Impactanalyse coronacrisis SD juni 2021[24].pdf

IMPACT VAN DE CORONACRISIS OP HET SOCIAAL DOMEIN Gemeente Soest Juni 2021

1

Oog voor elkaar Nederland, Nederlanders Let een beetje op elkaar Houd afstand maar Ook oog voor elkaar Kijk een beetje om Kijk een beetje uit Kijk een beetje naar elkaar om Kijk een beetje naar elkaar uit Houd afstand En daardoor juist Oog voor elkaar

Merel Morre

2

Inhoud 1. Inleiding ......................................................................................................................... 4 1.1 Leeswijzer .................................................................................................................. 5 2. Sociale impact coronacrisis: thema ‘OPGROEIEN’ ................................................................. 6 2.1.

Landelijk beeld ...................................................................................................... 6

2.2.

Wat zien we in Soest? ............................................................................................ 6

2.3. Wat verwachten we bij herstart en op (middel)lange termijn .......................................... 7 3. Sociale impact coronacrisis: thema ‘LEREN EN WERKEN’ ....................................................... 9 3.1.

Landelijk beeld ...................................................................................................... 9

3.2.

Wat zien we in Soest? ............................................................................................ 9

3.3. Wat verwachten we bij herstart en op (middel)lange termijn ......................................... 12 4. Sociale impact coronacrisis: thema ‘MEEDOEN’ EEN LEVEN LANG ......................................... 14 4.1.

Landelijk beeld ..................................................................................................... 14

4.2.

Wat zien we in Soest? ........................................................................................... 14

4.3. Wat verwachten we bij herstart en op (middel)lange termijn ......................................... 17 5. Sociale impact coronacrisis: thema ‘JE VEILIG VOELEN’ ....................................................... 18 5.1.

Landelijk beeld ‘je veilig voelen’.............................................................................. 18

5.2.

Wat zien we in Soest? ........................................................................................... 18

5.3.

Wat verwachten we bij de herstart en op (middel)lange-termijn? ................................ 19

6. Scenario’s ...................................................................................................................... 20 6.1 Krimp ....................................................................................................................... 21 6.2 Herstel ..................................................................................................................... 21 6.3 Aanpassing ............................................................................................................... 22 6.4 Vernieuwing .............................................................................................................. 22 7. Conclusies ..................................................................................................................... 23

3

1. Inleiding Veel is nog onzeker, maar het lijkt erop dat de coronacrisis in zijn huidige vorm zijn langste tijd heeft gehad. In de voor u liggende analyse beschrijven wij, voor zover op dit moment mogelijk, de sociale impact van de coronacrisis in onze gemeente en de betekenis hiervan voor de fase van herstart. De crisis en de gevolgen ervan leiden ook tot inzichten die relevant zijn voor onze visie op een lange termijnagenda voor het sociaal domein. Ook die inzichten duiden we kort in deze analyse, als opmaat voor het gesprek eind september 2021 en een herijking van de strategische agenda Sociaal Domein in 2022. Onze lokale samenleving heeft veel veerkracht laten zien. Veerkracht die zich vertaalt in sociale initiatieven in wijken en buurten en in andere vormen van ondersteuning, denk bijvoorbeeld aan de initiatieven van de Interreligieuze Dialooggroep Soest en SoestHelpt.nl. Veerkracht die we kunnen omzetten in kansen voor de toekomst. Ook onze partners in de basis, onze medewerkers van het Sociaal en Jeugdteam en vele anderen hebben enorm veel veerkracht getoond door continu de vinger aan de pols te houden en continu het gesprek te voeren over wat nodig was/is. De crisis leidt ook tot zorgen over de toekomst. We zien dat de crisis maatschappelijke kwetsbaarheden heeft uitvergroot.

De VNG-werkgroep Sociale impact van de coronacrisis constateerde in mei vorig jaar al het volgende: “de gevolgen van de Coronacrisis zijn voor iedereen in Nederland groot. In onze gemeenten zijn deze direct zichtbaar en voelbaar. Al kwetsbare groepen worden het hardst geraakt en nieuwe kwetsbare groepen ontstaan. Er zijn veel schrijnende signalen in gemeenten van gezinnen onder druk, kinderen met groeiende (leer) achterstanden, jongeren met gebrek aan toekomstperspectief, extreme eenzaamheid onder ouderen en toenemende bestaansonzekerheid voor grote groepen burgers”.1 De VNG-commissie Sociale impact Covid 19 constateert een jaar later in haar notitie Sociaal sterker de crisis uit (mei 2021) dat veel ook nog onduidelijk is. Zij zegt hierover “De kans is groot dat er de komende maanden en jaren diverse thema’s boven komen drijven: positief en negatief. De gevolgen van de economische crisis van 2008 werden ook immers pas jaren later goed zichtbaar. Het is belangrijk deze deels onbekende situatie de komende tijd goed onder ogen te zien.

Dat vraagt kennis van wat we al weten, evenals nieuwsgierigheid, alertheid en veerkracht om ons aan te passen aan nieuwe omstandigheden en onvoorziene na-ijleffecten”.2 In diverse publicaties, waaronder briefadviezen van de centrale planbureaus gezamenlijk, wordt aandacht gevraagd voor een samenhangend beleid op economie, samenleving en leefomgeving en voor een aanpak van kwetsbaarheden die al langer aan de orde waren maar in deze crisistijd zijn verdiept en versterkt.3

1

Bron: https://vng.nl/publicaties/eindverslag-werkgroep-sociale-impact-van-de-coronacrisis

2

Bron: https://vng.nl/nieuws/commissie-zo-komen-we-sociaal-sterker-uit-de-coronacrisis

3

Bron: https://www.pbl.nl/publicaties/briefadvies-planbureaus-voor-herstelbeleid

4

Hoe staat het ervoor in onze gemeente? Wat zien we, horen we en voelen we? Wat vraagt directe actie en welke lange lijnen tekenen zich af? Wat hebben we geleerd van de crisis en waar liggen kansen. In deze sociale impactanalyse baseren wij ons op (landelijke) publicaties, gesprekken met onze sociale teams en samenwerkingspartners, signalen uit onze samenleving en monitoringsgegevens. Dit jaar brengen wij, zoals ieder jaar, ook de beleidsmonitor Sociaal Domein 2020 uit. De korte termijn effecten die in deze impactanalyse worden beschreven, zullen wij hierin wellicht deels al terugzien. Wat precies de effecten op de (middel)lange termijn zijn, weten we op dit moment nog niet. Dit blijven wij de komende periode monitoren.

1.1 Leeswijzer In hoofdstuk 2 tot en met 5 schetsen wij de sociale impact van de coronacrisis. Deze hoofdstukken beschrijven ieder de situatie binnen een thema van onze strategische agenda. Eerst wordt het landelijk beeld geschetst op het betreffende thema. Daarna beschrijven we wat we na anderhalf jaar corona in Soest zien, wat we hebben gedaan en wat nog aandacht behoeft bij de herstart en op de langere termijn. Deze beelden zijn gebaseerd op studies, gesprekken met onze partners en gesprekken met het Sociaal en Jeugdteam. Daarbij wordt duidelijk dat de beelden nog niet eenduidig zijn. Veel is nog onzeker. In hoofdstuk 6 schetsen we mogelijke scenario’s die denkrichtingen bieden voor de vraag ‘hoe verder’. Het gesprek daarover geeft mede richting aan de herijking van onze strategische agenda Sociaal Domein in 2022. Hoofdstuk 7 tenslotte is een samenvattend hoofdstuk met de belangrijkste conclusies.

