Programmabegroting 2024 -definitief
Tekst van het document
39
Taakveld
0.1
0.11
0.2
0.4
0.5
0.61
Verklaring voor het verschil
Verschil
V/N
1
Budget voor de inrichting van een rekenkamer, verplicht met ingang van 2024
13
N
2
Verwachte stijging in accountantskosten als gevolg van nieuwe aanbesteding
15
N
3
Stijging personele lasten College
21
N
4
Donatie in 2023 heeft aan Giro555 voor aardbeving Turkije en Syrië
20
V
5
Stijging in bijdrage GR Metropool Regio Eindhoven
20
N
1
Geraamd resultaat exploitatie saldo 2023 na wijzigingen
214
V
1
In 2023 was sprake van dubbele lasten en extra lasten voor verkiezingen (PS/WS in maart en 2e Kamer in november)
55
V
2
Wijziging in doorberekening loonkosten
31
V
1
Verhoging stelpost boventallig personeel op basis van benutting in 2023
50
N
2
Verwachte afname in doorberekening loonkosten op projecten
256
N
3
Verwachte stijging in kosten gas en electra van het gemeentehuis
49
N
4
De kapitaallasten voor investeringen zijn in 2024 lager
288
V
5
Verhoging bijdrage GR ICT NML
55
N
6
Verhoging softwarebudget met structurele kosten MindYourPass en K2Control
18
N
7
Het inkoopbudget voor 2023 is incidenteel hoger als gevolg van overzetten betaalde dagen van 2022 naar 2023
43
V
8
Verwachte stijging in WOO (Wet Open Overheid), kosten zijn gebaseerd op de ontvangsten vanuit het gemeentefonds
44
N
9
Stijging salarissen inclusief CAO akkoord 2023
315
N
10
Verwachte onttrekking voorziening verlofsparen
27
N
11
Mutatie investeringsprogramma
695
N
12
Overige kleine verschillen saldo
25
N
1
In 2023 betalen we rente over kortlopende kasgeldleningen. Voor de begroting is hier nog geen zicht op.
46
V
2
Bijstelling erfpacht canons
8
N
1
Indexatie onroerende zaakbelasting eigenaren woningen 10%
461
V
1
Indexatie onroerende zaakbelasting eigenaren niet woningen 10%
214
V
1
De algemene uitkering in 2024 is hoger
1.817
V
1
Verhoging salarissen nieuwe functies Organisatieontwikkelplan Voor Elkaar!
331
N
2
Stelpost onvoorziene lasten; conform de Financiële verordening vanaf 2024 jaarlijks een vast bedrag van € 100.000
300
V
0.62
0.7
0.8
40
0.9 Reserves
3
Stelpost indexatie subsidies; in de kadernota werd een stelpost opgenomen van 235.000 en 670.000 euro voor indexaties subsidies en prijsindexatie overige goederen en diensten. In de begroting zijn diverse prijsindexaties opgenomen. De indexatie van de subsidies is grotendeels nog niet concreet verdeeld. We houden een stelpost van 350.000 euro aan.
4
Overige kleine verschillen
1
1
350
N
7
N
Vennootschapsbelasting grondexploitatie, wordt gedekt uit Reserve grondbedrijf
114
V
Mutatie onttrekking reserves voor investeringsprogramma
694
V
1.698
V
Totaal programma 3 Bedragen * € 1.000
Investeringsposten In dit overzicht is de recapitulatie opgenomen van enkele lopende investeringsprojecten vanuit het bestaande beleid voor het programma Bedrijfsvoering. Vervolgens zijn ook de nieuwe investeringen voor 2024 e.v. in dit overzicht opgenomen. De investeringen met een afschrijvingstermijn worden geactiveerd en via de kapitaallasten in de exploitatie opgenomen. Alle investeringen zonder afschrijvingstermijn worden volledig in de exploitatie verantwoord. Deze eenmalige lasten worden deels uit de reserve gedekt.
Taak-
Afschr.
veld
Naam investering
term
Investering 2024
2025
2026
60
60
60
60
2027
Programma 3 Bedrijfsvoering 0.4
Realiseren nieuwe gemeentewerf
pm
0.4
Aanpassing loongebouw
pm
0.4
Samenwerking arbeidsmarktstrategie*
60
0.4
Onderzoek Zero Base Begroten
25
0.4
Mobiliteitsbudget organisatie-ontwikkeling
0.4
Kosten assessments
40
0.4
Inc. personele kosten a.g.v. het organisatieontwikkelplan
193
0.4
Preventief Medisch Onderzoek en Werkvermogensonderzoek
25
0.4
Project Veilig Publieke Taak
32
Totaal programma
1.089
1.464
0
Bedragen x € 1.000 * Bestaande IP waarvan kredieten meerjarig reeds toegekend zijn.
41
Toelichting Realiseren nieuwe gemeentewerf De oude gemeentewerf (Kerkendijk) moet plaatsmaken voor nieuwbouw Groote Hoeven. Er wordt gezocht naar een nieuwe locatie, waarbij verbanden zijn met de definitieve oplossing voor de milieustraat en de samenwerking met Asten. Aanpassing loongebouw In een krappe arbeidsmarkt is het belangrijk medewerkers marktconform te belonen. Binnen de organisatie hebben we de indruk dat het loongebouw niet op alle fronten / functies aansluit bij de huidige arbeidsmarkt. Middels een scan in 2023 krijgen we een gestaafd beeld van het loongebouw van de gemeente Someren en weten we of we marktconform belonen en waar eventueel aanpassingen noodzakelijk zijn. Afhankelijk van de uitkomsten van de scan dienen er aanpassingen gedaan te worden in het loongebouw. Dit heeft naar verwachting financiële gevolgen in 2024, omdat de loonkosten zullen stijgen. Samenwerking arbeidsmarktstrategie Gezamenlijke aanpak in de regio (5 Peelgemeenten, Gemeente Helmond en GR) op het gebied van recruitment en talentontwikkeling als reactie op de huidige arbeidsmarktontwikkelingen zoals krapte, complexiteit, schaarste gekwalificeerd personeel e.d. Onderzoek Zero Base Begroten De financiële vooruitzichten zijn niet rooskleurig.
Om mogelijke besparingen en extra inkomsten in beeld te brengen, laten we een extern bureau onderzoeken of het invoeren van Zero-basedbudgeting een oplossing kan bieden. Mobiliteitsbudget organisatie-ontwikkeling Dit budget omvat de gevolgen uit het Sociaal Statuut op vervallen functies. Het bedrag dat is opgenomen is het maximale incidentele budget dat nodig kan zijn om de organisatie ontwikkeling door te voeren. Kosten assessments Een van de uitgangspunten in de nieuwe organisatie is de juiste personen op de juiste plek met de juiste competenties. Om de geschiktheid en ontwikkelbaarheid van sollicitanten op de sleutelfuncties (teammanagers, concerncontroller, strategisch managers) te onderzoeken worden assessments afgenomen.
42
Inc. personele kosten als gevolg van het organisatieontwikkelplan Door natuurlijk verloop krijgen we binnen twee jaar voordeel op structurele salariskosten. De komende twee jaar zullen deze kosten nog gedekt worden uit incidentele gelden. De vrijvallende, structurele middelen zetten we in voor de nieuwe structuur. Preventief Medisch Onderzoek en Werkvermogensonderzoek Jaarlijks organiseert gemeente Someren de vitaliteitsweek voor haar medewerkers met succes om vitaliteit onder medewerkers te bevorderen en positieve aandacht te geven. In 2024 willen we dit ook weer vorm geven maar dan gecombineerd met een aantal (verplichte) onderdelen uit de Arbowetgeving. Op de planning P&O 2024 staat het uitvoeren van een preventief medisch onderzoek (PMO). Ook bekend als PAGO. De werkgever moet zijn werknemers volgens artikel 18 in de Arbowet periodiek een arbeidsgezondheidskundig onderzoek (PAGO) aanbieden. Doel van het onderzoek is het zoveel mogelijk voorkomen van de risico's die de arbeid voor de gezondheid en de veiligheid van de werkenden met zich meebrengt. Project Veilig Publieke Taak Op basis van rapport “een onderzoek naar de ambtelijke weerbaarheid in de gemeente Someren” door Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid is er een plan van aanpak opgesteld. Nog dit jaar wordt er een aanvullend onderzoek gedaan binnen andere teams in de gemeente.
Om het plan verder uit te voeren en de ambtelijke en bestuurlijke weerbaarheid te vergroten, is tijdelijk capaciteit en dus budget nodig.
Indicatoren programma Bedrijfsvoering In onderstaande tabel worden de voorgeschreven indicatoren weergegeven. De presentatie is op basis van de BBV voorschriften verplicht gelijk aan de laatst gepubliceerde gegevens op de site https://www.waarstaatjegemeente.nl/Dashboard/dashboard/besluit-begroting-en-verantwoording.
