6. Bijlage bij toelichting 3 Archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek
Tekst van het document
Een waardestelling conform protocol 4003, VS06 is dan ook niet van toepassing. 4.2
Beantwoording van de onderzoeksvragen
Wat is de opbouw van de ondergrond en is het bodemprofiel intact? De onverstoorde natuurlijke ondergrond is aangetroffen vanaf 110-190 cm -mv. Deze bestond uit zwak siltig zeer fijn zand dat goed was gesorteerd en goed afgerond. Dit zand is geïnterpreteerd als dekzand. De top van het onverstoorde dekzand (C-horizont) is aangetroffen vanaf 25,54 (boring 3) tot 26,41 m +NAP (boring 5). De Top van het dekzand ligt in de boringen 3 en 4 ruim beneden de 26,0 m +NAP. Mogelijke dat hier sprake is van een depressie. Het dekzand is afgedekt door een voor Brabantse begrippen zeer dik plaggendek (110-190 cm dik). In boring 6 is boven het plaggendek een 25 cm dikke subrecente opgebrachte laag zand aanwezig en in boring 11 bestond de bovenste 15 cm uit bestratingszand met klinker. In de meeste boringen is een plaggendek aangetroffen dat bestond uit een 50-90 cm dikke zwartgrijze humeuze toplaag, die als een Aap-horizont is geïnterpreteerd. Soms was de Aaphorizont verploegd met de onderliggende laag. Onder de zwartgrijze Aap-horizont bevond zich
KSP Archeologie
29
een 20-95 cm dikke grijze humeuze laag, die zeer droog was en die geïnterpreteerd is als een Aap- dan wel Aa-horizont. Deze laag was in de meeste boringen verploegd met het daaronder liggende zand van de C-horizont. In de boringen 8 en 10 was onder de dikke grijze humeuze laag van de Aap- dan wel Aa-horizont nog een 10 cm dikke donkerbruingrijze humeuze laag aanwezig van mogelijk een zogenaamde begraven (b) Bhb-horizont van een podzolbodem. Deze was in boring 10 verploegd met de C-horizont. In boring 8 was daaronder nog een 10 cm dikke begraven Bsb-horizont van een podzolbodem aanwezig, die geleidelijk overging in het zand van de C-horizont. Ook in boring 3 is op 190 cm -mv een 10 cm dikke verploegde laag aangetroffen, die bestond uit een mengsel van de Aa-, Bhb-, Bsb- (podzol) met C-horizont. In de boringen 5, 6, 11 en 12 is onder de zwartgrijze humeuze toplaag van de Aap-horizont een duidelijke 50-70 cm dikke donkerbruingrijze Aa-horizont aangetroffen, die in boring 12 verploegd was met de bovenliggende Aap- en de onderliggende C-horizont.
Wat is de specifieke archeologische verwachting van het plangebied op basis van het bureauonderzoek en wordt deze door het veldonderzoek bevestigd? Op basis van het bureauonderzoek is aan het plangebied een hoge verwachting toegekend voor zowel vuursteenvindplaatsen uit het Laat-Paleolithicum tot en met het Neolithicum als voor nederzettingsresten uit het Neolithicum tot en met de Volle Middeleeuwen (tot in de 13e eeuw). Voor de Late Middeleeuwen (vanaf de 13e tot einde 15e eeuw) een hoge verwachting toegekend voor het aantreffen van bewoningssporen. Voor de Vroege Nieuwe tijd is een hoge verwachting toegekend op het aantreffen van een schans. Voor de Nieuwe tijd in het algemeen is een hoge verwachting toegekend voor het aantreffen van ontginningssporen en op basis van de historische ontwikkeling is een lage verwachting toegekend voor het aantreffen van bewoningssporen. Het booronderzoek heeft uitgewezen dat de oorspronkelijke podzolbodem grotendeels is verdwenen en door ploegwerkzaamheden is opgenomen in de onderzijde van het plaggendek dat een dikte heeft variërend van 110-190 cm. Het potentiële archeologische sporenniveau in de top van de C-horizont kan worden aangetroffen vanaf 110-190 cm beneden maaiveld (25,54 tot 26,41 m +NAP) en is vrijwel geheel intact aanwezig.
