Rapport coronascan sport.pdf

Rapport

Coronascan Sport Soest 09 juni 2021

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

1

1.1

Leeswijzer

1

2.

Landelijke gevolgen corona(maatregelen)

2

2.1

Verandering in sport- en beweeggedrag

2

2.2

Sportverenigingen

2

2.3

Steunmaatregelen

3

2.4

Gemeentelijk beleid

3

3.

Lokale gevolgen voor de sportaanbieders

4

3.1

Sportverenigingen

4

3.1.1

Binnensportverenigingen

4

3.1.2

Algemeen beeld binnensport

5

3.1.3

Buitensportverenigingen

6

3.1.4

Algemeen beeld buitensport

7

3.2

Commerciële aanbieders

7

3.3

Overige aanbieders

8

3.4

Gemeentelijk beleid Soest

9

3.5

Toekomstbeeld

9

4.

Scenario’s

10

4.1

Steun van de (lokale) overheid

10

4.2

Het aanbod

10

4.3

De verschillende scenario’s

10

5.

De scenario’s uitgewerkt

11

5.1

Krimp

11

5.2

Herstel

11

5.3

Aanpassing

11

5.4

Vernieuwing

11

6.

Samenvattende bevindingen

13

Bijlage 1 Vragenlijst

14

Bijlage 2 Uitkomsten enquête

16

Bijlage 3 Deelnemers enquête

19

1.

Inleiding

investerings- en weerstandsvermogen van sportorganisaties en bedreigt het voortbestaan van deze organisaties.

In maart 2020 werden de eerste beperkende maatregelen voor de sport aangekondigd om het coronavirus te bestrijden. De sport is hierdoor een aantal weken volledig stilgelegd en

Naast de financiële gevolgen zijn er veel maatschappelijke gevolgen door de coronamaat-

in de zomer van 2020 weer voorzichtig hervat. Na een zomer met versoepelde maatregelen

regelen. Verenigingen zijn binnen gemeenten dé plek waar mensen samenkomen en elkaar

werden vanaf september de maatregelen weer aangescherpt en sinds december 2020 was

ontmoeten. De ontmoeting vindt nu vaak niet meer plaats en hierdoor kunnen verenigingen

binnen sporten niet meer toegestaan: sportscholen, zwembaden en sporthallen gingen

kwetsbare leden uit het oog verliezen.

dicht en er kon alleen nog buiten en in beperkte aantallen worden gesport. Sinds maart 2021 kan de sportsector positiever vooruit kijken. Met het ingaan van stap twee van het

De sport- en beweegdeelname is tijdens de versoepeling van de maatregelen weer wat

aangekondigde openingsplan op 19 mei 2021 kunnen ook volwassenen boven de 27 jaar

toegenomen maar staat nog altijd erg onder druk van de maatregelen. Met het oog op de

weer buiten op afstand sporten en zijn de meeste binnensportlocaties weer open. Op 5 juni

verdere versoepelingen in mei en juni van dit jaar gloort er wel weer hoop voor sporten en

is stap 3 ingegaan, hierbij zijn nog meer beperkingen voor de sport opgeheven.

bewegen.

Al deze maatregelen hebben hun impact gehad op de sportsector (bron: Tweede monitor

In dit rapport wordt in beeld gebracht wat de impact is van corona op sport en bewegen

Sport en Corona; Mulier Instituut, november 2020):

landelijk, maar vooral ook in de gemeente Soest. Door middel van een vragenlijst is inzicht

De sport- en beweegdeelname is gedurende de zomer van 2020 weer toegenomen,

verkregen in het perspectief en de behoeften van de sportverenigingen en sportorganisa-

maar is nog steeds erg kwetsbaar en staat opnieuw onder druk door de coronamaatre-

ties naar aanleiding van corona. Bij het opstellen van de vragenlijst is er gekeken naar de

gelen afgekondigd in oktober en begin november. In april 2021 was de sport- en be-

verschillende soorten verenigingen en sportaanbieders, hun krachten en knelpunten tijdens

weegdeelname 61%. Ter vergelijking: in april 2020 was dit 62%.

de crisis, hun financiële situatie en de steunmaatregelen die verenigingen hebben gebruikt

Sportverenigingen hebben het zwaar, maar lijken tot nu toe relatief goed gecompen-

en de visie op de toekomst.

seerd te worden, omdat ze naast een beroep op generieke maatregelen, gecompenseerd worden met enkele sport specifieke maatregelen. De overheid houdt zo een

1.1

basisinfrastructuur van sportvoorzieningen en sportaanbod in stand.

In hoofdstuk 2 worden de landelijke gevolgen van corona in de sportsector weergegeven.

Verenigingen en sportbonden maken zich zorgen over de beschikbaarheid en belast-

Hierbij wordt gekeken naar de verandering in sport- en beweeggedrag, hoe het gaat met

baarheid van vrijwilligers en terugloop van het ledenaantal, omdat nieuwe aanwas stag-

de sportverenigingen en andere sportaanbieders, de ondersteuning van gemeenten en de

neert en de kwetsbare groepen (mensen met een smalle beurs) hun lidmaatschap niet

financiële gevolgen van de coronamaatregelen voor de sportsector. In hoofdstuk 3 wordt

meer verlengen.

de lokale situatie geschetst aan de hand van de vragenlijst die is ingevuld door 40 respon-

Het omzetverlies in de breedtesportsector (sportverenigingen, sportondernemers, ge-

denten, waaronder 30 sportverenigingen en 10 sportaanbieders. Vervolgens wordt in

meenten en sportbonden) komt in 2020 uit op € 1,5 miljard. Na kostenbesparingen

hoofdstuk 4 een aantal scenario’s geschetst op basis van inzichten verkregen uit de vra-

(€ 350 miljoen) en compensatie uit diverse steunmaatregelen (€ 450 miljoen) resteert

genlijst. In hoofdstuk 5 volgt de uitwerking van deze scenario’s. Tot slot volgen de samen-

een directe schade voor de breedte-sportsector van ruim € 700 miljoen. Deze schade

vattende bevindingen in hoofdstuk 6.

