7a Informatieve notitie Corona december 2020 - mei 2021

Raadsnotitie Onderwerp:

Informatieve notitie Corona december 2020 - mei 2021

Agendapunt:

7a

Opsteller:

Patrick Smits

Portefeuillehouder:

D. Blok

Documentnummer:

20027651

Zaaknummer:

200201558

Datum:

26 mei 2021

1. Samenvatting In deze notitie blikken wij terug op de gevolgen van de coronacrisis voor de gemeente Someren in de periode tussen december 2020 en mei 2021. Deze periode heeft zich gekenmerkt door de strenge lockdown welke in december is ingezet. Deze lockdown heeft wederom veel impact gehad op de horeca en detailhandel. Ook maatschappelijke organisaties en inwoners hadden het lastig. Winkelen kon alleen digitaal en later op afspraak, buiten de deur eten en drinken is lange tijd niet mogelijk geweest en sociale contacten moesten tot het minimum beperkt worden. Inmiddels is de eerste stap in het openingsplan op 28 april gezet. Naarmate er meer vaccinaties worden gezet, moet en het aantal besmettingen en ziekenhuisopnames de komende periode dalen. Hierdoor moeten langzaam maar zeker meer versoepelingen mogelijk gaan worden en kunnen wij ons als gemeente gaan voorbereiden op de periode na corona.

2. Inleiding Op 14 januari bent u met een notitie geïnformeerd over de stand van zaken op het gebied van Corona in de gemeente Someren. Hierin hebben wij teruggeblikt op de periode tussen juni en december 2020. Daarbij hebben wij gekeken naar de gevolgen van de coronacrisis voor onze gemeentelijke organisatie, inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Inmiddels zijn wij bijna een half jaar verder. De afgelopen periode heeft zich gekenmerkt door een lange ‘harde lockdown’ ingezet vanaf december 2020. Vanaf januari 2021 zijn de eerste prikken met het Corona vaccin gezet en volgde de invoering van de avondklok. Sinds 3 maart mogen contactberoepen hun werkzaamheden hervatten en zijn er meer mogelijkheden ontstaan om op afspraak te winkelen. Vanaf 28 april zijn de terrassen weer beperkt opengegaan, een eerste stap voor de horeca na maanden gesloten te zijn geweest. Ook de detailhandel mag weer verder open onder strenge voorwaarden. De komende periode moeten de effecten van de vaccinatiecampagne zichtbaar worden in dalende besmettingscijfers, minder ziekenhuisopnames en meer versoepelingen. Meer versoepelingen gaan ongetwijfeld leiden tot meer ontheffingsverzoeken voor activiteiten en evenementen. Ook moet in de komende periode verder worden nagedacht over de nafase, de periode na corona.

In deze notitie informeren wij u op hoofdlijnen over de ontwikkelingen in onze gemeente tussen december 2020 en mei 2021.

3. Informatie 3.1 Coronacrisis en onze inwoners Algemeen De coronacrisis blijft enorme gevolgen hebben voor onze inwoners. Het Kabinet heeft besloten halverwege december een strenge lockdown in te zetten. Uitgangspunt daarbij was door deze lockdown de druk op de gezondheidszorg te verminderen. Alhoewel het aantal besmettingen ook in Someren uiteindelijk weer fors opliepen bleef het zware leed als gevolg van vele sterfgevallen ons ditmaal enigszins bespaard. Toch heeft deze lockdown opnieuw een enorme impact op onze inwoners, ondernemers, verenigingen en instellingen. Tussen 15 december en 8 februari zijn alle basisscholen gesloten geweest. Voor veel ouders is dit opnieuw en stressvolle periode geweest waarin werk gecombineerd moest worden met een stuk opvang en thuisonderwijs voor kinderen. Over het algemeen beginnen mensen steeds meer ‘Corona moe’ te worden. Men snakt weer naar een normaal leven zonder beperkingen, waarin uit eten gaan en naar het buitenland op vakantie gaan de normaalste zaak is. Er is veel kritiek op de vaccinatie strategie en de acceptatie van strenge maatregelen wordt steeds minder. Gelukkig heeft dit in Someren niet tot excessen geleid. Eenzaamheid neemt door corona steeds verder toe. Was er in de eerste lockdown vooral aandacht en zorg voor ouderen en alleenstaande, nu zien wij ook bij jongeren de eenzaamheid toenemen.

