Bijlage bij raadsinformatiebrief 3, EPR Rapport Someren 2022-2023
Tekst van het document
Eikenprocessierups monitoring rapport 2022-2023
Opdrachtgever:
Gemeente Someren
Contactpersoon:
De heer Marty van der Els
05-12-2023 17:17 Page: 1 of 21
Inhoudsopgave
- Eikenprocessierups regulatiemethode: - Vlinderfilterhotel: - Tabel met locaties: - Kaart met locaties: - Resultaten per monitoring: - Percentage natuurlijke vijanden: - Resultaten: - Percentage natuurlijke vijanden: - Totaal te bestrijden nesten: - Vervolgstappen: - Monitoring ei-pakketjes: - Conditioneren vogels: - Inventarisatie bomenbestand: - De Groeiplaats: - Insectenbeheer, bloemen en nectar: - Duurzaam behoud eikenlaan: - Biodiversiteit: - Curatief beheer EPR: - Advies - Agenda:
01-07-2022
01-07-2023
01-07-2023
01-07-2024
3 4 5 7 8 9 9 12 13 14 14 15 16 16 17 18 19 21 21/22
05-12-2023 17:17 Page: 2 of 21
Eikenprocessierups Regulatie Methode De modulaire ecologische aanpak voor beheer van de eikenprocessierups
De eikenprocessierups (EPR) veroorzaakt periodiek heel veel overlast in Nederland. Op verschillende plaatsen wordt er bestreden door het vernietigen van de rups. Door deze nietsontziende aanpak worden echter onze ‘bondgenoten’, de parasieten van de eikenprocessierups, ook gedood. Om deze parasieten te sparen en ons juist te laten helpen, heeft Storix een ecologische, duurzame en kosteneffectieve Beheer- & Monitoringsmodule ontwikkeld. Met behulp van het Storix Vlinderfilterhotel en de Stationsmonitoringskasten binnen de Beheer- en Monitoringsmodule, kunnen we de EPR overlast in Gemeente Someren duurzaam onder controle krijgen en houden. Uit de resultaten van diverse onderzoeken die Storix heeft uitgevoerd, blijkt dat minder dan de helft van de dieren die uit een EPR-nest komt daadwerkelijk een eikenprocessievlinder is. Het andere gedeelte bestaat uit parasieten, zoals sluipvliegen en sluipwespen. Deze parasieten leggen hun eitjes in of op de rupsen van de eikenprocessievlinder, waardoor deze sterven. De parasieten zijn dus een belangrijk onderdeel in het terugdringen van de EPR. Sterker nog: Alles wijst erop dat de wilde parasieten, met inzet van de Vlinderfilterhotels als tijdelijk huis, ervoor zorgen dat de EPR geen grote plaag meer veroorzaken. Een gezonde populatie EPR is noodzakelijk om de parasieten duurzaam in de omgeving te behouden.
Deze parasieten in de vorm van sluipvliegen en sluipwespen hebben ook water en nectar nodig in de nabije omgeving. Om hiervoor een juiste balans te vinden, monitoren we de hoeveelheid en het percentage parasieten. In dit rapport van Gemeente Someren worden de monitoringsresultaten uit de Stationsmonitoringskasten weergegeven in verschillende tabellen en grafieken. We geven de resultaten van seizoen 2022-2023 indien die er zijn en de voorlopige resultaten van 2023-2024. Aan de hand van deze resultaten geven we een advies over het EPR beheer in de toekomst. Daarnaast geven we aantal adviezen betreffende eventueel aan te brengen verbeterpunten in het landschap.
We starten hier met een korte conclusie zodat u als lezer direct weet waar het in dit rapport om draait: We zijn voor Gemeente Someren gestart met de Storix methode in het gebied boven de Provinciale Weg. Seizoen 2022-2023 is er het gebied ten Zuid-Westen bij gekomen. In dit gebied zijn er 9 Vlinderfilterhotels bijgekomen. Storix heeft dit jaar in samenwerking met Van Hoogstraten Boomverzorging ook de nazorg verzorgd. Op deze manier is Gemeente Someren ontzorgd in het EPR beheer. We kunnen stellen dat we op dit moment de plaagdruk met elkaar op een ecologisch verantwoorde wijze onder controle hebben gekregen. Er is niet meer gespoten boven de Provinciale Weg en wat wij begrepen hebben nog maar één keer in het gebied eronder. EPR nesten zijn blijven hangen daar waar het kon. De Vlinderfilterhotels hebben de parasieten van de EPR een veilige haven geboden zodat zij hun 'werk' in het veld hebben kunnen uitvoeren. Een parasiteringspercentage van 82,94% is bereikt wat uitstekend is. In onderstaand rapport hebben we enkele resultaten op een rij gezet.