Op basis hiervan is de hoge verwachting voor vuursteenvindplaatsen uit het Laat-Paleolithicum tot en met het Neolithicum naar middelhoog bijgesteld. De hoge archeologische om archeologische resten uit de perioden Neolithicum tot en met de Volle Middeleeuwen (tot in de 13e eeuw), de Late Middeleeuwen (vanaf de 13e eeuw tot het einde van de 15e eeuw) en voor ontginningssporen uit de Nieuwe tijd blijft daarom gehandhaafd. De hoge verwachting op het aantreffen van een schans is bijgesteld naar laag. De resultaten van het booronderzoek geven geen aanleiding om de lage verwachting voor resten uit de Late Middeleeuwen (vanaf de 13e eeuw) tot en met de Nieuwe tijd bij te stellen.
Is een (deels) intact potentieel niveau aanwezig en zo ja, op welke diepte en wordt deze bedreigd door de voorgenomen bodemingrepen? Het potentiële archeologische sporenniveau in de top van de C-horizont kan worden aangetroffen vanaf 110-190 cm beneden maaiveld (25,54 tot 26,41 m +NAP) en is vrijwel geheel intact aanwezig. Wanneer binnen het plangebied graafwerkzaamheden plaatsvinden die dieper reiken dan 0,8 m beneden maaiveld (buffer van 0,3 m ten opzichte van het archeologische niveau conform Roorda e.a. 2016) kunnen archeologische resten verloren gaan.
KSP Archeologie
30
4.3
Selectieadvies
Op basis van de diepteligging van het potentiële archeologische niveau wordt vervolgonderzoek aanbevolen bij bodemingrepen dieper dan 80 cm beneden maaiveld. Wanneer de bodemingrepen dieper reiken dan 80 cm beneden maaiveld adviseert KSP Archeologie adviseert een vervolgonderzoek in de vorm van een proefsleuvenonderzoek om vast te stellen of in het plangebied archeologische resten aanwezig zijn en zo ja, welke waardering hieraan gegeven kan worden. Voor dit proefsleuvenonderzoek is een Programma van Eisen (PvE) noodzakelijk dat is goedgekeurd door de bevoegde overheid. In dit PvE wordt de werkwijze en de randvoorwaarden van het proefsleuvenonderzoek vastgelegd. Bovenstaand advies vormt een zogenaamd selectieadvies. Dit selectieadvies betekent nog niet dat reeds bodemverstorende activiteiten of daarop voorbereidende activiteiten kunnen worden ondernomen. De resultaten van dit onderzoek zullen namelijk eerst moeten worden beoordeeld door de bevoegde overheid (gemeente Someren), die vervolgens een selectiebesluit neemt. Het uitgevoerde onderzoek is op zorgvuldige wijze verricht volgens de algemeen gebruikelijke inzichten en methoden. Het onderzoek is erop gericht om de kans op het aantreffen dan wel vernietigen van archeologische waarden bij bouwwerkzaamheden in het plangebied te verkleinen.
Aangezien het onderzoek is uitgevoerd door middel van een steekproef kan echter, op basis van de onderzoeksresultaten, de aan- of afwezigheid van eventuele archeologische waarden niet met zekerheid gegarandeerd worden. Indien bij graafwerkzaamheden archeologische waarden worden aangetroffen, dienen deze conform de Erfgoedwet 2016, artikel 5.10, bij de minister gemeld te worden. In de praktijk kan de vinder terecht bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (T 033 – 4217 456 of info@cultureelerfgoed.nl) zodat de vondst geregistreerd wordt in het centraal archeologische informatiesysteem. Daarnaast wordt het advies gegeven om de vondst ook bij de gemeente te melden.