Leeswijzer

wordt opgevangen door het aanspreken van reserves. Dit leidt tot aantasting van het

1

2.

Landelijke gevolgen corona(maatregelen)

door alle leeftijden. Dit is ook te zien bij de verenigingen die deze sporten aanbieden in Soest.

De focus in dit rapport ligt bij de sport in de gemeente Soest, maar het is ook belangrijk om de landelijke gevolgen van de corona en de maatregelen ertegen in kaart te brengen. Er is

2.2

gekeken naar de verandering in sport- en beweeggedrag, hoe het gaat met de sportvere-

Landelijk maakt bijna de helft van de verenigingsbestuurders zich zorgen over de gevolgen

nigingen en sportaanbieders, welke ondersteuning gemeenten bieden, wat de financiële

van de coronacrisis voor hun vereniging. Zij maken zich vooral (ernstige) zorgen over het

gevolgen zijn van corona en wat de werking is van compensatiemaatregelen. Dit zijn ook

verlies van leden/vrijwilligers, de financiële situatie en de gezondheid van (oudere) leden.

de onderwerpen die in de vragenlijst zijn opgenomen, zodat een vergelijking is te maken

De mate waarin verenigingen zich zorgen maken, hangt samen met de mate waarin ver-

tussen de landelijke en lokale situatie.

enigingen ledendaling en omzetderving ervaren.

2.1

Hieronder enkele belangrijke landelijke inzichten (bron: Tweede monitor Sport en Corona;

Verandering in sport- en beweeggedrag

Het afgelopen jaar is door het Mulier Instituut, het RIVM en het NOC*NSF veel onderzoek

Sportverenigingen

Mulier Instituut):

gedaan naar de sport- en beweegdeelname van de Nederlanders tijdens corona. Hieruit

Bij één op de drie verenigingen is het ledental tussen september 2019 en september

blijkt dat Nederlanders veel minder zijn gaan sporten en bewegen dan voor de coronacrisis.

2020 gedaald. Van deze verenigingen geeft drie kwart aan dat de ledendaling deels,

Wel is er in het afgelopen jaar verbetering te zien in de cijfers. Zo heeft het RIVM gecon-

voornamelijk of heel erg aan de coronacrisis kan worden toegeschreven. Met name

stateerd dat in het begin van de crisis, april 2020, meer dan de helft van de volwassenen

binnensportverenigingen hebben met ledendaling te maken. Twee derde van de sport-

minder is gaan sporten en bewegen (53%). Na een zomer die redelijk wat versoepelingen

verenigingen (62%) heeft te maken met leden die nog niet willen of durven sporten.

kende, was dit cijfer in oktober 2020 gedaald naar 28%. Versoepeling van de maatregelen

Gemiddeld verwachten verenigingen het kalenderjaar 2020 een omzetderving van 19%

zorgt er dus voor dat mensen meer in beweging komen. Dit was ook terug te zien in de

van hun begrote inkomsten voor 2020. Kleine verenigingen (≤ 100 leden, 30%), vereni-

Sportdeelname Index van NOC*NSF, die na de zomer weer tot 66% gestegen was, het

gingen met een kleine begroting (tot € 10.000, 27%) en verenigingen met een middel-

niveau van voor de coronacrisis. In april 2021 was dit weer gedaald naar 61%.

grote begroting (€ 10.000 tot € 50.000, 27%) verwachten het kalenderjaar 2020 relatief de hoogste derving van inkomsten. Gemiddeld besparen/bezuinigen verenigingen het

De sport en beweegdeelname bij kinderen is na de hervatting van de meeste sport- en

kalenderjaar 2020 10% van de begroting.

beweegactiviteiten ook weer terug op het oude niveau. Waar in april 2020 nog maar 42%

Ondanks de besparingen/bezuinigingen die verenigingen hebben doorgevoerd en de

van de jeugd tot en met 18 jaar vier keer per maand sportte, was dat eind september weer

financiële ondersteuning die verenigingen hebben ontvangen, verwacht ongeveer de

77%. Dit is door alle maatregelen in april 2021 naar 56% gedaald voor jongeren van 13 t/m

helft van de verenigingen in Nederland het kalenderjaar 2020 een tekort op de jaarre-

18 jaar.

kening. Dit zijn vooral veldsportverenigingen (64%), verenigingen met een eigen kantine (61%), verenigingen met een grote begroting (€ 50.000 of meer, 61%), grote verenigin-

Een andere trend die al langer plaatsvindt is de verschuiving richting de ongeorganiseerde

gen (> 250 leden, 60%) en verenigingen met een eigen accommodatie (59%). Dit tekort

sport. Door de coronacrisis zijn nog meer mensen ongeorganiseerd gaan sporten. Sporten

laten de meeste verenigingen ten laste van het eigen vermogen komen. Binnensport-

die daar het meest van hebben geprofiteerd zijn tennis en golf. Voordeel van deze sporten

verenigingen (55%) maken zich het meest zorgen over hun toekomst.

zijn dat afstand goed kan worden bewaard, ze worden buiten beoefend en zijn te beoefenen

