Deelname aan project “de Groene Zone Isoleren” en vaststellen van het projectplan

Raadsvoorstel Onderwerp:

Deelnemen aan De Groene Zone Isoleren 2023 - 2030

Opsteller:

Dijcks, Clemens

Portefeuillehouder:

W.M. van Doorn

Documentnummer:

200441271

Zaaknummer: Datum:

0847200436156 28 december 2022

1. Samenvatting voor de burger Met ‘De Groene Zone Isoleren’ ondersteunen we kwetsbare huishoudens met een slecht geïsoleerde woning of hoge energierekening, zodat ook zij energiebesparende maatregelen kunnen nemen en veel woningen goed worden geïsoleerd. Daarnaast reduceren we de CO 2-uitstoot en dragen we bij aan de gemeentelijke doelstellingen. Daarnaast zetten we DGZ-I in de wijk Waterdael I+II in om de woningeigenaren in die wijk, ten aanzien van een energieadvies 1 en isoleren, te faciliteren bij het, voor 2030, aardgasvrij-ready maken van hun woning, zodat ze aansluitend de overstap kunnen maken naar een all-electric duurzame warmtevoorziening (warmtepompen).

2. Inleiding De afspraak in het Klimaatakkoord is dat in 2050 7 miljoen woningen en 1 miljoen gebouwen van het aardgas af zijn. Om dit te realiseren moet er flink wat gebeuren. Als eerste stap worden tot 2030 de eerste 1,5 miljoen bestaande woningen geïsoleerd. Het streven is om met De Groene Zone Isoleren (DGZ-Isoleren) 30 procent van deze doelstelling in de deelnemende gemeenten te realiseren. De focus van dit project ligt regionaal op oudere woningen (van voor 1990) omdat hier de meeste winst te behalen is. Op basis van de huidige (snelheid van) ontwikkelingen kunnen we concluderen dat we de doelstelling niet halen als we dit volledig aan de markt overlaten. Uit onderzoek van De Nederlandsche Bank blijkt bovendien dat zo'n 20 procent van de woningeigenaren financiële ondersteuning nodig heeft voor het verduurzamen van hun woning. Het is daarom in het algemeen belang om als gemeenten hierop in te springen en een versnelling teweeg te brengen. Het succes van de energietransitie staat of valt bij draagvlak en acceptatie in de samenleving. De overheid wil daarom kwetsbare huishoudens met een slecht geïsoleerde woning of hoge energierekening ondersteunen door het nemen van verschillende energiebesparende maatregelen.

In het Nationaal Isolatieprogramma staat als doel beschreven om deze kwetsbare groep te ondersteunen, zodat slecht geïsoleerde woningen zo snel mogelijk worden uit gefaseerd. Met DGZ-Isoleren ondersteunen we inwoners uit deze doelgroep in het nemen van isolatiemaatregelen. Particuliere woningeigenaren (met uitzondering van VVE’s) worden met DGZ-Isoleren op verschillende vlakken ontzorgd bij het isoleren van hun woning. De gemeente ontzorgt de bewoner door op te treden als contractpartner, waardoor de bewoner een aantal (wellicht lastige) hordes niet hoeft te nemen. De bewoner ontvangt ook een energieadvies, gebaseerd op een integrale scan van hun woning. Daarnaast kunnen deelnemers desgewenst een lening afsluiten voor de isolerende maatregelen.

1

Zoals verder toegelicht onder argument 1.6 richt het energieadvies zich op de eindoplossing, zijnde aardgasvrij wonen.

Minimaal een groot deel hiervan wordt gedekt door de besparing op de energierekening en de subsidie op de isolatiemaatregelen. De volgende isolatiemaatregelen worden aangeboden in dit project: gevelisolatie, dakisolatie, vloerisolatie, raamisolatie en kleine ventilatie toepassingen.

3. Advies 1. Deel te nemen aan het regionale isolatieproject van Zuidoost-Brabant: ‘De Groene Zone Isoleren. 2. De uit het projectplan voortvloeiende en daarmee samenhangende activiteiten’, , ten aanzien van de uitvoering van het project ‘De Groene Zone Isoleren’, tot de publieke taak van de gemeente Someren te rekenen.

