Beantwoording vragen fractie LSH RIB MLOEA-aansluiting Diepenhoek

Beantwoording raadsvragen Fractie

LSH

Portefeuillehouder

W.M. van Doorn

Onderwerp

Vragen n.a.v. RIB MLOEA-aansluiting voor grootschalige opwek in de Diepenhoek

Datum vraag

6 mei 2025

Datum antwoord

20 mei 2025

Soort vraag

Technische vraag

Toelichting

200715370

Vraag/vragen 1/

In uw vorige raadsinformatiebrief d.d. 19 januari 2023 ‘Opstarten ontwikkeling Energielandschap Diepenhoek’ aangaande dit onderwerp sprak u bij de aanleiding nog over een realisatie voor 2030 en over het opstarten van een Energielandschap Diepenhoek. Zowel het jaartal 2030 als de term Energielandschap komen niet voor in deze RIB. Kunt aangeven waarom?

2/

Om te voldoen aan het RES raadsbesluit van 25 maart 2021 is 2030 als uiterste datum noodzakelijk toch?

3/

Hoe kijkt u met de kennis van nu (voortgang RES MRE, status grootschalige RES opwek in de regio, rol MRE gemeenten en eventuele bijdrages) tegen deze restricties aan?

4/

Hoe kansrijk is de realisatie van de resterende 60MW aan Zonneparken voor 2030 met de kennis van de SDE++2025 regeling zoals hierboven in het kader beschreven?

5/

De gewenste centrale opslag in batterijen en omzetting naar Waterstof zit gekoppeld aan deze realisatie van 60mw Zonneparken toch?

6/

Waar komt het centrale aansluitpunt precies?

7/

Wanneer moet uiterlijk de keuze gemaakt worden om de aansluiting door te zetten naar uitvoering?

8/

Zijn we nog steeds het eerste project in de MRE regio die hier op deze wijze invulling aangeeft?

9/

Gezien de houding van ontwikkelaar Prowind (aansluiten op Glastuinbouwgebied), de status van de 60MW zon icm de aanverwante opslag en het omzetten naar waterstof en de status/voortgang van RES MRE (amper 25%). Voor wie zijn we de MLEOA aansluiting aan het aanvragen op dit moment? Het is toch correct dat enkel deze (5) aansluitingen voorzien zijn?

10/ Kan deze aansluiting ook worden ingezet voor bedrijvigheid of zelfs consumenten in de (nabije) toekomst die nu niets te maken heeft met de RES en duurzame energie? 11/ Is de realisatie van systeem efficiëntie door als zelflegger een MLOE aansluiting aan te leggen een doel op zich, of een middel tot het komen van de laagste maatschappelijke kosten bij grootschalige opwek? 12/ Met andere woorden, als de grootschalige opwek uitblijft tot nader order (zonneparken) c.q. een koppeling wenst met een locatie buiten het RES zoekgebied (Wim Peters Kwekerijen (Kievietsakkers)

Beantwoording raadsvragen en de realisatietermijn van 2030 (RES MRE 1.0) niet gehaald wordt is het dan niet voorstelbaar om deze centrale aansluiting te heroverwegen? Ondanks het minimale financiële risico? Afsluitend een politieke mening. 13/ Is het niet beter om de grootschalige opwek te koppelen aan directe verbruikers en daarop in te zetten? Glastuinbouw gebieden hebben we meerdere in Someren.

Antwoorden 1.

De term Energielandschap bleek in 2023 een beladen begrip in de gemeenteraad. Daarom hebben wij als college besloten om deze term niet meer te gebruiken, De systeemefficiënte opwek in de Diepenhoek, bestaande uit de combinatie van opwek met zon en wind plus centrale opslag in een BESS (= Battery Energy Storage System), is veel kleinschaliger als bijvoorbeeld Energielandgoed Wells Meer in de gemeente Bergen (L) (bruto 444 ha, 265 ha aan zonnevelden en 4 windturbines). Het jaar waarin de aansluiting kan worden gerealiseerd is geheel afhankelijk van 3 projecten die netbeheerder Tennet moet realiseren: -

Uitbreiden van het hoofdstation in Eindhoven (380 kV en 150 kV)

-

Uitbreiding + het ondergronds leggen van met het 150 kV net van Eindhoven naar onderstation Maarheeze en Budel.

