Afhandeling toezegging aan de fracties Vrije Fractie PvdA Gemeenschapslijst TGO verlenging

Afhandeling acties en toezeggingen Fractie

Gemeenschapslijst PvdA Vrije Fractie

Portefeuillehouder

W.M. van Doorn

Onderwerp

TGO verlenging

Zaaknummer

200791903

Datum vergadering

23 oktober 2025

Datum antwoord

9 december 2025

Toezegging

De heer Verhofstad roept op om gemaakte afspraken naar inwoners na te komen. De heer Eijsbouts verzoekt het college met een notitie te komen waarin aangegeven wordt wat de (financiële) consequenties zijn in het geval van verlenging. De heer Kornuijt vraagt naar de bevoegdheid van het college op dit onderwerp en het collegestandpunt.

Toezegging Wethouder van Doorn geeft aan dat de vragen/opmerkingen meegenomen worden en dat het college in december 2025 met een notitie richting de raad hierop terugkomt.

Zaaknummer 200791903 Antwoord Op 23 oktober 2025 zei wethouder van Doorn toe om uw gemeenteraad op verzoek in december 2025 nader te informeren over de (financiële) consequenties in het geval van verlenging van de tijdelijke gemeentelijke opvanglocatie aan de Hoof 24 te Someren door uw gemeenteraad. Ook beantwoordt het college de vraag over de bevoegdheidsverdeling op dit onderwerp en het collegestandpunt. Alvorens in deze notitie in te gaan op de (financiële) haalbaarheid van een verlenging volgt voor de volledigheid eerst een nadere beschrijving van de werking van de Spreidingswet. Daarna worden de volgende onderwerpen nader beschouwd: - Kan de opvanglocatie binnen de huidige voorwaarden worden voortgezet? - Levert een verlenging van de locatie planologische knelpunten op? - Leidt een verlenging van de locatie tot financiële risico’s? - Wat is de bevoegdheidsverdeling? En wat is het standpunt van het college?

Afhandeling acties en toezeggingen Werking van de Spreidingswet Op 31 januari jongstleden trad de Wet gemeentelijk mogelijk maken asielopvangvoorzieningen (Spreidingswet) in werking. Doel van deze wet is om te komen tot voldoende opvangplekken en een evenwichtiger verdeling van asielopvang over provincies en gemeenten. Gemeenten moeten, als zij willen voldoen aan de Spreidingswet, uiterlijk op 1 juli 2025 asielopvang mogelijk maken. De landelijke asielopgave is vastgesteld op 96.000 opvangplekken per 1 januari 2025. Op 20 december 2024 stelde de Minister van Asiel en Migratie in haar verdeelbesluit de wettelijke opgave voor de gemeente Someren vast op 121 asielzoekers, niet zijnde alleenstaande minderjarige vluchtelingen (AMV). Voldoen aan de eerste cyclus van de Spreidingswet Op 5 mei 2025 opende de gemeente een tijdelijke gemeentelijke opvanglocatie (TGO) voor maximaal 180 personen, tot uiterlijk 1 februari 2026 aan de Hoof 24 te Someren (kadastraal bekend als (SMR02) S 2765). De gemeente voldoet hiermee aan de eerste cyclus (einde op 1 februari 2026) van de Spreidingswet. Blijven voldoen aan de Spreidingswet De eerste cyclus van de Spreidingswet loopt tot en met 1 februari 2026.

Aan die eerste cyclus voldoet de gemeente met het openen van een tijdelijke gemeentelijke opvanglocatie (TGO) voor maximaal 180 personen, tot uiterlijk 1 februari 2026, aan de Hoof 24 te Someren (kadastraal bekend als (SMR02) S 2765). De stappen uit de eerste cyclus herhalen zich. Dat betekent dat het Kabinet op basis van de meerjaren productie prognose (MPP) wederom een berekening maakt hoeveel asielopvangplekken er in de tweede cyclus van de Spreidingswet nodig zijn. De Minister neemt vervolgens in lijn met artikel 5 van de Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen (Spreidingswet), de Beleidsregel verdeelbesluiten en de Capaciteitsraming, provinciale opvangopgave en indicatieve verdeling per gemeente voor 31 december 2026 een verdeelbesluit. Uit dat verdeelbesluit volgt de formele wettelijke opgave voor de gemeente voor de tweede cyclus van de Spreidingswet. Capaciteitsraming, provinciale opgave en indicatieve gemeentelijke opgave Voor 31 januari 2026 wordt hiertoe een nieuwe capaciteitsraming gepubliceerd met een provinciale opgave en een indicatieve opgave per gemeente. Gemeenten kunnen deze indicatieve opgave met elkaar uitruilen. De ‘uitruilperiode’ duurt tot uiterlijk 1 november 2026.