4. Beoogd effect Met het inzetten van ‘De Groene Zone Isoleren’ (DGZ-I):



Ondersteunen we kwetsbare huishoudens met een slecht geïsoleerde woning of hoge energierekening, zodat ook zij energiebesparende maatregelen kunnen nemen en veel woningen goed worden geïsoleerd.



Faciliteren we woningeigenaren in de wijk Waterdael I+II met een energieadvies 2 en isolatiemaatregelen (als belangrijk onder deel van het aardgasvrij-ready maken hun woning), zodat zij aansluitend de overstap kunnen maken naar een all-electric duurzame warmtevoorziening (warmtepompen).



Zetten we grote stappen in het reduceren van de CO2-uitstoot en dragen we bij aan de gemeentelijke, RES MRE en landelijke doelstellingen.



Zetten we een belangrijke stap op weg naar een energieneutraal en gasloos Someren in 2050.

5. Argumenten 1.1 We zetten met dit project belangrijke stappen in de realisatie van de doelstellingen uit het Klimaatakkoord, de RES MRE 1.0. Het isoleren van woningen is de eerste stap in het aardgasvrij/-ready maken van wijken en woningen. De gemeente faciliteert met dit isolatieproject de inwoners om een bijdrage te leveren aan het verminderen van het aardgasgebruik. Daarbij krijgen ook mensen met een beperkt budget kans om mee te doen, omdat deelnemers na de plaatsing van de isolatiemaatregelen minder gaan betalen aan de gasrekening. Ook is comfort beter (de temperatuur aangenamer) in een (goed) geïsoleerde woning. 1.2 De gemeente ontzorgt woningeigenaren van het begin tot het einde van het project. De succesfactor van het project is dat de inwoners geheel ontzorgd worden. Veel particuliere woningeigenaren geven aan dat zij willen investeren in het isoleren van hun huis. Maar zij stuiten op een aantal drempels waarvan het uitzoekwerk, de administratieve handelingen, de financiën en het zelf organiseren van het onderhoud de belangrijkste zijn. Deze bezwaren worden in het project weggenomen: de woningeigenaar wordt volledig ontzorgd. Ook wordt ondersteuning gegeven bij het aanvragen van subsidies. 1.3 De gemeente wordt ontzorgd bij de uitvoering van dit project. Een ambtelijke projectgroep (Waalre, Deurne, Best en Son- en Breugel) heeft dit project opgezet.

De 21 gemeenten in de regio hebben van deze projectgroep de beschikking gekregen over alle benodigde documenten (projectplan, Q&A’s, risicodocument, krediet, aanbestedingsdocumenten, communicatiemiddelen, etc.). 2

Zoals verder toegelicht onder argument 1.6 richt het energieadvies zich op de eindoplossing, zijnde aardgasvrij wonen. 2/6

Daarnaast is in dit project geregeld dat de serviceprovider alle administratieve en uitvoeringstaken op zich neemt. Dit geldt voor het uitvoeren van de isolatiemaatregelen en de maandelijkse facturering. Financieel wordt de gemeente ontzorgd door het Nationaal Warmtefonds, waar deelnemers indien gewenst een lening kunnen afsluiten. Sinds 1 november 2022 is hier ook financiering beschikbaar met een rentetarief van 0% voor woningeigenaren zonder leenruimte met een jaarinkomen tot € 45.014,-. 1.4 Het project stimuleert ook het uitvoeren van isolatiemaatregelen door niet gelieerde bedrijven DGZ 1.0 heeft ertoe geleid dat er veel nieuwe zonnepanelen zijn geïnstalleerd. Een “spin-off” effect was ook te zien. Vanuit het project wordt er namelijk veel gecommuniceerd over zonnepanelen. Dit heeft duidelijk een stimulerende werking gehad. Voor iedere woning die via het project zonnepanelen had geplaatst, bleek er daarnaast ook door een ander installatiebedrijf een woning te zijn voorzien van zonnepanelen. Daarom is te verwachten dat DGZ-Isoleren zal leiden tot een “spin-off” effect. 1.5 Het project stimuleert het bedrijfsleven en de werkgelegenheid in regio Zuidoost-Brabant. De omvang van dit project (ongeveer € 64 miljoen voor de 21 gemeenten gezamenlijk) is dusdanig groot dat het wettelijk verplicht is om een Europese aanbesteding te houden voor de selectie van het bedrijf.