5

2. Sociale impact coronacrisis: thema ‘OPGROEIEN’ 2.1. Landelijk beeld Op basis van analyses gepubliceerd door de VNG in ‘Sociaal sterker de crisis uit’ (mei 2021) en het eindverslag werkgroep Sociale impact (mei 2020) lijkt het dat jongeren een toename vertonen van gevoelens van eenzaamheid, depressie en soms angst. Wat leidt tot toenemende zorgen over de impact van de maatregelen op hun ontwikkeling. Na een daling tijdens de eerste lockdown begint het beroep op jeugdhulp te stijgen waarbij de problematiek ernstiger lijkt te worden, zeker in bepaalde delen van het land. De crisis versterkt wat daarvoor al zichtbaar was. De stapeling van economische en mentale problematiek bij (groepen) jongeren is reden voor zorg. Zorgen zijn er ook om multi-probleem gezinnen. De druk op het gezinssysteem leidt door de crisis tot verscherping en uitzichtloosheid van problemen. De groep van circa 100.000 gezinnen die jaarlijks per gezin meer dan EUR 100.000,- kost, zal naar verwachting groeien, aldus de verwachting van de VNG. Onderwijs De gemiddelde leergroei in het basisonderwijs blijft in dit coronajaar achter bij andere jaren. Veel leerlingen hebben vertraging opgelopen door het uitvallen van fysiek onderwijs en de afwezigheid van stagemogelijkheden en praktijklessen.

De signalen wijzen op het vergroten van kansenongelijkheid op de langere termijn, met name voor jongeren die over weinig hulpbronnen beschikken.

2.2. Wat zien we in Soest? Het algemene beeld tijdens de pandemie is dat de jeugd in Soest zich vooral verveelt. Ondanks dat er met name digitaal veel aanbod is. Er worden veel gesprekken gevoerd met het jongerenwerk van Balans. Zij spreken de jongeren in Soest veel. Wat we ook van andere professionals horen is dat de rek eruit is als het gaat om het naleven van de coronamaatregelen. Voor veel van hen is dit niet meer vol te houden. Hierdoor is er een risico op meer besmettingen in deze doelgroep. Dit zien we echter niet terug in de cijfers. Want die dalen momenteel sterk. Jongeren zijn veel actief op social media waar veel niet-geverifieerde informatie op te vinden is. Dit voedt complotgedachten bij de jongeren (Bron: Jongerenwerk Balans en sociale teams). De Jeugdgezondheidsdienst GGD Regio Utrecht heeft regionaal onderzoek uitgevoerd onder schoolgaande jongeren (klas 4) en concludeert onder andere dat het mentaal welbevinden van de jongeren onder druk staat. Ook zitten jongeren meer achter een beeldscherm en staat het leren onder druk. Het middelengebruik (alcohol, blowen) is tijdens de crisis afgenomen, aldus de onderzoekers. Op dit moment loopt er een onderzoek onder jongeren van 16 t/m 25 jaar. In oktober zijn de regionale gegevens beschikbaar en begin volgend jaar de lokale gegevens.

Jeugdhulp Een veel gehoorde opvatting in Nederland is dat corona schade toebrengt aan kwetsbare jongeren. Concrete cijfers ontbreken echter. Op gemeenteniveau hebben we hier nog geen cijfers over. Wel

6

horen we vanuit partijen in onze sociale basisinfrastructuur dat kwetsbare jongeren die zij spreken het moeilijk hebben. De algemene landelijke verwachting is dat na de coronaperiode de aantallen jeugdhulp gaan oplopen door uitgestelde zorg. Een ander effect kan zijn dat ouders jeugdzorg gerelateerde problemen zelf proberen op te lossen. Dit zijn verwachtingen die gebaseerd zijn op signalen vanuit onze maatschappelijke samenwerkingspartners in de sociale basis, regiogemeenten en uit relevante onderzoeken vanuit Binnenlands Bestuur. Onderwijs Kinderen hebben onderwijsperiodes digitaal onderwijs en soms geen onderwijs gehad. Thuis leren bleek voor sommige kinderen moeilijk vanwege een gebrek aan rust thuis. Ook nu zijn er steeds haperingen in het onderwijs. Dit levert bij een aantal kinderen een leerachterstand op. Dit geldt ook voor de voor- en vroegschoolse activiteiten. Deze kinderen hebben, nog meer dan de basisschool kinderen, veel dagdelen gemist. Hierdoor is er het risico dat er meer kinderen met een taalachterstand instromen in het basisonderwijs. Daarmee is ook in Soest het risico op kansenongelijkheid verder toegenomen. Tegelijkertijd hebben we gezien dat de scholen alerter lijken te zijn op signalen bij verzuim. Zij zoeken hierover vaker dan voorheen contact met de gezinscoaches van het Jeugdteam.

Bij veel gezinnen is een onevenredig beroep op de draagkracht van ouders gedaan die naast een baan ook thuisonderwijs moesten geven. MEE gaf adviezen over een nieuwe structuur en het vinden van een nieuwe balans of legde contact met school. Balans gaf onder andere extra huiswerkbegeleiding (jaarverslag MEE, 2020). Maatregelen korte termijn Er zijn vanuit het Rijk middelen beschikbaar om jongeren in deze tijd iets te kunnen bieden. Hier wordt al gebruik van gemaakt met het project Join Us, dat inspeelt op eenzaamheid bij jongeren. Ook worden compensatiemiddelen ingezet zodat Balans met meer capaciteit extra activiteiten kan organiseren in de zomer en is Young creators gestart. Vanuit onderwijskansenbeleid zal net als in 2020 de Zomerschool worden georganiseerd. Dit om achterstanden bij kinderen te verkleinen, achterstanden die er al waren en soms zijn versterkt door de crisis.

2.3. Wat verwachten we bij herstart en op (middel)lange termijn De verwachting is dat de heropening van scholen, sportverenigingen, activiteitenverenigingen de jongeren goed zal doen. Van belang is dat jongeren na de coronacrisis weer perspectief hebben. Bijvoorbeeld door een opleiding, stage of bijbaan. Uit gesprekken met de sociale teams en de partijen in onze sociale basis komt naar voren dat hier de focus op moet komen te liggen na de pandemie. Het is inmiddels mogelijk dat jongeren een extra beroep kunnen doen op de jobcoach van Balans. Op de lange termijn wordt een toename van de jeugdhulp verwacht. Dit is gebaseerd op onderzoek en artikelen van bijvoorbeeld het Nederlands Jeugdinstituut en Sociaal Werk Nederland. Bijvoorbeeld doordat uitgestelde zorg wordt ingehaald. We zetten in Soest ook stevig in op

7

preventie, bijvoorbeeld via het Spreekuur Jeugd GGZ. Wat exact het effect van de coronacrisis is op de lange termijn vergt nader onderzoek en monitoring. Onderwijs De verwachting is dat een aantal kinderen onderwijsachterstanden heeft opgelopen. Ook kinderen die deelnemen aan het programma Voor- en Vroegschoolse Educatie hebben aanbod gemist. Daarmee neemt de kans op toename op kansenongelijkheid en schooluitval toe. Het Rijk stelt extra middelen beschikbaar zodat deze achterstanden kunnen worden aangepakt. Deze aanpak dient te voldoen aan de “routekaart” die het ministerie heeft opgesteld. Om tot een juiste aanpak te komen, moeten scholen een scan maken van de leerbehoeften van kinderen. Samen met de gemeente (die hier een doeluitkering voor ontvangt in september ’21) moet dit leiden tot een “onderwijsplan”. Denk aan extra sociaal-emotionele ondersteuning en extra inzet gericht op het verkleinen van achterstanden op de aandachtsgebieden die bij de scan zijn aangetoond.