In de ‘uitruilperiode’ kunnen gemeenten onderling bijvoorbeeld afspreken dat gemeente a de opgave van gemeente b op asiel overneemt, als gemeente b de opgave voor de opvang van Oekraïners van gemeente a overneemt. Voor 1 november 2026 moet het provinciaal verslag worden ingediend door de Commissaris van de Koning. Blijven voldoen Als de gemeente wil blijven voldoen aan de Spreidingswet dient zij uiterlijk 6 maanden na het verdeelbesluit asielopvang mogelijk te maken. Dat betekent dat de gemeente voldoet aan de wet als zij in de periode van 1 juli 2027 tot en met 1 februari 2028 opvang conform het dan geldende verdeelbesluit mogelijk maakt. Waar staat de gemeente Someren voor aan de lat? Naar verwachting van het Ministerie van Asiel en Migratie en het COA stijgt het aantal benodigde opvangplekken. Dit komt niet omdat het aantal nieuwe asielaanvragen stijgt (die is afgelopen twee jaar nagenoeg gelijk gebleven) maar omdat statushouders minder uitstromen vanwege een tekort aan woningen. Naar verwachting weet de gemeente in januari 2026 voor welk indicatieve opvangaantal zij in de tweede cyclus aan de lat staat. Het definitieve opvangaantal stelt de minister vast met haar verdeelbesluit dat zij neemt voor 31 december 2026. Het projectteam schat in dat dit aantal rond de 121 tot 150 opvangplekken zit.

Daarmee valt dit binnen de capaciteit die momenteel wordt geboden op de Hoof 24 te Someren. De meerjaren productie prognose is toegevoegd als bijlage 1.

Afhandeling acties en toezeggingen Beschouwing verlenging binnen de context van de Spreidingswet Als de gemeente wil blijven voldoen aan de Spreidingswet dient zij uiterlijk 6 maanden na het verdeelbesluit asielopvang mogelijk te maken. Dat betekent dat de gemeente voldoet aan de wet als zij in de periode van 1 juli 2027 tot en met 1 februari 2028 opvang conform het dan geldende verdeelbesluit mogelijk maakt. De voorgestelde verlenging sluit niet aan bij de cycli van de Spreidingswet. De gemeente voldoet met deze verlenging dus niet aan de tweede cyclus van de Spreidingswet. De gemeente krijgt ook geen ‘korting’ op de tweede cyclus van de Spreidingswet als zij zich nu extra inspant. Het wel of niet verlengen van deze locatie doet daarmee een beroep op de medemenselijkheid van de gemeente. Kan de opvanglocatie binnen de huidige voorwaarden worden voortgezet? Het huidige regime van ontzorgen van de locatie, dus het beheer en de 24/7 begeleiding van bewoners kan bij een verlenging ongewijzigd worden doorgezet. Ook blijft het COA zorg bieden en blijft zij verantwoordelijk voor de juridische procedures van de asielzoekers. Vluchtelingenwerk Nederland (VWN) blijft eveneens betrokken bij de (juridische) begeleiding van de asielzoekers. Vanwege de geplande bezuiniging op VWN vindt deze begeleiding wel meer hybride (digitaal, en fysiek in Eindhoven) plaats.

De begeleiding en ontzorging door beveiliging, locatiemanagement en ONIS woog het college bij het openen van de opvanglocatie zwaar mee bij het definitieve besluit. Dit kost echter wel geld. Een verdere beantwoording van deze vraag is onlosmakelijk verbonden met de voorwaarde om opvang budgetneutraal te organiseren. Technische naamswijziging Op dit moment is de opvanglocatie aan de Hoof 24 te Someren een tijdelijke gemeentelijke opvanglocatie (TGO). Mocht uw gemeenteraad besluiten om de locatie te verlengen dan wordt de locatie per 1 februari 2026 een ‘duurzame gemeentelijke opvanglocatie’ (DGO). Het woord duurzaam heeft niks te maken met de tijdelijkheid van een locatie. Het is een technische naamswijziging. In bijlage 2 leest uw gemeenteraad meer over het verschil tussen een TGO en een DGO. Het college acht de extra DGO-taken goed uitvoerbaar met uitzondering van het (uit)betalen van incidentele gelden. Het college is hierover in gesprek met het COA, de VNG en gemeenten die voornemens zijn om een duurzame gemeentelijke opvanglocatie te openen. Het worden van een DGO zorgt in ieder geval niet voor meer druk op het sociale- en medische achterlandschap van de gemeente of de ambtelijke organisatie. De conclusie is dat de opvanglocatie aan de Hoof 24 te Someren op basis van de huidige inrichting en voorwaarden kan worden voortgezet.