Het is dus niet mogelijk om zomaar een lokaal MKB-bedrijf te kiezen. Bij de aanbesteding zal echter lokale onderaanneming, in het bijzonder voor het uitvoeren van de reeks van uiteenlopende maatregelen, als plus worden meegenomen. Werkzaamheden als administratie en controle worden sowieso lokaal weggelegd. Daarnaast zorgt het project ook via de spin-off voor extra kansen voor het lokale bedrijfsleven (zie ook 1.4). 1.6 Het energieadvies maakt DGZ-Isoleren onderscheidend voor andere projecten. DGZ-I zal energieadviezen van hoge kwaliteit afleveren. Na een brede scan van de hele woning, gericht op de aardgasvrije eindoplossing, wordt een volledig rapport opgeleverd met een begrijpelijk en beknopt advies. De adviseur neemt in het advies ook maatregelen mee die we niet binnen dit project leveren. De kwaliteit van de adviseur en het energieadvies zijn belangrijk. Hier wordt de nodige aandacht aan besteed bij de uitvraag. Dit is namelijk leidend voor het zetten van de juiste stappen naar de eindoplossing. Ten aanzien van de CO2-reductie en verlagen van de energievraag, het verbeteren van het wooncomfort en de investering en jaarlasten moet na uitvoering van alle maatregelen in deze mix het optimum worden bereikt. 1.7 De kwaliteit van de uitvoering is ook een onderscheidende factor.

DGZ-Isoleren levert isolatiemaatregelen van hoge kwaliteit, omdat alleen zo de energiebesparing groot is en er geen secundaire problemen ontstaan (bijvoorbeeld met vocht). Dit zou ten koste gaan van de gerealiseerde energiebesparing, de beeldvorming van het project en het imago van de deelnemende gemeenten. Dit wordt geborgd door goede afspraken te maken in de aanbesteding. Bijvoorbeeld door de garantie om kosteloos te vervangen bij kwaliteitsproblemen en door het uitvoeren van controles of de isolatiemaatregelen goed zijn aangebracht. 2.1 Het benoemen van Publieke taak is een juridische vereiste. Tijdens een kort geding (die door een installateur werd aangespannen naar aanleiding van de uitrol van het zonnepaneelproject in Landgraaf naar Parkstad), is de vraag voorgelegd of een overheid een dergelijk project mag financieren. De rechter heeft de gemeenten in het gelijk gesteld. Belangrijk is daarbij dat de gemeente dit duurzaamheidsinitiatief tot de publieke taak rekent. Er moet hier wel een college-/raadsbesluit aan ten grondslag liggen. Er zijn momenteel nog geen marktpartijen die én een integraal energieadvies gericht op gasloos wonen uitbrengen én de complete uitvoering zeer uiteenlopende isolatiemaatregelen én de financiering via het Nationaal Warmtefonds organiseren.

3/6

Dit is ook geheel in de lijn van het eerder door de gemeenteraad benoemen van De Groene Zone (1.0) voor zonnepanelen tot een publieke taak. 2.2 Algemeen belang om verduurzaming te versnellen met DGZ-Isoleren. Op basis van de huidige (snelheid van) ontwikkelingen wordt de doelstelling om voor 2030 de eerste € 1,5 miljoen bestaande koopwoningen te isoleren niet gehaald als we dit volledig aan de markt overlaten. Het is daarmee nodig dat we als gemeenten hier stappen in zetten. Uit onderzoek van De Nederlandsche Bank blijkt bovendien dat zo'n 20 procent van de woningeigenaren financiële ondersteuning nodig heeft voor het verduurzamen van hun woning. Het is daarom in het algemeen belang om als gemeenten hierop in te springen en een versnelling teweeg te brengen.