8

3. Sociale impact coronacrisis: thema ‘LEREN EN WERKEN’ 3.1. Landelijk beeld Op dit moment is het beeld van de gevolgen van de coronacrisis op werk en inkomen tweeledig. Enerzijds is de huidige maatschappelijke impact op dit moment minder ernstig dan verwacht. De toename van het aantal faillissementen, de werkloosheid en het aantal bijstandsuitkeringen is tot op heden beperkt. De relatief grootste groep zit bij jongvolwassenen (tot 27 jaar). Anderzijds bestaat er serieuze vrees voor een ‘stilte voor de storm’. Landelijke en lokale deskundigen maken zich zorgen over de positie van jongeren, zzp’ers en traditioneel kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt. Stopzetten van steunpakketten kan ertoe leiden dat economische effecten en werkloosheid meer zichtbaar worden. De lokale economie heeft een flinke klap gehad. Aanzienlijke delen van de lokale en regionale economie lagen tot voor kort volledig stil. Veel bedrijven hebben hun laatste reserves moeten aanspreken om de gevolgen van de lockdown op te vangen, aldus de VNG-rapportages. De beelden over de economische effecten zijn inmiddels met het herstarten van de samenleving aan het veranderen. Gemeenten zijn met TOZO en TONK hard aan het werk om armoede en schulden te voorkomen. Voor veel inwoners zijn de coronamaatregelen en weggevallen inkomsten een bron van stress.

Dit thema raakt daarmee, naast de bestaanszekerheid van mensen, tevens het gezondheidsvraagstuk. Volgens het Dashboard sociale impact corona van de VNG4 gaat het bij financieel kwetsbaren waarschijnlijk om heel andere mensen dan de ‘traditioneel kwetsbaren’ (mensen met langdurig laag inkomen, mensen met problematische schulden). Daar komen nu en later bij: huishoudens waarbij het inkomen in korte tijd met 50%-80% is afgenomen. Er worden drie groepen onderscheiden die financieel extra kwetsbaar zijn. Mensen die voor de crisis al in armoede leefden en/of schulden hadden. Daarnaast zien we de groep zzp-ers, flexwerkers en jongeren die hun opdrachten of baan verliezen en daarmee hun inkomsten. En als derde groep mensen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt: laaggeschoolden, al dan niet met een arbeidsbeperking, mensen met een migratieachtergrond, statushouders, mensen met gebrek aan (recente) werkervaring of een hogere leeftijd. Een deel van deze mensen zal snel weer aan het werk kunnen als maatregelen versoepeld worden. Bij een ander deel zullen de problemen in ernst toenemen als zij langdurig werkloos blijven, bijvoorbeeld omdat zij ouder zijn of werkzaam in een sector die langzaam herstelt van de crisis.

3.2. Wat zien we in Soest? Werkloosheid In Soest zien we een zelfde beeld als landelijk. De werkloosheid nam in 2020 weliswaar toe, maar in het eerste kwartaal van dit jaar zagen we het aantal werklozen in de arbeidsmarktregio

4

Bron: https://vng.nl/artikelen/dashboard-sociale-impact-corona 9

Amersfoort dalen. Ook het aantal mensen dat een beroep doet op een bijstandsuitkering hebben we nog niet enorm zien stijgen. In het eerste kwartaal van 2021 waren het er 702 tegenover 692 eind 2019. Wel zien we dat werkgevers nog steeds terughoudend zijn met het aannemen van nieuw personeel. In 2020 daalde de werkgelegenheid in de regio ook: er waren eind 2020 nog maar 2868 openstaande vacatures tegenover 4532 aan het begin van 2020. Ook zien we terug dat vooral lager opgeleiden en jongeren vaker hun baan zijn kwijtgeraakt. Zij hadden vaker een flexibel- of nul-urencontract en banen in de horeca of detailhandel (Bron: UWV: regionale nieuwsflits arbeidsmarktregio Amersfoort5, BBS jaarverslag en kwartaalrapportage). Gevolgen van werkloosheid zijn naast inkomensverlies vaak ook verhoogde risico’s op gezondheidsklachten zoals depressie, eenzaamheid en ongezondere leefstijl. Daar hebben we op gemeenteniveau geen cijfers van. In gesprekken met de (sociale) teams wordt wel aangegeven dat mensen de lockdown als zwaar hebben ervaren en dan met name het gebrek aan sociale contacten. Vaker staan de relaties thuis onder spanning, er zijn korte lontjes ook naar onze medewerkers toe. Daar komt bij dat er minder vertrouwen in de hulp van de overheid is gekomen. Mensen vinden dat ze vaak lang moeten wachten op geld of een beslissing. Men ervaart ook dat het leven duurder is geworden.

Veel mensen gaven aan moedeloos te zijn en sommige mensen zagen het echt niet meer zitten. Velen van hen waren blij met een luisterend oor van de BBS medewerkers die vooral telefonisch contact met de klanten onderhielden. (Bron BBS team W&I, sociale teams) Schulden en financiële zelfredzaamheid Landelijk is de verwachting dat het aantal mensen met problematische schulden de komende tijd zal stijgen. Op dit moment zien we dat nog niet in Soest, het aantal trajecten schuldhulpverlening bij de Kredietbank neemt juist af. Tot en met mei 2021 zijn er bij de Kredietbank 13 trajecten gestart, vorig jaar waren dat er rond die tijd 23. Schuldhulpmaatje en Welzin geven ook aan dat ze minder aanmeldingen krijgen dan voorheen. Loket Schulden ziet het aantal aanmeldingen ongeveer gelijk blijven. De Kredietbarometer van BKR laat zien dat ook het aantal geregistreerde betalingsproblemen de laatste jaren afneemt. Eind 2019 had nog 4,75% van alle Nederlandse inwoners van 18 jaar en ouder betalingsproblemen, eind 2020 was dit 4,49%. Dat geldt echter niet voor jongeren, het aantal betalingsproblemen onder jongeren is in 2020 gestegen (van ruim 32.000 jongeren tot en met 25 jaar in 2019 naar ruim 34.000 in 2020). Ondernemers Door alle maatregelen vanuit de landelijke overheid zijn de acute problemen opgevangen.