-

Uitbreiden van het onderstation Maarheeze (150 kV)

De zeer lange doorlooptijd van de vergunningsprocedure, minimaal 7 jaar (vooral door de gang naar de Raad van State bij al deze activiteiten) zorgen voor het steeds verder uit beeld raken van de realisatie voor 2030. Maar als wij nú niet op de wachtlijst staan, dan worden we zeker niet voor 2030 aangesloten, ook al is het station Maarheeze tijdig klaar. 2.

Uit de Voortgangsrapportage van de RES MRE 2025, die na goedkeuring door het POHO Energietransitie MRE op 28 mei aanstaande, aan de 21 gemeenteraden, GS en de AB’s van de Waterschappen, wordt aangeboden, blijkt overduidelijk dat we het RES-bod van 2,0 TWh voor 2030 bij lange na niet gaan halen. Het meest realistische scenario, omdat netcongestie op alle vlakken de realisatie in de weg zit (ook voor zon op daken op bedrijventerreinen) komt uit op 1,0 TWh (dus de helft) voor 2030. Dit laat niet onverlet dat alle gemeente zich maximaal in moeten spannen om het maximale aan grootschalige opwek gerealiseerd te krijgen, omdat de opgave voor grootschalige opwerk (zo dicht mogelijk bij de afname), als onderdeel van het duurzame energiesysteem (lokaal, sub-regionaal en de MRE-schaal), op weg naar 2050, vele malen groter wordt. Hoe later we deze stappen gaan zetten hoe groter de consequenties voor de bedrijven, inwoners en maatschappelijke organisaties.

3.

Realisatie van grootschalige opwek en het halen van het RES-bod voor 2030 is geen doel op zich. De ontwikkelingen in het tweede halfjaar 2024 (o.a. aanpak netcongestie en wind in Bergeijk) hebben geleid op een opdracht van het POHO Energietransitie (ET) MRE, op 20-11-2024, tot het

Beantwoording raadsvragen herijken van het RES-bod voor grootschalige opwek. Voor het invullen van trede 0 van de interventieladder van de provincie, zijn de eerste stappen gezet voor het uitwerken van een regionale escalatieladder duurzame opwek. De Stuurgroep ET MRE heeft die op 5 februari 2025 besproken. Zij heeft opgedragen om deze verder uit te werken en beter te positioneren. Onderdeel daarvan is de opdracht aan het Programmabureau ET MRE om het raadsbrede amendement van de Gemeenteraad van Someren (bij het vaststellen van de zoekgebieden van de RES in Someren op 25 maart 2021) ‘Er moet een vorm van compensatie volgen waarin tussen MREgemeenten een verdeling wordt gemaakt, voor het moment dat niet iedere gemeente evenveel kan bijdragen o.a. als gevolg van de beschikbaarheid van gronden.’ uit te werken. Dat hoeft niet alleen om een mogelijke financiële compensatie voor de omgeving te gaan, maar ook om het, om niet, ondersteunen van de gemeenten met de grote opwekopgaven. Denk daarbij aan het leveren van expertise en capaciteit voor het gehele proces van de Omgevingsvergunning voor een windpark (vanaf de ter inzagelegging van de NRD) of het integrale gebiedsproces voor de Diepenhoek. 4.

SDE++ subsidie voor grootschalige opwek, met wind en zon, is een sterfhuisconstructie. Een ontwikkeling die al jaren geleden door het Rijk is aangekondigd. Na jaren voorbereiding in de Europese Unie zijn in heel Europa Energiegemeenschappen mogelijk gemaakt en vastgelegd in de Energiewet. Een energiegemeenschap maakt het mogelijk om afnemers rond grootschalige duurzame opwek direct te laten profiteren van die grootschalige opwek. De opgewekte energie wordt zonder tussenkomst van de energiehandelsmarkt direct verkocht aan de afnemers die lid zijn van de energiegemeenschap. Dat zorgt voor én gegarandeerde opbrengsten (= sluitende businesscases zonder SDE++) én lagere elektriciteitstarieven voor de afnemers (burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties). SDE-subsidie is niet het incentive voor grootschalige opwek binnen een toekomst bestendig en betaalbaar duurzaam energiesysteem. Energiegemeenschappen gaan burgers, bedrijven en maatschappelijke instellingen, vooruit helpen in de Energietransitie. De verstrekking van SDEsubsidies aan commerciële ontwikkelaars heeft ons gebracht naar algehele netcongestie waarin we inmiddels totaal zijn vastgelopen.

