Kaders stellen voor begroting 2027-2030

Raadsvoorstel Onderwerp: Portefeuillehouder: Documentnummer: Zaaknummer: Datum:

Kaders stellen voor begroting 2027-2030 K.W.H.M. Kusters 200860356 0847200849939 26 mei 2026

1. Samenvatting voor de burger De kadernota vormt de start van de P&C cyclus 2027. Het doel van de kadernota is dat de Raad zich, voorafgaand aan de begrotingsvoorbereiding, uit kan spreken over de verwachtingen die zij heeft en de kaders kan stellen voor het opstellen van de Programmabegroting 2027-2030 door het College. Uitgangspunt is een sluitende begroting voor het boekjaar 2027. Een kadernota behoeft, anders dan een begroting, in financiële zin (nog) niet sluitend te zijn. Wel dient er uiteraard een reëel inhoudelijk en financieel perspectief te worden vastgesteld op basis waarvan in november een sluitende begroting gepresenteerd kan worden.

2. Inleiding De Kadernota 2027 is dit jaar vooral een beleidsarme uitwerking van de financiële kaders. De nadruk ligt op het voortzetten van het bestaande beleid, het verwerken van autonome ontwikkelingen die zich binnen de huidige begroting voordoen en voldoen aan wet- en regelgeving. Daarmee biedt deze kadernota een stabiel en voorspelbaar uitgangspunt voor de begroting 2027, terwijl de nieuwe coalitie op het moment van opmaak van de Kadernota 2027 werkt aan een actualisatie van het beleidskader. Ondanks een beleidsarme variant, wordt de Kadernota 2027 opgesteld in een periode waarin gemeenten landelijk voor grote en samenhangende uitdagingen staan die veel vragen van onze organisatie. Daar komt bij dat de financiële positie van gemeenten onder druk staat. De onzekerheid rondom de voorgenomen herrijking van het Gemeentefonds en de onduidelijkheid over toekomstige rijksbijdragen maken het lastig om meerjarig stabiel te begroten. In combinatie met stijgende kosten, onder andere als gevolg van een grote omvang van het investeringsprogramma, leidt dit tot oplopende tekorten in de meerjarenraming, ondanks dat er dus sprake is van een beleidsarme variant. Voor de opstelling van de begroting 2027 staat de gemeente dan ook voor een financiële opgave. Op basis van de huidige ramingen ontstaat in 2027 een begrotingstekort, dat niet binnen de bestaande exploitatie kan worden opgevangen.

Om te komen tot een sluitende begroting 2027 is het van belang dat de Raad richtinggevende kaders meegeeft waarbinnen het nieuwe College de begroting kan opstellen. In deze kadernota worden verschillende opties voor tijdelijke dekking in 2027 gepresenteerd. Het betreft onder meer de inzet van beschikbare reserves om de tekorten in 2027 te overbruggen, het naar voren halen van reeds voorziene maatregelen uit het Zero Based Budgetting (ZBB) traject, en het heroverwegen van nog niet gerealiseerde wensen. Deze maatregelen bieden ruimte om het tekort te mitigeren, maar vragen om duidelijke keuzes van de Raad. Aan de Raad wordt daarom gevraagd om kaders te schetsen, zodat het nieuwe College op basis daarvan een sluitende en financieel verantwoorde begroting 2027 kan opstellen. Een doorkijk naar 2028 laat zien dat de financiële opgave vanaf 2028 groter wordt. Afhankelijk van de ontwikkelingen in het Gemeentefonds kan een vervolg van het in 2026 doorlopen project Zero Based Budgetting, noodzakelijk zijn. De omvang en huidige planning van het investeringsprogramma zullen de komende jaren daarbij leiden tot druk op de kengetallen netto schuldquote en solvabiliteit. Dit vraagt om aandacht voor de fasering van investeringen, zorgvuldig financieel beheer en het bewaken van het weerstandvermogen.