KSP Archeologie
31
Literatuur Boeken, rapporten en artikelen Bakker, H. de & Schelling, J. (1989). Systeem van de bodemclassificatie voor Nederland: de hogere niveaus. (Tweede druk bewerkt door Brus, D.J. & Wallenburg C. van) Centrum voor Landbouwpublikaties en Landbouwdocumentatie, Wageningen. Berendsen, H.J.A. (2005). Landschappelijk Nederland. Perspectief Uitgevers, Utrecht. Berkvens, R. (2015). Actualisering archeologiekaart gemeente Someren. Omgevingsdienst ZuidoostBrabant. Centraal College van Deskundigen Archeologie (2018). Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie, versie 4.1. Stichting voor Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer, Gouda. Gazenbeek, A.E. (2010). Verkennend booronderzoek Zandstraat, Someren. Inventariserend veldonderzoek bodemintactheid, gemeente Someren. Grontmij, rapport 1103, Eindhoven. Haartsen, A. (2009). Ontgonnen Verleden. Regiobeschrijvingen provincie Noord-Brabant. Bureau Lantschap. Janssens, M. (2007). Someren, Ruiter 1. Archeologisch vooronderzoek. Bilan, rapport 2007/12, Tilburg. Kortlang, F.P. (2011). De Archeologiekaart van Someren. Een archeologische waarden- en beleidskaart voor de gemeente Someren. ArchAeO, rapport 0913 in samenwerking met het ACVU. Nederlands Normalisatie Instituut (1990). NEN-5104:1989 grondmonsters. Nederlands Normalisatie Instituut, Delft.
NL, Classificatie van onverharde
Roorda, I, Stover, J, Kroes, R. (2016). Handreiking Archeologievriendelijk bouwen, Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. Spek, T. (2004). Het Drentse esdorpen landschap: een historisch geografische studie. Uitgeverij Matrijs, Utrecht. Stouthamer, E., Cohen, K.M. & Hoek, W.Z. (2015). De vorming van het land: geologie en geomorfologie. Perspectief Uitgevers, Utrecht. Weekers-Hendrikx, B.A.T.M., Müller, A. (2020). Someren, Groote Hoeven. Een Inventariserend Onderzoek in de vorm van Proefsleuven met een doorstart naar een Definitieve Opgraving van een IJzertijdnederzetting en de eerste ontginningssporen uit de Middeleeuwen. ADC, rapport 5218, Amersfoort.
Kaartmateriaal Actueel Hoogtebestand van Nederland (2014-2019). AHN3, grid 0,5 x 0,5m: www.ahn.nl en de ruwe data via https://downloads.pdok.nl/ahn3-downloadpage/ Actueel Hoogtebestand van Nederland (2020- naar verwachting 2022). AHN4, grid 0,5 x 0,5m: www.ahn.nl en de ruwe data via https://www.ahn.nl/ahn-viewer
KSP Archeologie
32
Archeologische Monumenten Kaart (2014) Geraadpleegd via archis.cultureelerfgoed.nl. Archeologische onderzoeks- en vondstmeldingen (actueel). Geraadpleegd via archis.cultureelerfgoed.nl Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG): https://bagviewer.kadaster.nl Basisregistratie Grootschalige Topografie via WMTS-server: https://geodata.nationaalgeoregister.nl/tiles/service/wmts?request=GetCapabilities&service=WMTS Basisregistratie Topografie Achtergrondkaarten (BRT-A) via WMTS-server: https://geodata.nationaalgeoregister.nl/tiles/service/wmts?request=GetCapabilities&service=WMTS Bestemmingsplan: www.ruimtelijkeplannen.nl Bodemkwaliteit: https://noord-brabant.omgevingsrapportage.nl/ Bodemkaart van Nederland, schaal 1:50.000 versie 2018 (gepubliceerd in de Basis Registratie Ondergrond december 2019). Wageningen Environmental Research. Geraadpleegd via https://geodata.nationaalgeoregister.nl/bzk/bro-bodemkaart/atom/v1_0/bro-bodemkaart.xml. Bonnebladen en Topografische kaarten van Nederland schaal 1:25.000: www.topotijdreis.nl (Kadaster). Brouwer, F. & M.M. van der Werff, (2012). Vergraven gronden: Inventarisatie van ‘diepe’ grondbewerkingen, ophogingen en afgravingen. Wageningen, Alterra, Alterra-rapport 2336. Cohen, K.M., Stouthamer, E., Hoek W.Z./Berendsen, H.J.A./Kempen, H.F.J. (2009): Zand in banen.
