Instemmen met voorstel aanpak bestuurskrachtonderzoek

Raadsvoorstel Onderwerp:

Reactie op verzoek raad bestuurskrachtonderzoek

Portefeuillehouder:

P.J.M.G. Blanksma

Documentnummer:

200735151

Zaaknummer:

0847200720100

Datum: 27 mei 2025

1. Samenvatting voor de burger In de raadsvergadering van 3 april 2025 hebben enkele fracties uit de raad het college opgeroepen om te laten onderzoeken hoe het gesteld is met de bestuurs-, organisatie en realisatiekracht van de gemeente. De waarnemend burgemeester heeft in de vergadering namens het college een toezegging gedaan als reactie op deze oproep. Het college doet een voorstel voor de aanpak van het vervolg op de toezegging. Het laatste onderzoek naar de bestuurskracht van de gemeente is uitgevoerd in 2022. Naar aanleiding van de aanbevelingen uit dat onderzoek zijn tussen 2023 en nu diverse acties uitgevoerd om de bestuurskracht te versterken. Of en welk effect die acties hebben op de bestuurskracht van de gemeente kan nu nog niet voor alle acties gezegd worden. Daarvoor is de periode sinds de invoering van de acties te kort. Het college stelt voor eerst een tussentijdse beoordeling te laten uitvoeren naar aanleiding van de uitgevoerde acties en wat dit betekent voor de condities voor de bestuurskracht die zijn meegenomen in het onderzoek van 2022. Op basis van de uitkomsten van die tussentijdse beoordeling komt het college in november 2025 met een concreet voorstel als antwoord op het verzoek vanuit de raad.

2. Inleiding In de raadsvergadering van 3 april 2025 heeft de portefeuillehouder onderstaande toezegging gedaan. Dit naar aanleiding van de oproep in een motie van de fracties Wij zijn Someren/VVD en Partij van de Arbeid Someren om te laten onderzoek hoe het gesteld is met de bestuurs-, organisatie- en realisatiekracht van de gemeente. Vanwege de toezegging is de motie niet verder in stemming gebracht. Toezegging Wnd. burgemeester Blanksma zegt naar aanleiding van de ingediende motie vreemd over het Bestuurskrachtonderzoek dat het college voorstander is van een voorgesteld onderzoek mits de provincie een financiële bijdrage kan leveren en stelt voor om volgtijdelijk: 1. met elkaar een onderzoeksopdracht te formuleren, 2. te onderzoeken wat de kosten zijn en 3. te onderzoeken of daar subsidie voor aan te vragen is bij de provincie 4. om na integrale afweging een besluit te nemen over het uitvoeren van een bestuurskrachtonderzoek. Het college komt voor het zomerreces met een voorstel. Recent bestuurskrachtonderzoek In de periode december 2021-mei 2022 heeft BMC in opdracht van het college een bestuurskracht-

onderzoek uitgevoerd. De uitkomsten en aanbevelingen van het onderzoek zijn december 2022 gepresenteerd aan de raad. Het college heeft de aanbevelingen vertaald naar een plan van aanpak. Per aanbeveling is een aantal acties uitgezet. Die acties hebben betrekking op: 

Samenwerking (binnen het bestuur en met de organisatie, met de maatschappij, in de regio)



Functioneren bestuur (functioneren van de raad)



Organisatie (organisatieontwikkeling)



Financiën (financiële positie)



Publieke dienstverlener (contact met de organisatie)

De meeste acties zijn inmiddels uitgevoerd. Het effect op de bestuurskracht van de gemeente Someren is nu nog niet voor alle acties meetbaar of zichtbaar. Dat roept de vraag op of het zinvol en opportuun is om nu, drie jaar na dato, opnieuw een bestuurskrachtonderzoek uit te voeren.

3. Advies 1. In te stemmen met de navolgende aanpak voor het vervolg: 

In opdracht van het college wordt een beknopte review uitgevoerd van het bestuurskrachtonderzoek uit 2022 waarbij tevens advies gevraagd wordt of en zo ja welk vervolg op het vorige bestuurskrachtonderzoek zinvol is



Het rapport met de uitkomsten van de review wordt middels een voorstel aan de raad voorgelegd.

4. Beoogd effect In november ligt er een tussentijds oordeel hoe de condities voor de bestuurskracht van de gemeente Someren zich sinds het bestuurskrachtonderzoek uit 2022 hebben ontwikkeld, met tevens een advies of en zo ja welk vervolgonderzoek zinvol is. Op basis daarvan wordt een voorstel voorgelegd op de vraag wel of niet een nieuw bestuurskrachtonderzoek uit te voeren. De mogelijkheid van het verkrijgen van subsidie vanuit de provincie wordt daarbij meegenomen.

