Windenergie_Soest_GGDrU_

Windenergie & Gezondheid Raadinformatie bijeenkomst gemeente Soest 1 februari 2024

Dr.ir. Jeroen de Hartog Adviseur Milieu en Gezondheid jdehartog@ggdru.nl

Gezondheidseffecten van nieuwe energiebronnen • Biomassa • Zonne-energie

• Windenergie RIVM rapport 2021-0054 Effecten van nieuwe energiebronnen op gezondheid en veiligheid in Nederland. L. Gooijer & M.G. Mennen

Geluid van windturbines

Ziektelast a.g.v. klimaatmaatregel Luchtverontreiniging van biomassa

Het stoppen met het gebruik van fossiele brandstoffen levert een aanzienlijke gezondheidswinst op! (van der Ree et al., 2019).

Waar kunnen omwonenden mee te maken krijgen

Slagschaduw

Geluid

Lichtschittering https://www.nwea.nl/kb/hoe-zit-het-met-slagschaduw-en-windturbines/ https://windvogel.nl/windturbinegeluid-en-gezondheid-feit-en-fictie/ freepik.com/free-vector/natural-light-lens-flare-vector-gold-background-sun-ray-effect_15841693.htm

Waar kunnen omwonenden mee te maken krijgen

Visuele impact

Obstakelverlichting Bronnen afbeeldingen: https://www.nwea.nl/einde-aan-continu-brandende-rode-lampen-op-windmolens-in-zicht/ Abromas et al, Visual impact assessment of windturbines on landscap in Silale Region, Rural Development Conference 2015

Geluid

Windturbines en gezondheid

1. Akoestische factoren: ➢ Amplitude modulatie (zwiepen/zoeven/stampen)

2. Niet-Akoestische factoren: ➢ Persoonlijke ➢ Contextuele ➢ Slagschaduw ➢ Schittering/reflectie

Geluid en de windsnelheid

Bron: PlanMER windturbinebepalingen leefomgeving, 2022

Mogelijke effecten van geluid

van windturbines

Gehoorverlies

Leerprestaties

Bloeddruk

Geluidhinder

Slaap

Hart- en bloedvaten

Akoestische factoren 1. Bewezen relatie WT-geluid en hinder (vnl Amplitude Modulatie) 2. Windturbine geluid hinderlijker dan weg-of rail geluid (Janssen et al, 2011, Klaeboe 2016)

3. Verband zelf gerapporteerde slaapverstoring & hinder 4. Onvoldoende bewijs voor andere gezondheidseffecten (cardiovasculaire,

Windturbines en gezondheid

diabetes, obesitas, cognitive en mentale)

5. WHO advies (Lden 45dB) • Geen advies voor nachtelijk geluid • Ernstig gehinderden bij 45 dB:10% RIVM 2020-0150: Health effects related to wind turbine sound: an update I. van Kamp en G.P. van den Berg

Dosis – effect relaties geluid

Omvang van geluidhinder in Nederland 2020

geluidbron

Ernstige hinder (%)

Ernstige slaapverstoring (%)

Wegen

12,9

6,2

Buren

10,0

7,0

Vliegverkeer

5,6

2,3

Bouw- en sloopactiviteit

7,8

2,8

Recreatie

3,7

2,3

Railverkeer

2,4

1,2

Fabrieken en bedrijven

2,1

1,3

Windturbines

0,3

0,0

Bron: Van Poll, R. (2020). Ernstige hinder en slaapverstoring. Monitoringsgegevens Onderzoek Beleving Woonomgeving(OBW) 2019. RIVMbriefrapport2020-0116.

1. Persoonlijke en contextuele factoren belangrijk. ➢ ➢ ➢

Windturbines en gezondheid

Geluidsgevoeligheid Houding t.a.v. windturbines Economisch belang

2. Bewezen relatie hinder en visuele aspecten 3. Geen bewijs dat lage frequenties (LFG) extra hinder opleveren, maar wel in geval van curtailment!

Laagfrequent geluid (LFG) LFG: geluid onder 100/125 Hz Bronnen: alles wat geluid maakt Natuurlijke bronnen: o.a. zee, wind en onweer Man-made bronnen: o.a. industrie, huishoudelijke apparaten, airco’s en ventilatiesystemen, transport, windturbines, warmtepompen, etc.)

Tonaal (LFG) geluid

1. Persoonlijke en contextuele factoren belangrijk. ➢ ➢ ➢

Windturbines en gezondheid

Geluidsgevoeligheid Houding t.a.v. windturbines Economisch belang

2. Bewezen relatie hinder en visuele aspecten 3. Geen bewijs dat lage frequenties (LFG) extra hinder opleveren, maar wel in geval van curtailment!