In totaal heeft onze uitvoeringsorganisatie BBS 1700 aanvragen Tozo voor Soest afgehandeld. Op dit moment zijn er nog ruim 170 ondernemers die nog steeds gebruik maken van de Tozo. Zij hebben echter nog geen behoefte aan omscholing of heroriëntatie naar werk in loondienst. Maar verwachten straks hun werkzaamheden weer te kunnen voortzetten. (Bron: BBS) 5

https://www.werk.nl/imagesdxa/regionale_nieuwsflits_arbeidsmarkt_amersfoort_tcm95425350.pdf 10

We hebben geen zicht op hoeveel ondernemers problemen ondervinden. Uitvoeringsorganisatie BBS signaleert ondernemers die moeite hebben om het hoofd boven water te houden. De indruk is dat met name zelfstandigen met een lager opleidingsniveau, zoals zzp’ers in de bouw, niet goed weten welke regelingen er zijn. Zij lopen mogelijk geld mis en kunnen problematische schulden opbouwen. Ook werd genoemd dat zelfstandigen het moeilijk vinden om een beroep op regelingen te doen, omdat ze gewend zijn om onafhankelijk te zijn en hun eigen zaken altijd goed hebben geregeld. Zij willen niet afhankelijk zijn van de overheid. Hierdoor kan het voorkomen dat ze pas laat in beeld komen en de schulden hoog zijn. BBS heeft een aantal cliënten die een beroep deed op de Tozo actief gewezen op de mogelijkheden van schuldhulpverlening. Ondernemers die Tozo of Tonk ontvangen zijn vaak emotioneel in gesprekken met BBS medewerkers. Kinderen in het gezin worden ook vaak geraakt door het inkomensverlies: sportverenigingen of clubjes kunnen niet meer betaald worden, verjaardagen kunnen niet gevierd worden, er zijn geen uitjes meer. Mensen zitten in een overlevingsmodus. Ze zijn vaak niet bekend met welke regelingen er zijn voor minima. In het begin was er veel moedeloosheid nu is er meer acceptatie en een voorzichtig optimisme dat het allemaal wel weer goed gaat komen.

Vrijwilligers In het begin van de coronacrisis zagen we in Soest een enorm toenemend aanbod van vrijwilligers. Bij diverse organisaties moesten oudere vrijwilligers tijdelijk stoppen totdat iedereen gevaccineerd is. De aanwas van jongere vrijwilligers om de gaten te vullen was heel fijn. Tijdens de tweede golf zagen we dat het aanbod van vrijwilligers veel kleiner is. Motiverende factor in de eerste golf was toch vooral: we komen hier samen doorheen door even de schouders eronder te zetten. Vanwege het wegvallen van vrijwilligerswerk voor kwetsbare groepen is er een toename in de vraag voor een zinvolle daginvulling. Daarnaast zien we dat als vrijwilligerswerk niet doorgaat voor bijvoorbeeld mensen met psychische kwetsbaarheid dit kan leiden tot depressieve klachten of gevoelens van eenzaamheid. Ook hebben mensen het gevoel anderen om veiligheidsredenen niet meer te kunnen helpen. Dat is ook een gevoel van eenzaamheid met beperkingen voor jong en oud. We hebben signalen ontvangen dat dit zeker onder ouderen leidt tot minder omkijken naar en zorgen voor elkaar, bijvoorbeeld in de wijk Klaarwater. (Bron: sociale teams) Maatregelen korte termijn Er zijn vooral veel regionale middelen door het Rijk beschikbaar gesteld aan de arbeidsmarktregio Amersfoort.

Van deze middelen hebben we regionaal besloten extra in te zetten op jongeren, omdat we zien dat zij extra zwaar getroffen zijn in deze crisis. Er zijn van deze middelen extra trajectbegeleiders bij het Jongerenloket aangenomen die ook op de scholen aanwezig zullen zijn. Daarnaast is er een Regionaal Mobiliteitsteam opgericht dat werkzoekenden en werkgevers in de regio kan ondersteunen. Hierbij kan gedacht worden aan het begeleiden van mensen van werk naar werk, kwetsbare mensen helpen werkfit te blijven en ondernemers helpen bij heroriëntatie op

11

een baan in loondienst. Daarnaast hebben we regionaal het Geldloket Amersfoort ingezet om ondernemers te ondersteunen bij een herstart of problemen met hun bedrijfsvoering. Als gemeenten hebben we middelen ontvangen om de Tozo en Tonk regeling uit te voeren tot 1 oktober 2021.

3.3. Wat verwachten we bij herstart en op (middel)lange termijn Werkloosheid We verwachten dat ondanks de dalende WW cijfers, toch het aantal bijstandsgerechtigden gaat toenemen. Voor 2022 wordt landelijk een stijging verwacht van 8,5 %. Gezien de recente ontwikkelingen verwachten we wel dat deze prognose naar beneden wordt bijgesteld. Voor ondernemers die hun bedrijf kwijt zijn geraakt of lager opgeleiden waarvan hun baan is verdwenen zal het moeilijker worden om aansluiting te vinden op de arbeidsmarkt. Voor corona was er al een mismatch op de arbeidsmarkt, maar nu zal omscholing nog belangrijker worden. Bij langdurige werkloosheid neemt ook de kans op schulden, echtscheidingen en gezondheidsproblemen toe. Ook mensen die herstellen van Covid kunnen nog langdurig nadelige effecten ondervinden waardoor zij mogelijk langere tijd in de ziektewet terecht komen of zelfs hun baan dreigen te verliezen. (Bron: CPB, BBS) Ondernemers Veel ondernemers verwachten na de lockdown weer aan de slag te kunnen. Zij zijn optimistisch. Wel zullen de omzetverliezen nog voelbaar zijn en zal het spannend worden of ze dit jaar positieve resultaten zullen behalen. Met name voor de kleine ondernemers is dit spannend. Dit kan betekenen dat als de Tozo stopt zij een beroep gaan doen op de Bbz regeling. We verwachten dan ook een toename in het aantal Bbz aanvragen.

Zzp’ers zijn over het algemeen positiever omdat zij vaak al perioden met minder opdrachten gewend waren terwijl kleine detailhandel het moeilijker heeft om er weer bovenop te komen. Op de middellange- en lange termijn verwachten we dat vooral kleine ondernemers het moeilijk zullen hebben en dat zij eerder zullen moeten gaan stoppen of failliet gaan. Dit veroorzaakt ook veel verdriet en emotionele problemen, rouwverwerking en tenslotte acceptatie dat men iets anders moet gaan doen. Uitvoeringsorganisatie BBS vraagt zich af wat er gebeurt met ondernemers na de lockdown. Herpakken ondernemers met schulden zich? En wat als er leningen terugbetaald moeten worden? Lukt het ze om er weer bovenop te komen? Welke effecten hebben de financiële onzekerheden op kinderen in het gezin? (Bron BBS, team Tozo, Ondernemersavond gesprekken met de raadsleden, sociale teams) Schulden en financiële zelfredzaamheid De partijen Welzin en Schuldhulpmaatje lieten weten op lange termijn meer hulpvragen te verwachten. Door alle maatregelen vanuit de landelijke overheid zijn de acute problemen nu opgevangen maar wat als deze maatregelen stoppen. 12

Met de Tozo en TONK proberen we armoede en schulden te voorkomen. Voor de gemeente is het de uitdaging om ook deze mensen te bereiken en ondersteuning aan te bieden, omdat deze groep veelal niet bekend is bij de gemeente of maatschappelijk partners en de routes niet altijd weten te vinden. De verwachting is dat de afstand tussen inkomensgroepen groter wordt. Veel Nederlandse huishoudens hebben de afgelopen tijd meer kunnen sparen dan normaal. De groep die voor de coronacrisis al weinig te besteden had, heeft niet kunnen sparen. De ene groep bouwt buffers op, terwijl de andere in de nabije toekomt kwetsbaar is op de arbeidsmarkt en geen buffers opbouwt terwijl dat harder nodig is. Concrete cijfers over de situatie in Soest ontbreken op dit moment. Vrijwilligers Bij een herstart komt een deel van het vrijwilligerswerk weer beschikbaar omdat mensen weer terug gaan naar hun werk en tijdelijk vrijwilligerswerk deden. Van vrijwilligers die noodgedwongen moesten stoppen weten we niet of ze ook allemaal weer terug zullen keren. Voor de kwetsbare doelgroepen komen wel weer meer plekken beschikbaar.

