer gebruikt worden. Een goede timing hiervoor is de week van de Dag van de Mantelzorg op 10 november. En specifiek voor de doelgroep jonge mantelzorgers in de week van 1 t/m 7 juni. o Gebruik diverse mediaplatforms om de boodschap te verspreiden. Bijvoorbeeld via lokale radio/tv , persberichten , interview met de wethouder , de wethouder op bezoek bij activiteiten op de dag van de mantelzorg en bij scholen in de week van de jonge mantelzorger waarbij hij aandacht schenkt aan waardering van de inzet van mantelzorgers en aan de wens van Gemeente Someren om tijdig goede mantelzorgondersteuning aan te bieden. o Betrek scholen rond het thema jonge mantelzorgers door gastlessen op basisscholen en

het voortgezet onderwijsscholen aan te bieden. Tip: MantelzorgNL biedt via hun website veel materialen aan. o Ten aanzien van het bedrijfsleven is het interessant om aanwezig te zijn bij bijeenkomsten van ondernemersverenigingen/businessclubs/netwerkbijeenkomsten en daar bv een presentatie te geven over (combinatie werk en) Mantelzorg , de dialoog daarover te voeren en argumenten aan te reiken waarom het loont om mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid te voeren. o Wees als gemeente Someren zelf een voorbeeld door mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid te voeren waarmee de gemeente cultuurdrager wordt van de gewenste verandering en daarmee een inspirerend voorbeeld is en een beweging op gang kan brengen. Koop een jaar lang columnruimte in het huis-aan-huis blad van gemeente Someren. o Draag zorg voor een 2-wekelijkse column over mantelzorgsituaties waarbij zowel de mooie en verdiepende ervaringen een rol krijgen als beschrijvingen van zorgelijke o

situaties. Per column kan besloten worden of er meteen ook een verwijzing gemaakt wordt naar een algemene website of een specifieke organisatie. Denk na over een aansprekende titel boven de column , bijvoorbeeld “een dag in het

leven van…” of “zorg voor elkaar” of bv de titel die jullie mee willen geven aan een campagne of de infographic/flyer en poster. De kracht van herhaling: herkenning , bewustwording , erkenning. Tip: Bij Mantelzorg. nl is materiaal beschikbaar (toolkit) voor het opzetten van een campagne.

Tijdens de Reflectiebijeenkomst zijn door de aanwezige professionals de volgende ideeën en aanbevelingen op het thema Informatie(voorziening) beschreven: -

Thuiszorg meer zichtbaar in wijkgebouw Organiseren van een “inloopspreekuur” Algemene flyer: “wegwijzer in (mantelzorg)land” en deze actief meegeven bij huisartsen en thuiszorg Zichtbaar zijn ook voor alle andere disciplines die “bezig” zijn met mantelzorgers Continue in contacten aangeven: “wat is mantelzorg” Campagne “zorg je voor een ander?” “gezichten-campagne” en quotes Benutten beeldkrant bij de gemeente Nieuwsbrief huis aan huis Inloopmoment organiseren bij dorpsondersteuners

Zie de tips van mantelzorgers die hebben deelgenomen aan het onderzoek in bijlage 1

Bejegen de mantelzorger met vertrouwen Bejegening is de wijze waarop iemand zich gedraagt tegenover een ander. Bejegening is een alomvattend abstract begrip , globaal ook te omschrijven als omgangsvormen. Een goede bejegening

betekent op een respectvolle en gelijkwaardige manier met elkaar omgaan. Respectvolle bejegening is de basis voor communicatie en samenwerking. Een bejegening waarbij de mantelzorger zich respectvol en gelijkwaardig benaderd voelt verminderd stress. Leer , werk en maak afspraken als gemeente en welzijn- en zorgaanbieders over respectvolle en

gelijkwaardige bejegening naar mantelzorgers. •

Evalueer als afzonderlijke partijen en in gezamenlijkheid , gemeente en aanbieders van mantelzorg ondersteuning , de aanpak van de huidige intake vanuit de wensen en aanbevelingen van de mantelzorgers die hebben deelgenomen aan het onderzoek. Die wijken niet veel af van de wensen en behoeften van mantelzorgers in andere gemeenten: o open basis houding o luisteren naar persoonlijke situatie en de reden(en) echt horen waarom iemand iets aanvraagt o