05-12-2023 17:17 Page: 3 of 21
Vlinderfilterhotel en Stationsmonitoring Verdeeld over 34 locaties in Gemeente Someren zijn er Vlinderfilterhotels opgehangen om de populatie sluipwespen en sluipvliegen te monitoren en te behouden, zonder de eikenprocessierupsvlinder de kans te geven zich voort te planten in de vrije natuur. Dit hotel is ontwikkeld door Storix boom- en landschapsbeheer en werkt door het toepassen van een geperforeerde wand in de kast waar de parasieten doorheen kunnen en de vlinders van de eikenprocessierups niet. Uit de nesten met verpopte rupsen komen niet alleen vlinders, maar ook sluipvliegen en -wespen. Deze zijn zeer belangrijk voor het beheersen van een plaag, maar werden jarenlang met de nesten afgevoerd naar de verbrandingsoven. De locatie(s) van de Vlinderfilterhotels zijn aangegeven op de kaart en op de tabel hieronder. Gemeente Someren is onderverdeeld in een aantal oogstgebieden. Een oogstgebied is een gebied waaruit de nesten verzameld worden die door Storix worden gemonitord. De monitoring vindt plaats in de Stationsmonitoringskasten welke op het terrein bij Storix in het ‘station’ staan. De onderzoeksresultaten worden in dit rapport gedeeld. Daarnaast voert Storix in het najaar een controle/monitoringsronde uit in Gemeente Someren. We controleren alle hotels om deze te monitoren op afzetting van Ei-pakketjes om ook deze gegevens te kunnen gebruiken in onze analyse.
Daarnaast zijn deze kasten ontdaan van ei-pakketjes en schoongemaakt om zo weer tot volgend jaar te kunnen blijven hangen. Deze werkzaamheden zijn onderdeel van de regulatiemethode van Storix.
Afbeelding 1. Vlinderfilterhotel
Afbeelding 2. Stationsmonitoringkastje
Het grote belang van de Vlinderfilterhotels in Gemeente Someren is dat de parasieten een veilige haven hebben in het Vlinderfilterhotel. Zij kunnen hierin niet gepredeerd worden door bijvoorbeeld de groene specht. Tevens hangen de nesten in de 'hotels' veilig. Ze geven geen overlast meer in tegenstelling tot nesten die je zou laten hangen. Zo creëren we een goede en constante balans tussen de EPR en haar natuurlijke vijanden.
05-12-2023 17:17 Page: 4 of 21
Tabel met de locatie per Vlinderfilterhotel
In onderstaande tabel vindt u de oogstgebieden en de bijbehorende locaties van de Vlinderfilter hotels die er hangen in Gemeente Someren. Het locatienummer kent drie cijfers: - Het eerste cijfer is uw klantnummer bij Storix - Het tweede cijfer is het nummer van het oogstgebied - Het derde cijfer is het nummer van de locatie
Oogstgebied
Locatie nummer
Dichtstbijzijnde Adres
1
21.1.1
Varenschutseweg 21, 5715 PB Lierop, Nederland
1
21.1.2
Veldweg, Lierop, Nederland
1
21.1.3
Winkelstraat 23, 5715 PN Lierop, Nederland
2
21.2.5
Broekkant 16, 5715 PR Lierop, Nederland
2
21.2.6
Kerkenhuis 12, 5715 BP Lierop, Nederland
2
21.2.4
Broekkant 16, 5715 PR Lierop, Nederland
3
21.3.18
Herselseweg 40, 5715 PJ Lierop, Nederland
3
21.3.20
Schouwenweg, 5715 Lierop, Nederland
3
21.3.21
Verhagenstraat 4, 5715 BL Lierop, Nederland
3
21.3.19
Mierloseweg, 5715 Lierop, Nederland
4
21.4.7
Lieropsche Heide, Labroek, 5715 Lierop, Nederland
4
21.4.9
Meervensedijk 8, 5715 PZ Lierop, Nederland
5
21.4.8
Lieropsche Heide, 5715 Lierop, Nederland
5
21.5.13
Ekelhofweg 6, 5711 PX Someren, Nederland
5
21.5.11
Beuvenlaan, Someren, Nederland
5
21.5.10
Bussersdijk, Lierop, Nederland
5
21.5.12
Hoijserstraat 17, 5711 PV Someren, Nederland
6
21.6.14
Philipsbosweg, Lierop, Nederland
6
21.6.17
Lieropsedijk 59, 5711 PP Someren, Nederland
6
21.6.15
Somerenseweg, 5715 Lierop, Nederland