Juist voor deze groep mensen zijn contacten belangrijk voor hun ontwikkeling en gemoedstoestand. De afgelopen periode hebben zij vooral thuis onderwijs gevolgd met lesdagen achter het beeldscherm. Dit heeft negatieve gevolgen voor de concentratie en motivatie. Binnen de maatregelen is gezocht naar mogelijke activiteiten om deze eenzaamheid te doorbreken. Zo hebben o.a. Onis Welzijn en stichting Leef juist in Coronatijd extra online activiteiten ontwikkeld om jongeren te activeren mee te doen met activiteiten. Ook zijn extra fysieke activiteiten, bv. een oriëntatietocht, uitgezet waar kinderen aan konden deelnemen.

3.2 Coronacrisis en ondernemers Detailhandel Tussen 15 december en 28 april zijn alle niet essentiële winkels gesloten geweest. Tot 8 februari was het alleen toegestaan om volledig online te winkelen. Vanaf 8 februari is het Click-en-Collect systeem ingevoerd waarbij mensen thuis via internet of telefonisch producten konden bestellen en vervolgens afhalen. Vanaf 3 maart was winkelen op afspraak weer toegestaan en konden contactberoepen weer aan de slag. Op 28 april is de detailhandel onder voorwaarden weer volledig opengegaan.

Horeca 2/8

In 2020 heeft de horeca van 15 maart tot 1 juni en vanaf 14 oktober tot en met 28 april 2021 de deuren moeten sluiten om een verdere uitbraak van het coronavirus te voorkomen. Vanaf 28 april 2021 zijn de terrassen geopend onder strikte voorwaarden. Het is nu afwachten hoe de maatregelen verder zullen versoepelen. Net zoals in 2020 is de horeca in de gemeente Someren de mogelijkheid geboden om een aanvraag in te dienen om extra ruimte aan te vragen om het terras te vergroten. Dit met de gedachte dat zij een gelijk aantal tafels en stoelen kunnen plaatsen als in de situatie buiten corona. Deze aanvragen zijn getoetst en ontvangen de horecaondernemers daarvoor gedoogbeschikkingen. Voor de periode dat de horeca gesloten is geweest wordt de precario niet in rekening gebracht. Ook worden de extra vierkante meters terrasuitbreiding voor het seizoen 2021 niet doorbelast richting horeca ondernemers. Er vindt nog steeds periodiek een overleg plaats met een afvaardiging van het bestuur van Koninklijke Horeca Nederland afdeling Someren. De horeca heeft het over het algemeen financieel zwaar, maar exacte cijfers hebben we niet. Evenementen/kermissen Door de coronacrisis en de geldende maatregelen konden in 2020 de meeste evenementen niet doorgaan. Ook voor 2021 is er nog veel onzeker.

Het kabinet vindt het van belang om de evenementensector en de samenleving meer perspectief en zekerheid te bieden voor een bezoek aan een concert, festival of voetbalwedstrijd. Daarom heeft het Kabinet een subsidieregeling ontwikkeld waarbij het Rijk garant staat voor gemaakte kosten wanneer een evenement door coronabeperkingen onverhoopt niet door kan gaan. De organisatie ontvangt in dat geval het grootste deel (80%) van de kosten terug als gift, voor de overige 20% kan een lening afgesloten worden. Extra kosten die, boven op de voorzienbare kosten voor veiligheid, moeten worden gemaakt als er last-minute veiligheidseisen worden gesteld, vallen niet binnen deze regeling. De steun is bedoeld voor professionele organisatoren van evenementen die in Nederland gepland staan tussen 1 juli en 31 december 2021. Hoewel het niet voorstelbaar is dat vanaf 1 juli evenementen weer kunnen plaatsvinden zoals vóór corona, gaat het kabinet ervan uit dat de situatie rond 1 juli beter beheersbaar is en het verantwoord is om weer evenementen te organiseren. Met deze garantstelling is de evenementensector voldoende toegerust om weer voorzichtig te beginnen met het opstarten van evenementen waar velen zo reikhalzend naar uitkijken. In de gemeente Someren vinden er diverse evenementen plaats na 1 juli die mogelijk aanspraak kunnen maken op de betreffende regeling.