•

zien , waarnemen van fysieke en mentale signalen van mantelzorgers die duiden op zware belasting of overbelasting aanwezige kennis over veel voorkomende ziektebeelden en processen die daarmee samenhangen waardoor de link gelegd kan worden tussen de situatie van de mantelzorger en diens ondersteuningsvraag

Heldere communicatie over wat wel en niet of nog niet mogelijk is qua ondersteuning. • Wat niet mogelijk is duidelijk toelichten en meedenken/adviseren over alternatieven in bijvoorbeeld het informele circuit/vrijwilligersprojecten/buurtinitiatieven • Heldere communicatie over aanvraagprocedures , wat daarvoor nodig is en tijdsduur van •

reactie Warme overdracht/verwijzing naar ondersteuningsmogelijkheden via welzijn/zorg/OCO

•

Positieve afronding van het gesprek: check of alles voldoende is toegelicht en samenvatting van gemaakte afspraken/actiepunten voor zowel professional als

mantelzorger Tijdens de Reflectiebijeenkomst zijn door de aanwezige professionals de volgende ideeën en aanbevelingen op het thema Bejegening beschreven: -

Heb vertrouwen in de mantelzorger Pas op je woordkeuze Let in je communicatie op het volgende: neem de tijd vraag door leg uit waarom iets wel of niet kan wees alert op de vraag achter de vraag verwijs door (bv naar Welzijn op Recept) Luisteren en horen belangrijk De kunst van het vragen stellen (is een training van MEE die wellicht behulpzaak kan zijn): communicatie , Intervisie (feedback n. a. v. eigen attitude) , Reflectie (wat maakt dat ik doe wat ik doe)

Zie wat mantelzorgers die deel hebben genomen aan het onderzoek belangrijk vinden in contact met professionals in bijlage 2

Realiseer ook passende ondersteuning voor mantelzorgers in complexe zorgsituaties Wanneer het ondersteuningsaanbod aansluit bij de situatie en de ondersteuningsvraag van een mantelzorger , dan leidt dat tot vermindering van draaglast en versterking van draagkracht. Tijdige inzet van passende ondersteuning voorkomt dat mantelzorgers uitvallen en draagt bij aan een gevoel van erkenning voor ervaringen op fysiek en mentaal vlak van de mantelzorger. Door een goede balans en gezonde zelfzorg kunnen mantelzorgers de zorgsituatie beter aan en houden

dit ook langer vol. Versterk de preventieve insteek bij eerste contacten Dit betekent vroegsignalering , vraag achter de vraag , een adequate doorverwijzing naar zowel formeel

als informeel ondersteuningsaanbod.

Investeer in deskundigheidsbevordering van (intake)professionals Juist waar het ingewikkeld is , mensen buiten het protocol vallen of de hokjes , daar is meer inzet van een professional nodig. Daarom is het van belang professionals toe te rusten met kennis , competenties en vaardigheden om mensen daadwerkelijk verder te helpen en hulp niet te staken. Wat is er nodig: o o

kennis omtrent ziektebeelden en ziekteprocessen kennis van de sociale kaart met bestaand aanbod bij zorg en welzijnsorganisaties en stichtingen/verenigingen/bewoners initiatieven

werk als gemeente en aanbieders van mantelzorgondersteuning aan de relatie met de mantelzorger: betrek mantelzorgers als expert van de naaste en werk in de dagelijkse praktijk samen op basis van gelijkwaardigheid neem als gemeente alle aanvraagprocedures vanuit mantelzorgperspectief onder de loep en ga na of die vereenvoudigd kunnen worden.