5.

Opslag van zonne- en windenergie in een centrale BESS (= Battery Energy Storage System) is een cruciaal onderdeel van de systeemefficiënte grootschalige opwek met zon én wind. Systeemefficiënte opwek in de Diephoek zorgt, in combinatie met uitgestelde levering voor zon én wind (via het BESS) over heel veel uren, het jaar rond, voor de elektriciteitsvoorziening van dit leveringsgebeid. Het zo dicht mogelijk bij de afname, het jaar rond, produceren van groene stroom is de heilige graal om de kosten van het verzwaren van het elektriciteitsnetwerk niet exponentieel te laten groeien. Productie van waterstof is altijd een optionele toevoeging geweest en kan deel uitmaken van het integrale gebiedsproces voor het gebied de Diepenhoek, inclusief de transitie van de landbouw. Dit kan dus meegenomen in de verdere uitwerking van het energiesysteem van dit gebied als één

Beantwoording raadsvragen van de radertjes van het totale energiesysteem van 2050. In zo’n integraal gebiedsproces worden naast de energetische en ruimtelijke aspecten en transportbewegingen (vrachtwagens na tankstations langs de A67 en A2 en bij bedrijventerrein (inzet voor zwaar transport op lange(re) afstanden)) meegewogen. In een verdere uitwerking van de systeemefficiëntie kan ook het deels omzetten van overschotten aan duurzaam opgewekte elektriciteit, onder de voorwaarde dat rendabele toepassing in de directe omgeving mogelijk is, onderzocht worden. 6.

In zoekgebied 25 (RES) (Diepenhoek en omgeving) heeft gemeente Someren nauwelijks andere gronden in eigendom, dan de ondergrond van wegen. De locatie voor het inkoopstation is gevonden aan de Kerkendijk aan de noordzijde van het pompstation van Brabant Water. Vandaaruit zal een kabel naar het publieke verdeelstation voor de technische inrichting van de MLOEA-aansluiting aangelegd worden. Die komt zo centraal mogelijk tussen het windpark en de zonneparken (samen 60 MW). Uitgangspunt is dat de centrale BESS zo dicht mogelijk bij dit publiek verdeelstation komt.

7.

Er zijn twee momenten waarop een definitief besluit tot realisatie van de MLOEA-aansluiting genomen moet worden: a.

Na een onherroepelijke Omgevingsvergunning voor de realisatie van het windpark, afgestemd op de geplande datum van het in bedrijf stellen van het windpark.

b.

Voor zover realisatie op basis van criterium a nog niet aan de orde is geweest, het moment dat Enexis de aangevraagde capaciteit op het netstation kan leveren (verwachting tussen 2028 en 2030). Als je op dat moment niet realisatie over gaat, wordt de capaciteit geheel of gedeeltelijk vergeven de volgenden op de wachtlijst. Vraag je dan opnieuw een offerte aan, dan wordt je opnieuw achteraan op de wachtlist geplaatst.

8.

Grootschalige opwek in deze systeemefficiënte opzet was en is nog steeds uniek in de gehele MRE-regio. Of elders in Noord-Brabant of een Nederland iets vergelijkbaars is of wordt gerealiseerd is niet bekend. Als men in de gemeente Bergeijk hetzelfde zou willen bereiken dan zouden zij wel heel veel ha zonneparken en een heel grote BESS moeten toevoegen om dezelfde systeemefficiënte te bereiken. Windenergie is heel goed voor invullen van de vraag naar groene stroom in de winter. Omdat in hun gemeente ruimte is om veel windturbines te kunnen plaatsen zij daar vooral op in. Binnen de uitwerking van het Duurzame Energiesysteem van de MRE-regio, waaraan we in opvolging de RES MRE 1.0 aan gaan werken, liggen er nog kansen om in andere gemeenten een vergelijkbaar wijze systeemefficiënt duurzame opwek te realiseren.