6
21.6.16
Heesterdijk 8, 5711 PW Someren, Nederland
7
21.7.22
Heesvenstraat 26, 5715 AD Lierop
7
21.7.23
d'Oetersedijk, 5715 Lierop, Nederland
7
21.7.24
Slievenstraat 69, 5711 PJ Someren, Nederland
7
21.7.25
Kerkweg 21, 5711 PC Someren, Nederland
8
21.8.26
Bosrandweg, Someren, Nederland
8
21.8.27
Kuilerstraat 19, 5712 PA Someren, Nederland
8
21.8.28
Hollestraat 18, 5712 HB Someren, Nederland
8
21.8.29
Parallelweg, Someren, Nederland
9
21.9.30
Kuilerstraat 7, 5712 PA Someren, Nederland
9
21.9.31
Michelslaan 33, 5712 PL Someren, Nederland
05-12-2023 17:17 Page: 5 of 21
Oogstgebied
Locatie nummer
Dichtstbijzijnde Adres
9
21.9.32
Smulderslaan, Someren, Nederland
9
21.9.33
Limburglaan 25, 5712 PM Someren, Nederland
9
21.9.34
Kerkendijk, Someren, Nederland
Afbeelding 3. Kaart met locaties in Gemeente Someren
05-12-2023 17:17 Page: 6 of 21
RESULTATEN monitoring per diersoort en oogstgebieden
Datum Monitoring / Date of Monitoring
Oogstgebied / Harvesting Area
EPR Vlinders / OPM Moths
01-07-2022
01-07-2023
Grote Sluipvlieg (Pales processioneae) Najaar / Parasitic Fly -Late summer / Autumn
Grote Sluipvlieg (Carcelia iliaca) Voorjaar / Parasitic Fly - Spring
Kleine Sluipvlieg / Small Parasitic Fly
Sluipwesp / Parasitic Wasp (Ichneumon)
Mini Sluipwesp / Very Small Parasitic Wasp (Ichneumon)
1
8
5
21
20
0
0
2
30
5
175
6
0
0
3
20
13
114
3
0
0
4
0
0
0
0
0
0
5
15
3
110
4
0
0
6
54
19
153
12
2
0
45
32
136
3
0
0
172
77
709
48
2
0
7
Tijdens het vullen hebben we geconstateerd dat er al honderden sluipvliegen uit de zakken vlogen. Een aantal daarvan hebben we uiteraard niet mee kunnen nemen in de eerste monitoring.
Staafdiagram dieren:
01-07-2022
01-07-2023
Staafdiagram 1. Aantallen natuurlijke vijanden en EPR Vlinders per Oogstgebied in Gemeente Someren
In het seizoen 2022/2023 hebben we een hoog percentage parasieten aangetroffen in de monitoringskastjes. De laagste score in gebied 6 was nog altijd 77,50%. De hoogste score was 88,64% in gebied 5. Gemiddeld kwam de score uit op 82,94%.
05-12-2023 17:17 Page: 7 of 21
Het percentage natuurlijke vijanden per oogstgebied
Aantal dieren
Aantal EPR
01-07-2022
Natuurlijke vijanden
01-07-2023
Natuurlijke vijanden %
EPR %
Oogstgebied 1
54
8
46
85,19 %
14,81 %
Oogstgebied 2
216
30
186
86,11 %
13,89 %
Oogstgebied 3
150
20
130
86,67 %
13,33 %
Oogstgebied 4
0
0
0
0,00 %
0,00 %
Oogstgebied 5
132
15
117
88,64 %
11,36 %
Oogstgebied 6
240
54
186
77,50 %
22,50 %
Oogstgebied 7
216
45
171
79,17 %
20,83 %
Oogstgebied 8
0
0
0
0,00 %
0,00 %
Oogstgebied 9
0
0
0
0,00 %
0,00 %
Oogstgebied 10
0
0
0
0,00 %
0,00 %
Oogstgebied 11
0
0
0
0,00 %
0,00 %
Oogstgebied 12
0
0
0
0,00 %
0,00 %
Oogstgebied 13
0
0
0
0,00 %
0,00 %
Oogstgebied 14
0
0
0
0,00 %
0,00 %
1008
172
836
82,94 %
17,06 %
Totaal
Het totale EPR percentage, uit bovenstaande tabel, is voor Gemeente Someren: 17,06 % Het totaal percentage Natuurlijke Vijanden is: 82,94 % Deze tabel wordt voor meerdere gemeentes gebruikt. Sommige gemeentes hebben meer oogstgebieden. Het kan zijn dat uw gemeente maar enkele oogstgebieden kent. De rest van de tabel blijft dan leeg. Indien er geen gegevens zijn aangeleverd dan zullen er ook helaas geen resultaten gedeeld kunnen worden. We kunnen in de voorgaande tabellen zien welke ‘gebieden’ er opvallen in de scores. In een gebied met een laag percentage natuurlijke vijanden, zou je eens kunnen kijken in welke staat het landschap zich bevindt. Is er bijvoorbeeld een goed biotoop voor deze natuurlijke vijanden? Voorbeelden van concrete tips kunt u vinden in dit rapport op bladzijden 15 tot en met 20.
