Kaders stellen meerjarenbegroting 2026 – 2029 (Kadernota 2026)

Raadsvoorstel Onderwerp:

Kaders stellen voor Meerjarenbegroting 2026-2029

Portefeuillehouder:

K.W.H.M. Kusters

Documentnummer:

200726735

Zaaknummer: Datum:

0847200718982 27 mei 2025

1. Samenvatting voor de burger De kadernota vormt de start van de P&C cyclus 2026. Het doel van de kadernota is dat de raad zich, voorafgaand aan de begrotingsvoorbereiding, uit kan spreken over de verwachtingen die zij heeft en de kaders kan stellen voor het opstellen van de Programmabegroting 2026-2029 door het college. Uitgangspunt is een sluitende begroting voor het boekjaar 2026. Een kadernota behoeft, anders dan een begroting, meerjarig in financiële zin (nog) niet sluitend te zijn. Wel dient er uiteraard een reëel inhoudelijk en financieel perspectief te worden vastgesteld op basis waarvan in november een sluitende begroting gepresenteerd kan worden.

2. Inleiding Nederlandse gemeenten staan aan de vooravond van ingrijpende keuzes, dat geldt ook voor Someren. De maatschappelijke opgaven stapelen zich op: de woningnood, energietransitie, druk op de zorg, klimaatadaptatie en toenemende sociale ongelijkheid vragen om daadkracht, flexibiliteit en samenwerking. Tegelijkertijd staan de financiële middelen en uitvoeringscapaciteit onder druk. Deze kadernota is dan ook geen vanzelfsprekend verhaal – het is een uitnodiging tot een gezamenlijk proces van prioriteren, keuzes maken en koers houden. Met deze nota leggen wij de financiële uitgangspunten voor het komende begrotingsjaar vast. Wat willen we blijven doen, wat móéten we doen en wat durven we even te laten liggen? In de Kadernota zijn de autonome ontwikkelingen en diverse loon- en prijsindexaties in kaart gebracht, maar ook vanuit eigen beleid voorziene ontwikkelingen en aanvragen. Daarmee fungeert de Kadernota als startpunt voor het aankomend begrotingsproces. In aanloop naar de kadernota is in het 4e kwartaal van 2024 gestart met het project Zero Based Budgetting (ZBB) met als doel een sluitende begroting te kunnen presenteren. Deze kadernota toont allerlei verplichtingen en wensen vanuit de organisatie die om extra middelen vragen waardoor de tekorten oplopen.

Inmiddels is ook bij de Voorjaarsnota bekend geworden dat er een bijstelling vanuit het Rijk komt waardoor het eerdere ravijnjaar 2026 als het ware wordt opgeschoven naar 2028. Ondanks deze bijstelling laat de begroting van Someren nog grote tekorten zien vanaf 2026 en is inzet van de ZBB maatregelen noodzakelijk.

3. Advies 1. Kennis te nemen van het structurele begrotingssaldo; 2. Kaders te stellen ten behoeve van een sluitende begroting; 3. Incidentele mutaties te dekken uit de Algemene reserve vrij aanwendbaar; 4. De consequenties van 2 en 3 uit te werken in de Programmabegroting 2026 - 2029 met als uitgangspunt een sluitende begroting in 2026.

4. Beoogd effect Een sluitende begroting voor het boekjaar 2026.

5. Argumenten 1.1 Zero Based Budgetting als hulpmiddel bij noodzakelijke keuzes – ruimte om te heroverwegen Om structurele besparingen in beeld te brengen, hebben we in 2024 gekozen voor de inzet van Zero Based Budgeting (ZBB). In plaats van voort te bouwen op bestaande budgetten, zijn we teruggegaan naar de basis: welke uitgaven zijn echt noodzakelijk, waar sluit de begroting niet aan met de onderliggende afspraken en waar kunnen middelen anders of efficiënter worden ingezet? Deze aanpak heeft geleid tot een kritische herijking van onze uitgaven. Door opnieuw te herzien en af te wegen, zijn verschillende besparingsmogelijkheden in beeld gebracht. In nauw overleg met de organisatie en het bestuur zijn deze besparingen vervolgens vertaald naar concrete maatregelen. Dankzij deze grondige analyse is het gelukt om een sluitende kadernota op te stellen. Dat betekent niet dat de opgaven eenvoudiger zijn geworden, maar wel dat we met een realistisch financieel kader vooruit kunnen blijven kijken – en dat op een manier die past bij onze ambities én onze verantwoordelijkheid voor de langere termijn. U heeft op 22 mei besloten over de inzet van maatregelen die voortkomen uit het ZBB-onderzoek. De door u reeds geselecteerde ZBB maatregelen zijn onderverdeeld in impact-categorieën: A – Laaghangend fruit, B- bestuurlijke keuze en C- fundamentele keuze.