De organisaties van de Kennedymars en die Heise Bierfesten hebben echter inmiddels laten weten dat zij hebben moeten besluiten dat de evenementen niet door kunnen gaan, omdat het niet te organiseren valt in de wenselijke vorm. De Kennedymars zal, net zoals vorig jaar, weer een KennedyChallenge organiseren. Men kan dan op eigen gelegenheid in de zomerperiode in delen de Kennedymars lopen. Omdat kermissen gratis toegankelijke evenementen zijn, kunnen zij geen beroep doen op de subsidieregeling van de overheid voor evenementen. Het is namelijk één van de voorwaarden dat het evenementen betreft waarvoor betaald dient te worden om toegang te krijgen. Op dit moment zijn evenementen, en dus ook kermissen, nog steeds verboden en is niet bekend wanneer deze georganiseerd kunnen worden. 3/8

Tweewekelijkse markt en standplaatsen De Rijksoverheid heeft bepaald dat, net zoals bij de detailhandel, de non-foodkramen geen standplaats in mochten nemen tijdens de lockdown. Dit betekent dat in de afgelopen periode tot 28 april op de tweewekelijkse markt alleen foodkramen hebben gestaan. Nu de detailhandel per 28 april weer open is, gaan de non-foodkramen ook weer open op de markt. De marktkooplieden worden gecompenseerd door de leges voor de periode dat zij niet op de markt hebben gestaan niet in rekening te brengen.

3.3 Corona en maatschappelijke organisaties Algemeen Alle sport- en welzijnsaccommodaties gingen eind 2020 opnieuw op slot. Nagenoeg alle activiteiten werden hierbij stopgezet. Naast alle ander beperkingen als dichte scholen, geen kinderopvang, thuis werken, horeca en detailhandel op slot en avondklok waren er dus ook geen maatschappelijke activiteiten. Geen cultuur, geen sport etc. Gelukkig werd begin 2021 onderkend dat bewegen in deze moeilijke periode en met name voor onze jeugd ontzettend belangrijk is. Ook bood het een beperkte basis voor sociaal contact. Toen dat weer mocht zijn onze sportverenigingen allemaal onmiddellijk actief geworden en binnensportverenigingen zijn in het voorjaar -voor zover dat mogelijk was- ook weer opgestart op de beschikbare buitensportaccommodaties. Aanvankelijk was sporten in teamverband beperkt voor de categorie tot 13, later tot 18 en vervolgens tot 27 jaar. Ook mocht weer beperkt (in klein groepsverband) worden gesport door de oudere leeftijdscategorieën. Alle andere maatschappelijke activiteiten zijn tot en met 28 april helaas uitgesloten gebleven. De steeds wisselende omstandigheden en de kleine aanpassingen van de beperkingen hebben een onverminderd beslag gelegd op de ambtelijke organisatie. Aan de voorkant met het behandelen van tal van vragen, aan de achterkant op het gebied van toezicht en handhaving.

Voor de vrijwilligersorganisaties, de culturele instellingen en gemeenschapshuizen zijn rijksbijdragen beschikbaar gesteld. Inmiddels is aan de verenigingen en instellingen die in aanmerking komen voor compensatie verzocht een daartoe strekkend verzoek in te dienen. Om in aanmerking te komen, dient wel aan een aantal criteria voldaan te worden. Naast de rijksvergoedingen en de eventuele compensatie aan de Somerense maatschappelijke organisaties hebben wij besloten de subsidies 2020 die reeds allemaal uitbetaald zijn, niet terug te vorderen, ook niet als instellingen door de beperkingen bepaalde activiteiten niet hebben kunnen uitvoeren. Verwacht wordt dat in de 2e helft van 2021 weer langzaam kan worden teruggekeerd naar “normaal”. We zullen de komende jaren moeten afwachten welke gevolgen de coronacrisis op korte of middellange termijn of wellicht structureel betekent voor onze maatschappelijke organisaties. Dat geldt met name voor de inhoud van de activiteiten van die organisaties, maar wellicht ook voor de financiën.