05-12-2023 17:17 Page: 8 of 21
Totaal potentieel te parasiteren nesten middels de Vlinderfilterhotels in Gemeente Someren
01-07-2022
01-07-2023
Gemiddeld aantal nesten dat geparasiteeerd kan worden per gemonitord nest: 32 Het aantal nesten in Vlinderfilterhotel: 8 Het aantal nesten dat geparasiteerd kan worden per Vlinderfilterhotel: 257 Er zijn op 34 locaties in uw gebied Vlinderfilterhotels gehangen met een potentiële parasitering van 257 nesten per Vlinderfilterhotel
Dat brengt ons op een totaal aantal nesten dat geparasiteerd kan worden van: 8746 We rekenen met een standaardnest met een formaat van circa 10cm breed, 15cm lang en 8cm hoog. Het totaal aantal dieren (alle dieren aangetroffen in een nest) dat deze nesten doorgaans bevat is 100. De cijfers zijn uiteraard onderhevig aan natuurlijke invloeden. We moeten bijvoorbeeld rekening houden met ingevlogen vlinders die vanuit de omliggende gebieden eitjes hebben afgezet, omdat daar het beheer met natuurlijke vijanden soms nog achter loopt. Ook wordt op een deel van deze parasieten gepredeerd en zijn er parasieten bekend die weer parasiteren op de parasieten, hyperparasieten genaamd.
Resultaten monitoring per diersoort per gebied
Datum Monitoring / Date of Monitoring
Oogstgebied / Harvesting Area
EPR Vlinders / OPM Moths
Grote Sluipvlieg (Pales processioneae) Najaar / Parasitic Fly -Late summer / Autumn
Grote Sluipvlieg (Carcelia iliaca) Voorjaar / Parasitic Fly - Spring
01-07-2023
01-07-2024
Kleine Sluipvlieg / Small Parasitic Fly
Sluipwesp / Parasitic Wasp (Ichneumon)
Mini Sluipwesp / Very Small Parasitic Wasp (Ichneumon)
1
23
6
0
0
0
0
2
45
9
0
0
0
0
3
33
4
0
0
0
0
4
85
7
0
0
0
0
5
51
4
0
0
2
0
6
71
4
0
27
0
0
7
35
1
0
0
0
0
343
35
0
27
2
0
Wat opvallend is in deze monitoringsronde is dat we meer Vlinders hebben aangetroffen en minder Pales processioneae dan vorig jaar in dezelfde ronde. Een verklaring hiervoor kan zijn dat we vorig jaar een hele periode veel hitte hebben gekend, precies in de periode dat de Pales zijn eerste eitjes legt (juli 2022). Waarschijnlijk heeft deze soort in die periode weinig nectar en water gehad en zijn daar de aantallen al verminderd. Dit betekende voor de volgende ronde parasitering in ca. mei van het volgende jaar (2023) ook minder Pales. Wat zich heeft geuit in onze monitoringscijfers van Oktober 2023. Deze verklaring gaan we onderzoeken in onze cijfers vanuit andere gemeentes. LET OP! IN DEZE MONITORINGSGEGEVENS IS DE VOORJAARSRONDE NOG NIET GEDAAN. GEMIDDELD GENOMEN KOMEN ER MEER PARASIETEN IN HET VOORJAAR UIT DAN IN DE ZOMER.