6. Kanttekeningen 1.1 Risico’s en risicobeperkende maatregelen. Risico’s zijn nooit volledig uit te sluiten, maar waar mogelijk zijn of worden risico beperkende maatregelen getroffen: 

De kwaliteit van het energieadvies; De woning van de inwoner wordt volledig doorgelicht en voorzien van maatwerk advies voor energiebesparing. De kwaliteit van dit advies is een cruciale factor voor zowel de effectiviteit van het gehele traject, alsmede de beeldvorming hierover en daarmee het imago van de gemeente. Dit risico kan beperkt worden door hier extra aandacht aan te geven in de aanbesteding hiervoor, zowel in het opstellen van de aanbesteding als in de selectiecriteria voor de serviceprovider. In alle onderdelen behorende bij de aanbesteding (zoals de aanbestedingsleidraad, gunning, overeenkomsten en procesbeschrijvingen) dient de kwaliteit van het energieadvies goed geborgd te worden.



De kwaliteit van de uitvoering; Naast een goed advies is ook een goede uitvoering van de geadviseerde maatregelen van cruciaal belang. Als dit niet voldoende geborgd is, kan de energiebesparing tegenvallen. Bovendien kunnen secundaire problemen ontstaan, zoals vochtproblemen. Dit gaat ten koste van de totale gerealiseerde energiebesparing, evenals de beeldvorming omtrent het project en het imago van de deelnemende gemeenten. Dit kan geborgd worden door goede afspraken te maken met de aanbesteder, over bijvoorbeeld de garantie van kosteloos vervangen bij kwaliteitsproblemen.



Het vinden van een goede marktpartij; Bij een aanbesteding van dergelijk omvang, kan het lastig zijn om een (goede) marktpartij te vinden. Dit kan deels voorkomen worden door in de aanbesteding goed te kijken naar punten waar vrijheid in de invulling van de opdracht kan worden toegestaan (zonder af te doen aan de kwaliteit) en/of de aanbesteding op onderdelen (bijvoorbeeld in de uitvoering) in percelen op te delen.



het risico van faillissement van de serviceprovider kan worden beheerst via contractuele afspraken vooraf en via een opslag op de rentevergoeding ter dekking van de bedrijfsvoeringskosten van de serviceprovider;



het beheersen van risico’s op de ontwikkeling van energieprijs en (fiscale) overheidsmaatregelen is niet mogelijk omdat dit buiten onze invloedsfeer ligt. Getoetst is daarom aan de actuele marktsituatie en tarieven.

7. Financiën Het doel van de Groene Zone Isoleren is het door 280 woningeigenaren in Someren (doelstelling t/m 2027) laten aanpakken van de isolatie van de complete buitenschil van hun woning. Dit is 50% van het doel van het aantal aan te pakken woningen t/m 2030.

4/6

De kosten van een energieadvies zijn geraamd op € 250,-. We gaan er vanuit dat er gemiddeld 2 energieadviezen nodig zijn, om een huishouden een maatregel te laten nemen, omdat niet iedereen een maatregel afneemt. De inwoner draagt € 50,- (20%) en de gemeente € 200,- (80%) van de kosten. Voor de berekening van de kosten verwijzen we u naar Tabel 4 in paragraaf 5.2 in het bijgevoegde projectplan. De totale kosten voor Someren zijn voor fase 1 (t/m 2027) bedragen 111.800,-. Binnen het regionale project gaan we ervanuit dat de gemiddelde investering € 7.500,- per huishouden bedraagt. 280 huishoudens zorgen voor een geschatte omzet van € 2.096.250 (incl. btw). Tabel 3 in paragraaf 5.2 in het bijgevoegde projectplan geeft een indicatie van het investeringsvolume en de beoogde kosten per gemeente. Evenals alle andere Nederlandse gemeenten heeft Gemeente Someren een Specifieke uitkering voor Energiearmoede (€ 194.836.-) en bijdrage uit het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) (€ 138.721,-) ontvangen. Deze middelen willen we zo maximaal mogelijk inzetten voor kleinere fysieke maatregelen bij huishoudens met Energiearmoede (looptijd t/m 31-12-2024). In de periode maart t/m mei 2023 dienen we een plan in om extra middelen uit het NIP binnen te slepen voor het uitvoeren van DGZ-I (t/m 2027).