Prestatie-indicatoren
Jaarwerk 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
1. Formatie
fte per 1.000 inwoners
6,24
6,18
6,32
2. Bezetting
fte per 1.000 inwoners
6,58
5,68
5,73
3. Apparaatskosten
kosten per inwoner
726,62
715,29
750,28
4. Externe inhuur
% van totale lasten
32,0%
19,7%
16,9%
5. Overhead
kosten inhuur externen als % van totale loonsom + kosten inhuur externen
10,7%
10,5%
12,9%
43
Verbonden Partijen Bedrijfsvoering In onderstaande tabel worden de publiekrechtelijke en/of privaatrechtelijke verbonden partijen van dit programma getoond. Voor een uitgebreide toelichting van de Verbonden Partijen verwijzen we u naar: Paragraaf Verbonden Partijen
Publiek verbonden partij Naam
Plaats
ICT NML
Roermond
Gemeenschappelijke regeling Belastingsamenwerking Oost-Brabant (BSOB)
Oss
Stichting Bureau Inkoop en aanbestedingen Zuid-Oost Brabant (BIZOB)
Oirschot
Privaat verbonden partij Naam
Plaats
Brabant Water NV
Den Bosch
NV Bank Nederlandse Gemeenten
Den Haag
44
Paragrafen Paragraaf: Weerstandsvermogen en risicobeheersing
Informatie over het weerstandsvermogen is van belang om te weten of en in hoeverre financiële tegenvallers kunnen worden opgevangen. Deze tegenvallers kunnen incidenteel en structureel van aard zijn, maar hebben altijd invloed op de financiële positie van de gemeente. Hoe hoog het weerstandsvermogen zou moeten zijn is niet exact aan te geven. De omvang is afhankelijk van de (financiële) risico’s die de gemeente loopt en de kans dat de risico’s daadwerkelijk effectief worden. De definitie van een risico = kans x effect.
Om inzicht te krijgen in de hoogte van het benodigde weerstandsvermogen is het noodzakelijk om risico's te benoemen en te kwantificeren (benodigde weerstandscapaciteit) en deze vervolgens af te zetten tegen de beschikbare financiële middelen (beschikbare weerstandscapaciteit).
Zichtbaar is dat risicomanagement, wat het onderwerp is van deze paragraaf, slechts 1 van de 3 pijlers is. De pijler dekking/sluitende begroting wordt nader toegelicht in het onderdeel Beschikbare weerstandscapaciteit. De pijler financiering komt aan de orde in de Paragraaf: Financiering.
Om een uitspraak te kunnen doen over de mate waarin de gemeente Someren financiële tegenvallers kan opvangen is inzicht nodig in: 45
1. De risico’s: met welke (materiële) risico’s hebben we te maken? 2. De buffer: hoe groot is onze “spaarpot” om deze risico’s op te kunnen vangen? Weerstandsvermogen Ratio weerstandsvermogen = Beschikbare weerstandscapaciteit (buffer) / benodigde weerstandscapaciteit (risico’s) = 34.450.000 / 6.150.000 = 5,6. In onderstaande tabel wordt de waardering van de ratio weergegeven. Waardering
Ratio weerstandsvermogen
Betekenis
A
Meer dan 2,0
Uitstekend
B
Tussen 1,4 en 2,0
Ruim voldoende
C
Tussen 1,0 en 1,4
Voldoende
D
Tussen 0,8 en 1,0
Matig
E
Tussen 0,6 en 0,8
Onvoldoende
F
Minder dan 0,6
Ruim onvoldoende
Er is geen norm bekend waaraan het weerstandsvermogen moet voldoen. Bij een ratio van 1,0 is de beschikbare weerstandscapaciteit gelijk aan de benodigde weerstandscapaciteit. Daarom is een ratio van minimaal 1,0 wenselijk. De ratio was in 2023 5,8 en komt nu uit op 5,6. Dit is volgens het overzicht uitstekend. Voor zover risico's zich daadwerkelijk voordoen en deze structureel van aard zijn, zullen deze in exploitatie worden verwerkt. Voor zover geen aanvullende structurele dekking aanwezig is kan als uiterste middel een beroep worden gedaan op de onbenutte belastingcapaciteit. Beschikbare weerstandscapaciteit In onderstaande tabel is een overzicht gegeven van de geprognosticeerde beschikbare weerstandscapaciteit per 31-12-2024. Weerstandsvermogen 1. Algemene reserve
Stand 31-12-2024 32.346
2. Begrotingsruimte 3. Post onvoorzien
100
4. Stille reserves
p.m.
5. Onbenutte belastingcapaciteit
2.004
Totaal
34.450
Bedragen x € 1.000
46
Ad 1. Algemene reserve De algemene reserve vrij aanwendbaar wordt ingezet voor onvoorziene investeringen. Deze reserve kan worden ingezet ter dekking van risico's. Stand 31-12-2024 Algemene reserve vrij aanwendbaar
8.398
Vastgelegde algemene reserve
23.948
Totaal
32.346
Bedragen x € 1.000
Ad 2. Begrotingsruimte Als de begroting sluit met een positief saldo, is sprake van begrotingsruimte. Resultaat
0
Deze kan ingezet worden voor financiële Totaal tegenvallers. Bedragen x €1.000Als de begroting sluit met een negatief saldo heeft dit een nadelig Adeffect 3. Post op onvoorzien de begrotingsruimte. De post onvoorzien is, op basis van de BBV, de verplichte reële structurele post ter dekking van niet voorziene uitgaven. Conform de Financiële Verordening bedraagt dit een vast bedrag van € 100.000. Incidenteel
Structureel
Onvoorzien
0
100
Totaal
0
100
Bedragen x € 1.000
Ad 4. Stille reserves Stille reserves zijn niet-bedrijfsgebonden eigendommen van een gemeente met een hogere waarde in het economisch verkeer dan de boekwaarde. Stille reserves dragen bij aan de weerstandscapaciteit, omdat een deel van de eigendommen kan worden verkocht boven de boekwaarde. Hierdoor wordt winst gerealiseerd. Deze winst kan worden ingezet ter afdekking van financiële tegenvallers. Het betreft hier met name de overwaarde op het onroerend goed van de gemeente bestaande uit gebouwen en grond (inclusief ongeveer 1.400 ha bos en natuurterreinen).
Ad. 5 Onbenutte belastingcapaciteit De gemeente kan haar belastingen verhogen om financiële tegenvallers op te vangen. Het verschil tussen de opbrengsten bij maximale tarieven en de geraamde opbrengsten is de onbenutte belastingcapaciteit. Voor de afvalstoffen en riolering hanteert de gemeente een kosten dekkend tarief en is er dus geen sprake van onbenutte belastingcapaciteit. Voor de OZB wordt in de berekening uitgegaan van het jaar 2024, waarin het maximale tarief van de Woz-waarde 0,1614% bedraagt. Genoemd tarief wordt ook gehanteerd voor toelating tot artikel 12-status. In het geval de artikel 12-status de gemeente valt te verwijten, blijft het altijd mogelijk om lopende het artikel 12-traject belastingvoorschriften op te leggen. In de regel tot de huidige 47
grens van 140% van het gemiddelde tarief, maar in uitzonderingsgevallen wordt een hogere opslag niet op voorhand uitgesloten. Wanneer het berekende gemiddelde OZB-tarief voor de gemeente lager is dan het percentage voor toelating tot artikel 12 is er in principe sprake van een onbenutte belastingcapaciteit, immers een verhoging van het OZB-percentage zal nodig zijn om voor een aanvullende uitkering in aanmerking te komen. In onderstaande tabel is bij benadering aangegeven welke opbrengst deze verhoging genereert. In deze berekening is ervoor gekozen het verschil in percentage te vermenigvuldigen met de Woz-waarde van de woningen + de Woz-waarde van de niet-woningen. Bij een daadwerkelijke aanvraag zal een meer nauwkeurige berekening aan de orde zijn. Onbenutte belastingcapaciteit t.o.v. “artikel-12 norm 2024” OZB-percentage van de WOZ waarde voor toelating art.12
0,1614 %
Werkelijk gewogen percentage WOZ waarde gemeente
0,1091 %
Verschil
0,0523 %
Onbenutte belastingcapaciteit
€2.004.400
Bij de berekeningen is uitgegaan van de gebruikte totale WOZ waarde bij de vaststelling van de tarieven 2023. Het bedrag van € 2.004.400 geeft aan hoeveel de OZB baten nog maximaal verhoogd zouden moeten worden om te voldoen aan de artikel 12 norm.