13

4. Sociale impact coronacrisis: thema ‘MEEDOEN’ EEN LEVEN LANG 4.1. Landelijk beeld De coronacrisis heeft laten zien hoe belangrijk het ‘sociaal weefsel’ van een samenleving is. Vooral in de eerste fase van de crisis was de maatschappelijke energie overal voel- en zichtbaar, van coronabuddy’s en onderlinge maaltijdbereiding tot de verstrekking van iPads aan ouderen en de opvang van elkaars kinderen. Het eerste verslag van de toen tijdelijke Werkgroep sociale impact COVID-19 bevat talloze voorbeelden. Tegelijkertijd bleek dat hetzelfde maatschappelijke weefsel voor duurzaam overleven, deels afhankelijk is van een overheid. Wat als dat ophoudt? In sommige wijken en buurten lijkt de impact van corona groter dan in andere. Dit uit zich in ziekte, gezondheidsverschillen, armoede, sociale spanningen, een krappe en (relatief) dure woonmarkt, onderwijsachterstanden, maar ook ondermijnende criminaliteit. Dak- en thuislozen In 2018 telde Nederland bijna 40.000 daklozen, een ruime verdubbeling ten opzichte van tien jaar eerder. De verwachting is dat het aantal daklozen toeneemt door het verdwijnen van banen en de voorlopige realiteit van de 1,5 meter samenleving. Uitgestelde hulpvragen Hulpverleners verwachten dat in een later stadium een golf aan (uitgestelde) aanvragen zal ontstaan, maar in welke mate is onduidelijk.

Het is namelijk ook mogelijk dat de hulpvragen die er waren op andere manieren zijn opgepakt dan door zorgaanbieders. Denk hierbij bijvoorbeeld aan meer inzet van het eigen netwerk. Reeds kwetsbare groepen worden hierdoor het hardst geraakt. Gezondheid Met corona zijn de bestaande gezondheidsverschillen scherper duidelijk geworden. Alleen al de kans dat iemand met een beneden-modaal inkomen aan corona overlijdt, is groter dan bij iemand met een bovenmodaal inkomen. Het was al bekend dat onderliggende sociale factoren van invloed zijn, maar met de crisis is dit scherper op ieders netvlies komen te staan. En, de effecten op langere termijn zijn nog onduidelijk, zeker wat betreft de chronische gezondheidseffecten van corona zelf (ter vergelijking: de chronische impact van Q-koorts was/is aanzienlijk).

4.2. Wat zien we in Soest? Beeldbellen en andere vormen van contact Zorgorganisaties zijn door corona meer gebruik gaan maken van beeldbellen. Dit kan in sommige gevallen ook drempelverlagend werken qua contact. Ook voor een deel van de (werkende) mantelzorgers is beeldcontact een uitkomst. Dit kan makkelijker tussen de bedrijven door. Ook individuele begeleiding is veel minder fysiek aanwezig geworden en gebeurt meer met inzet van ICT. Bij telefonische ondersteuning bestaat er een groter risico dat men in de hulpverlening mogelijk signalen mist. Ook door het doen van meer indicaties op afstand bestaat dit risico. Je weet niet wat je niet ziet. Mogelijk is het onderzoek in het kader van de Wmo nu smaller, omdat

14

we op afstand praten. Je kunt minder ingaan op non-verbale signalen en omgeving. (Bron: sociale teams) Groepsgewijze begeleiding en dagactiviteiten Corona heeft de groepsgewijze begeleiding/ dagbesteding voor volwassenen en zeker ook voor ouderen (met dementie) behoorlijk beperkt en is deels vervangen door individuele begeleiding al dan niet via ICT. Bij de gesubsidieerde dagbesteding voor ouderen met dementie zagen we overigens geen daling van deelnemers. Voordat alles weer op het niveau van voor corona is, zal nog wel even duren, zeker totdat iedereen gevaccineerd is. We zien dat in 2020 en 2021 een kleinere groep 80+ers een indicatie voor dagactiviteiten benut. Het aantal cliënten 80+ met product dagactiviteiten ouderen is 69 in 2019, 46 in 2020 en 21 t/m mei 2021. (Bron: Dashboard RISB). Mantelzorgers Er is extra druk op mantelzorgers ontstaan. De professionele zorgverleners zijn zeker in het begin buiten de deur gehouden. Onder mantelzorgers leefde veel angst om besmet te worden. Dit heeft invloed gehad op gevoelens van eenzaamheid bij cliënt en mantelzorger. We hebben daarnaast gezien dat de taken van de mantelzorger toenemen omdat zij respijtzorg (dagbesteding, vrijwilliger in huis) een te groot risico vinden i.v.m. kans op besmetting. Er is sprake van meer druk op mantelzorgers, met als mogelijk gevolg overbelaste mantelzorgers.

De kans bestaat dat deze onvriendelijker zijn voor de zorgvrager en de overbelasting afreageren. Of zich dat op dit moment al daadwerkelijk manifesteert hebben we nog geen (cijfermatig) beeld bij. Bij mantelzorgondersteuning geeft men aan wel heel erg uit te zien naar fysieke bijeenkomsten. (Bron: Steunpunt mantelzorg, sociale teams) Opvang en Bescherming Gemeente Amersfoort geeft als centrumgemeente aan dat zij vooralsnog geen effecten van de Corona crisis ziet als het gaat om een toename van het aantal daklozen. Wel hebben ze te maken met een beperking van de capaciteit op grond van de 1,5 meter maatregelen waardoor de druk is toegenomen. Naar aanleiding van de winterregeling is een dringend beroep gedaan op de regiogemeenten om zoveel mogelijk in te zetten op preventie van instroom bij de voorzieningen in Amersfoort. Dit doen we via eventuele tijdelijke maatregelen en/of een beroep doen op het eigen netwerk. Dit is overigens in lijn met al eerder gemaakte afspraken. Maar ook in het licht van de regiovisie Ondersteuning met noodzakelijk verblijf zou het kunnen dat die extra nadruk op preventie en zoveel als mogelijk een beroep doen op het eigen netwerk, een positieve uitwerking heeft gehad. Crisiskaart Door uitbraak van de crisis is uitgifte van de de-escalerende crisiskaart GGZ (een pasje met persoonlijk plan voor verwarde inwoners) gestagneerd.