Realiseer nieuw en passend ondersteuningsaanbod Ten aanzien van het verbeteren van een passend ondersteuningsaanbod of nieuw te initiëren aanbod is het raadzaam om met verschillende aanbieders van specifieke mantelzorgondersteuning rond de tafel te gaan. Uit het onderzoek blijkt dat er behoefte bestaat aan: - meer aanbod in de vorm van ontmoeting , lotgenotencontact voor mantelzorgers van een naaste met Niet Aangeboren Hersenletsel (NAH) - meer aanbod voor Brussen: broer of zus van een gezinslid (kind) met beperking - meer aanbod voor jonge mantelzorgers - een gezamenlijke aanpak als aanbieders van mantelzorgondersteuning voor jongeren op signalering , ondersteuning en waardering. Daar kunnen waarschijnlijk meer en andere partners (informele zorg) bij

betrokken worden - laagdrempelige voorzieningen (zonder indicatie) voor mensen met beginnende dementie en hun mantelzorgers zoals bijvoorbeeld Odensehuis en/of Dementie Sociëteit Op het gebied van crisishulp en respijtzorg kan je als gemeente , samen met lokale partners als

woningstichtingen/woningcorporaties en zorg- en welzijnsorganisaties nadenken over een “Somerse aanpak” rondom complexe zorg. Organiseer overlegtafels waaraan je met elkaar: •

inventariseert of- en wat mogelijk is om te komen tot een (basis)aanbod van crisishulp/het per direct inzetten van ondersteuning voor mantelzorgers

•

mogelijkheden verkent tot een(basis) aanbod van acute respijtzorg. Dit ontbreekt momenteel en een reactie op een aanvraag duurt 6-8 weken. onderzoekt in hoeverre het mogelijk is om tijdelijke andere huisvesting (o. a. voor jong volwassen gezinsleden met GGZ problematiek) te realiseren. op actiegerichte wijze te onderzoekt of er verzachtende alternatieven bestaan of ontwikkeld/opgezet kunnen worden om wachtlijsten voor GGZ-zorg op te vangen door samenwerking tussen welzijn- zorg en GGZ-partijen. Met als doel het realiseren van alternatieven van zorg om de gezinssituatie stabiel te houden en verdere ontwrichting te voorkomen. Tip: Kies voor een eigen Somerse aanpak door gebruik te maken van bestaande korte disciplinaire lijnen in de gemeente. Laat je hierbij inspireren door de aanpak Wachtkracht.

•

Tijdens de Reflectiebijeenkomst zijn door de aanwezige professionals de volgende ideeën en aanbevelingen op het thema Passende ondersteuning beschreven: -

Onis: Steunpunt Mantelzorg - > luisterend oor , (huis)bezoeken , informatie dmv nieuwsbrief ,

doorverwijzing , verduidelijking naar familie/derden , zoektocht overbelasting Dorpsondersteuners: laagdrempelig , vraagverhelderend , preventief , vertrouwen winnen MEE: vanuit Sociale Netwerk Versterking met insteek op Positieve Gezondheid - > waar nodig ondersteunen bij gesprekken met instanties (specialist , huisarts , Wmo) met als doel dat cliënt en cliëntsysteem wordt gezien en gehoord

Waar nodig het bieden van overbruggingszorg van cliënt en cliëntsysteem , meedenken in uit te zetten noodzakelijke trajecten en netwerken Zorgboog: huisbezoeken en daarbij de juiste lijntjes uitzetten , in contact brengen met de juiste personen

Luisterend oor bieden , vragen stellen Samen zorgen , er niet alleen voor staan inzetten van de Schijf van 5 methode (afpellen ondersteuningsmogelijkheden per schil om cliënt heen) inzetten op onderlinge contacten tussen diverse instanties Zie wat mantelzorgers die hebben deelgenomen aan het onderzoek belangrijk vinden bij passend aanbod in bijlage 3

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/15285124/1