Benodigde weerstandscapaciteit Alvorens tot identificatie van de risico’s over te gaan zullen deze eerst geïnventariseerd worden. Op basis van deze inventarisatie wordt een lijst samengesteld met onderkende risico’s. Deze risico’s zullen geanalyseerd en beoordeeld worden. 1.1 Analyse en beoordeling Voor de analyse en beoordeling van de risico’s is er een indeling gemaakt op basis van kansklassen en financiële gevolgen. Dit betekent dat we elk risico vertalen in geld. In onderstaande tabel worden de kansklassen toegelicht: Klasse
Risicopercentage
hoog
75
midden
50
laag
25
zeer gering
10
De indeling in de klassen is door de organisatie bepaald op basis van ervaring en verwachtingen. De klasse geeft aan hoe groot de kans is dat het risico zich voordoet. De klasse "zeer gering" is 48
voorbehouden aan het specifieke risico bij de gegarandeerde leningen. Hoewel hier een zeker risico gelopen wordt, is dat risico door de gelaagdheid van de waarborgen, voor de gemeente Someren uiteindelijk uiterst miniem.
1.2 Beheersing risico's / monitoring Vooruitlopend op een inventarisatie van alle bestaande risico's zijn de belangrijkste hiervan in beeld gebracht en nader gekwantificeerd op basis van genoemde uitgangspunten. Daarnaast zijn de beheersmaatregelen voor de diverse risico's nader omschreven. Een en ander is samengevat in onderstaande tabel. Risico
Omschrijving
Beheersmaatregel
Risico
Finan
score
-cieel effect
Economische
Het risico bestaat dat bij
Actuele informatiever-
Ontwikkelingen/
economische achteruitgang
strekking via P&C-cyclus
onzekerheid
de inkomsten afnemen
(Planning & Control),
financiële positie
terwijl andere uitgaven
tijdig opstarten project
gemeenten.
toenemen. Enkele
bezuinigingen, actuele
specifieke risico's
ontwikkelingen
(grondexploitatie en
nauwlettend volgen.
midden
250
hoog
750
bijstandsuitgaven) zijn afzonderlijk benoemd. Cybercriminaliteit
De risico’s in verband met
Het implementeren van
cybercriminaliteit zijn
de maatregelen uit de
groot. Voorbeelden uit het
Baseline
recente verleden bij
Informatiebeveiliging
andere organisaties laten
Overheid moet leiden tot
zien dat de financiële
een beperking van de
impact van een
risico’s. Toepassing van
cyberaanval met
technische
ransomware of andere
beschermingsmiddelen
manieren van hacken
en het vergroten van het
groot zijn. Losgelden, die
bewustzijn bij de
geëist worden, bedragen
medewerkers van de
vaak honderdduizenden
risico’s zijn daarbij de
euro’s. Maar ook de
belangrijkste elementen.
bijkomende kosten van het beheersen van een dergelijke crisis en de herstelkosten zijn aanzienlijk. Een totaal schadebedrag van 1
49
miljoen euro is reëel. De kans dat een dergelijk risico zich daadwerkelijk voordoet op enig moment is eveneens groot. .
Kosten externe
Het risico dat door extra
Bewaking via P&C cyclus.
inhuur (o.a. door
werkzaamheden of
Onderuitputting
ziekteverzuim)
vervanging wegens
personele kosten versus
langdurige ziekte de
inhuur.
midden
300
midden
500
midden
500
midden
500
kosten van externe inhuur niet opgevangen kunnen worden binnen de lopende begroting. Projecten
Pre contractuele fase,
Formaliseren en bewaken
tijdsdruk, technische
interne procedures.
zaken, planschaderisico, kwaliteit overeenkomsten, inspraakreacties, zienswijzen, bezwaar- en beroepschriften zorgen voor opschorting c.q. herziening planontwikkeling. Juiste toepassing Wet ketenaansprakelijkheid / G-rekening, Wet inleners aansprakelijkheid. Juridisering
Burger is mondiger,
Formaliseren en bewaken
samenleving/niet
claimcultuur. Met
interne procedures.
tijdig verstrekken
juridische procedures zijn
van informatie
hoge kosten gemoeid.
Afhankelijkheid
Tijdige beschikbaarheid
Uitbesteding van de
ICT systemen en
juiste ICT middelen: uitval
werkzaamheden aan ICT-
beveiliging
computersystemen,
NML. Formaliseren en
informatie
stroomstoring. Bijv.
bewaken interne
internet valt uit, gemeente
procedures. Up-to-date
heeft verplichtingen in
houden integraal
ketens, verstrekken info
beveiligingsplan en
aan landelijke voorziening,
optimaliseren
50
bv BAG (Basisregistratie
uitwijkmogelijkheden.
Adressen en Gebouwen).
Optimaliseren technische mogelijkheden.
Leningen u/g
De gemeente staat garant
Interne procedures
zeer
en garantie-
voor circa 40 mln. aan
m.b.t. verstrekken van
gering
verstrekkingen
leningen. Bij een eventueel
geldleningen, jaarlijkse
faillissement van één van
controle op saldo
de partijen bestaat het
geldleningen en
risico dat de instelling het
garantieverstrekkingen
opgenomen geld niet kan
met de diverse partijen,
terugbetalen of dat de
Waarborgfonds Sociale
gemeente als garant-
Woningbouw (2e
steller het restantbedrag
achtervang).
1.000
van de lening inclusief rente en kosten moet betalen. Veruit het grootste deel van de leningen (90%) heeft betrekking op de achtervang-positie WSW (Waarborgfonds Sociale Woningbouw) die wij als gemeente innemen. Een achtervang is een andere rol dan een directe garantstelling met een substantieel lager risicoprofiel. Voor de berekening van het risicoprofiel wordt om deze reden uitgegaan van 25% van het totale bedrag. . Calamiteiten
Calamiteiten, rampen met
Het actueel houden van
een grote impact en
het beschikbare
schade op de Somerense
rampenplan. Regelmatig
bevolking.
overleg met keten-
laag
250
partners (politie, brandweer), deelname aan vaccinatieprogramma's.
51
Sociaal Domein als
Voor de uitvoering van het
In tussentijdse
gemeentelijke taak
sociaal domein zijn
rapportages inzicht geven
gemeenten
in stand van
verantwoordelijk. Dit zijn
zaken/ontwikkelingen.
midden
750
midden
350
midden
p.m.
midden
250
open einderegelingen, wat het risico in zich draagt dat er incidenteel in een jaar overschrijdingen kunnen voorkomen. Verstrekking
Aan de BNG is een lening
Ontwikkelingen bij de
lening BNG Bank
van 14,9 mln. verstrekt
BNG Bank nauwlettend
4,72%, jaarlijks rente 0,7
volgen.
mln. Bij aflossing zal compensatie moeten worden gevonden voor de dan lagere rentebaten. Nieuwe
De nieuwe financierings-
Wij blijven de
financierings-
systematiek houdt in dat
berichtgeving
systematiek 2027
de volumeontwikkeling van
nauwlettend volgen.
algemene uitkering
het gemeentefonds vanaf 2027 wordt gebaseerd op een historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). Het kabinet heeft besloten om het gemeentefonds voor de volumeontwikkeling vanaf 2027 te indexeren op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product. Hiervoor is in de Voorjaarsnota 2023 een budget gereserveerd van € 150 miljoen in 2027 en € 300 miljoen in 2028. In de Meicirculaire 2023 is dit nog niet verwerkt.