Dekking voor 2023 (aanbestedings- en inrichtingsfase) en 2024 (het eerste jaar waarin de energieadviezen worden uitgebracht) is sowieso voorzien op basis van de Rijkuitkeringen, groot € 180.310 in 2022 en € 364.886,- in 2023, voor het uitvoeren van het Klimaatakkoord. Deze rijksmiddelen zijn, dan wel worden toegevoegd aan IP-73740012 - Transitievisie Warmte, Wijkuitvoeringsplannen en Energieloket. Voor de jaren 2025 t/m 2027 verwachten we gebruik te kunnen maken van de nieuwe middelen vanuit het Nationaal Isolatieprogramma, die al aangekondigd zijn vanuit de Rijksoverheid. De daadwerkelijke kosten zijn afhankelijk van het gebruik door onze inwoners.

8. Communicatie Een goede marketing- en communicatiestrategie is nodig voor DGZ-Isoleren. De meerdere gemeentes samen maken een communicatieplan met ruimte voor lokale invulling. De gemeente is verantwoordelijk voor de lokale communicatie. Als Gemeente Someren onderscheiden we twee doelgroep: 

Doelgroep 1: Particuliere woningeigenaren die ontzorgd willen worden in het isolatie proces en/of niet in staat zijn om isolerende maatregelen zelf te financieren. Waarbij we vooral de woningeigenaren van de woningen met de slechtste energielabels willen bereiken (D-E-F-G).



Doelgroep 2: De woningeigenaren in de wijk Waterdael I+II (de eerste wijk die we voor 2030 aardgasvrij-ready willen maken).

De communicatie zal inspelen op verschillende motivaties van woningeigenaren: klimaat & milieu, toekomstige generatie, kostenbesparing, stijging woningwaarde, toename wooncomfort en verminderen afhankelijkheid van landen als Rusland. Om de boodschap bij inwoners over te brengen zetten we verschillende communicatiemiddelen in. Denk aan: bewonersbrieven, social media, persberichten in huisaan-huisbladen, flyers, het organiseren van informatieavonden, aansluiten bij bestaande evenementen, het inzetten van ambassadeurs.

9. Uitvoering Procedure en planning De Groene Zone Isoleren loopt na de vaststelling door de gemeenteraden door tot en met 2030. We monitoren jaarlijks de voortgang en beoordelen of doorgang, uitbreiding of tussentijdse beëindiging van 5/6

het project gewenst is. De opdracht voor het (integraal) advies en de isolatiemaatregelen, die we binnen dit project aanbesteden, is in twee aanbestedingsperioden. Bij de start van de aanbestedingsprocedure bepalen we de gewenste doorlooptijd van deze opdracht. Voor de exacte planning, zie het projectplan dat als bijlage aan dit raadsvoorstel is toegevoegd. Bijdrage woningeigenaar Er is gekozen om 20% van de kosten van het energieadvies in rekening te brengen bij de woningeigenaar. Naar verwachting resulteert dit in een bijdrage van € 50,-. Ervaring leert dat bij een gratis advies de verkeerde doelgroep wordt bereikt. Er zijn dan veel inwoners die uit interesse een advies aanvragen, zonder daadwerkelijk actie te willen ondernemen. Een bijdrage aan de voorkant zorgt ervoor dat door een kleine bijdrage vooral serieus geïnteresseerde inwoners overblijven. Voor inwoners die in een meer oriënterende fase zijn, is er een adviesgesprek en/of een warmtescan van EnergieHuis Slim Wonen beschikbaar.

Burgemeester en wethouders van Someren, de secretaris,

de burgemeester,

J. Koppers-Van der Krabben

D. Blok

Bijlage(n)

O

Concept raadsbesluit (Djuma-docnr. 20044339)

X

Projectplan De Groene Zone Isoleren 2023-2030 (Djuma-docnr. 200436158)

X

Vragen en antwoorden De Groene Zone isoleren (Djuma-docnr. 200436160)

X

NO

6/6