Twee op de drie verenigingen hebben vertrouwen in de veerkracht van de vereniging om de gevolgen van de coronacrisis te overleven. Over het algemeen hebben 2

binnensportverenigingen (60%), kleine verenigingen (≤ 100 leden, 61%) en verenigin-

stimulering van sporten en bewegen in de openbare ruimte door te zetten. Een deel van de

gen met een kleine begroting (tot € 10.000 euro, 63%) het minst vertrouwen in de veer-

gemeenten had deze stimulering overigens al vastgelegd in het lokaal sportakkoord en/of

kracht van hun vereniging. Wanneer gevraagd wordt naar de veerkracht van de

sportbeleid. Wat hier goed bij past is de open-club-gedachte. Een Open club is een vereni-

vereniging om een tweede stillegging van de sport(vereniging) te overleven, daalt het

ging waar leden, regelmatige bezoekers en buurtbewoners elkaar ontmoeten, samenko-

vertrouwen van verenigingen. Ongeveer de helft heeft hierin vertrouwen.

men en kunnen sporten, met als doel dat zij bij de vereniging betrokken raken en blijven. In juli 2020 verwachtte een derde van de gemeenten (31%) (veel) meer sportstimulerings-

2.3

Steunmaatregelen

Ruim de helft van de verenigingen geeft aan in de periode maart tot en met 15 oktober

activiteiten aan te bieden dan het jaar (2019) ervoor. Ongeveer een vergelijkbaar deel (32%) verwachtte juist (veel) minder sportstimuleringsactiviteiten aan te zullen bieden.

2020 financiële steun van de Rijksoverheid of gemeente te hebben aangevraagd of ontvangen. Dit zijn met name veldsportverenigingen (87%), verenigingen met een grote be-

Drie kwart van de gemeenten (73%) heeft in de periode april tot en met juli 2020 de werk-

groting (€ 50.000 of meer, 81%), grote verenigingen (> 250 leden, 77%), verenigingen met

zaamheden van de buurtsportcoaches aangepast. Het grootste deel van de gemeenten

een eigen kantine (73%) en verenigingen met een eigen accommodatie (69%).

geeft aan dat de werkzaamheden na invoering van de coronamaatregelen zich meer op sportaanbieders hebben gericht. Dit hield met name in dat de buurtsportcoaches als aan-

Door het ministerie van VWS is € 110 miljoen beschikbaar gesteld voor sportverenigingen,

spreekpunt en verenigingsondersteuner voor sportaanbieders zijn ingezet.

verwerkt in de volgende twee regelingen: Tegemoetkoming verhuurders sportaccommodaties COVID-19 (TVS) Tegemoetkoming amateursportorganisaties COVID-19 (TASO) De TVS wordt ingezet om de huisvestingskosten (huur) zoveel mogelijk kwijt te schelden. De TASO is met name bedoeld voor sportverenigingen met accommodaties in eigendom, die niet (voldoende) gebruik kunnen maken van generieke steunmaatregelen, zoals de NOW.

2.4

Gemeentelijk beleid

De coronamaatregelen leiden tot structurele wijzigingen in het gemeentelijk sportbeleid. Zo blijkt uit een peiling die het Mulier Instituut samen met Vereniging Sport en Gemeenten (VSG) onder gemeenten heeft uitgevoerd. In het gemeentelijk sportbeleid komt meer aandacht voor de buitenruimte, door meer openbare ruimte aan te wijzen als gebied om te sporten en bewegen, en gaat er meer ingezet worden op de preventieve waarde van sport en bewegen. Zo geven zeven op de tien gemeenten (70%) aan dat zij in de periode van april tot en met juni 2020 extra aandacht besteed hebben aan het stimuleren van sporten en bewegen in de openbare ruimte. Een groot deel van deze gemeenten is van plan om de

3

3.

Lokale gevolgen voor de sportaanbieders

3.1.1

Binnensportverenigingen

Met het uitzetten van een vragenlijst onder de sportverenigingen en andere sportaanbieders in de gemeente Soest zijn lokale gevolgen van de coronacrisis in beeld gebracht met als doel inzicht te verkrijgen in de behoeften en het perspectief van sportverenigingen en sportorganisaties in tijde van corona.

10

Financiële situatie binnensportverenigingen

10

De enquête is ingevuld door 40 van de 72 sportaanbieders die daarvoor in de gelegenheid

8

zijn gesteld, waarmee de responsratio op ruim 55% ligt. Met een betrouwbaarheidsniveau

6

van 95% levert dat een foutenmarge van 10% op. Hiermee kunnen betrouwbare uitspraken

4

8 7

5 4

3

gedaan worden. De enquête vond plaats van 22 april tot en met 12 mei. De resultaten van de enquête geven daarom een beeld van de situatie op het moment van invullen.

4

1

2

1

1

1

0 In dit hoofdstuk volgen de belangrijkste resultaten van de enquête. Het hoofdstuk is opgedeeld in de volgende paragrafen:

Voor corona Zeer gezond

Gezond

Huidige situatie Redelijk

Minder gezond

Eind 2021 Zorgwekkend

Sportverenigingen waarbij onderscheid is gemaakt binnensport- en buitensportverenigingen. Commerciële aanbieders, zoals fitnesscentra

De 15 binnensportverenigingen die de enquête hebben ingevuld waren voor de coronacri-

Overige aanbieders, die bijvoorbeeld het bewegen voor ouderen stimuleren.

sis allemaal gezond en een derde van de verenigingen bestempelde de financiële situatie als zeer gezond. In de huidige situatie ziet het er minder positief uit. Zes verenigingen zijn

Bij de presentatie van de uitkomsten worden verbanden gelegd tussen de landelijke en de

er op achteruit gegaan. Meer dan de helft van de verenigingen heeft een negatief begro-

lokale gevolgen. De landelijke cijfers komen uit de monitor van het Mulier Instituut die in

tingsresultaat en heeft zonder de hulp van de gemeente geen sluitende exploitatie. Een

oktober 2020 is opgesteld. Hiermee dient ook rekening te worden gehouden bij de verge-

derde van de binnensportverenigingen verwacht eind 2021 (weer) een gezonde financiële

lijking, aangezien de ontwikkelingen snel wijzigen. In bijlage 1 is de gehanteerde vragenlijst

huishouding te hebben. De financiële situatie van de binnensportverenigingen in Soest is

opgenomen. In bijlage 2 is een aantal in het oog springende uitkomsten van de enquête

door de coronacrisis verslechterd, dit komt overeen met de landelijke cijfers.

grafisch weergegeven (anders dan in dit hoofdstuk beschreven) en bijlage 3 bevat een overzicht van de respondenten.