Deze maatregelen zijn vertaald in het resultaat van de Kadernota. Het verwachte resultaat van de Kadernota 2026 biedt daarmee ruimte om te heroverwegen. In het amendement behorende bij het ZBB heeft u hiervoor reeds een richting gegeven. Het amendement is nog niet verwerkt in de Kadernota en wordt meegenomen in de opmaak van de programmabegroting 2026-2029. 1.1 en 1.2 Eenmalige inzet Algemene Reserve als dekking voor structurele lasten Dankzij een nieuwe maatregel kunnen gemeenten vanaf 2024 een deel van hun reserves en overschotten inzetten voor het dekken van structurele lasten. Het inzetten van een reserve is een incidentele oplossing. Voorgesteld wordt om het tijdelijke middel in 2026 en 2027 in te zetten voor de gelijke omvang van de benodigde middel voor het ‘buitengebied’. Het betreft hier (naar verwachting) een laatste financiële injectie om het project af te ronden en daardoor wordt de inzet als passend en acceptabel beschouwd.

2/4

2.1 Kaders stellen voor een sluitende begroting Uw raad stelt met deze nota de kaders voor de wijze waarop de aankomende begroting tot stand dient te komen. Het betreft richtinggevende beslispunten, die in de begroting nader worden uitgewerkt qua financiële impact en haalbaarheid. 3.1 Incidentele mutaties te dekken uit de Algemene reserve vrij aanwendbaar en bestemmingsreserves Vanuit de organisatie zijn er ook aanvragen ingediend voor een totaalbedrag van € 646.000 voor projecten/ budgetten met een incidenteel karakter. Deze kunnen niet gedekt worden uit het verwachte begrotingssaldo. De provincie staat toe dat incidentele lasten gedekt worden uit reserves. Voorgesteld wordt om deze incidentele mutaties te dekken uit de Algemene reserve vrij aanwendbaar en de voorgestelde bestemmingsreserves.

6. Kanttekeningen 1.1 We hebben nog geen zicht op alle ontwikkelingen die het begrotingssaldo beïnvloeden Bij het opstellen van de Kadernota 2026 is uitgegaan van de beschikbare gegevens en de best mogelijke inschattingen op dat moment. Toch blijft er altijd een mate van onzekerheid bestaan over toekomstige ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op onze begroting. Deze onzekerheden kunnen voortkomen uit zowel interne als externe factoren. Dit kan tot gevolg hebben dat er nieuwe of aanvullende keuzes moeten worden gemaakt. 2.1 Het verwachte resultaat blijft onder druk staan De meerjarenbegroting blijft onder aanzienlijke druk staan. Vanaf 2028 worden gemeenten gekort op de Algemene Uitkering. Het ‘ravijnjaar’ wordt als het ware een paar jaar vooruit geschoven. Dit betekent dat de uitdagingen voor een houdbare begroting niet zijn verdwenen, maar in een latere periode weer volop terugkomen. 3.1 Inzet van de Algemene Reserve vrij aanwendbaar betekent interen op de reserves De inzet van de Algemene Reserve vrij aanwendbaar houdt in dat er wordt ingeteerd op de opgebouwde financiële buffers. Dit kan op korte termijn helpen om begrotingstekorten op te vangen of bepaalde investeringen te financieren, maar het verlaagt de beschikbare reserves voor toekomstige risico's of onverwachte ontwikkelingen. Het is daarom belangrijk om een zorgvuldige afweging te maken.

Rekening houdend met lopende ontwikkelingen verwachten we dat de Algemene Reserve vrij aanwendbaar per ultimo 2025 ca 9 miljoen euro bedraagt. Dit houdt in dat we in 2026 maximaal € 900.000 kunnen inzetten om structurele lasten te dekken. 4.1 Het definitieve effect van de meicirculaire wordt in de begroting verwerkt De meicirculaire wordt eind mei verwacht en is dus niet definitief in de Kadernota opgenomen. In de Kadernota is wel een verwachte bijstelling opgenomen op basis van de Voorjaarsnota van het Rijk. Het effect van de meicirculaire kan afwijken van deze bijstelling. U wordt met een RIB over de meicirculaire geïnformeerd. De meicirculaire wordt verwerkt in de Programmabegroting 2026 – 2029.

3/4

7. Financiën De financiële effecten zijn uitgewerkt in de Kadernota 2026.

8. Communicatie De beeldvorming over de Kadernota 2026 zal worden betrokken bij het opstellen van de Programmabegroting 2026, met een meerjarige doorkijk tot 2029.

9. Uitvoering Op basis van de beeldvorming over de Kadernota 2026 zal de Programmabegroting 2026-2029 worden opgesteld. De Programmabegroting 2026-2029 zal aan uw raad worden voorgelegd op 6 november 2025.

Burgemeester en wethouders van Someren, de secretaris,

wnd. burgemeester,

J. Weekers

P.J.M.G. Blanksma

Bijlage(n)

O

Concept raadsbesluit

X

Kadernota 2026, documentnr. Djuma 200718983

X

NO

4/4