05-12-2023 17:17 Page: 9 of 21
Afbeelding 4. Eventuele Bijzonderheden
Staafdiagram dieren:
01-07-2023
01-07-2024
Staafdiagram 1. Aantallen natuurlijke vijanden en EPR Vlinders per Oogstgebied in Gemeente Someren
05-12-2023 17:17 Page: 10 of 21
Het percentage natuurlijke vijanden per oogstgebied
Aantal dieren
Aantal EPR
01-07-2023
Natuurlijke vijanden
01-07-2024
Natuurlijke vijanden %
EPR %
Oogstgebied 1
29
23
6
20,69 %
79,31 %
Oogstgebied 2
54
45
9
16,67 %
83,33 %
Oogstgebied 3
37
33
4
10,81 %
89,19 %
Oogstgebied 4
92
85
7
7,61 %
92,39 %
Oogstgebied 5
57
51
6
10,53 %
89,47 %
Oogstgebied 6
102
71
31
30,39 %
69,61 %
Oogstgebied 7
36
35
1
2,78 %
97,22 %
Oogstgebied 8
0
0
0
0,00 %
0,00 %
Oogstgebied 9
0
0
0
0,00 %
0,00 %
Oogstgebied 10
0
0
0
0,00 %
0,00 %
Oogstgebied 11
0
0
0
0,00 %
0,00 %
Oogstgebied 12
0
0
0
0,00 %
0,00 %
Oogstgebied 13
0
0
0
0,00 %
0,00 %
Oogstgebied 14
0
0
0
0,00 %
0,00 %
Totaal
407
343
64
15,72 %
84,28 %
Resultaten
01-07-2023
01-07-2024
Het EPR percentage 2023/2024 in Gemeente Someren: 84,28 % Het percentage natuurlijke vijanden: 15,72 % Zoals reeds eerder vermeldt, de nog uit te komen parasiet Carcelia illiaca is in deze telling nog niet meegenomen. De ervaring is dat dit een veelvoud is van de parasiten die we in de najaarstelling tegenkomen.
05-12-2023 17:17 Page: 11 of 21
Totaal te bestrijden nesten middels de Vlinderfilterhotels in Gemeente Someren Totaal aantal getelde dieren: 407 Aantal natuurlijke vijanden: 64 Aantal vrouwtjes parasieten: 32 Aantal te doden rupsen: 4800 Aantal te parasiteren nesten: 48,00 Gemiddeld aantal te bestrijden nesten per gemonitord nest: 6,00 Het gemiddeld aantal nesten in Vlinderfilterhotel: 6 Het aantal te bestrijden nesten per Vlinderfilterhotel: 36,00 Er zijn op 34 locaties in uw gebied Vlinderfilterhotels gehangen met een gemiddelde bestrijding van 36,00 nesten per Vlinderfilterhotel. Dit brengt ons op een totaal aantal te bestrijden nesten van: 1632,00 RESULTATEN VERGELIJKING 01-07-2022
01-07-2023
1: Totaal Dieren
1: EPR Vlinders
1008
01-07-2023
1: Natuurlijke Vijanden
172
836
1: Natuurlijke Vijanden % Totaal
1: EPR % - Totaal
82,94 %
17,06 %
01-07-2024
2: Totaal Dieren:
407
2: EPR vlinders:
343
2: Natuurlijke vijanden:
2: Natuurlijke vijanden % totaal: 64
2: EPR % - totaal:
15,72 %
84,28 %
De prognose over het gehele jaar baseren we op een veelvoud van het aantal parasieten. In werkelijkheid valt deze factor altijd hoger uit. Dus dit is een voorzichtige inschatting: Het aantal te bestrijden nesten komt hiermee op: 6528,00 Indien de nesten op tijd in de monitoringskastjes zijn geplaatst, is onze ervaring dat deze prognose altijd in de buurt komt.
05-12-2023 17:17 Page: 12 of 21
Vervolgstappen voor EPR bestendig beheer & inrichting Vervolgstappen zullen ondanks de inzet van de Vlinderfilterhotels en de monitoring altijd noodzakelijk zijn om een uiteindelijke EPR plaag in de Gemeente Someren in de toekomst te voorkomen. Acties met inzicht en resultaat op korte termijn Monitoring van ei-afzettingen van EPR Alleen via monitoring middels het zoeken van ei-pakketjes kan uitsluitsel gegeven worden of het verantwoord is in 2024 geheel te stoppen met preventieve bestrijding middels andere methodes zoals bijvoorbeeld de Vogelconditionering. Door de monitoring van de ei-pakketjes die in afgelopen augustus zijn afgezet in de toppen van de bomen kunnen we inzicht verkrijgen in de daadwerkelijke plaagdruk in 2024. Middels inzet van Vlinderfilterhotels wordt een massa aan parasieten voor het preventief voorkomen van een EPR plaag ingezet. De Vlinderfilterhotels kunnen, mits juist ingezet en bijgesteld door goede monitoring, werken als een ‘eco-stimulator’ in een gebied. In tegenstelling tot het gebruik van biocides die als ‘eco-ontwrichter’ werken.
Afbeelding 5. Klimmend twijgen knippen voor Ei-pakket monitoring
Ei-pakket monitoring in de praktijk. U ziet hier hoe de takken klimmend worden geoogst in samenwerking met medewerkers van de gemeente. Na het knippen van de takken wordt er gezocht op de twijgen naar eipakketjes. Met het knippen van een percentage twijgen van de boom op een aantal bomen in de gemeente, kunnen we een goede inschatting maken over de komende potentiële plaagdruk.