3.1

Sportverenigingen

De enquête is voor het grootste deel ingevuld door sportverenigingen (30 van de in totaal 40 respondenten = 75%). Omdat uit de enquête is gebleken dat er veel verschil is tussen de binnensport en de buitensport is besloten deze verenigingen apart te behandelen.

4

Ontwikkeling ledenaantal per leeftijdscategorie 15 14 13 12 11 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0

Grootste kracht van de vereniging

15

12 11

11

10

11

10

3 22

22

2

22

22

Communicatie

2

1

Organisatie

Leden

1

Tot en met 12 t/m 17 12 jaar jaar Gestegen

18 - 27

28 - 45

Ongeveer gelijk gebleven

46 -65

Gedaald

65+

Niet sportende leden

Sterk gedaald

Door in te zetten op interne en externe communicatie van de vereniging hebben veel verenigingen toch hun ledenaantal redelijk gelijk kunnen houden. De binnensportverenigingen noemen het ledenbehoud ook als een van hun sterkste krachten tijdens de coronacrisis. Wat betreft het aantal vrijwilligers zijn de verenigingen positief gestemd en behouden ze het vertrouwen dat ze aan het eind van de crisis nog voldoende vrijwilligers hebben.

Een andere trend die landelijk te zien is, en wat ook in Soest gebeurt, zijn de dalende

3.1.2

ledenaantallen van de binnensportverenigingen. Maar er is ook te zien dat bij twee derde

De impact van corona op de binnensportverenigingen is vooral financieel groot. Ook op het

van de binnensportverenigingen het ledenaantal ongeveer gelijk blijft.

gebied van het door laten gaan van de normale activiteiten hebben de binnensportveren-

Algemeen beeld binnensport

gingen het zwaar gehad. Bijna alle trainingen en wedstrijden die binnen zouden zijn geweest zijn afgelast. De verenigingen weten hun leden en vrijwilligers wel te behouden en hebben dat volgens hen vooral te danken aan de communicatie richting de leden en het aanbieden van alternatieve manieren van sporten zoals bijvoorbeeld groepslessen online of het verplaatsen van de activiteiten naar buiten. Het algemeen beeld van de effecten van corona op de binnensport voor de toekomst is negatief en zonder hulp/compensatie van de gemeente zouden meer verenigingen in zwaar weer verkeren.

5

3.1.3

Buitensportverenigingen

Financiële situatie buitensportverenigingen

8 8 7 6 5 4 3 2 1 0

Ontwikkeling ledenaantal per leeftijdscategorie

8

7 5 4

4 3 2

2 1

Voor corona Zeer gezond

Huidige situatie Gezond

Redelijk

Minder gezond

1

Zorgwekkend

nensportverenigingen. Voor corona had 80% van de buitensportverenigingen een (zeer) gezonde financiële situatie. In de huidige situatie is dat nog steeds het geval bij twee derde van de buitensportverenigingen. Slechts één vereniging verwacht dat eind 2021 de financiële situatie minder gezond is. Zorgwekkend is het voor de buitensportverenigingen niet geweest. De helft van de buitensport in Soest kan een sluitende begroting overleggen,

14

12 10

10

10

9

8

4 1

2

4

3

Tot en met 12 t/m 17 12 jaar jaar

1

2

18 - 27

3

28 - 45

3

4 2

46 -65

2

65+

Eind 2021

De 15 buitensportverenigingen hebben een iets betere financiële positie dan de bin-

hiermee doen ze het iets beter dan de landelijke cijfers.

14 13 12 11 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0

Gestegen

Ongeveer gelijk gebleven

1 Niet sportende leden

Gedaald

Waar landelijk de ledenaantallen dalen, laat Soest bij een aantal verenigingen ook stijging in het ledenaantal zien. Een aantal verenigingen geeft aan er trots op te zijn dat ze ondanks de beperkende maatregelen toch constant de jeugd hebben kunnen laten sporten. Wat betreft de vrijwilligers hebben buitensportverenigingen het wel zwaarder. Dit komt overeen met de landelijke trend dat verenigingen met een ‘eigen’ accommodatie steeds meer moeite hebben om aan voldoende vrijwilligers te komen. Een derde van de verenigingen heeft moeite om voldoende vrijwilligers te vinden, maar dit cijfer wordt niet beïnvloed door corona.

6

Grootste kracht van de vereniging

Ontwikkeling ledenaantal per leeftijdscategorie

3

3

3

3

3 2

2

22

2 1

1

1

11

Tot en met 12 t/m 17 12 jaar jaar

18 - 27

1

1

1

46 -65

65+

Niet sportende leden

1 Leden

Accommodatie

Financiën 0

De buitensportverenigingen vinden ook hun kracht in het behoud van de leden en de saamhorigheid tussen de leden. Daarnaast noemen ze ook hun accommodatie als kracht. Di-

28 - 45

verse buitensportverenigingen hebben tijdens de crisis hun accommodatie ook open gesteld voor andere activiteiten, waardoor nog diverse sport- en beweegactiviteiten plaats

Sterk gestegen

Ongeveer gelijk gebleven

Gedaald

Sterk gedaald

hebben kunnen vinden op de buitensportaccommodaties. Bij commerciële aanbieders is veruit de grootste daling te zien in het ledenaantal. Dit komt 3.1.4

Algemeen beeld buitensport

De buitensportverenigingen doen het in vergelijking met de binnensportverenigingen een stuk beter. De financiële situatie is beter en de ledenaantallen zijn bij een aantal verenigingen zelfs toegenomen. Ook door het karakter van de buitensport hebben toch veel activi-

overeen met de landelijke inzichten dat veel leden van sportscholen hun abonnement hebben opgezegd en voor zichzelf (al dan niet onder begeleiding) in de openbare ruimte zijn gaan sporten. De commerciële aanbieders hebben wel aangegeven het online en buiten sporten te omarmen en zijn blij dat ze op deze manier nog sport hebben kunnen aanbieden.

teiten hun doorgang kunnen vinden. In de toekomst willen de buitensportverenigingen de verbindingen die zijn gelegd met een aantal binnensportverenigingen blijven houden en men ziet in de toekomst nieuwe mogelijkheden voor samenwerking.