9.

Het koppelen van de systeemefficiënte opwek in de Diepenhoek aan de Energiehub van het complete Bedrijventerrein Sluis XI (inclusief het glastuinbouwgebied Kievitsakkers) wordt zowel door Enexis als een expert op het gebied van energiesystemen, zowel technisch als juridisch (wettelijke kaders die ingericht worden door ACM) als niet uitvoerbaar gezien. Zo’n koppeling brengt het toekomstbestendig maken van de elektriciteitsinfrastructuur, voor de verduurzaming van de bedrijfsvoering en nieuwvestiging van bedrijven zelfs in gevaar. Zoals in de RIB is aangegeven komt de MLOEA-aansluiting, evenals de eigen kabels, in publieke handen.

Beantwoording raadsvragen De verwachting is dat het windpark en de BESS als eerste worden gerealiseerd en aangesloten. Publiek/coöperatieve realisatie van zonneparken maakt het snel daarna aansluiten van de zonneparken mogelijk. 10. Nee, het is niet mogelijk om aan een MLOEA-aansluiting direct afnemers te koppelen. MLOEA staat voor meerdere leveranciers op één aansluiting. Het juridisch kader is door de ACM vastgelegd in het codebesluit ‘faciliteren van meerdere leveranciers op één aansluiting’. Het aantal is gemaximeerd op 5 en het mag alleen productie van energie zijn. Eén aansluiting mag ingezet worden voor een centrale BESS, aangezien die én zeer belangrijk is om geen netcongestie te veroorzaken én die veel beter aan te sturen en kosteneffectiever is, dan 4 afzonderlijke BESS-en. 11. Het indienen van de offerteaanvraag als zelflegger is geen doel op zich, maar een middel een aansluiting voor 2030 veilig te stellen. Die keuze heeft geen impact op de maatschappelijke kosten, maar wel of we tijdig of te laat op de wachtlijsten voor de aansluitingen voor terug levering én afname worden geplaatst. De netbeheerder is verplicht die in volgorde van binnenkomst (na het voldoen van de aanbetaling) aan te sluiten.

Het college van B&W heeft besloten om de MLOE-aansluiting als zelflegger aan te vragen, om op de meest korte termijn het aanvragen en aanbetalen van de offerte mogelijk te maken. Dit om invulling te geven aan afspraken met de provincie (van november 2022) om daadkracht te tonen bij het invullen van de randvoorwaarden voor het realiseren de systeemefficiënte grootschalige opwek in de Diepenhoek. Het windpark is daar slechts een onderdeel van en ontwikkelaar krijgt geen andere keuze dan daar op aan te sluiten. 12. Er zijn nog momenten wanneer verdere besluitvorming gevergd wordt en waar heroverwogen kan worden. Maar om deze ontwikkeling mogelijk te maken is het noodzakelijk om nu deze stap te zetten. Zoals beschreven in de RIB zijn de financiële risico’s bij het afzeggen minimaal. Zie verder de antwoorden op de vragen 2 en 9. 13. Zoals aangeven in het antwoord op vraag 9 is het technisch en juridisch niet mogelijk én voor de continuering van de bedrijfsvoering niet wenselijk, om de grootschalige opwek (zon en wind) te koppelen met het bedrijventerrein Sluis XI. Uit de studie van het duurzame energiesysteem van de MRE-regio, in 2024, is gebleken dat de warmtevraag van het glastuinbouwcluster Asten-Someren even groot is als die van alle industrie en bedrijven in de gemeente Eindhoven.

Als geothermie geen belangrijke rol kan invullen in de duurzame warmtevoorziening van het glastuinbouwcluster Asten-Someren, dan wordt het een hele grote uitdaging om de warmtevraag van deze sector te verduurzamen.