Levert een verlenging van de locatie planologische knelpunten op? Het college besloot op 8 april 2025 om de TGO aan de Hoof 24 te Someren onder voorwaarden te gedogen. De gedoogbeschikking is voor opening van de locatie afgegeven. De gemeente voerde wel een ruimtelijk vooronderzoek uit die gelijk is aan het ruimtelijk onderzoek dat nodig is om te komen tot een ruimtelijke onderbouwing (ETFAL) voor de omgevingsvergunning. Uit de ruimtelijke onderzoeken komen geen bijzonderheden die een belemmering vormen voor het afgeven van de benodigde omgevingsvergunning. Omdat het gaat om een kortdurende verlenging is de reikwijdte van de uitgevoerde onderzoeken voor de ETFAL ook toepasbaar zijn op een verlenging van de locatie omdat het blijft gaan om een tijdelijk karakter. Het college dient bij een verlenging wel een nieuw besluit te nemen op het hebben van een opvanglocatie aan de Hoof 24 te Someren planologisch mogelijk te blijven maken.

Leidt een verlenging van de locatie tot financiële risico’s? De gemeente ontving voor het bekostigen van de TGO aan de Hoof 24 te Someren van 5 mei 2025 tot

Afhandeling acties en toezeggingen aan 1 juli een bedrag van €150 per opvangplek per dag en ontvangt van 1 juli 2025 tot aan 1 februari 2026 een bedrag van €78 per opvangplek per dag. Aanvullend ontving de gemeente een maatwerkvergoeding van €374.520,00. De maatwerkvergoeding ziet voornamelijk toe op transitiekosten (kosten die voortvloeiden uit het transformeren van het perceel naar een opvanglocatie) en het mogelijk maken van kleinschalige opvang binnen de voorwaarden van het gemeentebestuur. Door voornoemde maatwerkvergoeding en de hogere vergoeding in de eerste periode van de opvang kan de gemeente de opvang tot 01-02-2026 budgetneutraal uitvoeren. Verlenging Bij verlenging van de locatie ontvangt de gemeente 78€ per opvangplek per dag, ongeacht de duur van de verlenging. Het college borgt deze inkomsten in een bestuursovereenkomst met het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA). Dat betekent dat de inkomsten ook bij een koerswijziging gegarandeerd zijn. Geen financieel risico Een eerste uitvoeringstoets toont aan dat een verlenging tot 1 september 2026 geen financiële risico’s met zich meebrengt voor de gemeente. De projectorganisatie voerde gedurende de uitvoeringstoets gesprekken met de grondeigenaar, alle leveranciers en partners die betrokken zijn, de grondeigenaar, het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) en het ministerie van Asiel en Migratie.

Mogelijke onrechtmatigheid De gemeente week bij het openen van de tijdelijke gemeentelijke opvanglocatie aan de Hoof 24 te Someren af van het gemeentelijke inkoop- en aanbestedingsbeleid. De gemeente sloot wel aan bij de geldende Europese aanbestedingsregels. Het verlengen van de tijdelijke gemeentelijke opvanglocatie leidt deels tot een onrechtmatige inkoop omdat de Europese drempelwaarde voor de ‘integrale ontwikkeling van een gemeentelijke opvanglocatie’ wordt overschreden. De verwachting is dat deze onrechtmatigheid gemitigeerd kan worden omdat er maar weinig partijen op de markt zijn die deze unieke integrale dienstverlening kunnen bieden. De gemeente kreeg hierover echter nog geen definitief advies van BIZOB. Het college acht een eventuele onrechtmatigheid in ieder geval voldoende uitlegbaar. Instemming verlenging Het COA en het ministerie van Asiel en Migratie zijn akkoord met een verlenging van de locatie tot 1 september 2026. Dat betekent dat de financiering gegarandeerd is. Ook de grondeigenaar stemde in met een verlenging tot 1 september 2026. Wat is de bevoegdheidsverdeling? En wat is het standpunt van het college? In het asieldebat is geen overeenstemming over wie bevoegd is tot het openen van een asielopvangvoorziening.