3.1 Coronacrisis en de gemeentelijke organisatie 4/8

De werkgroep Corona Net als in de voorgaande periode heeft de werkgroep Corona middels een vaste overlegstructuur op ambtelijk en bestuurlijk niveau alle corona gerelateerde zaken integraal opgepakt. Hierbij kijken wij constant binnen de dan geldende maatregelen wat wel en niet mogelijk is. Dit betreffen zowel vragen van inwoners, horeca, winkeliers als ook verzoeken om activiteiten en initiatieven voor onze jongeren en meest kwetsbare inwoners. Met het wegvallen van het systeem van noodverordeningen en het invoeren van de tijdelijke Wet maatregelen is de rol van de Veiligheidsregio meer op de achtergrond geraakt. Meer verantwoordlijkheden voor de lokale interpretatie van de door de rijksoverheid afgekondigde maatregelen zijn op gemeentelijk niveau komen te liggen. Bij de vertaling van de door de rijksoverheid afgekondigde maatregelen in concrete acties hebben wij echter ook na 1 december gebruik gemaakt van ons netwerk in de regio. De afgelopen periode hebben wij helaas vaak nee moeten zeggen tegen vragen, verzoeken en initiatieven die bij de gemeente zijn binnengekomen. De strenge lockdown en slechte besmettingscijfers in Someren lieten ons geen andere keus. Bij elke vraag, verzoek of initiatief hebben wij onszelf steeds weer de 2 basisvragen gesteld: -

Mag het?

-

Moet je het willen?

Vaak bleek de uitkomst hetzelfde en was het voor ons niet mogelijk zaken toe te staan. Hopelijk gaat de komende periode, waarin de vaccinaties haar effect moeten laten zien meer mogelijk maken. Impact reguliere werkzaamheden Alle teams binnen de gemeentelijke organisatie ondervinden nog steeds de gevolgen van corona op hun dagelijkse werkzaamheden. Medewerkers werken hoofdzakelijk vanuit huis. De aanwezigheid op het gemeentehuis is hierbij tot het minimum beperkt. Fysieke besprekingen zijn slechts beperkt mogelijk. Grotere samenkomsten vinden vrijwel uitsluitend digitaal doorgang. Hoewel de ICT-infrastructuur het thuiswerken goed ondersteund is er in het algemeen een sterke behoefte voor fysieke samenkomsten. Ook hiervoor geldt dat de komende periode wellicht meer mogelijk wordt op dit vlak. Om voorbereid te zijn op het werken na corona lopen er momenteel 2 onderzoeken binnen de gemeentelijke organisatie. 1 Onderzoek richt zich op de voor- en nadelen van thuiswerken binnen de gemeentelijke organisatie. Dit onderzoek gaat input vormen voor de te ontwikkelen visie door het MT op de wenselijke werksituatie na Covid-19 en het thuiswerkbeleid van team P&O. Parallel hieraan loopt een onderzoek hoe de huisvesting van het gemeentehuis er post-corona uit moet komen te zien.

Team Handhaving De impact van de coronacrisis op het team Handhaving was en blijft groot. Het team wordt geconfronteerd met snel ontwikkelende maatregelen en veranderingen in de regelgeving. Deze wijzigingen zorgen voor veel vragen van inwoners en ondernemers. Hierbij werd vaak het grijze gebied opgezocht van de regelgeving. De ontwikkelingen in maatregelen volgen elkaar vaak zo snel op dat er na 5/8