Zanddieptekaarten van het Rivierengebied en het IJsseldal in de provincies Gelderland en Overijssel, Arnhem (Provincie Gelderland, 3rd fully revised edition). Digitaal Archief (DANS) Rapporten (https://easy.dans.knaw.nl/);
en
onderzoeksgegevens
van
archeologisch
onderzoek
Digitale Kadastrale kaart van Nederland v4 via WMS server: https://geodata.nationaalgeoregister.nl/kadastralekaart/wms/v4_0?service=WMS&version=1.3.0&request=GetCapabilities Dirks, G.H.P. & Nieuwenhuizen, W. (2013). HISTLAND: historisch-landschappelijk informatiesysteem. Wageningen, Wettelijke Onderzoekstaken Natuur & Milieu, WOt-werkdocument 331. Geomorfologische kaart van Nederland, schaal 1:50.000 versie 2019 (gepubliceerd in de BasisRegistratie Ondergrond maart 2020). Alterra, Wageningen UR. Geraadpleegd via https://geodata.nationaalgeoregister.nl/bzk/brogmm/atom/v1_0/index.xmlLegenda: Maas, G. J., S. P. J. v. Delft & A. H. Heidema. (2017). "Toelichting bij de legenda Geomorfologische kaart van Nederland 1:50 000 (2017)." http://legendageomorfologie.wur.nl/. Wageningen, Wageningen Environmental Research. Grondwatertrappenkaart van de bodemkaart 1:50.000 versie tot 2006: http://geoplaza.vu.nl/ data/dataset/bodemkaart-van-nederland/resource/2398cef7-957e-4ba5-b218-08ac275d72fb. Indicatieve Kaart Militair Erfgoed: www.ikme.nl KLIC-meldingen via www.kadaster.nl
KSP Archeologie
33
Luchtfoto Beeldmateriaal / PDOK 25 cm RGB via WMTS server: https://geodata.nationaalgeoregister.nl/luchtfoto/rgb/wmts?request=GetCapabilities&service=wmt s Kadastrale kaarten 1811-1832. http://beeldbank.cultureelerfgoed.nl Rijksmonumenten (2019): Geraadpleegd via openbaar/wfs
WFS server: https://data.geo.cultureelerfgoed.nl/
TNO Geologische Dienst (2021): Geologische https://www.dinoloket.nl/ondergrondmodellen.