3.2

Commerciële aanbieders

De enquête is door vier commerciële aanbieders ingevuld. Dit zijn vooral aanbieders van fitness en zelfverdediging. Door het lage aantal van commerciële aanbieders is er geen algemeen beeld te geven voor deze soort aanbieder. Wel is te zien dat de financiële situatie voor corona zeer gezond was en dat deze verslechterd is.

7

3

Onder de overige aanbieders worden de bridgeclubs, de damvereniging en de sportaan-

Financiële situatie commerciële aanbieders

bieders voor ouderen geschaard. Deze aanbieders zijn hard getroffen omdat ze veelal oudere leden of deelnemers hebben. Dit is terug te zien in de financiële cijfers. Die waren

3

3

2

2

voor corona bij alle aanbieders gezond of zeer gezond, maar in de huidige situatie is te zien

2

dat de situatie voor het grootste deel van deze aanbieders verslechterd is. Een vereniging

1

1

heeft aangegeven dat hun situatie zorgwekkend is zonder perspectief op verbetering eind

1

2021.

0 Voor corona

Huidige situatie

Zeer gezond

Gezond

eind 2021

Redelijk

Minder gezond

Ontwikkeling ledenaantal per leeftijdscategorie

4

4

4

4

4

4

4 Nu ook de sportscholen weer open kunnen, kijken de commerciële aanbieders wel positie-

3 3

ver naar de toekomst, ook omdat ze al door ondersteuningsmaatregelen hun trainers heb2

ben kunnen behouden.

2

3.3

1

2

2

2

2

2

2

1

Overige aanbieders

0

Financiële situatie overige aanbieders

Tot en met 12 t/m 17 12 jaar jaar

4

4

18 - 27

28 - 45

Ongeveer gelijk gebleven

3 2

2

46 -65

Gedaald

65+

Niet sportende leden

Sterk gedaald

Bij de meeste overige aanbieders bestaan de leden uit 65+’ers. Hier vindt de sterkste daling

2

plaats. Dit is vergelijkbaar met de landelijke trends, waarin veel ouderen angst hebben voor 1

1

1

1

1

1

1

1

het virus en huiverig zijn om bij elkaar te komen. Met de vrijwilligers zit het bij de overige aanbieders wel goed. De maatschappelijke functie die deze aanbieders vervullen wordt genoemd als grote kracht.

0 Voor corona Zeer gezond

Gezond

Huidige situatie

eind 2021

Redelijk

Zorgwekkend

Minder gezond

8

3.4

Gemeentelijk beleid Soest

gezamenlijke schoolvoetbaltoernooien en het Soester Kennismakings Sport Event. Die

In paragraaf 2.4 van het rapport gaat het over het gemeentelijk beleid. Hier is in de enquête

laatste vond altijd in september plaats, maar is nu verschoven naar eind oktober, waardoor

ook naar gevraagd, met de focus op de steunmaatregelen waar de sportaanbieders beroep

er meer zekerheid bestaat dat het door kan gaan.

op hebben kunnen doen en waarbij de gemeente nog zou kunnen ondersteunen. De sportaanbieders in Soest hebben het meest gebruik gemaakt van de tegemoetkoming amateur-

Tot slot staat er vanuit het Lokaal Sportakkoord Soest op 28 september de eerste bijeen-

sportorganisaties (TASO). De gemeente heeft beroep gedaan op de Tegemoetkoming

komst van ‘Vitaal Soest, café voor ontmoeting, kennisdeling en inspiratie’ in de planning.

Verhuurders Sportaccommodaties. Hiermee heeft de gemeente de huur van veel sportverenigingen kunnen kwijtschelden in de eerste lockdown en in de tweede lockdown zijn ook

3.5

grote delen van de huur kwijtgescholden. Dit komt overeen met het huidige beleid, conform

In de enquête is ook gevraagd aan de sportaanbieders hoe zij de komende jaren de invloed

de vigerende sportvisie, dat de gemeente wil komen tot sterke sportverenigingen die weten

van corona beoordelen op de sportdeelname in algemene zin en in verenigingsverband, de

te binden en die van meerwaarde zijn. De gemeente wil sportverenigingen hierin stimuleren

ledenontwikkeling, de vrijwilligers en de financiële situatie. De meerderheid heeft een posi-

en ondersteunen en een gemeente zijn waar het mogelijk is dat de inwoners hun leven lang

tief of neutraal beeld van de invloed van corona op de sport en beweegdeelname in Soest.

kunnen sporten en bewegen. Een goede sportinfrastructuur en een aantrekkelijk sportaan-

60% geeft namelijk een positief of neutraal beeld weer. Ruim 40% van de sportaanbieders

bod moet het voor inwoners mogelijk maken dat zij een leven lang kunnen sporten en be-

denkt dat corona een negatieve invloed heeft op de sportdeelname. Slechts een aantal

wegen.

sportaanbieders zijn op dit gebied positief ingesteld. Corona heeft een iets minder slechte

Toekomstbeeld

invloed op het ledenaantal van de komende jaren is de verwachting van de sportaanbieVoor de gemeente Soest specifiek kan hier nog opgemerkt worden dat sinds het begin van

ders. De invloed van corona op de bereidheid van vrijwilligers is beperkt en dus overwe-

de corona de Buurtsportcoaches in Soest hun werk zo veel mogelijk hebben proberen door

gend neutraal, dit blijkt ook uit de eerder genoemde resultaten rondom de vrijwilligers. Ook

te zetten. Helaas was dit niet altijd mogelijk. Daarvoor in de plaats hielpen de Buurtsport-

bijna 40% van de sportaanbieders denkt dat de invloed van corona op de financiële situatie

coaches o.a. met digitale huiswerkbegeleiding of als klassenondersteuners. Waar mogelijk

in de komende jaren negatief zal zijn.