slechts enkele weken weer andere maatregelen gelden. Het vergt veel inspanning om de kennis up-todate te houden en alle vragen te beantwoorden. Door de vergaande maatschappelijke beperkingen, de avondklok en sluiting van winkels en horeca, bleef de extra inzet op toezicht en handhaving beperkt. Bij het toezicht en handhaven werden en worden mensen aangesproken, gewaarschuwd en indien nodig wordt er gehandhaafd of een boete opgelegd. In april 2021 is op basis van het landelijke stappenplan de eerste fase met versoepelingen ingezet. Het versoepelen van de maatregelen gaat de komende periode waarschijnlijk leiden tot meer inzet van toezicht en handhaving om de coronamaatregelen te waarborgen. Team Toezicht & Handhaving probeert hierbij vooral aan de voorkant te gaan zitten door goede afspraken te maken o.a. horeca en detailhandel. De mate van inzet is sterk afhankelijk van het naleefgedrag en eenduidigheid van de regels die de centrale overheid stelt. Team Communicatie De afgelopen maanden hield corona de gemoederen nog steeds bezig. Dit heeft ook impact op Team Communicatie gehad voor wat betreft het aantal uren dat ze hiermee bezig zijn. De input voor crisiscommunicatie liep vooral via de Veiligheidsregio en er vond veel afstemming plaats met communicatie afdelingen onderling in de regio.

De landelijke maatregelen werden lokaal vertaald (wat betekenen deze maatregelen voor de lokale horeca, winkels, de sportverenigingen etc.) en er werd zoveel mogelijk een positieve benadering gebruikt. De besmettingscijfers in Someren werden nauwlettend in de gaten gehouden om hier ook op in te spelen. Het regionale omgevingsbeeld dat wekelijks wordt aangeleverd en waar Team Communicatie een bijdrage aan levert werd gebruikt om de communicatiestrategie waar nodig aan te passen. Met enige regelmaat verscheen er op Siris een gemeentenieuws uitzending waarin de burgemeester een update gaf over corona en de impact op de inwoners of een vlog op social media. Dit werd ook zoveel mogelijk positief benaderd. Een open brief in Het Contact en een Lentekaart voor de inwoners als bijlage dienden om de inwoners en medewerkers van de gemeente een hart onder de riem te steken. In het kader van ‘Aandacht voor elkaar’ werd samengewerkt met Samen voor Someren om acties rondom dit thema te bedenken. De strenge maatregelen zorgden ervoor dat een aantal acties nog uitgesteld moesten worden tot er meer versoepelingen zijn. Ondersteuning bij online bijeenkomsten i.p.v. fysiek werd ook gevraagd. Vanwege het vele thuiswerken heeft intranet een nog belangrijkere plaats ingenomen als intern communicatiemiddel dan ervoor. Dit is veelvuldig ingezet om zaken rondom corona te communiceren.

Team OOV De werkdruk die de coronacrisis met zich meebrengt voor het team Openbare Orde en Veiligheid (OOV) is in deze fase van de crisis nog onverminderd hoog. Alle collega’s uit het team zijn genoodzaakt om te prioriteren in de werkzaamheden. Naast de aanpak van de coronacrisis wordt hiermee ook de voortgang van de reguliere veiligheidsthema’s bedoeld. De lokale crisisfunctionarissen adviseren de ambtelijke en bestuurlijke overlegstructuren in zowel de gemeente Someren als de gemeente Asten. Ondanks dat het Rijk een openingsstrategie heeft gevormd en deze crisis langzaam naar een fase gaat waarin meer perspectief geboden wordt, kunnen deze 6/8

overlegstructuren de komende periode nog niet worden afgeschaald. In tegendeel: door de intreding van de Tijdelijke Wet Maatregelen COVID-19 (Twm) verwachten wij dat er veel op ons als gemeente af zal komen zodra we een lager risiconiveau bereiken (denk hierbij bijvoorbeeld aan de behandeling van ontheffingsaanvragen). Met de intreding van deze nationale wet liggen de bevoegdheden voor de bestrijding van de pandemie in beginsel immers niet meer bij de Veiligheidsregio, maar op gemeentelijk niveau: bij de burgemeester. Op dit moment ligt de bevoegdheid tot het afkondigen en intrekken van maatregelen in beginsel op rijksniveau. Naarmate het aantal besmettingen daalt worden deze bevoegdheden naar verwachting weer regionaal of lokaal belegd. Insteek hierbij is zo veel mogelijk regionaal afstemming te vinden om lokale verschillen tussen buurgemeentes zo veel mogelijk te beperken. De lokale crisisfunctionarissen zullen de twee gemeenten ambtelijk en bestuurlijk blijven adviseren (in ieder geval) zolang het virus ons nog in zijn greep heeft. Financiën In onderstaande tabel treft u de verstrekte bijdragen van het Rijk inzake corona voor het jaar 2021 aan. Verstrekte bijdragen van het Rijk inzake corona 2021 1 2 3 4 5 6 7