05-12-2023 17:17 Page: 13 of 21
Conditioneren vogels Deze methode is niet altijd noodzakelijk maar wel zeer effectief inzetbaar. In elk Vlinderfilterhotel en monitoringskast worden stokjes geplaatst waarop de vlinders hun ei-pakketjes afzetten voordat ze sterven in het ‘hotel’. Dit maakt enerzijds het schoonmaken van de 'hotels' eenvoudiger. Anderzijds kunnen we de stokjes met eitjes gebruiken om rupsjes op te kweken welke vervolgens worden ingezet om vogels te conditioneren tot het eten van EPR. Het conditioneren van de vogelpopulatie kan goed worden toegepast in woonwijken nabij eiken. Dit conditioneren start met een gevulde voedertafel. Wanneer het voedsel van de voedertafels weggehaald wordt en daarvoor takjes met eikenprocessierupsen in de plaats worden gelegd, dan blijken deze in veel gevallen massaal opgegeten te worden. Op deze manier verleg je de focus van de vogel van het eten van zaad naar het eten van rupsen. Daarna gaan de vogels de bomen ‘zuiveren’ van EPR rupsen. In drie dagen tijd in 2018 is gebleken dat van de 2000 rupsjes die in bomen geplaatst zijn, er 1800 opgegeten zijn. Op een voedertafel bij Storix is gebleken dat één paartje mezen met hun 6 jongen wel 7000 rupsjes heeft verorberd. Dit komt neer op een 44-tal nesten. Belangrijke aspecten: De eitjes die later rups worden, worden aangeleverd op takjes op een speciaal ontwikkelde voedertafel met een waterslot.
Op deze wijze kunnen de rupsen niet ontsnappen. De eerste maand van hun leven hebben de rupsen geen brandharen en is er geen enkel gevaar. De Vogelconditioneringsmethode met de rupsen duurt slechts 2 weken. Dan moeten de rupsen echt opgegeten zijn. Storix heeft hiervoor een gedetailleerd begeleidingsprotocol. Zie afbeelding 6 en 7.
Afbeelding 7. Jonge rupsen op knoppen van eikentakken, aangebracht bij voedersilo™
Afbeelding 6. Ton Stokwielder bij een voedertafel
05-12-2023 17:17 Page: 14 of 21
Acties met inzicht en resultaat op langere termijn Inventarisatie bomenbestand (de eiken): De ervaring uit de praktijk leert dat vooral in eiken met een verminderde conditie de plaagdruk van EPR veel hoger is. Dit is ook te verklaren; een gezonde eik maakt veel looizuur aan, dit is voor de EPR niet aantrekkelijk, de minder gezonde boom zal daardoor eerder bezocht worden. Actie: Nulmeting betreffende conditie en toekomstverwachting en advies inzake de te ondernemen stappen Het doel is een boomeigen ecosysteem met veel bodemleven te creëren. Onder andere met regenwormen die een enorm gangenstelsel bouwen dat bij wateroverlast snel water kan afvoeren naar het grondwater. Samen met de humusvorming zorgt dit ook voor waterbuffering in droge periodes. Op deze wijze maken we lanen tevens beter bestand tegen de klimaatverandering. De Groeiplaats Verschillende gemeenten hebben de afgelopen jaren behoorlijk overlast gehad van plagen van EPR. Een veelvoorkomende reactie op deze plagen is een preventieve behandeling van de zomereiken met een bacil welke ook andere soorten rupsen doodt zowel in de eiken zelf als wel in de bermen onder en nabij de eiken. Gemeenten zijn er zich van bewust dat dit een negatieve impact heeft op het ecosysteem, dit geldt in meer of mindere mate ook voor het curatief wegzuigen van de nesten.
Er zijn zelfs steeds meer aanwijzingen dat met combinatie van beide bovenbeschreven maatregelen de plaagdruk van EPR kunstmatig in stand houden omdat natuurlijke vijanden met inzet van deze methodes niet de kans krijgen de plaag te onderdrukken. Gemeenten zijn daarom op zoek naar een duurzamere oplossing voor het probleem: te hoge plaagdruk en overlast van EPR. Storix Boom & landschapsbeheer kan een ecologische landschapsinrichting en duurzaam EPR bestendig beheer uit werken. Een gezond bomenbestand is daarbij een belangrijk aspect. Daarom integreert Storix EPR bestendig beheer en duurzaam boombeheer in haar plannen. Veiligheid en een comfortabel en aangenaam (stads)landschap zijn daarbij de uitgangspunten.