Omgevingswet
De inwerkingtreding met
We proberen in nauwe
per 1-1-2024
ingang van 1 januari 2024
samenwerking met de
brengt risico's met zich
burgers de processen zo
mee. De burger wordt in
efficiënt mogelijk in te
52
een vroeger stadium
richten zodat de lasten zo
betrokken bij de
laag mogelijk blijven
planvorming, en voor diverse bouwactiviteiten kan geen leges meer worden geheven. De verwachting is dat de toezichthoudende taken worden uitgebreid. Crisis in de wereld
Door wereldwijde
Het treffen van de dan
gebeurtenissen neemt de
noodzakelijke
instabiliteit toe en de
maatregelen voor het
leefbaarheid voor de
welzijn van de inwoners.
hoog
750
inwoners kan nadelig beïnvloed worden. Totaal
6.150
Bedragen x € 1.000
Kengetallen Inleiding Het beoordelen van de financiële positie van gemeenten is voor veel raadsleden en bestuurders een lastige aangelegenheid. Veel gemeenten willen zich onderling vergelijken, maar dat was tot op heden niet mogelijk door het ontbreken van standaard definities/kengetallen. Gezien het steeds toenemende belang van toekomstbestendigheid van gemeenten, een grotere druk op de doelmatigheid en een steeds verder complexer wordende omgeving (ontwikkeling van financiële producten, meer verbonden partijen, meer taken zoals bijvoorbeeld in het sociaal domein) is het belang van financieel inzicht in de financiële positie toegenomen. Om dit inzicht te bevorderen is het in het kader van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) verplicht om meer kengetallen op te nemen in de jaar- en begrotingsstukken. Een aantal hiervan worden met name genoemd. Het gebruik en het vaststellen van de berekeningswijze van de kengetallen heeft geen functie als normeringsinstrument in het kader van financieel toezicht door de provincie. De invoering van de set kengetallen is voornamelijk bedoeld om raads- en bestuursleden meer inzicht te geven in de financiële positie en om vergelijkingen mogelijk te maken. De volgende kengetallen zijn voortaan verplicht voorgeschreven: 1a. netto schuldquote 1b. netto schuldquote gecorrigeerd met verstrekte leningen 2.
solvabiliteitsratio
3.
grondexploitatie
4.
structurele exploitatieruimte
5.
belastingcapaciteit
53
De kengetallen zoals voorgeschreven in het Besluit Begroting en Verantwoording geven nadere informatie over de financiële positie van de gemeente. De kengetallen geven het volgende beeld. Jaarstukken
Begroting
Begroting
Waardering
2022
2023
2024
2024
-31%
13%
15%
voldoende
7%
21%
30%
voldoende
2. Solvabiliteitsratio
71%
61%
54%
voldoende
3. Grondexploitatie
-7%
-8%
-1%
voldoende
4,24%
0,7%
1%
voldoende
90%
90%
90%
voldoende
,99
%
%
%
1a. Netto schuldquote 1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen
4. Structurele exploitatieruimte 5. Belastingcapaciteit
Ad 1a. netto schuldquote Inkomsten bepalen hoeveel schuld een gemeente kan dragen. Dit is goed te vergelijken met het afsluiten van een hypotheek. Hoeveel geld u kunt lenen, is afhankelijk van uw loon. Dat principe geldt ook voor gemeenten. De hoogte van de schuld die een gemeente kan dragen, hangt af van de hoogte van de inkomsten. Om hiervan een grove indicatie te krijgen wordt de netto schuldquote berekend. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. De berekening van deze netto schuldquote gaat als volgt: trek de geldelijke bezittingen af van de schulden, de uitkomst is de netto schuld. Deel deze netto schuld vervolgens door de inkomsten. De uitkomst daarvan wordt uitgedrukt in procenten.
Netto schuldquote* = Netto schuld / Totale inkomsten (voor bestemming reserves) *Netto schuld als aandeel van de exploitatie
Een netto schuldquote tot 100% wordt beoordeeld als goed, tussen de 100% en 130% staan de signalen op oranje en boven de 130% is bijsturing gewenst. Voldoende
Tot 100%
Matig
Tussen 100% en 130%
Onvoldoende
Hoger dan 130%
De netto schuldquote voor 2024 komt uit op 15 procent.
54
Ad 1b. netto schuldquote gecorrigeerd met verstrekte leningen Om inzicht te verkrijgen in hoeverre sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel inals exclusief doorgeleende gelden weergegeven. Op die manier wordt duidelijk in beeld gebracht wat het aandeel van de verstrekte leningen is en wat dit betekent voor de schuldenlast. De wijze waarop de netto schuldquote gecorrigeerd voor de doorgeleende gelden wordt berekend, is gelijk aan de netto schuldquote, met dien verstande dat bij de financiële activa ook alle verstrekte leningen worden opgenomen. Hoe lager deze percentages, hoe beter. In onderstaande grafieken zijn beide kengetallen grafisch weergegeven. De netto schuldquote gecorrigeerd met verstrekte leningen komt voor 2024 uit op 30 procent.
55
Ad 2. Solvabiliteitsratio De "solvabiliteitsratio" geeft de mate aan waarmee de gemeentelijke bezittingen zijn betaald met eigen middelen. Anders gezegd: het aandeel van het eigen vermogen (bezittingen) in het totaal vermogen (bezittingen en schulden). Hoe hoger de verhouding eigen vermogen ten opzichte van het totale vermogen, hoe gezonder de gemeente en hoe hoger de weerbaarheid. De solvabiliteitsratio kan als volgt worden berekend.
Solvabiliteit = Eigen vermogen / Totaal vermogen
De volgende normen worden gehanteerd. Voldoende
>50%
Matig
Tussen 30% 50%
Onvoldoende
<30%
Vanaf 2022 is sprake van een dalende tendens. Dit komt doordat reserves worden ingezet voor investeringen c.q. bijdragen aan exploitaties. In onderstaande grafiek is het Solvabiliteitsratio zichtbaar. De solvabiliteitsratio voor 2024 bedraagt 54 procent.
56
Ad 3. Grondexploitatie Om te kunnen beoordelen in hoeverre de gemeente in staat is om de in grond geïnvesteerde middelen terug te kunnen verdienen wordt gebruikt gemaakt van het volgende kengetal.
Boekwaarde in- en nog niet in exploitatie zijnde gronden / Totaal geraamde baten Voldoende
< 20 %
Matig
Tussen 20 en 35%
Onvoldoende
> 35 %
Vanaf 2021 is sprake van een afnemend percentage. Dit houdt in dat risico's ten aanzien van de grondexploitatie de komende jaren verder afnemen. Oorzaak hiervan is enerzijds dat er een beperkt aantal nieuwe grondexploitaties zijn voorzien en anderzijds dat de lopende grondexploitaties steeds verder worden afgebouwd waardoor risico's afnemen. De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente. Indien gemeenten of provincies leningen hebben afgesloten om grond te kopen voor een (toekomstige) woningbouwproject hebben zij een schuld. Bij de beoordeling van een dergelijke schuld is het van belang om te weten of deze schuld kan worden afgelost wanneer het project wordt uitgevoerd. Van de opbrengst van de woningen kan immers de schuld worden afgelost. Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten. Wanneer de grond tegen de prijs van landbouwgrond is 57
aangekocht, loopt een gemeente relatief gering risico. Het is dus belangrijk om te kunnen beoordelen of er een reële verwachting is of de grondexploitatie kan bijdragen aan de verlaging van de schuld. Staat de grond tegen een te hoge waarde op de balans en moet die worden afgewaardeerd, dan leidt dit tot een lager eigen vermogen en dus een lagere solvabiliteitsratio. IFLO-norm Om meer inzicht te krijgen in de risico’s van de grondexploitatie wordt in onze gemeente de financiële situatie jaarlijks getoetst aan de IFLO-norm. IFLO is de afkorting van Inspectie Financiën Lokale en provinciale Overheden. De IFLO-norm relateert de hoogte van de benodigde weerstandscapaciteit aan de boekwaarden van de gronden die in exploitatie zijn genomen. De IFLO-norm is gebaseerd op het totaalbedrag van de volgende twee componenten:
-
10% van de boekwaarde van de gronden in exploitatie;
-
10% van de nog te maken kosten van de gronden in exploitatie.
Bij het toepassen van de IFLO-norm wordt per plan aangegeven wat het risico is bij de meest negatieve optie van scenario-ontwikkeling. Hierbij is als worst case scenario vijf jaar uitstel van grondverkopen gehanteerd. Voor de berekening van de noodzakelijke omvang van de reserve wordt per plan uitgegaan van het hoogste berekende geldelijke risico. De minimale omvang van de algemene reserve grondbedrijf is gelijk aan de som van de hoogste risico’s per plan. Ultimo 2024 bedraagt dient de Reserve grondbedrijf minimaal € 2 miljoen te zijn. De verwachte stand van de Reserve grondbedrijf is € 7 miljoen en voldoet daarmee ruim aan de norm zoals deze in de grondnota is vastgesteld. Kengetal Grondexploitatie Voor de berekening wordt de boekwaarde van de bouwgronden in exploitatie gedeeld door de totale baten van de gemeente, exclusief de mutaties reserves. Als norm wordt een percentage lager dan 20 als voldoende beschouwd. Dus hoe lager de uitkomst, hoe gunstiger voor de financiële weerbaarheid. Voor 2024 is dat -1% en daarna is sprake van een lichte daling. In 2025 -3%, 2026 -4% en 2027 -4,%. Het percentage blijft voldoende. Dit impliceert een lichte afname van de kwetsbaarheid van de grondexploitatie.
58
Ad 4. Structurele exploitatieruimte Het kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is. Er wordt gekeken naar de structurele baten en structurele lasten. Het hierdoor ontstane saldo wordt vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten te dekken. Het kengetal wordt berekend met behulp van de volgende formule.