5. Argumenten 1.1 Drie jaar sinds vorig onderzoek is kort Een periode van drie jaar tussen het vorige bestuurskrachtonderzoek en een nieuw onderzoek is vrij kort. In de bestuurskrachtmeting 2022 is een realistisch ambitieprofiel geschetst voor de middellange (5 jaar) en lange termijn (> 10 jaar). Naar aanleiding van het onderzoek is het nodige in gang gezet. De effecten hiervan op de bestuurskracht van de gemeente zijn nu nog niet volledig zichtbaar. Dit geldt bijvoorbeeld voor de effecten van de organisatieontwikkeling, de vertaling van het Dienstverleningsconcept naar de uitvoering van onze dienstverlening en ook voor het doorvoeren en de effecten van de maatregelen uit het onderzoek naar Zero Based Budgetting. Nu een nieuw bestuurskrachtonderzoek uitvoeren kan tot een onjuist oordeel leiden over de bestuurskracht van de gemeente Someren op de langere termijn. 1.2 Gewijzigde condities welke aanleiding geven voor een nieuw bestuurskrachtonderzoek? In de tekst van de motie worden meerdere argumenten genoemd voor het opnieuw uitvoeren van een bestuurskrachtonderzoek. Ontwikkelingen als veranderde financiële positie, de situatie op de arbeidsmarkt en moeite om de dienstverlening op peil te houden worden genoemd. Deze argumenten verschillen in aard niet van de condities die onderzocht zijn in het onderzoek van 2022.

En kunnen niet los gezien worden van de beoogde effecten van de acties die naar aanleiding van de aanbevelingen uit dat onderzoek zijn opgepakt. 2/4

1.3 Alternatief voor een volledig bestuurskrachtonderzoek Het uitvoeren van een beknopte review heeft als doel om eerst een actueel oordeel te krijgen hoe de condities voor de bestuurskracht van de gemeente Someren zich sinds 2022 ontwikkeld hebben alvorens een besluit te nemen over een nieuw uitgebreid onderzoek. Zo'n beknopte review vergt minder inspanning van organisatie en bestuur. De door de gemeente uitgevoerde acties naar aanleiding van de aanbevelingen uit het onderzoek van 2022 en de ontwikkelingen sindsdien worden hierbij betrokken. Bij het uitvoeren van de review wordt tevens een advies gevraagd of en zo ja welk vervolgonderzoek op het vorige bestuurskrachtonderzoek zinvol is. 1.4 Onderzoeksopdracht voor eventueel vervolgonderzoek samen formuleren Voor een eventueel volgend bestuurskrachtonderzoek is het belangrijk vooraf samen, college en raad, de juiste onderzoeksopdracht te formuleren. En wanneer en onder welke voorwaarden het onderzoek uit te laten voeren.

6. Kanttekeningen 1.1 Tussentijdse evaluatie destijds niet voorzien in opdracht In de destijds uitgezette opdracht voor het bestuurskrachtonderzoek 2022 was niet voorzien in het uitvoeren van een evaluatie. Omdat het belangrijk is om een extern objectief oordeel te verkrijgen en BMC het eerdere onderzoek uitgevoerd heeft, ligt het voor de hand de tussentijdse review ook door BMC te laten uitvoeren. Het college zal hiertoe de opdracht verstrekken. Voor de dekking zie bij 7. Financiën. 1.2 Subsidie als voorwaarde voor het uitvoeren van vervolgonderzoek? Op grond van de subsidieregeling Slagvaardig Bestuur van de provincie Noord-Brabant kan subsidie verkregen worden voor het uitvoeren van een bestuurskrachtonderzoek. In het verlengde van de toezegging in de raadsvergadering van 3 april ligt het voor de hand het verkrijgen van een financiële bijdrage van de provincie als een voorwaarde te stellen voor het uitvoeren van een nieuw bestuurskrachtonderzoek. Dit aspect zal betrokken worden bij het voorstel dat in november aan de raad wordt voorgelegd. De subsidieregeling loopt tot en met 19 november 2027. De voorgestelde review van het onderzoek uit 2022 zal niet in aanmerking komen voor subsidie. Als een van de voorwaarden geldt namelijk dat de kosten voor zo’n onderzoek minimaal € 35.000,- moeten bedragen op basis van een offerte van een derde.

1.3 In najaar ook besluitvorming over Gemeentehuis van de Toekomst Voor de raad van november staat ook de besluitvorming over het Gemeentehuis van de Toekomst gepland. De uitkomsten van de vervolgonderzoeken op het haalbaarheidsonderzoek worden dan aan de raad voorgelegd. Beide onderwerpen, de bestuurskracht van de gemeente en de vraag over adequate huisvesting van bestuur en organisatie kunnen niet geheel los van elkaar gezien worden.

7. Financiën Destijds is door de raad een krediet van € 50.000,- beschikbaar gesteld voor het uitvoeren van het bestuurskrachtonderzoek en eventuele kosten van vervolgacties naar aanleiding van het onderzoek. Het onderzoek heeft tot nog toe geleid tot de navolgende kosten: * Kosten werkzaamheden extern bureau 3/4

* Overige kosten, waaronder voor communicatie/drukwerk De kosten bedroegen in totaal ruim € 34.500,- waarvan € 32.500,- voor de externe werkzaamheden. Van dit krediet resteert dus nog zo'n € 15.000,- dat ingezet kan worden voor de beknopte review.

8. Communicatie Dit voorstel vraagt geen communicatie naar buiten toe anders dan de gebruikelijke terugkoppeling van de besluitvorming uit de raad.

9. Uitvoering Na instemming met het voorstel pakt het college de uitvoering van de voorgestelde aanpak verder op.

Burgemeester en wethouders van Someren, de secretaris,

wnd. burgemeester,

J. Weekers

P.J.M.G. Blanksma

Bijlage(n)

O

Concept raadsbesluit, documentnr. Djuma 200736848

X

BMC Rapport bestuurskrachtonderzoek, documentnr. Djuma 200431404

X

BMC Rapport BKO Someren (bijlage financiën), documentnr. Djuma 200431405

X

NO

4/4