Door corona hebben het FACT-team en de

15

huisartsen in Soest zelf ook hun werk anders moeten invullen en minder cliënten kunnen verwijzen naar MEE voor de crisiskaart. Bovendien waren veel cliënten minder stabiel door de onzekere situatie van corona en daardoor niet in staat om een crisiskaart met hulp van MEE in te vullen. Huishoudelijke hulp Het leveren van de maatwerkvoorziening huishoudelijke hulp (HH) is inmiddels door beschermende maatregelen (mondkapjes) al wel weer aangetrokken. Cliënten die hadden afgezegd hebben zich weer aangemeld. De laatste weken zien we meldingen met de vraag om huishoudelijke ondersteuning toenemen. Gezondheid/Welzijn Activiteiten van Welzin (maatschappelijk werk) en MEE (onafhankelijke en afhankelijke cliëntondersteuning) in de sociale basis: in ieder geval was en is er veel minder fysiek groepswerk (zoals groepstrainingen; deze werden soms digitaal georganiseerd; een deel zal digitaal blijven omdat dit goed is bevallen). Er was veel meer individuele aanpak, met alternatieve ICTmogelijkheden. De verwachting is dat dit zo blijft totdat iedereen gevaccineerd is. Er zijn ook andere alternatieven gevonden, zoals wandelgroepjes buiten. Mensen met autistische kenmerken lijken soms beter te gedijen omdat het sociale leven een stuk overzichtelijker is geworden door corona. Onder onze kwetsbare inwoners leeft angst, daardoor dreigen meer mensen in een sociaal isolement te raken.

Hulpverlening komt niet altijd fysiek bij de mensen thuis. Knelpunten ontstaan bij cliënten die afgelopen jaar het doel hadden hun netwerk te vergroten, zij hebben dit vaak nu niet gehaald en hebben daardoor het gevoel te hebben gefaald. (Bron: sociale teams, Welzin en Stichting MEE) De gemeente geeft kortere indicaties af dan voorheen gebruikelijk was; bijvoorbeeld een jaar in plaats van vijf jaar. Op deze manier kunnen we beter vinger aan de pols houden. Over een jaar zijn er dus meer indicaties te onderzoeken. Medische zorg Door de grote aantallen COVID-19-patiënten zijn veel niet-spoedeisende behandelingen uitgesteld. Door het uitstellen van operaties ontstaan mentale zorgen; je behoort tot een risicogroep en bent angstig. De operatie waar je al tegenop keek duurt nog langer. Ook zijn er mogelijke effecten in de mate van herstel na revalidatie. (Bron: sociale teams) Maatregelen korte termijn Voor het toenemende aantal meldingen voor ondersteuning bij lichamelijke beperkingen is extra inzet in de sociale teams nodig. De SWOS heeft een forse terugloop in inkomsten gehad in haar ontmoetingscentra door alle coronabeperkingen waardoor we financieel extra hebben ondersteund als gemeente. Er is een regeling geïntroduceerd die tijdelijk steun biedt bij financiële druk die ontstaat door corona-maatregelen bij sommige vrijwilligersorganisaties.

Vrijwilligersorganisaties die aantoonbaar minder inkomsten hebben door de maatregelen, maar wel onvermijdbare vaste lasten kunnen een aanvraag doen voor financiële steun.

16

4.3. Wat verwachten we bij herstart en op (middel)lange termijn Algemeen beeld Bij een herstart is de verwachting dat de reguliere zorgverlening weer op peil komt. We moeten op middellange en lange termijn wel blijven monitoren of dit ook het geval is. Mantelzorg Als bedrijven bij herstart gaan eisen dat mensen weer naar kantoor komen kan dit een mogelijk knelpunt zijn voor de mantelzorger die ineens op twee plekken tegelijk wordt verwacht. Het risico bestaat dat mantelzorgers een burn out krijgen omdat zij te lang hebben volgehouden zonder respijtzorg of ondersteuning. Huishoudelijke hulp Huishoudelijke hulp (HH) zal naar verwachting na de vaccinaties terugkeren naar oude niveau. Mogelijk komt er daarbij een tijdelijke toename van acute vragen om HH, door achterstanden bij het inplannen van operaties. Individuele begeleiding De verwachting is dat andere vormen van contact deels blijven, maar deels ook weer teruggezet moet worden naar fysieke contacten vanwege de aard van de ondersteuningsbehoeften en de beperkingen bij de cliënten. Hoe de verhouding is tussen permanent anders en terug naar de oude manier van ondersteuning is heel erg verschillend per situatie. Hierover is nu nog weinig te zeggen. Groepsgewijze begeleiding/ dagbesteding Op termijn kan groepsgewijze begeleiding/ dagbesteding – zeker als iedereen gevaccineerd is weer herstarten.

Inhoudelijk en uit kostenoogpunt is dat belangrijk. Groepsgewijze begeleiding is vaak goedkoper en ons beleid is dat we dat inzetten tenzij dat qua zorginhoud voor de cliënt niet geschikt is. Gezondheid/Welzijn We verwachten een toename in vraag naar diverse voorzieningen. Deels zal dit zijn van mensen die beginnen met revalidatie na corona (restbeperkingen na corona). Deels zal dit zijn van mensen waarvan operaties zijn uitgesteld en die nu allemaal weer worden ingepland.

17

5. Sociale impact coronacrisis: thema ‘JE VEILIG VOELEN’ 5.1. Landelijk beeld Voor een stijging van het aantal incidenten van huiselijk geweld en kindermishandeling zijn vanuit de officiële meldingen en onderzoek (nog) geen harde aanwijzingen. Maar de rapportage over digitale hulpverlening wijst op een bijna verdubbeling van het aantal bezoekers die spreken van acuut onveilige situaties thuis, aldus de VNG rapportage van mei 2021. Uit cijfers rond spanningen in de wijk en sociale veiligheid blijkt dat er grote verschillen zijn tussen typen buurten. In kwetsbare grootstedelijke gebieden bestaan meer spanningen tussen buurtbewoners dan in de overige gebieden. Ook dreigt er een sociale kloof in vaccinatiebereidheid. Verder lijkt de maatschappelijke segregatie tussen groepen inwoners toe te nemen. Dit uit zich in tegenstellingen over de ernst en de aanpak van het virus, evenals in de kloof en spanningen rondom politiek, bestuur en uitvoerbaarheid van maatregelen.

5.2. Wat zien we in Soest? Huiselijk geweld Door de lockdown en schoolsluiting zijn sommige kinderen minder goed in beeld geweest. Terwijl dicht op elkaar wonen tot meer spanning binnen gezinnen leidt. We weten niet wat binnenshuis gebeurt, er is minder contact. De politie ziet de laatste tijd wél een toename van meldingen van huiselijk geweld terwijl ze dat eerder niet zagen. Mogelijk is dit een topje van de ijsberg. Het aantal huisverboden is niet significant gestegen de afgelopen 15 maanden. Ook het aantal meldingen bij de gemeente is niet toegenomen. Wel zien we in Soest een toename van complexe casuïstiek waarbij multidisciplinair ingrijpen via het Zorg- en Veiligheidshuis noodzakelijk blijkt. Jeugdoverlast In plaats van jeugdoverlast kunnen we beter spreken van fricties tussen jong en oud. Ouderen verlangen rust in hun woonomgeving en brengen niet altijd de tolerantie op voor jeugd die uitbundig sport of luidruchtig geniet van het samenzijn in de openbare ruimte. Jongeren houden ook niet altijd rekening met omwonenden en laten zich niet altijd makkelijk aanspreken wanneer zij in een groep staan. De manier waarop zij aangesproken worden, is daarbij bepalend en na irritatie is deze niet altijd even subtiel. We zien de spanning sterk toenemen vanaf maart 2020 (met 89% ten opzichte van 2019), waarbij de gemeente deze probeert weg te nemen door bemiddeling te faciliteren.