3. Voorstel 1. Kennis te nemen van het structurele begrotingstekort; 2. Kaders te stellen ten behoeve van een sluitende begroting in 2027; 3. Incidentele mutaties te dekken uit de Algemene reserve vrij aanwendbaar; 4. De consequenties van 2 en 3 uit te werken in de Begroting 2027 - 2030 met als uitgangspunt een sluitende begroting in 2027.

4. Beoogd effect Schetsen van meerjarig financieel perspectief, zodat er een integrale afweging kan plaatsvinden ten aanzien van de ontwikkelingen en de daaruit voortvloeiende financiële consequenties.

5. Argumenten 1.1. Op dit moment is er nog geen sprake van een structureel sluitende begroting. Mogelijk dat de meicirculaire, traditioneel een bepalende factor voor de begroting, het saldo nog beïnvloedt. Als dat niet het geval is, zijn maatregelen nodig om te komen tot een sluitende begroting. Pagina 2 van 5

In de Kadernota 2027 worden de volgende opties toegelicht: 1. de inzet van de Reserve Kapitaallasten om de stijging in rentelasten te verzachten 2. de inzet van de Algemene Reserve vrij aanwendbaar als dekking voor structurele lasten 3. het naar voren halen van ZBB maatregelen die vanaf 2028 al in de begroting zijn verwerkt, maar voor 2027 zijn teruggedraaid omdat het begrotingssaldo dat ten tijde van de begroting 2026 toeliet. 2.1. Door de Reserve Kapitaallasten tijdelijk in te zetten, kan de stijging van rentelasten in de kadernota worden verzacht. De reserve kapitaallasten bevat een vrije ruimte van ca € 1,7 mio die ingezet kan worden bedoeld om kapitaallasten op te vangen. Dit voorkomt dat de stijging van rentelasten direct leidt tot extra bezuinigingen of lastenverzwaring. Hiermee wordt een ingroei-effect gecreëerd. Het advies is daarbij om 25% van de rentelasten jaarlijks te dekken door de Reserve Kapitaallasten. Een extra argument voor de inzet is, dat als gevolg van investeringsoptimisme, de opgenomen rentelasten mogelijk te hoog zijn ingeschat. 2.2. Ook dit jaar mag 10% van het vrije deel van de Algemene Reserve ingezet worden om de begroting sluitend te maken. Aan de voorwaarden om deze maatregel te benutten wordt voldaan. De maximale inzet bedraagt ca € 1,2 mio, op basis van de voorlopige jaarstukken 2025. 2.3. ZBB maatregelen als structurele maatregel vanaf 2027.

Vanaf 2028 zijn maatregelen 46, 82, 83 en 84 uit het ZBB traject in de begroting verwerkt. Deze maatregelen (of een deel van deze maatregelen) kunnen ook vanaf 2027 worden ingezet. Het gaat hierbij om de volgende maatregelen: ο Schrappen budget voor bevordering toerisme (nr 46), € 30.000 ο Ophogen van zaalhuur sport- en gymzalen (nr 84), € 18.000 ο Verhogen van de OZB voor niet-woningen ( € 350.000 -maatregel 82) en woningen (€ 175.000 - maatregel 83) waarbij de OZB wordt aangepast naar een gemiddeld niveau van Peelgemeenten. 2.4. Een mix van bovenstaande maatregelen kan zorgen voor een evenwichtige aanpak: niet te zwaar op inwoners, maar ook niet te zwaar op de reservepositie. Door structurele ingrepen – zoals het naar voren halen van een deel van de ZBB maatregelen – te combineren met dekking uit reserves ontstaat ruimte om het tekort in 2027 op te vangen zonder dat één enkele maatregel de volledige last draagt. 2.5. De raad stelt met deze nota de kaders voor de wijze waarop de aankomende begroting tot stand dient te komen. Het betreft richtinggevende beslispunten, die in de begroting nader worden uitgewerkt qua financiële impact en haalbaarheid. 3.1 Er is geen ruimte in het structurele resultaat om incidentele lasten te dekken. Pagina 3 van 5

Vanuit de organisatie zijn er ook aanvragen ingediend voor een totaalbedrag van € 776.000 voor projecten/ budgetten met een incidenteel karakter. Deze kunnen niet gedekt worden uit het verwachte begrotingssaldo. De provincie staat toe dat incidentele lasten gedekt worden uit reserves. Voorgesteld wordt om deze incidentele mutaties te dekken uit de Algemene reserve vrij aanwendbaar.