én veilig gingen en gaan de activiteiten in de openbare ruimte in Soest en Soesterberg door. Voor de kinderen is dit een belangrijke uitlaatklep. In Soesterberg zijn in de corona

Het gene waar de gemeente het meeste in kan ondersteunen is op het gebied van de huur.

tijd de voorbereidingen getroffen voor het project ‘trainers voor de klas’. Omdat de scholen

Andere antwoorden die op de hulpvraag werden gegeven gingen over de verenigingson-

in Soesterberg nog in een ‘bubbel’ zitten en de verenigingen niet te veel toestroom kunnen

dersteuning.

hebben, kan dit project nog niet starten. Dit wordt hoogstwaarschijnlijk na de zomer van 2021. Daarentegen is Kies je Sport wel gestart in maart jl. Dit project is dit jaar verlengd tot en met september, zodat de sportaanbieders ruimere keuzes en uitwijkmogelijkheden hebben om hun activiteiten aan te bieden. Voor de zomer zal de tweede Balkon Beweegdag nog plaatsvinden. Dit wordt georganiseerd door de Beweegmakelaars (ook Buurtsportcoaches). Ook zijn de Soester Wandel Challenge, de Nationale Buitenspeeldag en het NK Stoepranden inmiddels van start gegaan. Vanaf september staan er ook weer andere reguliere evenementen in de planning. Of die door kunnen gaan wordt begin september besloten. Het gaat o.a. om de 9

4.

Scenario’s

verenigingen om korting op de huur of het kwijtschelden ervan voor het aantal maanden dat ze geen gebruik hebben kunnen maken van de accommodaties.

In februari 2021 heeft de gemeente Soest een coronascan voor de culturele sector uitgevoerd. Hierbij is het hieronder afgebeelde scenariomodel van Berenschot gebruikt dat

4.2

in samenwerking met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten is ontwikkeld. In het ka-

Op de y-as is het aanbod van sport- en beweegactiviteiten terug te vinden als onzekerheid.

der van de impact van corona worden sport en cultuur vaak in één adem genoemd, vandaar

Het hoofddoel van verenigingen en sportaanbieders is het aanbieden en faciliteren van

dat in deze rapportage ook gebruik is gemaakt van dit scenariomodel. De scenario's dienen

sport voor hun leden en klanten. Bij vrijwel alle verenigingen zijn zo goed als alle activiteiten

als het ware te fungeren als een conceptueel denkraamwerk. In dit model worden de twee

(trainingen, wedstrijden en toernooien) door de coronacrisis afgelast. Vooral binnensporten

grootste onzekerheden weergegeven als aparte assen, waardoor vier onderscheidende

zijn hierdoor hard geraakt. De onzekerheid over het moment dat het reguliere activiteiten-

scenario’s ontstaan. Uit de resultaten van de enquête blijkt dat de steun aan verenigingen

aanbod weer (volledig) kan worden opgestart geldt zowel voor de binnen- als voor de bui-

en het sport/activiteitenaanbod de grootste zorgen en onzekerheden veroorzaakt.

tensport. Ook over hoe het aanbod er uit zal zien bestaat onzekerheid, veel verenigingen

Het aanbod

zijn namelijk op een andere manier hun sport gaan aanbieden. Denk aan online aanbod of op een andere locatie en in een andere vorm.

4.3

De verschillende scenario’s

Door de twee grootste en belangrijkste onzekerheden in een beeld te vangen ontstaan er vier scenario’s die allemaal voor kunnen komen. Dat zijn krimp, herstel, aanpassing en vernieuwing. Krimp treedt op bij (te) beperkte steun van de (lokale) overheid. Een deel van het aanbod keert terug naar normaal, maar niet alle verenigingen en andere sportaanbieders hebben het hoofd boven water kunnen houden. Herstel treedt op als de steunmaatregelen verenigingen en andere sportaanbieders door de crisis heentrekken en leden/klanten hun oude sportgedrag weer oppakken. Aanpassing treedt op als ‘zwakkere’ verenigingen of andere sportaanbieders de coronacrisis niet weten doorstaan en de ‘overlevers’ hiervan weten te profiteren. Vernieuwing treedt op als door corona de behoeften aan sport en bewegen structureel is veranderd en bestaande of nieuwe verenigingen en andere sportaanbieders hier met nieuw aanbod op anticiperen.

4.1

Steun van de (lokale) overheid

Op de x-as staat de steun van de (lokale) overheid als onzekerheid. De verenigingen geven aan dat ze de steun van de overheid nodig hebben. Met name bij de huur vragen veel

10

5.

De scenario’s uitgewerkt

te doorstaan. Met het oog op de nakende versoepelingen en met een ruimhartige ondersteuning kan de gemeente er voor kiezen om de komende maanden in te zetten op herstel

Door analyse van de landelijke trends, de vragenlijst en het scenariomodel biedt dit rapport

met als perspectief dat na de zomer de sportende inwoners weer hun vertrouwde weg we-

een aantal scenario’s voor de gemeente hoe om te gaan met de impact van corona en het

ten te vinden bij verenigingen en andere sportaanbieders.

perspectief c.q. de behoeften van sportorganisaties die bij deze scenario’s passen.