Structurele exploitatieruimte / Totale baten voor bestemming
Hierbij worden de volgende normen worden gehanteerd. Voldoende
>0,6%
Matig
Tussen 0% en 0,6%
Onvoldoende
<0%
In 2023 en 2024 is er sprake van een voldoende/ruime structurele ruimte. Vanaf 2026 wijzigt deze in een onvoldoende structurele ruimte als gevolg van het begrotingstekort.
59
Ad 5. Belastingcapaciteit Dit kengetal geeft een indicatie van de onbenutte belastingcapaciteit. De OZB is voor gemeenten de belangrijkste bron van inkomsten. De onbenutte belastingcapaciteit geeft inzicht in de mate waarin financiële tegenvallers kunnen worden opgevangen en/of er ruimte is voor nieuw beleid. Op voorstel van het advies van de Commissie vernieuwing BBV (Besluit begroting en verantwoording) is ervoor gekozen om de belastingcapaciteit te relateren aan landelijk gemiddelde tarieven OZB. In de eerste plaats is voor een landelijk gemiddelde gekozen omdat over het algemeen geen maximum is gesteld aan belastingentarieven, zoals bij de OZB. Daarnaast geeft een gemiddeld tarief meer inzicht in de betekenis van de belastingcapaciteit voor de financiële positie dan wanneer het gerelateerd wordt aan het tarief om in aanmerking te komen voor de artikel 12 status. Ook is er vanuit de praktijk behoefte bij gemeenten en andere belanghebbenden om inzicht te hebben in de lokale tarieven van omliggende gemeenten. De hoogte van belastingtarieven komen dus niet in een vacuüm tot stand; er wordt daarbij rekenschap gegeven hoe de eigen lastendruk zich verhoudt tot het landelijke gemiddelde. De mate waarbij een tegenvaller kan worden bijgestuurd, wordt ook wel de wendbaarheid van de begroting genoemd.
Wanneer een gemeente te maken heeft met een hoge schuld en de structurele lasten hoger zijn dan de structurele baten en de woonlasten al relatief hoog zijn, dan is er minder ruimte om te kunnen bijsturen. De belastingcapaciteit van gemeenten wordt berekend door de totale woonlasten voor een meerpersoonshuishouden in een bepaald jaar te vergelijken met het landelijk gemiddelde in het voorgaande jaar en uit te drukken in een percentage. In 2020 en 2021 komen we uit op 95% respectievelijk 87%. Dit betekent dat we onder het landelijk gemiddelde van 100% zitten. In 2022
60
en 2023 zitten we met een percentage van 90% ook onder dit gemiddelde. De verwachting is dat dit in 2024 ook uitkomt op 90 procent. Zoals eerder aangegeven in deze paragraaf bedraagt de onbenutte belastingruimte, gerekend met de artikel 12-norm € 2.404.000.
Beoordelen samenhang kengetallen Uit de beschrijving van de verschillende kengetallen blijkt dat een afzonderlijk kengetal op zich weinig zegt over de financiële positie. Zo hoeft een hoge schuld geen nadelig effect te hebben op de financiële positie. Afhankelijk van wat er aan eigen vermogen en baten tegenover de schuld staat, zal aflossing veel of juist weinig problemen opleveren. Zo hoeft een tegenvallende ontwikkeling geen negatieve invloed te hebben in de situatie dat de vrije structurele exploitatieruimte groot is of als men over voldoende ruimte in belastingcapaciteit beschikt. Het is dus, met andere woorden, niet mogelijk om een individueel kengetal te gebruiken voor de beoordeling van de financiële positie. De kengetallen zullen altijd in samenhang moeten worden bezien, omdat ze alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een goed beeld kunnen geven over de financiële positie. De gemeente Someren beschikt nog steeds over een solide reservepositie en ondervindt geen problemen om aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Het structureel begrotingsevenwicht op korte termijn is voldoende, maar op langere termijn op dit moment niet. Er zijn zorgen over de ontwikkeling vanaf 2026 omdat het Rijk nog niet duidelijk heeft gemaakt wat de te verwachten Algemene uitkering voor de gemeente is.
61
Paragraaf: Lokale heffingen Deze paragraaf geeft een beschrijving van de lokale heffingen en belastingen, het kwijtscheldingsbeleid, een overzicht van de tarieven en opbrengsten en de hoogte van de lokale lastendruk. Tevens wordt ingegaan op de ontwikkelingen in de lokale heffingen in 2024. Onderstaand is een overzicht van de opbrengsten weergegeven. Overzicht opbrengsten
2024
Onroerende-zaakbelasting
-5.455
Toeristenbelasting
-390
Rioolheffingen en rioolaansluitrecht
-1.972
Hondenbelasting
-115
Gemeenteleges
-1.150
Afvalstoffenheffing en reinigingsrechten
-1.808
BIZ
-47
Totaal
-10.937
62
Onroerende-zaakbelasting (OZB) Eigenaren van woningen en niet-woningen en gebruikers van niet-woningen betalen belasting op basis van de WOZ waarde van de onroerende zaak waar zij eigenaar van zijn of die zij gebruiken. Voor de belastingaanslagen in 2024 is de WOZ waarde per 1 januari 2023 bepalend. Bij de behandeling van de kadernota 2024 heeft de raad een amendement aangenomen om de in 2021 afgesproken extra verhoging van 5% in 2024 achterwege te laten. Dit amendement is verwerkt in deze begroting. Voor 2024 wordt de OZB opbrengst alleen gecorrigeerd met de indexering van 10%. De OZB tarieven worden in de raadsvergadering van 14 december 2023 vastgesteld. Toeristenbelasting Toeristenbelasting wordt geheven per persoon per overnachting in verblijfsaccommodaties (campings, hotels, bed & breakfasts enzovoort). Bij de heffing geldt geen restrictie dat het om een toeristische of recreatieve overnachtingen moet gaan. De toeristenbelasting van een belastingjaar wordt opgelegd en ingevorderd in het daarop volgende jaar. Vanaf 2021 worden er twee tarieven gehanteerd, hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen recreatieve overnachtingen waarop het verlaagde tarief van toepassing is en niet-recreatieve overnachtingen. Voor deze laatste categorie geldt het algemene tarief.
Deze tarieven worden jaarlijks gecorrigeerd met het CBS-indexcijfer over het jaar voorafgaand aan het jaar waarin de tarieven zijn vastgesteld. Voor 2024 is de indexering 10%. De afspraak is dat het tarief pas wordt verhoogd, wanneer de gecumuleerde verhogingen naar beneden afgerond op 5 eurocent uitkomt. Voor het belastingjaar 2024 komen de tarieven met de gecumuleerde verhogingen uit op € 1,45 (was € 1,35) respectievelijk € 2,25 (was € 2,05). In onderstaande grafiek is aantal overnachtingen per categorie weergegeven. Voor 2020-2022 zijn dit het werkelijk aantal overnachtingen, voor 2023 en 2024 het verwachte aantal overnachtingen dat in de begroting 2023 en begroting 2024 is opgenomen.
63
64
In onderstaande grafiek is de opbrengst toeristenbelasting per categorie vermeld. Voor 2020-2022 is dit het werkelijke opbrengst. Voor 2023 en 2024 de begrote opbrengst die in de begroting 2023 en begroting 2024 is opgenomen.
65
Rioolheffing en rioolaansluitrecht Rioolheffing Met de rioolheffing worden de kosten verhaald, die de gemeente maakt voor de uitvoering van de zorgplichten voor afvalwater en voor hemel- en grondwater. Deze heffing mag hooguit kostendekkend zijn. In december 2020 is het gemeentelijk rioleringsplan 2021-2025 vastgesteld. In overeenstemming met dit plan worden de tarieven jaarlijks geïndexeerd. De indexering voor 2024 bedraagt 9,1% In onderstaande grafiek zijn de tarieven 2022 tot en met 2024 opgenomen.
De rioolheffing wordt geheven van degene die op 1 januari eigenaar is van een WOZ object. Hiervoor is een directe of indirecte aansluiting op de gemeentelijke riolering niet noodzakelijk. De tarieven zijn gedifferentieerd naar woning, niet-woning en een “kwart”-tarief voor objecten met een vloeroppervlak dat kleiner is dan 40 m². Rioolaansluitrecht De aansluitkosten voor aansluiting op een gemengd stelsel en voor aansluiting op een gescheiden stelsel worden conform bestaand beleid verhoogd met het inflatiepercentage van het jaar voorafgaand aan het jaar waarin de tarieven worden vastgesteld. Hondenbelasting Het doel van het hondenbeleid is vooral gericht op het verminderen van overlast. Het uitgangspunt is dat het hondenbeleid budgettair neutraal is. Dit betekent dat de hondenbelasting gelijk moet zijn aan de kosten voor maatregelen die de overlast moeten verminderen (hondentoiletten, hondenuitlaatstroken, inzet BOA en overige kosten).