Kaart
van
Nederland
2021
Topografische kaart van Nederland schaal 1:25.000 (rasterbestand) via WMS server: https://geodata.nationaalgeoregister.nl/top25raster/wms?request=GetCapabilities&service=wms. Kadaster. Topografische kaart van Nederland schaal 1:10.000 (rasterbestand) via WMS server: https://geodata.nationaalgeoregister.nl/top10nlv2/wms?request=GetCapabilities&service=wms V.1 & V.2 inslagen in Nederland: vergeltungswaffen.nl Vooronderzoek en Opsporing niet-gesprongen explosieven: https://www.explosievenopsporing.nl/veobommenkaart/ Wageningen Environmental Research (2022). Grondwaterspiegeldiepte Model voor Nederland (50x50 meter grid) https://service.pdok.nl/bzk/bro-grondwaterspiegeldiepte/wms/v1_0
Websites Geologische eenheden (formaties): https://www.dinoloket.nl/stratigrafische-nomenclator
KSP Archeologie
34
Bijlage 1
KSP Archeologie
Geomorfologische kaart
Bijlage 2
KSP Archeologie
Bodemkaart
Bijlage 3
KSP Archeologie
Archeologische gegevens
Bijlage 4
KSP Archeologie
Boorpuntenkaart
Bijlage 5 Boorbeschrijvingen
KSP
Archeologie
Horizont
Opmerkingen
Projectnummer
: 22100
Project
: Groote Hoeven Someren
Datum
: 6 oktober 2022
Beschrijver
: Erik Schorn
Type grond
: Zand
Boordiameter
: Edelman 7 cm
Bijzonderheden
: Geen
Boring
Diepte in cm
Textuur
Humus
Kleur
1
85
Z2s1
h3
zwgr
Aap
geitenwei
130
Z2s1
h2
gr
Aap of Aa?
grond zeer droog
140
Z2s1
h1
gr/lgegr
Aa/C
verploegd
170
Z2s1
lgegr
C
dekzand
Boring
Diepte in cm
Textuur
Humus
Kleur
Horizont
Opmerkingen
2
80
Z2s1
h3
zwgr
Aap
tuin, gras
100
Z2s1
h2
zwgr/gr
Aap/Aa?
verploegd
115
Z2s1
h2
gr
Aap of Aa?
grond zeer droog
120
Z2s1
h1
gr/lgegr
Aa/C
verploegd
150
Z2s1
Boring
Diepte in cm
Textuur
3
85
Z2s1
groentetuin/gras
180 190 220
Z2s1
Boring
Diepte in cm
Textuur
Humus
Kleur
4
60
Z2s1
h3
zwgr
Aap
145
Z2s1
h2
gr
Aap of Aa?
grond zeer droog
160
Z2s1
h1
gr/lgegr
Aa/C
verploegd
180
Z2s1
lgegr
C
dekzand
Boring
Diepte in cm
Textuur
Humus
Kleur
Horizont
Opmerkingen
5 braakliggend grasveld
50
Z2s1
h3
zwgr
Aap
100
Z2s1
h2
dbrgr
Aa
110
Z2s1
h1
dbrgr/ge
140
Z2s1
Boring
Diepte in cm
Textuur
6
25
Z2s1
braakliggend
55 110
Bijzondere bestanddelen
Bijzondere bestanddelen
lgegr
Fe2
C
dekzand
Humus
Kleur
Bijzondere bestanddelen
Horizont
Opmerkingen
h3
zwgr
Aap
Z2s1
h2
gr
Aap of Aa?
grond zeer droog
Z2s1
h2
gr/dbr/orge
Aa/Bhb/Bsb/C
verploegd
wigr
C
dekzand
Horizont
Opmerkingen
Bijzondere bestanddelen
Bijzondere bestanddelen
Aa/C
verploegd
lge
Fe3
C
dekzand
Humus
Kleur
Bijzondere bestanddelen
Horizont
Opmerkingen
h3
zwgr
pu2
X
terrein is opgehoogd
Z2s1
h3
zwgr
Aap
Z2s1
h3
dbrgr
Aa
120
Z2s1
h2
dbrgr/ge
140
Z2s1
Boring
Diepte in cm
Textuur
7
80
Z2s1
grasveld
120 130 160
Z2s1
Boring
Diepte in cm
Textuur
8
85
Z2s1
grasveld
130 140 150
Z2s1
or
160
Z2s1
wigr
Aa/C
verploegd
lge
Fe3
C
dekzand
Humus
Kleur
Bijzondere bestanddelen
Horizont
Opmerkingen
h3
zwgr
Aap
terrein is opgehoogd
Z2s1
h2
gr
Aap of Aa?