Windnormen in concept-Besluit Windturbines Leefomgeving - De nieuwe normen gelden voor alle windturbines op land, nl losse windturbines en –parken; en voor kleine windturbines verschillende aspecten - Voor langer bestaande windturbines in principe nog oude regiems - Voor windturbines gebouwd of vergund sinds 1 juli 2021 (tot inwerkingtreding voorliggende Besluit of vaste datum) gelden speciale ‘overgangsregelingen’ in relatie tot de lokaal opgestelde normen - Omdat dit een complex web van diverse regels betreft, wordt dat momenteel nog door diverse partijen met hun juristen bestudeerd en kan er vanavond niet veel over worden gezegd

2/1/2024

Milieunorm

Oud

Nieuw

Geluid

-

47 dB Lden

-

-

41 dB Lnight

Standaardwaarde: 45 dB Lden en 39 dB Lnight op geluidgevoelig gebouw

-

Lokaal maatwerk mogelijk: Tot grenswaarde 47 dB Lden en 41 dB Lnight

-

Afwegingsruimte voor lagere waarde dan standaardwaarde als aanleiding daartoe op grond van cumulatie geluid of aard van het gebied

-

Extra toeslag van 5dB bovenop de geluidsnorm voor tonaalgeluid

-

Uitzondering voor gebouwen met een functionele binding met het windpark, bijvoorbeeld molenaarswoningen.

2/1/2024

Milieunorm

Slagschaduw

Oud 17 dagen en 20 minuten per jaar -

Dit was een onduidelijke norm en er werd creatief mee omgegaan

Nieuw Maximaal 6 uur per jaar en max 20 min per dag per slagschaduwgevoelig gebouw

-

Voor objecten met afstand van maximaal 12 x rotordiameter

-

Automatische stilstandsvoorziening

-

Logboek bijhouden verplicht voor exploitant

-

Bevoegde gezag mag afwijken naar strenger, bijv. naar 0 uren

2/1/2024

Milieunorm

Externe Veiligheid

Oud PR 10 -5 en PR 10 -6 voor resp. beperkt en (zeer) kwetsbare objecten

Nieuw Grenswaarde: PR 10 -6 voor kwetsbare en zeer kwetsbare gebouwen en kwetsbare locaties -

Standaardwaarde: PR 10 -6 voor beperkt kwetsbare gebouwen en locaties

-

Beperking van het directe risico én het indirecte risico gerelateerd aan het optreden van domino-effecten

-

Windturbine > 20 jaar: positief resultaat beoordeling NPR 8400 verplicht

Milieunorm

Obstakelverlichting en markering

oud Geen onderdeel van de AMvB Wind Turbines -

Informatieblad

nieuw Onderdeel van de AMvB onder hoofdstuk veiligheid als direct werkende norm -

Losse windturbines en windpark

-

Kleur turbines, mast en wieken is wit

-

Verlichting ‘s nachts (rood) en overdag (wit) met vaste of flikkerende lampen

-

Maatwerk mogelijk voor in- en uitschakelen op basis van naderingsdetectie luchtvaartuigen onder toestemming ILT / Advies minister

2/1/2024

Milieunorm

Afstandsnorm

Oud Geen afstandsnorm

Nieuw Tenminste een afstand van 2x tiphoogte tot windturbinegevoelige objecten

-

Uitzondering mogelijk voor zwaarwegende economische belangen of zwaarwegende andere maatschappelijke belangen (ZEZAM) mits goed gemotiveerd

Wanneer kan geluid van een windturbine hinderlijk zijn? • Geluidniveau (≈ afstand) • Amplitude modulatie (het zwiepende geluid) • Tonaal geluid • Maar ook door: – Gevoeligheid voor geluid – Zichtbaarheid, optreden van slagschaduw en lichthinder – Houding tov windturbines, persoonlijk belang – Betrokkenheid bij het proces

Wat betekent geluidhinder voor ons

Hinder kan leiden tot: • Irritatie en onbehagen • Belemmering in dagelijkse activiteiten • Lange termijn: stress gerelateerde gezondheidsklachten ➢ Geluid windturbines als hinderlijker ervaren dan andere geluidbronnen ➢ Geen andere effecten dan geluidhinder aangetoond, maar relatie met slaapverstoring is aannemelijk

Voorkomen van hinder en overlast Vooraf • Keuze van locaties voor windturbines • Goed onderzoek naar de effecten voor omwonenden • Goede afspraken over (financiële) participatie • Mitigatie & piekbelasting (bijv. stilstandvoorziening)

Na plaatsing • Monitoring en handhaving

GGD-handreiking

Vragen?

Dosis – effect relaties windturbine WHO

Bron: RIVM factsheet 2021

NL-(voormalige)-norm