66
Voor honden die gehouden worden buiten de bebouwde kom hoeft geen hondenbelasting betaald te worden. De tarieven voor 2024 worden niet verhoogd ten opzichte van 2023. In onderstaande grafiek zijn de tarieven hondenbelasting vermeld voor de jaren 2022 tot en met 2024.
Gemeenteleges De legesopbrengsten worden onderverdeeld in drie categorieën: •
algemene dienstverlening: deze categorie omvat onder meer het verstrekken van identiteitsbewijzen en reisdocumenten, rijbewijzen, het voltrekken van huwelijken en registratie van partnerschappen;
•
fysieke leefomgeving: de opbrengsten in deze categorie bestaan uit de leges voor het aanvragen van omgevingsvergunningen en wijzigingen van bestemmingsplannen;
•
Europese dienstenrichtlijn: hierbij gaat het om vergunningen voor de horeca, het organiseren van evenementen en gebruiksvergunningen brandveiligheid.
Per categorie mogen de totale begrote legesopbrengsten niet meer bedragen dan de begrote kosten (zie ook het onderdeel Berekening van kostendekkendheid). Aan de hand van de begrote legesopbrengsten worden de legestarieven berekend en door de raad in december vastgesteld. In onderstaande grafiek worden de geraamde opbrengsten per categorie leges (exclusief rijksleges) over de jaren 2020 tot 2024 weergegeven. 67
Afvalstoffenheffing en reinigingsrechten De opbrengst is bestemd voor de inzameling en verwijdering van huishoudelijke afvalstoffen en is maximaal 100% kostendekkend op begrotingsbasis. Uitgangspunt bij de berekening van de tarieven is dat de vaste kosten verwerkt zijn in het vast tarief en de variabele kosten verwerkt zijn in het variabel tarief. De afvalstoffenheffing/reinigingsrechten worden geheven door middel van een vast recht in combinatie met een bedrag per lediging van een afvalcontainer (DIFTAR). Tijdens het opstellen van de primaire begroting 2024 zijn de budgetten met betrekking tot afval onvoldoende bekend en daarom worden de tarieven van de afvalstoffenheffing 2024 pas in december vastgesteld. In onderstaande grafiek zijn hierdoor uitsluitend de variabele tarieven per lediging van 2023 opgenomen. Het vast tarief per aansluiting voor 2023 was € 10,80 per maand.
68
BIZ Met ingang van 2023 is de Bedrijven Investerings Zone (BIZ) Someren-centrum in werking getreden. De in het centrum gelegen ondernemers en eigenaren van vastgoed betalen een bijdrage die volledig wordt doorbetaald aan de BIZ-vereniging. Woonlasten regionaal en kwijtschelding Woonlasten regionaal Om meer inzicht te geven in de positie van de gemeente Someren is voor de woonlasten onderstaand overzicht opgenomen op regionaal niveau. Hierbij moet worden opgemerkt dat de verschillen in lastenpotentie tussen de gemeenten in belangrijke mate worden gecompenseerd door het verdeelsysteem van het gemeentefonds. Daardoor zijn de verschillen in tarieven tussen de gemeenten in belangrijke mate het gevolg van het verschil in kwantiteit en kwaliteit van de lokale voorzieningen en de doelmatigheid en doeltreffendheid van de beleidsuitvoering. Hierbij is een normerende, sturende en controlerende functie voor het bestuur weggelegd. Dit laatste niet alleen om de lastendruk te beheersen maar evenzeer om na te gaan of de burger waar voor zijn geld krijgt. 69
In onderstaande grafiek zijn de woonlasten voor meerpersoonshuishouden 2023 in de regiogemeenten weergegeven. Deze gegevens zijn overgenomen uit de "Atlas van de lokale lasten 2023" die is uitgegeven door het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO).
Kwijtschelding/minimaregeling Op grond van de “Kwijtscheldingsregeling gemeentelijke belastingen gemeente Someren” kan kwijtschelding worden verleend voor het betalen van de afvalstoffenheffing. Of een belastingplichtige in aanmerking komt voor kwijtschelding, wordt beoordeeld aan de hand van een inkomens- en vermogenstoets op grond van door het Rijk vastgestelde normen. Bij de berekening van de kwijtschelding worden de kosten van bestaan binnen een bepaalde bandbreedte gesteld op 90% van het inkomen van de belastingschuldige. Gemeenten mogen een ruimer kwijtscheldingsbeleid voeren door dit percentage te verhogen tot maximaal 100%. De gemeente Someren voert een ruimer kwijtscheldingsbeleid en gaat uit van 100%. De behandeling van kwijtscheldingsverzoeken wordt vanaf 2018 voor de gemeente Someren uitgevoerd door de Belastingsamenwerking Oost-Brabant. Jaarlijks wordt door ruim 100 belastingplichtigen uit de gemeente Someren kwijtschelding aangevraagd, naast de kwijtscheldingen die door BSOB automatisch worden verleend. Daarnaast kunnen bewoners een beroep doen op de minimaregeling.
70
Berekening van kostendekkendheid De leges die geheven worden voor door de gemeente geleverde producten en diensten mogen niet meer dan kostendekkend zijn. Dat wil zeggen dat de begrote opbrengsten niet hoger mogen zijn dan de begrote kosten. Per legescategorie (hoofdstuk) stellen we vast wat de verwachte kosten zijn. Aan de hand hiervan bepalen we de opbrengst en het tarief. Voor het bepalen van de kostprijs wordt gebruik gemaakt van de Activity Based Costing methode. Bij deze methode worden alle handelingen om te komen tot een prestatie onderzocht en vervolgens vermenigvuldigd met een uurtarief van de behandelend ambtenaar of team. Dit uurtarief wordt verhoogd met een opslag van 99% voor overhead*. De kostendekkendheid wordt vastgesteld per hoofdstuk. Hoofdstuk
Kosten
Opbrengst
Percentage kostendekkendheid
Algemene
€ 346.700
€ 303.900
87,6%
€ 1.207.400
€ 833.500
69,0%
€21.900
€ 12.800
58,4%
dienstverlening Fysieke leefomgeving Europese dienstenrichtlijn * Definitie overheadkosten volgens de “Notitie overhead van de commissie BBV”: Overheadkosten zijn de kosten die verhaald mogen worden welke weliswaar niet rechtstreeks samenhangen met de verleende dienst, maar wel in enig verband hiermee staan.
71
Paragraaf: Verbonden partijen Verbonden partijen betreffen organisaties en instellingen waarin een gemeente zowel een bestuurlijk als financieel belang heeft. Van een financieel belang is sprake als de gemeente de middelen, die aan een partij ter beschikking zijn gesteld, niet terugkrijgt bij faillissement van die partij of indien financiële problemen bij de derde partij kunnen worden verhaald bij de gemeente. Bij een bestuurlijk belang gaat het om het hebben van zeggenschap van de gemeente in een derde partij, hetzij omdat de gemeente een zetel in het bestuur heeft, hetzij omdat ze via aandelen mee kan stemmen. Vanwege deze belangen en daarmee gepaard gaande risico’s is het gewenst dat in de begroting en jaarstukken aandacht wordt besteed aan derde rechtspersonen, waarmee de gemeente Someren een bestuurlijke en financiële band heeft. In deze paragraaf worden deze nader toegelicht. De verbonden partijen worden hierbij opgesplitst in: 1. gemeenschappelijke regelingen 2. stichtingen / verenigingen 3. coöperaties / vennootschappen In onderstaand financieel overzicht wordt de bijdrage per verbonden partij getoond verdeeld per jaarschijf. Jaar- Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting rekening
2023 na
2024
2025
2026
2027
2022 wijziging Gemeenschappelijke regelingen Peelgemeenten
2.150
2.326
2.459
2.459
2.459
2.459
Werkbedrijf Atlant De Peel (Senzer)
1.000
998
1.278
1.279
1.261
1.261
Veiligheidsregio Brabant - Zuidoost
1.087
1.196
1.230
1.224
1.224
1.224
Belastingsamenwerking Oost - Brabant
383
417
409
409
409
409
Omgevingsdienst Zuidoost Brabant
718
993
1.034
1.034
1.034
1.034
Metropoolregio Eindhoven
274
275
289
289
289
289
GGD Brabant Zuidoost
760
816
859
859
859
859
ICT-NML
620
740
797
797
797
797
Blink
1.272
1.532
1.605
1.596
1.604
1.604
Totaal
8.264
9.293
9.960
9.946
9.936
9.936
122
169
126
126
126
126
9
7
8
8
8
8
131
176
134
134
134
134
Stichtingen en verenigingen Stichting Bureau Inkoop en aanbestedingen Zuid-Oost Brabant (BIZOB) Stichting Beheer en Exploitatie Veiligheidshuis Brabant Zuidoost Totaal
72
Vennootschappen en coöperaties
Coöperatieve Bosgroep Zuid-Nederland U.A.