6. Kanttekeningen 1.1 We hebben nog geen zicht op alle ontwikkelingen die het begrotingssaldo beïnvloeden. Bij het opstellen van de Kadernota 2027 is uitgegaan van de beschikbare gegevens en de best mogelijke inschattingen op dat moment. Toch blijft er altijd een mate van onzekerheid bestaan over toekomstige ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op onze begroting. Deze onzekerheden kunnen voortkomen uit zowel interne als externe factoren. Dit kan tot gevolg hebben dat er nieuwe of aanvullende keuzes moeten worden gemaakt. 1.2 Het verwachte resultaat blijft onder druk staan. De begroting blijft onder druk staan. Vanaf 2028 worden gemeenten gekort op de Algemene Uitkering uit het Gemeentefonds. Het ravijnjaar is daarmee als het ware vooruit geschoven. Afhankelijk van ontwikkelingen in het Gemeentefonds kan een vervolg op het in 2026 doorlopen Zero Based Budgetting traject noodzakelijk zijn om de begrotingstekorten op termijn te dichten. 2.1 Inzet van de Algemene Reserve vrij aanwendbaar en de Reserve Kapitaallasten blijven tijdelijke oplossingen. De inzet van de Algemene Reserve vrij aanwendbaar en de Reserve Kapitaallasten voor het dekken van structurele exploitatielasten houdt in dat er wordt ingeteerd op de opgebouwde financiële buffers.

Dit kan op korte termijn helpen om begrotingstekorten op te vangen of bepaalde investeringen te financieren, maar het verlaagt de beschikbare reserves voor toekomstige risico’s of onverwachte ontwikkelingen. Het is daarom belangrijk om een zorgvuldige afweging te maken. 2.2. De voorgenomen investeringen zorgen in de komende jaren voor een toename van de financieringsbehoefte. Hierdoor loopt de netto schuldquote op, omdat de schuldpositie sneller stijgt dan de structurele inkomsten. Daarnaast komt de solvabiliteit onder druk te staan: door de groei van de totale balans neemt het aandeel eigen vermogen relatief af. Deze ontwikkeling is momenteel financieel beheersbaar binnen de huidige kaders, maar vraagt wel om blijvende aandacht voor actief investeringsbeheer, zorgvuldige liquiditeitsplanningen, financieringsstrategie en het bewaken van het weerstandvermogen. 4.1 Het definitieve effect van de meicirculaire wordt in de begroting verwerkt. De meicirculaire wordt eind mei verwacht en is dus niet definitief in de Kadernota opgenomen. In de Kadernota is wel een verwachte bijstelling opgenomen op basis van Pagina 4 van 5

de Voorjaarsnota van het Rijk. Het effect van de meicirculaire kan afwijken van deze bijstelling. U wordt met een RIB over de meicirculaire geïnformeerd.

7. Financiën In de Kadernota 2027 zijn de grootste verwachte financiële effecten uitgewerkt. Kleinere mutaties worden verwerkt in de Begroting 2027.

8. Communicatie De beeldvorming over de Kadernota 2027 zal worden betrokken bij het opstellen van de Begroting 2027, met een meerjarige doorkijk tot 2030.

9. Uitvoering Op basis van de beeldvorming over de Kadernota 2027 zal de Begroting 2027 en meerjarenperspectief 2028-2030 worden opgesteld. De begroting 2027 zal aan uw raad worden voorgelegd op 5 november 2026.

Burgemeester en wethouders van Someren, de secretaris, de burgemeester

J. Weekers

D. Blok

Bijlage(n) Concept raadsbesluit, Djuma nr 200863634 Kadernota 2027, Djuma nr 200859289 Rapport Inzicht in investeringsprogramma, Djuma nr 200858039

O X X X

NO

Pagina 5 van 5