Het gros van de juristen in gemeenteland zijn van mening dat de raad in ieder geval, zowel uit juridisch oogpunt als vanuit democratische legitimatie, moet worden betrokken bij de vraag of in de gemeente opvang van asielzoekers gaat plaatsvinden. Daarvoor is een juridische onderbouwing op grond van artikel 108 Gemeentewet en artikel 147 Gemeentewet. Er zijn drie gebruiken en stromingen op welke wijze de betrokkenheid vorm gegeven wordt. Er zijn gemeenten waarbij het college definitief besluit zonder betrokkenheid van de gemeenteraad. Gemeenten die de gemeenteraad wel betrekken zijn onder te verdeling in twee stromingen. De ene stroming stelt dat sprake moet zijn van een wensen- en bedenkingenprocedure (omdat tussen college en COA een bestuursovereenkomst wordt gesloten), de andere stroming stelt dat sprake moet zijn van een raadsvoorstel op basis waarvan de raad uiteindelijk beslist. Daarnaast speelt de raad ook nog een rol indien sprake zou zijn van wijziging van een bestemmingsplan (adviesrecht).

Standpunt college Het college vindt betrokkenheid van uw gemeenteraad vanwege de maatschappelijke impact van het openen van een asielopvangvoorziening in de gemeente belangrijk. Zij zoekt daarbij aansluiting bij

Afhandeling acties en toezeggingen voornoemde artikelen van de Gemeentewet. Mede op basis van afstemming met uw gemeenteraad en voornoemde bevoegdheidsverdeling betrok het college uw gemeenteraad meermaals informeel actief en vervolgens formeel (wensen- en bedenkingenprocedure) bij het proces om te komen tot de asielopvangvoorziening aan de Hoof 24 te Someren. Het college is echter van mening dat het wel of niet verlengen van de opvanglocatie aan de Hoof 24 te Someren een bevoegdheid is van het college. Het college zoekt daarbij zo veel als mogelijk de aansluiting bij de wensen- en bedenkingen die uw gemeenteraad op 3 april 2025 aan het college meegaf. Alles afwegende Het wel of niet verlengen van de tijdelijke gemeentelijke opvanglocatie aan de Hoof 24 te Someren is een netelig vraagstuk voor het college. Het gemeentebestuur maakte vanwege het voornemen om de Spreidingswet in te trekken een duidelijke afspraak met omwonenden en inwoners. De locatie is voor maximaal 180 personen en stopt op 1 februari 2026, aansluitend op de wettelijke verplichting (1 ste cyclus) uit de Spreidingswet. Inmiddels blijkt uit de eerste voorzet voor een nieuw kabinet (Samen aan de slag voor een sterker Nederland) dat de Spreidingswet onverminderd van kracht blijft. Op 5 december 2025 ontving het college echter een prangende oproep van het COA.

Ook ontving het gemeentebestuur brieven van de bewoners van de locatie. Zie daarvoor bijlage 3 en bijlage 4. Het COA stelt in haar brief dat zij op dit moment een tekort aan opvangplekken heeft en dat zij ‘bij sluiting op 1 februari 2026 geen alternatief beschikbaar heeft’. Daarbij komt dat er op de opvanglocatie meer kinderen1 worden opgevangen dan eerder is voorzien door het college en dat de opvanglocatie zonder noemenswaardige incidenten of overlastmeldingen verloopt. Een verlenging tot einde schooljaar krijgt nadrukkelijke ondersteuning vanuit de schoolbesturen. Heroverweging sluiting Het COA doet in haar brief van 5 december 2025 een indringende oproep om de voorgenomen sluiting per 1 februari te heroverwegen. Het college is, alles afwegende, voornemens om de locatie te verlengen tot uiterlijk 1 september 2026. Om eenzelfde situatie te voorkomen gaat het college in juni 2026 al met het COA om tafel om te bespreken hoe het COA de verplaatsing in augustus gaat bewerkstelligen. Het college informeert uw gemeenteraad daar vervolgens zo snel als mogelijk over. Alle overige afspraken die het college met uw gemeenteraad, omwonenden en inwoners maakten blijven bij voornoemde verlenging onverminderd van kracht.

Dat betekent dat er 24/7 beveiliging actief blijft, 12/7 locatiemanagement, dat de locatie 24/7 te bereiken is en dat de locatie geen financiële consequentie met zich meedraagt voor de gemeente.

1

Op de locatie verblijven op d.d.9 december 71 bewoners tot en met 18 jaar. Er zijn 18 alleenreizende bewoners, en 142 bewoners die onderdeel vormen van een gezin.