54
49
49
49
49
49
NV Bank Nederlandse Gemeenten
-35
-39
-39
-39
-39
-39
0
0
0
0
0
0
19
10
10
10
10
10
Brabant Water NV Totaal Bedragen X € 1.000
Gemeenschappelijke regelingen Naam
Blink
Vestigingsplaats
Helmond
Doel en openbaar belang
Blink heeft tot doel zorg te dragen voor gemeentelijke uitvoeringstaken op het vlak van afvalinzameling en reiniging van de openbare ruimte van de deelnemende gemeenten binnen de Gemeenschappelijke Regeling, die bij wet aan de deelnemende gemeenten zijn opgedragen en/of die voortvloeien uit de aan de gemeenten toevertrouwde zorg voor de eigen huishouding op het terrein van het milieu. De intergemeenschappelijke samenwerking met een particuliere partner leidt hierbij tot een maatschappelijke meerwaarde.
Partners
De deelnemende gemeenten zijn: Asten, Deurne, Gemert-Bakel, HeezeLeende, Helmond, Laarbeek, Nuenen, Someren en Son en Breugel. Verder neemt Prezero deel aan de GR.
Bestuurlijk belang
Het algemeen bestuur bestaat uit één lid per deelnemende gemeente en een vertegenwoordiger van PreZero. De leden worden door de raden van de deelnemende gemeenten uit hun midden, de voorzitter van de raad inbegrepen, op aanbeveling van burgemeester en wethouders aangewezen.
73
Eigen vermogen
Blink kent geen eigen vermogen.
Vreemd vermogen
Per 31-12-2022 nog € 6.203.000 en per 31-12-2021 € 5.055.000
Financieel resultaat
Niet van toepassing, er vindt afrekening met deelnemende gemeenten plaats waardoor financieel resultaat nihil is.
Financieel belang
Bijdrage 2024 € 1.712.000
Risico's
BDO heeft geconstateerd dat voor de opdracht(en) door Blink aan PreZero een aanbestedingsplicht geld. Door de GR Blink zijn de opdracht(en) niet aanbesteed. Dat is onrechtmatig. Dat heeft echter geen doorwerking op het rechtmatigheidsoordeel op deze of andere jaarstukken van de gemeente. De afval- en reinigingsbranche waarin Blink werkzaam is, kenmerkt zich door een intensieve deelname aan het verkeer. Mensen en voertuigen lopen dagelijks risico betrokken te worden bij een ongeval en/of het veroorzaken of ondergaan van schade. Blink heeft deze risico’s afgedekt door diverse verzekeringen: Aansprakelijkheid en ongevallenverzekering.
Ontwikkelingen
Rapportages
Daarnaast zijn er specifieke risico's voor Blink: • Verbrandingsbelasting en verwerkingstarieven. • Hoeveelheid aangeleverde tonnages. • Onvoorspelbaarheid bestaande dienstverlening calamiteiten, gladheid en reinigingstaken. • Veroudering materiaalpark Blink • Benodigde organisatieontwikkeling organisatiebreed (i.v.m. de groei van Blink in de afgelopen jaren). • Ontbreken van dienstverleningsovereenkomsten (DVO’s). • Onduidelijkheid over de rol van Blink voor de gemeenten. Sinds eind februari 2022 is de wereld opgeschrikt door de oorlog in OostEuropa. De eerste effecten binnen onder andere de afvalbranche tekenen zich af zoals een (mede daardoor) oplopende inflatie, een sterke stijging voor brand- en grondstoffen, etc. Dit leidt onder andere tot verhoogde brandstofkosten voor het materieel van Blink en een stijging van inkoopprijzen voor pmd-zakken en mini-containers. Daarbij is het zeer aannemelijk dat het einde aan alle kostenstijgingen nog niet in zicht is. Begroting 2024 en jaarverslag 2024
ENDVBEND Naam
Gemeenschappelijke regeling Belastingsamenwerking Oost-Brabant (BSOB)
Vestigingsplaats
Oss
Doel en openbaar belang
BSOB is opgericht om de kwaliteit van de dienstverlening en continuïteit van de waardering, heffing en inning van gemeentelijke- en waterschapsbelastingen te verbeteren. En wel tegen zo laag mogelijke maatschappelijke kosten.
Partners
De deelnemers zijn de gemeenten Oss, Bernheze, Boekel, Asten, Deurne, Gemert-Bakel, Laarbeek, Maashorst, Someren en het Waterschap Aa en Maas.
Bestuurlijk belang
De gemeente Someren is met 1 lid vertegenwoordigd in het algemeen bestuur.
Eigen vermogen
Per 31-12-2022 € 956.000
Vreemd vermogen
Per 31-12-2022 € 15.740.000 (waarvan € 286.000 voorzieningen)
Financieel resultaat
Ingeschat resultaat 2024: € 0 (sluitende begroting)
Financieel belang
Bijdrage 2024: € 408.743 (op basis van productiecijfers 2022)
74
Risico's
Gezien de bepalingen, opgenomen in de gemeenschappelijke regeling en de Nota Financieel Beleid aangaande de bestemmingen van resultaten, zijn eigen vermogen, stille reserves of voorzieningen niet noodzakelijk. In artikel 53 van de Gemeenschappelijke Regeling is een zogenoemde garantstelling opgenomen. Dit houdt in dat de deelnemers er zorg voor dragen dat BSOB te allen tijde over voldoende middelen beschikt om aan al haar verplichtingen ten opzichte van derden te voldoen. De risico’s komen conform de regelingen voor rekening van de deelnemers naar rato van hun aandeel in de bedrijfsactiviteiten (bijdragen).
Ontwikkelingen
De organisatie ontwikkeling wordt gekenmerkt als volgt: • Aan het eind van de planperiode wordt het waarderen, heffen en innen van de gemeentelijke en waterschapsbelastingen op een professionele wijze gedaan (Operational Excellence) tegen zo laag mogelijke maatschappelijke kosten. • Daarnaast, als de gelegenheid zich voordoet, wordt samen met bestuurders gericht gestuurd om binnen het werkgebied OostBrabant verder te groeien in het aantal deelnemers. • Tevens zal aan de hand van de uitwerking van de vastgestelde businesscase (doorkijk 2021 – 2025) waarin gekozen is voor een ondernemend scenario vorm gegeven worden aan een nog meer geautomatiseerde organisatie. Dit vraagt ook een andere invulling van werkzaamheden en de daarbij behorende competenties. Reden dat we een strategisch HRM beleid hebben gemaakt. In de uitwerking van dit beleid zullen ook nieuwe functies worden beschreven en uitgewerkt in een nieuw actueel functiehuis. Meerjarig is er in de begroting een taakstelling/effecten van de verdergaande automatisering verwerkt
Rapportages
Begroting 2024 en jaarstukken 2022
ENDVBEND Naam
Gemeenschappelijke regeling Peelgemeenten
Vestigingsplaats
Deurne
Doel en openbaar belang
Draagt zorg van de uitvoering van de WMO (Wet maatschappelijke ondersteuning), Jeugdwet en BMS (Bijzondere bijstand, Minimaregelingen en Schulddienstverlening).
Partners
De deelnemende gemeenten zijn Asten, Deurne, Gemert-Bakel, Laarbeek en Someren.
Bestuurlijk belang
De gemeente Someren is met 1 lid vertegenwoordigd in het algemeen bestuur.
Eigen vermogen
Per 31-12-2024 € 300.000
Vreemd vermogen
Per 31-12-2024 € 19.432.000
Financieel resultaat
Ingeschat resultaat 2024: € 0 (sluitende begroting).
Financieel belang
Gemeentelijke bijdrage 2024 € 2.459.248.
75
Risico's
In december 2019 is de nota weerstandsvermogen en risicobeheer vastgesteld. Met het vaststellen van deze nota is ook ingestemd met het instellen van een algemene reserve voor het afdekken van de gesignaleerde risico’s. Voor de begroting 2024 zijn de risico’s niet opnieuw beoordeeld, maar is aangesloten bij de risico-inventarisatie zoals die eind 2019 is gedaan en is opgenomen in de nota weerstandsvermogen en risicobeheer De door Peelgemeenten gekwantificeerde risico’s betreffen: • Ziekteverzuim; • Beveiliging van data / privacy; • Kwetsbaarheid organisatie; • Juridische risico’s; • Niet-functioneren; • Inkoop; • Contractbeheer en –management; • Uitvoering taken door andere gemeenten; • ICT-voorzieningen; • Politiek-bestuurlijke risico’s; • Landelijke ontwikkelingen; • Verlofsparen. Deze risico's resulteren in een benodigd weerstandsvermogen van € 303.750,--. Het aanwezige weerstandsvermogen bedraagt € 300.000,--. De afwijking tussen het benodigde en het aanwezige weerstandsvermogen is dermate minimaal dat gesteld kan worden dat de deelnemende gemeenten hierin geen risico lopen.