5.3 5.1

Krimp

Krimp treedt op bij (te) beperkte steun van de (lokale) overheid. Een deel van het aanbod

Aanpassing

Aanpassing treedt op als ‘zwakkere’ verenigingen of andere sportaanbieders de coronacrisis niet weten te doorstaan en de ‘overlevers’ hiervan weten te profiteren.

keert terug naar normaal, maar niet alle verenigingen en andere sportaanbieders hebben het hoofd boven water kunnen houden.

Zoals eerder beschreven kan niet worden uitgesloten dat de coronacrisis structureel leidt tot een verdere verschuiving richting ongeorganiseerde sport en wellicht ook van binnen-

De gemeente Soest heeft nog altijd een vitale sportinfrastructuur, maar deze staat wel on-

naar buitensport. Als deze ontwikkeling zich voordoet is dat vervelend voor bijvoorbeeld

der druk. Bij 24% van de verenigingen is het ledenaantal gedaald, inmiddels heeft 30% van

binnensportverenigingen die hierdoor getroffen worden, maar biedt het tegelijkertijd kansen

de verenigingen een tekort aan vrijwilligers en 20% van de respondenten geeft aan in een

voor buitensportverenigingen en aanbieders die zich richten op ongeorganiseerde sport.

minder gezonde of zelfs zorgwekkende financiële situatie te verkeren. Nog maar ruim 60%

Uit de enquête blijkt ook dat de buitensportverenigingen dit zelf ook zien als kansen en hun

weet een sluitende exploitatie te realiseren en begrotingen laten overwegend een negatief

kracht tijdens de coronacrisis.

beeld zien. De impact van corona voor binnensportverenigingen is groter dan voor buitensportverenigingen

De vraag bij dit scenario zou voor de gemeente kunnen zijn of de gemeente dient te interveniëren als het gaat om een toekomstbestendige afstemming van (veranderende) vraag

Ondanks de steunmaatregelen moet niet uit worden gesloten dat het voortbestaan van en-

en (flexibel) aanbod met als doel om zoveel mogelijk sport en bewegen te kunnen laten

kele verenigingen (met name binnensportverenigingen) en andere sportaanbieders ter dis-

plaatsvinden.

cussie komt te staan. In dit scenario is het van belang dat de diversiteit van sportactiviteiten behouden blijft. Mogelijk kan samenwerking of samengaan van verenigingen (omni- of fu-

5.4

sieverenigingen) bijdragen aan het in stand houden van een vitale sportinfrastructuur. Een

Vernieuwing treedt op als door corona de behoeften aan sport en bewegen structureel is

voorbeeld hiervan is dat bridgeclubs hebben aangegeven te gaan fuseren.

veranderd en bestaande of nieuwe verenigingen en andere sportaanbieders hier met nieuw

Vernieuwing

aanbod op anticiperen.

5.2

Herstel

Herstel treedt op wanneer de steunmaatregelen verenigingen en andere sportaanbieders

Naast de verschuiving richting ongeorganiseerde sport en wellicht buitensport, heeft corona

door de crisis heentrekken en leden/klanten hun oude sportgedrag weer oppakken.

ook voor een wake up call gezorgd, bijvoorbeeld op het gebied van digitale mogelijkheden maar ook met betrekking tot het belang van gezonde leefpatronen (sport en bewegen!) en

Vrijwel alle binnen- en buitensportverenigingen en andere sportorganisaties geven aan dat

ontmoeten. Voor de binnen- en buitensportverenigingen en andere sportaanbieders is het

korting op de huur of (liever) volledige kwijtschelding daarvan zeer helpt om de coronacrisis

11

van belang dit soort inzichten waar mogelijk om te zetten in vernieuwend aanbod zoals de bovenstaande voorbeelden. Veel organisaties zijn trots op de creatieve ideeën of concepten die zij de afgelopen tijd hebben bedacht en geïntroduceerd. Zo hebben verenigingen ondanks alle beperkingen toch de jeugd doorlopend in beweging kunnen houden, zijn massaal online reserveringssysteem voor tennisbanen ingevoerd, zijn extra activiteiten georganiseerd voor de doelgroepen die wel mochten sporten en zijn er online tal van mogelijkheden ontdekt, zoals lessen via Teams. Diverse verenigingen geven aan trots te zijn op de nieuwe verbindingen die ze in de coronacrisis hebben gemaakt met andere verenigingen. Ontmoeting en verbinding binnen en tussen verenigingen kan leiden tot (ver)nieuw(end) aanbod en vitalere organisaties. Voor het formuleren van toekomstig beleid zou het voor de gemeente van meerwaarde kunnen zijn om inzicht te krijgen op deze succesfactoren.

.

12

6.

Samenvattende bevindingen

financiële situatie bij de buitensportverenigingen een stuk florissanter is dan bij de binnensportverenigingen. Ook vergelijkbaar met het landelijke beeld is dat commerciële aan-

Met name door het Mulier Instituut wordt veel onderzoek gedaan naar de gevolgen van

bieders als sportscholen hard getroffen zijn door forse terugloop in het klantenbestand, met

corona voor de sport in Nederland. Uit de Tweede monitor Sport en Corona blijkt dat de

een verslechterde financiële situatie tot gevolg. De overige aanbieders (bridgeclubs, dam-

structurele (lees: blijvende) gevolgen vooralsnog lijken mee te vallen, vooral als gevolg van

vereniging en sportaanbieders voor ouderen) zijn vooral getroffen doordat hun ledenbe-

de steunmaatregelen die ook voor de sport beschikbaar zijn gesteld. Zo heeft de gemeente

stand voornamelijk bestaat uit senioren. Veel ouderen hebben hun lidmaatschap opgezegd,

bijvoorbeeld huren kwijtgescholden als ondersteuning en regelmatig contact onderhouden

zoals ook landelijk te zien is.