05-12-2023 17:17 Page: 15 of 21
Storix adviseert over ecologisch landschapsinrichting en -beheer voor duurzaam EPR- en boombeheer. Hierbij worden verschillende opties besproken die ingezet kunnen worden. Veel opties kunnen worden gecombineerd en het is afhankelijk van de locatie welke opties er het best geïmplementeerd kunnen worden om tot een duurzaam EPR beheer te komen. De ene groeiplaats is de andere niet en dit moet zo secuur mogelijk geanalyseerd worden om daaruit voortvloeiend een advies te verstrekken. We kunnen hier te maken hebben met ‘sub biotopen’ binnen de gemeente. Per gebied kunnen we een advies verstrekken. In dit advies wordt na een grondig onderzoek en inventarisatie een keur aan mogelijkheden aangereikt betreffende: Groeiplaatsonderzoek, waar in kaart wordt gebracht: - Waterhuishouding en invloeden van het grondwater - Zuurstofhuishouding - Bodemsamenstelling - Mate van verdichting - Bewortelingspatroon - Ondergronds beschikbare doorwortelbare ruimte voor de bomen
Insectenbeheer, bloemen en nectar De natuurlijke vijanden van de EPR hebben nectar en water nodig van het vroege voorjaar tot laat in de zomer. We kijken naar wat er al aanwezig is en wat de mogelijkheden zijn. Aanleg, en duurzaam insectenbewust beheer, van bloemrijk grasland en bermen op vliegafstand van parasieten (sluipvliegen en sluipwespen): - Maaibeheer van bermen en gazons (zowel binnen als buiten het boomeigen ecosysteem van de eik) - Lange vegetatie in herfst- en winterperiode - Sinusmaaien - Omvorming van bloemarm naar bloemrijk grasland (zowel binnen als buiten het boomeigen ecosysteem van de eik) - Aanleg en beheer boombermen met kruiden - Aanleg en beheer boomborders (groeiplaatsverbetering) - Onderhoud watergangen en taluds - Flauw talud met oeverkruiden - Permanent water - Struikenstruweel
05-12-2023 17:17 Page: 16 of 21
Afbeelding 8. Duurzaam behoud eikenlaan
05-12-2023 17:17 Page: 17 of 21
Biodiversiteit Aan de hand van monitoring van verschillende locaties kan Storix een rapport schrijven per locatie zodat er maatwerk geadviseerd kan worden voor elke ‘sub biotoop’ binnen de gemeentegrenzen. Voor deze biotopen kan gebruik gemaakt worden van de data uit de oogstgebieden die binnen het EPR beheer zijn verworven. Na inventarisatie en rapportage van het nader te bepalen gebied, geeft Storix een advies over: - Broedgelegenheid voor vogels op maat; per soort aan de hand van broedterritorium - Vaste rust- en verblijfplaatsen voor een breed scala aan predatoren - Kastenplan voor vleermuizen - Advies over inzet van vleermuizen wellicht middels vleermuiskelders Aanbevelingen om de plaagdruk te verminderen van: - Eikenprocessierups - Bruine rat (indien gewenst) - Eventuele lokale overlast van andere dieren
Lange Wintervegetatie is vaak gewenst voor bloemen of wel nectar in het vroege voorjaar. De parasieten van de EPR hebben nectar nodig in deze periode.
Afbeelding 9. Dieren in relatie tot lange wintervegetatie
05-12-2023 17:17 Page: 18 of 21
De werkzaamheden die voortvloeien uit dit advies kunnen door Storix (in samenwerking met de groenaannemer) worden uitgevoerd met behulp van: De Ecozuil, voor: - Vogels (Van Koolmees, Mussen, Spreeuwen tot Ooievaar) - Vleermuizen - Marterachtigen (Steen- en Boommarter, Bunzing, Hermelijn en Egel) De Eco-heuvel voor: - Vos - Das - Marterachtigen De Vleermuiskelder, advies voor locaties en aanleg op maat.
05-12-2023 17:17 Page: 19 of 21
Afbeelding 10. Ecozuil
Curatief beheer EPR en bestrijden van overlast Er zullen altijd vlinders hun weg vinden naar de eiken in Gemeente Someren. Daardoor zullen er ook ieder jaar nesten gevormd worden op plaatsen waar dit niet gewenst is. Toch is het in standhouden van een gezonde, maar kleine populatie EPR noodzakelijk om een plaag te voorkomen. Wanneer de nesten worden gevormd op plekken met een verhoogde gevaarzetting, zal hier op gereageerd moeten worden middels curatieve verwijdering. Net als in het vorige seizoen, is het belangrijk een ploeg klaar te hebben staan voor curatieve verwijdering. Dit is tevens van belang om nesten te oogsten voor de vulling van de Vlinderfilterhotels voor het volgende seizoen. Het is van bijzonder groot belang dat tot circa 1 juli alleen nesten verwijderd worden om direct aantoonbare overlast te bestrijden. Na 1 juli zijn alle te verwijderen nesten namelijk oogstbaar en inzetbaar voor monitoring en duurzaam beheer van EPR middels de Vlinderfilterhotels.