De oplossing moet in de samenleving zelf gevonden worden (rol gemeente van zorgen voor naar zorgen dat). Dit is niet altijd haalbaar en handhaving en politie zijn daarom vaker te zien op overlastlocaties. Tegelijk zien we op dit moment nog dat jeugd van ook 13-15 jaar oud veel op straat te zien is en komen er veel signalen van overlast, pesterijen of beginnende criminaliteit binnen jeugdgroepen aan bij gemeente en politie. Dit is zorgelijk, maar de verwachting is dat dit afneemt nu de sportclubs en horeca zijn heropend een breder aanbod van fysiek onderwijs op middelbare scholen is gestart. 18

Overige criminaliteit In de crisisperiode is er minder high impact-criminaliteit zoals inbraken. Zo zijn woninginbraken met 42% afgenomen, terwijl die al gedaald waren de jaren ervoor. Daarentegen zijn fietsendiefstallen ongeveer verdubbeld en winkeldiefstallen juist flink toegenomen. (69%) Maatregelen korte termijn De lockdown veroorzaakte meer groepsvorming in openbare ruimten onder jongeren. Dit is vooral uit verveling. Tijdens de lockdown is de aanpak met politie, handhaving en jongerenwerk versterkt om overlast gevend en crimineel gedrag zo veel mogelijk te beperken.

5.3. Wat verwachten we bij herstart en op (middel)lange-termijn? Jeugdoverlast Als er meer vrijheid komt na de lockdown en clubs weer open gaan, evenementen zijn toegestaan zal jeugdoverlast naar verwachting verminderen. Huiselijk geweld De lange termijngevolgen voor met name kinderen die getuige of slachtoffer van huiselijk geweld zijn kunnen op latere momenten nog komen.

19

6. Scenario’s Wat is op de langere termijn de sociale impact van de coronacrisis? Veel is nog onzeker. Om ons denken over de toekomst te ondersteunen is in dit hoofdstuk het denken in scenario’s uitgewerkt. Scenario’s zijn verhalen over een mogelijke toekomst. In de eerste helft van 2021 heeft de gemeente Soest een coronascan voor de culturele sector en sport uitgevoerd. Hierbij is het scenariomodel van Berenschot gebruikt dat in samenwerking met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten is ontwikkeld. Ook wij gebruiken dit model als conceptueel denkkader voor het Sociaal Domein, met een aanpassing van de X-as. Bij Sport en Cultuur werd gesproken over een beperkte en ruime overheidssteun. Wij spreken over ‘inzet’ en hanteren op de x-as: . “geen extra inzet” tot “veel extra inzet”. Op de Y-as staat onze dienstverlening als onzekerheid: van “terug naar normaal” tot “voor altijd anders”.

Krimp: De samenleving gaat terug naar normaal, evenals de dienstverlening. De gemeente pleegt echter geen extra inzet om inwoners te ondersteunen die uit beeld zijn geraakt en niet meer terugkeren. Ook wordt niet ingezet op herstel van voorzieningen die zijn verdwenen. De gemeente ondersteunt inwoners die met een vraag komen of bij wie de situatie verandert, zoals ze dat voorheen deed. Herstel. De samenleving gaat terug naar normaal. Ook de dienstverlening keert terug naar normaal waarbij er extra inzet is om kwetsbare inwoners weer in beeld te krijgen en te ondersteunen en om herstel van voorzieningen waar nodig te stimuleren. Aanpassing. Er is sprake van blijvende veranderingen in de samenleving als gevolg van de coronacrisis. De gemeente is terughoudend in inzet van middelen voor het zelf initiëren en van nieuwe voorzieningen, maar speelt wel in op nieuwe vormen van ondersteuning die vanuit inwoners zelf zijn gestart.

20

Vernieuwing. In dit scenario zien we blijvende veranderingen in de samenleving als gevolg van de coronacrisis. De gemeente zet versneld in op transformatie door kansen in wijken en buurten te benutten en versneld vernieuwingen in het ondersteuningsaanbod samenleving te stimuleren. Ondersteuning die past bij de veranderde maatschappij. Hieronder werken we de scenario’s verder uit aan de hand van twee vragen: Wat verwachten we dat er gebeurt als we dit scenario volgen? En wat betekent dit voor ons handelen als gemeente?

6.1 Krimp In dit scenario wordt verwacht dat een eventuele oplopende zorgvraag de komende tijd door gestaag doorwerken opgevangen kan worden. De dienstverlening voor mensen die met een vraag om ondersteuning komen wordt ongewijzigd voortgezet, wachttijden kunnen tijdelijk langer zijn. De gemeente is niet proactief in het weer in beeld krijgen van inwoners die uit beeld zijn geraakt. Ook wordt niet extra geïnvesteerd in preventie en vroegsignalering. Activiteiten waaraan in coronatijd niet of nauwelijks deelgenomen werd, stoppen grotendeels. Het is mogelijk dat de impact van de coronacrisis in dit scenario niet (of laat) opgemerkt wordt, waardoor het aantal kwetsbaren toeneemt. Bijvoorbeeld In de samenleving is een grote groep inwoners waarbij de coronapandemie betrekkelijk weinig invloed heeft gehad, bijvoorbeeld doordat zij in hun vaste baan goede mogelijkheden hebben om thuis te werken. Deze groep kan betrekkelijk snel weer ‘terug naar het oude normaal’. Tegelijkertijd is er ook een grote groep die meer problemen heeft ervaren tijdens de coronapandemie. Voor jongeren was de coronapandemie zwaar, zoals ook zichtbaar was in Soest. In dit scenario wordt ervan uitgegaan dat nu de scholen weer open gaan en het sociale leven langzaam aan weer groter wordt, bij jongeren de problemen die zij ervaren hebben tijdens de coronapandemie verminderen.

Het is in dit scenario mogelijk dat problemen (lang) onopgemerkt blijven.

6.2 Herstel De verwachting in dit scenario is dat niemand tussen de wal en het schip valt als de dienstverlening terug gaat naar het “oude normaal”. In dit scenario komen kwetsbaren die uit beeld zijn weer in beeld en worden zij ondersteund. Ook is er extra inzet voor de oplopende hulpvraag. En is de gemeente proactief in het weer in beeld krijgen van mensen met een hulpvraag. De transformatie wordt doorgezet, maar niet versneld. In dit scenario ligt het accent om hierop voorbereid te zijn. Bijvoorbeeld De coronapandemie heeft veel gevraagd van het improvisatievermogen van de inwoners, maatschappelijke organisaties, bedrijven en de gemeente. Met behulp van verschillende maatregelen vanuit de (lokale) overheid zijn inwoners ondersteund. Sommige ondersteuning stopt, zoals de inkomensondersteuning als de Tozo en de Tonk. Sommige ondersteuning moet juist nog (extra) ingezet worden om terug te komen bij het ‘oude normaal’.

21

Onduidelijk is nog hoeveel inwoners geen of minder hulp hebben gevraagd tijdens de coronapandemie. Niet uit te sluiten valt dat inwoners die wel hulp nodig hebben, alsnog hulp gaan vragen, denk aan jeugdhulp, werkloosheid, schuldhulpverlening. Dit vraagt extra inzet van de gemeente en van maatschappelijke partners en zorgaanbieders. In dit scenario ligt het accent om hierop voorbereid te zijn.