met de sportverenigingen en een tweetal digitale avonden georganiseerd voor alle sportverenigingen. Dit neemt niet weg dat verenigingen en andere sportaanbieders logischerwijs

Gezien de verdere versoepelingen en de redelijke gezondheid van de lokale sportinfra-

te kampen hebben met vraaguitval en financiële uitdagingen. Landelijk maakt bijna de helft

structuur kan er wel positief vooruit gekeken worden. Wel zijn er aandachtspunten op het

van de verenigingsbestuurders zich zorgen om de gevolgen van de coronacrisis voor hun

gebied van de financiën en de ledenontwikkeling van de sportaanbieders.

vereniging. Net als voor de coronascan die voor de culturele sector in Soest is uitgevoerd, is in de Inzicht in de lokale gevolgen van corona is verkregen door het uitzetten van een vragenlijst

coronascan sport gebruik gemaakt van een door Berenschot en de Vereniging van Neder-

onder 72 sportverenigingen en sportorganisaties, waarvan er 40 (30 sportverenigingen, 10

landse Gemeenten ontwikkeld scenario-model. Op basis van dit model zijn scenario’s on-

sportaanbieders) de vragenlijst hebben ingevuld (respons van ruim 55%). Ook lokaal is

derscheiden en op hoofdlijnen uitgewerkt voor ‘krimp’, ‘herstel’, ‘aanpassing’ en

duidelijk dat corona invloed heeft gehad op de sportinfrastructuur op het gebied van leden-

‘vernieuwing’. Alle scenario’s bieden aanknopingspunten voor sport in Soest na corona. De

aantallen, vrijwilligers en financieel. Echter is bij twee derde van de verenigingen het leden-

gemeente en betrokken partijen staan daarbij voor de volgende keuzes:

aantal gelijk gebleven en een derde heeft te maken met een afname, inmiddels heeft 30%

Hoe ruimhartig wenst de gemeente om te gaan met het compenseren (korten of volle-

van de verenigingen een tekort aan vrijwilligers en 20% van de respondenten geeft aan in

dige kwijtschelden) van de huur die betaald moet worden voor accommodaties?

een minder gezonde of zelfs zorgwekkende financiële situatie te verkeren. Nog maar ruim

Is het voor de gemeente een doel om alle verenigingen en andere sportorganisaties

60% weet een sluitende exploitatie te realiseren en begrotingen laten overwegend een ne-

door corona ‘heen te loodsen’ of is het acceptabel dat sommigen niet ‘overleven’ als de

gatief beeld zien. Ongeveer de helft van de respondenten heeft gebruik gemaakt van finan-

diversiteit aan sportactiviteiten behouden blijft?

ciële ondersteuningsmaatregelen. Voor de buitensportverenigingen ging dit voornamelijk

Ziet de gemeente het als haar taak om niet alleen ontwikkelingen in de sportbehoefte

om de TASO. De binnensportverenigingen hebben minder beroep gedaan op de financiële

na corona te volgen, maar ook te interveniëren in een toekomstbestendige afstemming

ondersteuningsmaatregelen. Toch zijn er ook lichtpuntjes te zien, vooral bij de buitensport,

van vraag en aanbod en in het faciliteren van verenigingen en organisaties bij het ver-

zo hebben een aantal verenigingen meer leden en hebben ze qua financiën geen ernstige

nieuwen van het sportaanbod?

zorgen. De te maken keuzes en de verdere uitwerking van de scenario’s krijgen verder vorm in de Vergelijkbaar met het landelijke beeld zijn binnensportverenigingen in Soest harder getrof-

later dit jaar te ontwikkelen visie op sport en bewegen in Soest. Verder is het de komende

fen door corona dan buitensportverenigingen. Waar de binnensportverenigingen te kampen

tijd zaak om de gevolgen van corona op sport en bewegen in Soest te volgen op basis van

hebben met minder leden, hebben diverse buitensportverenigingen het ledental zien stij-

de scan die in deze rapportage is beschreven (van coronascan naar coronamonitor).

gen, dit is een positieve afwijking van de landelijke trend. Dit heeft mede tot gevolg dat de 13

Bijlage 1

Vragenlijst

14

15

Bijlage 2

Uitkomsten enquête

16

17

18

Bijlage 3

Deelnemers enquête

41. (De Eemvogels hebben de enquête wel ingevuld, maar te laat om meegenomen te worden in de resultaten)

De volgende respondenten hebben deelgenomen aan de enquête: 1. HZVF 2. VV Hees 3. Sportcity 4. AV Pijnenburg 5. BDC 6. BC Eemland 7. MBVO 8. Bentinckfonds 9. Stichting Bridge Activiteiten Soest 10. SSV Eemland 11. Show-en twirlteam Soesterberg 12. Golden Goal 13. ZVV DOZ 14. SWOS 15. BC Badso 16. TTV Overhees 17. Manege Nieuw Eldorado 18. SZV De Duinkikkers 19. StepUpfitness 20. AGV de Springbokken 21. LTC Soestdijk 22. SOVOCO 23. B.C. Selby 24. Soester Health Club 25. TV Soest Zuid 26. vv SEC 27. LTV Soesterberg 28. Red Stars Basketbal 29. Damclub Baarn Soest 30. AGAVS Volleybal 31. HSV Knickerbockers 32. Badminton voor ouderen 33. Triathlon Soest 34. Tactical Dynamics 35. De Eemschutters 36. MHC Soest 37. SHOT 38. Golfvereniging Soestduinen 39. SO Soest 40. VVZ’49

19

20