Ontwikkelingen
De volgende ontwikkelingen zijn voor 2024 benoemd: Sociaal domein breed: • Integraal werken; • Innovatie en transformatie; • Management- en stuurinformatie; • Rechtmatige zorg; • Interne Controle en controle prestatielevering. Wmo: • Maatschappelijke opvang en beschermd wonen (nieuwe ontwikkeling); • Wmo-huishoudelijke ondersteuning (nieuwe ontwikkeling); • Wmo-begeleiding. Jeugd: • Inkoopsamenwerking jeugd; • Woonplaatsbeginsel (nieuwe ontwikkeling). BMS: • Beleid en uitvoering BMS.
Rapportages
Begroting 2024
ENDVBEND Naam
Gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Zuidoost-Brabant (VRBZO)
Vestigingsplaats
Eindhoven
Doel en openbaar belang
Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost (VRBZO) is een organisatie waarin de brandweer, de geneeskundige hulpverleningsorganisatie in de regio (GHOR) en de regionale ambulancevoorziening (RAV) samenwerken om incidenten en rampen te voorkomen, te beperken en te bestrijden. VRBZO is een samenwerkingsverband tussen 21 gemeenten in de regio Zuidoost-Brabant. Kerntaken Taken op het terrein van brandweerzorg, gemeenschappelijke meldkamer, geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen, ambulancezorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing.
76
Partners
De deelnemende gemeenten zijn Asten, Bergeijk, Best, Bladel, Cranendonck, Deurne, Eersel, Eindhoven, Geldrop-Mierlo, Gemert-Bakel, Heeze-Leende, Helmond, Laarbeek, Nuenen c.a., Oirschot, Reusel-de Mierden, Someren, Son en Breugel, Valkenswaard, Veldhoven en Waalre.
Bestuurlijk belang
Het bestuur van VRBZO bestaat uit de burgemeesters van de deelnemende gemeenten en kent een Algemeen Bestuur, Dagelijks Bestuur en de voorzitter. In de hoofstukken IV e.v. van de GR is de samenstelling en werkwijze van deze organen beschreven. De bestuursorganen laten zich in hun taakuitoefening adviseren door de Adviescommissie Financiën & Bedrijfsvoering waarin vertegenwoordigers van het bestuur, gemeentesecretarissen(2) en controllers van gemeenten (2) zitting hebben.
Eigen vermogen
Per 31-12-2024 € 2.167.498
Vreemd vermogen
Per 31-12-2024 € 40.926.084 waarvan voorzieningen € 624.605
Financieel resultaat
Ingeschat resultaat 2024: € 0 (sluitende begroting).
Financieel belang
Gemeentelijke bijdrage 2024 € 1.230.298
Risico's
Risico-inventarisatie: Brandweerzorg • Wijzigingen in beleid FLO-regeling beroepsbrandweer • Loonkosten irt vrijwilligers en WNRA • 2e loopbaanbeleid • Vakbekwaamheid • Aansprakelijkheid brand Hapert boven verzekerd bedrag • Omgevingswet Crisisbeheersing • Kosten grootschalige crisis of incident. Ondersteuning organisatie (bedrijfsvoering) • Huisvesting onderhoud • Huisvesting duurzaamheid • Informatieveiligheid (cybersecurity) i.v.m. data- en/of beveiligingslek • Investering in informatieveiligheid (middelen/mensen ICT) • Inflatie energiekosten (gas, elektra, brandstof) • Wet open overheid • Eigen risicodrager WW • Bedrijfscontinuït bij calamiteit • Stijgende rentekosten voor leningen • Kosten die voortvloeien t.b.v. bedrijfskritische continuïteit (bijvoorbeeld kostbare opleidingen of inhuur op gebied van branden omgevingsveiligheid, business intelligence, HRM, ICT, kosten juridische ondersteuning etc.); Op basis van de gekwantificeerde actuele risico’s is de benodigde weerstandscapaciteit bepaald op € 4.717.500. De benodigde weerstandscapaciteit ligt boven het weerstandsvermogen van € 2.000.000. Het is niet reëel dat bovengenoemde risico’s zich gelijktijdig voordoen. Tevens zijn kans en impact van enkele risico lastig in te schatten.
In het uiterste geval, indien risico’s zich daadwerkelijk voordoen en het beschikbare vermogen overschrijden, zal VRBZO terugvallen op de gemeenten in de gemeenschappelijke regeling om de kosten te dekken.
77
Ontwikkelingen
Veiligheidsregio’s staan voor de uitdagende taak om samen met hun partners de samenleving veiliger te maken. Een samenleving met steeds grotere veiligheidsvraagstukken door technologische, maatschappelijke en politieke ontwikkelingen. VRBZO heeft deze ambitie vastgelegd in haar Visie 2025: zorg voor veiligheid. Een duidelijke richting voor de organisatie. De ambitie is fors en nodig. Een doorontwikkeling op het domein van crisisbeheersing, naar meer dynamische, flexibele ‘samenwerkingsverbanden’. Brandweerzorg versterken en zorgen dat de organisatie ook klaar is voor deze toekomst. Toen we de visie vast lieten stellen, spraken we af dat we haar realiseren met de huidige middelen (met een voorbehoud voor ontwikkelingen waar we geen invloed op hebben). Hiervoor is een doorontwikkeling in de organisatie nodig, die ten gunste komt van het domein crisisbeheersing. Deze doorontwikkeling maken we in samenhang, stapsgewijs en vertalen we jaarlijks in een uitvoeringsagenda. Helaas weten we inmiddels dat we met grote financiële uitdagingen te maken hebben en dat de coronacrisis de verbeteringen die nodig zijn, teveel heeft vertraagd.
Rapportages
Begroting 2024
ENDVBEND Naam
GGD Brabant Zuidoost
Vestigingsplaats
Eindhoven
Doel en openbaar belang
De GGD heeft tot doel een bijdrage te leveren aan de publieke gezondheidszorg (PG) en de ambulancezorg (AZ).
Partners
Asten, Bergeijk, Best, Bladel, Cranendonck, Deurne, Eersel, Eindhoven, Geldrop-Mierlo, Gemert-Bakel, Heeze-Leende, Helmond, Laarbeek, Nuenen c.a., Oirschot, Reusel- De Mierden, Someren, Son en Breugel, Valkenswaard, Veldhoven en Waalre.
Bestuurlijk belang
Gemeentebestuurders zijn vertegenwoordigd in het algemeen bestuur en het dagelijks bestuur van de GGD. Het algemeen bestuur stelt de hoofdlijnen van het GGD beleid vast alsmede de begroting en de jaarrekening. Het dagelijks bestuur ziet toe op de dagelijkse gang van zaken, bereidt samen met de directeur de ABvergaderingen voor en draagt zorg voor het uitvoeren van de besluiten van het AB. Zowel het DB als het AB vergadert ca 5 keer per jaar.
Eigen vermogen
Per 31-12-2024 € 4.287.000
Vreemd vermogen
Per 31-12-2024 € 13.802.000 (waarvan voorzieningen € 1.782.000)
Financieel resultaat
Ingeschat resultaat 20243: € 0 (sluitende begroting)
Financieel belang
Bijdrage 2024 € 858.814
78
Risico's
Ontwikkelingen
Rapportages
In de jaarstukken 2022 wordt uitgebreid geschreven over de risico's. Als belangrijkste risico's worden gezien: • Het risico dat de loon- en materiële kosten sneller stijgen dan de in de begroting opgenomen indexering van de gemeentelijke bijdrage voor het gezamenlijke takenpakket en/of het NZA-budget voor ambulancezorg. en dat deze niet in de daaropvolgende jaren wordt rechtgetrokken; • Het risico dat door fusie, reorganisatie, conflicten etc. er wachtgelden/frictiekosten dienen te worden uitbetaald die niet door gemeenten, derden of de lopende exploitatie worden gedekt; • Het risico dat als gevolg van (belasting)wet- en regelgeving de kosten meer dan gemiddeld stijgen en/of tot een naheffing leiden; • Toenemende arbeidsmarktkrapte; • Het risico dat om de paraatheid van de Ambulancezorg te handhaven er, bv vanwege een hoog ziekteverzuim of een groot personeelsverloop, te weinig budget is om de vervangingskosten te dekken. Daarnaast bestaat m.b.t.