6.3 Aanpassing De verwachting is dat in dit scenario veel initiatieven die tijdens de crisis zijn ontstaan, blijvend zijn. De gemeente speelt hierop in, maar investeert zelf niet in vernieuwingen. Voorzieningen die minder gebruikt worden omdat er alternatieven zijn, worden gestopt. De gemeente is terughoudend in inzet van middelen voor het zelf uitbreiden van voorzieningen en wacht af of vernieuwingen in de samenleving blijvend zijn. Bijvoorbeeld Met name in de eerste coronagolf zagen we een toename in gemeenschapszin. Spontaan en met vereende krachten is veel voor elkaar gekregen. Veel inwoners voelden eigenaarschap om er voor elkaar te zijn. Meer mensen gingen vrijwilligerswerk doen of zetten zich in voor ouderen en buren. Spontaan ontstonden er nieuwe initiatieven, zoals Soesthelpt.nl. Daarnaast zijn er diverse initiatieven in de gemeente ontstaan. Tijdens de tweede golf was dit overigens minder het geval. Ook in het onderwijs moest men zich aanpassen aan de lockdown. Er werd digitaal les gegeven en creatieve manieren bedacht om kinderen niet achterop te laten raken. Nu scholen weer open zijn wordt er nog steeds gebruikt gemaakt van de digitale mogelijkheden. Kinderen die ziek zijn of in quarantaine moeten blijven hoeven zo niets te missen.

6.4 Vernieuwing Corona heeft voor een wake up call gezorgd. De verwachting is dat zich in dit scenario veel nieuwe kansen en mogelijkheden voordoen omdat de samenleving is veranderd door de crisis. In dit scenario investeert de gemeente versneld in nieuwe vormen van ondersteuning die aansluiten bij de verander(en)de samenleving. Ook is er ondersteuning voor de vele initiatieven uit de samenleving en thema’s als kansengelijkheid. Bijvoorbeeld De crisis heeft laten zien hoe belangrijk het voor mensen is om elkaar te ontmoeten en om een gezonde leefstijl te hebben. En het heeft ook laten zien dat niet iedereen zelfredzaam is en dat we er voor elkaar moeten zijn. We hebben gezien dat een rijk potentieel aanwezig is in de gemeente, waarbij inwoners eigenaarschap tonen, naar elkaar omkijken, elkaar helpen en bij elkaar betrokken zijn, onze partners flexibel inspelen op de vraag en de zorg voor inwoners die dat nodig hebben is vernieuwd. Denk hierbij ook aan versnelling in digitalisering in het onderwijs en in de zorg. Overigens heeft de laatst genoemde ontwikkeling en de crisis zelf de tweedeling in onze maatschappij nog zichtbaarder gemaakt. In dit scenario investeren we ook extra in activiteiten gericht op gelijke kansen. 22

7. Conclusies Corona heeft gedurende anderhalf jaar een grote impact gehad op onze samenleving. Gedurende de crisis werd duidelijk hoe belangrijk het hebben van perspectief is. En welke rol wij daar als overheid in kunnen spelen. We kunnen nog niet alle gevolgen van de crisis overzien. Op basis van het landelijk beeld en onze eigen bevindingen over wat we zien in Soest, kunnen we de volgende conclusies trekken: -

De heropening van scholen, sport- en, activiteitenverenigingen en de versoepelingen in het algemeen doen onze jeugd goed. De verwachting is wel dat een aantal kinderen onderwijsachterstanden heeft opgelopen. Daarmee neemt de kans op toename van schooluitval toe en zien we dat corona de al aanwezige kansenongelijkheid heeft versterkt. De verwachting is dat de vraag naar jeugdhulp zal toenemen, ten dele door de impact van de crisis en deels door uitgestelde hulpvragen. Het belang van vroeg signalering en preventie is daarmee nog meer toegenomen.

-

We verwachten dat ondanks de dalende WW cijfers, toch het aantal mensen met een bijstandsuitkering gaat toenemen. Weliswaar verwachten veel ondernemers na de lockdown weer aan de slag te kunnen. Met name voor kleine zelfstandigen wordt het spannend als de steunmaatregelen van de overheid stoppen. We zien het nu nog niet in Soest maar we verwachten dat op de lange termijn er meer mensen schuldhulpverlening nodig kunnen hebben. Kortom we verwachten dat de inkomensongelijkheid verder gaat toenemen.

-

Met de coronacrisis zijn bestaande gezondheidsverschillen nog duidelijker geworden. Het was al bekend dat onderliggende sociale factoren hierop van invloed zijn, maar met de crisis is dit scherper op ieders netvlies komen te staan. De effecten op langere termijn zijn nog onduidelijk, ook wat betreft de chronische gezondheidseffecten van corona zelf. Gezondheid, bewegen en een gezonde leefomgeving zijn thema’s die door de crisis hoger op de (bestuurlijke) agenda is gekomen. Door de crisis zijn operaties uitgesteld. Bij een herstart is de verwachting dan ook dat er een tijdelijke toename komt van acute vragen bijvoorbeeld van huishoudelijke hulp vanwege achterstanden bij het inplannen van operaties.

-

Tijdens de lockdown zijn er andere vormen van contact gekomen in de hulpverlening, veelal digitaal. De verwachting is dat deze vormen van contact deels blijven, maar deels ook weer teruggezet moeten worden naar fysieke contacten vanwege de aard van de ondersteuningsbehoeften en de beperkingen van specifieke inwoners. De crisis heeft wel een versnelling gegeven aan digitalisering in de zorg.

23

-

Op het gebied van veiligheid kunnen we concluderen dat de lockdown voor fricties tussen jong en oud heeft geleid, groepsvorming onder jongeren en overlast. De verwachting is dat dit zal afnemen nu het maatschappelijk leven weer op gang komt. Welke spanningen er thuis zijn opgelopen tijdens de lockdowns is grotendeels verborgen gebleven. De cijfers rondom huiselijk geweld geven dan ook geen helder beeld, terwijl de verwachting van professionals is dat geweld achter de voordeur wel is toegenomen. Ook hier is en blijft vroegsignalering van groot belang.

-

Tot slot kunnen we concluderen dat de inwoners en maatschappelijke organisaties van Soest veel veerkracht hebben laten zien. Veerkracht die zich vertaalt in sociale initiatieven in wijken en buurten, omzien naar elkaar en met name in de eerste golf een toename aan vrijwilligers. Ook onze maatschappelijke partners, onze medewerkers van de uitvoerende teams en vele anderen hebben enorm veel veerkracht getoond door continu de vinger aan de pols te houden en continu het gesprek te voeren over wat nodig was/is. Kortom we kunnen concluderen dat er een goede sociale basis is in Soest.

Wij hebben als gemeente de afgelopen anderhalf jaar gereageerd op acute problemen uit de samenleving en daar waar nodig zijn er maatregelen genomen met de door het Rijk beschikbaar gestelde middelen. Diverse projecten zijn gestart en regelingen zijn/worden uitgevoerd. We realiseren ons dat deze impactanalyse een moment opname is. Op dit moment is de wereld om ons heen alweer aan het veranderen door de vele versoepelingen. De komende maanden zullen wij de vinger aan de pols houden en daar waar nodig aanvullende voorstellen doen om de herstart te ondersteunen. Voor de langere termijn tekenen zich een aantal vraagstukken af die aandacht vragen. Deze zullen wij meenemen bij de herijking van onze Strategische Agenda Sociaal Domein in 2022. De scenario’s kunnen ons helpen bij het nadenken over de invulling van onze rol als lokale overheid bij deze vraagstukken.

24