grond zeer droog
Z2s1
h2/h1
gr/lgegr
Aap of Aa/C
verploegd
lgegr
Fe3
C
dekzand
Humus
Kleur
Bijzondere bestanddelen
Horizont
Opmerkingen
h3
zwgr
Aap
terrein is opgehoogd
Z2s1
h2
gr
Aap of Aa?
grond zeer droog
Z2s1
h2
dbrgr
Aa of Bhb Fe3
Pagina 1 van 2
Bsb C
dekzand
Vondsten
Vondsten
Vondsten
Vondsten
Vondsten
Vondsten
Vondsten
Vondsten
Horizont
Opmerkingen
Aap
terrein is opgehoogd
Aap of Aa?
grond zeer droog
Aa/C
verploegd
Fe2
C
dekzand
Bijzondere bestanddelen
Horizont
Opmerkingen
Aap
terrein is opgehoogd
gr
Aap of Aa?
grond zeer droog
dbrgr
Aa of Bhb
Boring
Diepte in cm
Textuur
Humus
Kleur
9
80
Z2s1
h3
zwgr
grasveld
100
Z2s1
h2
gr
110
Z2s1
h1
gr/lgegr
Fe2
140
Z2s1
lgegr
Boring
Diepte in cm
Textuur
Humus
Kleur
10
75
Z2s1
h3
zwgr
grasveld
110
Z2s1
h2
120
Z2s1
h2
130
Z2s1
h1
gr/dbrgr/lgegr
160
Z2s1
Boring
Diepte in cm
Textuur
11
10
X
parkeerplaats
15
Z2s1
45
Z2s1
h3
zwgr
115
Z2s1
h2
dbrgr
120
Z2s1
dbrgr/ge
150
Z2s1
ge
Boring
Diepte in cm
Textuur
Humus
Kleur
12
90
Z2s1
h3
zwgr
Aap
gras/stormbaan
105
Z2s1
h2
zwgr/dbrgr
Aap/Aa
verploegd
130
Z2s1
h2/h1
dbrgr/ge
Aa/C
verploegd
160
Z2s1
C
dekzand
Humus
Bijzondere bestanddelen
Aa of Bhb/C
verploegd
wigr
Fe2
C
dekzand
Kleur
Bijzondere bestanddelen
Horizont
Opmerkingen
X
klinker
X
bestratingszand
lgegr
lgegr
Boring
X (m RD)
Y (m RD)
Z (m +NAP) via AHN4
1
177.818
376.498
27,63
26,23
2
177.771
376.505
27,39
26,19
3
177.784
376.464
27,44
25,54
4
177.752
376.462
27,49
25,89
5
177.721
376.504
27,51
26,41
6
177.678
376.509
27,23
26,03
7
177.634
376.514
27,59
26,29
8
177.669
376.555
27,27
25,77
9
177.636
376.597
27,39
26,29
10
177.610
376.635
27,35
26,05
11
177.576
376.617
27,25
26,05
12
177.548
376.579
27,47
26,17
baksteenspikkels
Vondsten
Vondsten
Vondsten
Aap Aa
Fe2
Bijzondere bestanddelen
Fe3
Top C-horz in m +NAP
Pagina 2 van 2
Aa/C
verploegd
C
dekzand
Horizont
Opmerkingen
Vondsten
KSP Archeologie
Bijlage 6
Overzicht geologische en archeologische tijdvakken
Samengesteld door E.A. Schorn (BAAC) naar aanleiding van de publicatie: De steentijd van Nederland (2005). Onder redactie van: Jos Deeben, Erik Drenth, Marie-France van Oorsouw en Leo Verhart.
KSP Archeologie
KSP Archeologie
Archeologische periodes volgens het Archeologisch Basis Register Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
KSP Archeologie