Op de Herselseweg en de Bussersdijk zijn dit jaar de meeste EPR nesten verwijderd. Respectievelijk 45 en 58. In totaal zijn er zo'n 339 nesten verwijderd. We stellen voor om op deze locatie een groeiplaatsverbeteringsonderzoek te doen. Deze onderzoeken vallen binnen de opdracht voor Gemeente Someren. Derhalve brengt dit geen extra kosten met zich mee.
05-12-2023 17:17 Page: 20 of 21
Advies-Agenda seizoen 2023/2024 voor Gemeente Someren Februari/Maart: (eventueel) - Ei-pakketjes monitoren in gebieden met potentieel veel overlast. Deze werkzaamheden kunnen door Storix uitgevoerd worden; - Afstemmingsoverleg met aannemer (verantwoordelijk voor curatieve verwijdering van EPR), Gemeente Someren en Storix Maart: (eventueel) - Burgers mobiliseren om vogels te conditioneren tot het eten van EPR begeleid door Storix; - Gedurende het seizoen: - Verdere monitoring huidige Stationsmonitoringskasten; - Aanpassen van het maaibeheer voor meer nectar in de buurt van EPR; - Verder uitrollen van biotoopverbetering voor natuurlijke vijanden van EPR; - Kijken naar gebieden met laag parasiteringspercentage. Plan maken ter verbetering biotoop aldaar. Mei: (eventueel) - Opvolgen van de rupsjes tot het tweede larvale stadium, tijdens de vogelconditionering; - Voederplekken opheffen en 100% schoonmaken, zodat vogels echt ander voedsel moeten zoeken; Medio mei: - Start controle, verwijderen en inventariseren van de rupsennestjes, waar mogelijk nesten behouden tot het popstadium tot voldoende ‘voorraad’ en op gepaste locaties en verwijderen waar nodig. Uitvoering groenaannemer; - Laat de EPR nesten zo lang als mogelijk hangen tot de verpoppingsfase. Dit kunnen bijvoorbeeld nesten zijn die hoger dan 5 meter hangen en geen direct gevaar veroorzaken.
Deze nesten zijn nodig om later te ‘oogsten’ om de Vlinderfilterhotels mee te vullen. Begin tot medio juli: (uitgebreid protocol bij Storix aanwezig) - Nesten verzamelen die in de verpoppingsfase zijn geplukt of gezogen in de ‘EPR-zuigerzakken’ en het labelen van deze zakken met deze de regio waar ze opgezogen zijn. Storix geeft aan vanaf wanneer er gezogen moet worden voor deze nesten. Storix moet een rechtstreekse lijn hebben met deze groenaannemer. Een kaart met de Vlinderfilterhotels wordt door Storix aangeleverd. Een gebied met ongeveer drie tot vijf Vlinderfilterhotels wordt aangemerkt als een ‘oogstgebied’ in sommige gevallen zullen dit meer hotels zijn. (kaart met gebieden wordt door Storix geleverd). Uitvoering groenaannemer; - Vanaf het popstadium (ongeveer 6 Juli tot 18 Juli) nesten in Vlinderfilterhotels plaatsen; Voor het vullen van de Vlinderfilterhotels moet rekening gehouden worden met een voorraad nesten. Daarom moeten de nesten zo lang mogelijk blijven hangen. Uitvoering Storix; - Nieuwe monitoring middels inzet van EPR stationsmonitoringskasten vanaf juli. Uitvoering Storix; Na 15 september: - Verwijderen van eierstokjes en vlinders uit EPR monitorings- en Vlinderfilterhotels; - Monitoring, schoonmaak- en controleronde langs alle kasten in Gemeente Someren; Uitvoering Storix. Na 15 september: - Eind- en tussenrapportage. Uitvoering Storix.
Hopende u op deze wijze voldoende te hebben geïnformeerd. Bij vragen kunt u mailen naar info@storix.nl. Zijn er zaken waar u direct antwoord op nodig heeft, kunt u bellen met: Ton Stokwielder (tel 06-53351557) of Bjorn van Boxtel (tel 06-24620274)
05-12-2023 17:17 Page: 21 of 21