Opschalingskorting Aanvullend pakket re-integratiekosten Schuldenbeleid Bijzondere bijstand Algemene impuls re-integratie Decentralisatie cultuurmiddelen Extra kosten verkiezingen 2e kamer Totaal

144.661 11.567 21.851 7.461 6.177 88.283 25.478 305.478

De posten 2 t/m 5 betalen we door aan Senzer/Peelgemeenten. De posten 1, 6 en 7 komen in aanmerking voor compensatie van gemeentelijke kosten c.q. te verstrekken compensatie van instellingen en verenigingen. Er zullen nog aanvullende coronavergoedingen over 2021 worden vastgesteld. In de zomernota 2021 zullen wij u nader informeren over de gemeentelijke kosten in het kader van corona in relatie tot de tot dan toe verstrekte vergoedingen van het Rijk.

4. Vervolg Nafase Coronacrisis Wanneer de zogenaamde acute fase van een ramp of crisissituatie is afgerond begint de nafase. Dit is een formeel proces binnen de rampenbestrijding, met het doel om na een incident op een zo goed mogelijke manier terug te keren naar een oude/nieuwe/acceptabele situatie. Terugkeren naar de oude situatie is niet per definitie het uitgangspunt, omdat dit niet altijd kan of wenselijk is; een onderdeel van de nafase is namelijk ook het benutten van kansen. Afhankelijk van het incident, kan er tijdens de nafase behoorlijk veel op een gemeente afkomen. Dit hebben we in Someren ervaren met de hagelstorm en de bandenbrand. De preparatie op de nafase begint bij voorkeur al tijdens het incident of crisis. De coronacrisis ligt nog niet achter ons, maar landelijk, regionaal, en zeker ook lokaal, wordt nu al nagedacht worden over de gewenste situatie op langere termijn. We denken als gemeente Someren daarom integraal na over hoe we onszelf het beste kunnen prepareren op de nafase van de coronacrisis. Vanwege de complexiteit van 7/8

de coronacrisis is dit een proces wat om maatwerk vraagt; de reguliere planvorming op het gebied van nafase is niet toereikend. We moeten rekening houden met de dynamiek, de verscheidenheid aan getroffen doelgroepen en de wisselende maatregelen en steunpakketten die vanuit het Rijk worden opgelegd en aangeboden. De complexiteit zit bovendien in het feit dat er naast een gezondheidscrisis, ook nog een economische en sociaal-maatschappelijk crisis valt te onderscheiden. De eerste stap die we als gemeentelijke organisatie zetten in de preparatie van de nafase van de coronacrisis, is het complementeren van de beeldvorming (o.a. middels dialogen); waar staan we nu? Verder wordt inzichtelijk gemaakt wat de reikwijdte van de lokale nafase is (naast de landelijke en regionale aanpak) en uitgezocht hoe zich dit verhoudt tot de kernwaarden van de gemeente Someren. Hierbij streven wij er naar zo veel mogelijk aansluiting te zoeken in de regio en waar nodig lokaal maatwerk te bieden. Voorts wordt geanalyseerd op welke manier de coronacrisis effect heeft op de eerdere ambities, plannen en projecten van de gemeente Someren. Hierbij wordt niet alleen naar herstel gekeken, maar ook naar innovatie en het benutten van kansen. In december wordt u middels een notitie opnieuw geïnformeerd.

In deze notitie behandelen wij ook het plan van aanpak voor de nafase van de corona crisis, welke de komende periode wordt uitgewerkt. Burgemeester en wethouders van Someren, de secretaris,

de burgemeester,

J. Koppers-van der Krabben

D. Blok O

NO

Bijlagen:

8/8