1. Uitvoeringsplan Sociaal Domein 2026
Tekst van het document
.
versienummer 25 04-11-2025
Uitvoeringsplan Sociaal Domein 2026 Behorend bij de Integrale Visie Sociaal Domein 2024-2028
Inhoud INLEIDING.................................................................................................................................. 5 1. Het landschap ....................................................................................................................... 7 1.1 De transformatieopgave sociaal domein ............................................................................................. 7 1.2 De Integrale Visie Sociaal Domein ......................................................................................................... 8 1.3 Verbinding met Cultuurnota en Nota Sport en Bewegen ............................................................. 8 1.4 Verbinding met het fysiek domein......................................................................................................... 9 2. Het sturingskader ............................................................................................................... 10 2.1 Het kwaliteitskompas als leidraad voor sturing .............................................................................. 10 2.2 Onderdelen sturingskader ....................................................................................................................... 11 2.3 Samenhang maatschappelijke vraagstukken ...................................................................................
11 2.4 Maatschappelijke ontwikkelingen ........................................................................................................ 11 2.5 Uitwerking sturingskader ......................................................................................................................... 11 3. Opgave Gezonde leefstijl ................................................................................................... 13 3.1 Wat verstaan we onder een gezonde leefstijl? ................................................................................ 13 3.2 Doelen, maatschappelijke resultaten en indicatoren .................................................................... 13 3.2.1. Doel 1: Kinderen groeien gezond op ......................................................................................... 13 3.2.2. Doel 2: Jongeren bewegen meer ................................................................................................. 14 3.2.3. Doel 3: Volwassenen en ouderen zijn vitaal ............................................................................ 15 3.3 Actuele maatschappelijke ontwikkelingen ........................................................................................ 16 3.4 Samenhang binnen de opgave gezonde leefstijl ........................................................................... 17 4.
Opgave Bestaanszekerheid ................................................................................................ 19 4.1 Wat verstaan we onder bestaanszekerheid? .................................................................................... 19 4.2 Doelen, maatschappelijke resultaten en indicatoren .................................................................... 19 4.2.1. Doel 1: Inwoners hebben voldoende middelen om rond te komen en mee te doen .............................................................................................................................................................................. 19 4.2.2. Doel 2: Werken loont en is ook voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt bereikbaar ............................................................................................................................. 20 4.2.3. Doel 3: Iedereen heeft toegang tot betaalbare en passende zorg of ondersteuning .............................................................................................................................................................................. 21 4.2.4. Doel 4: We voorkomen huisuitzettingen .................................................................................. 22 4.2.5. Doel 5: Inwoners wonen zoveel mogelijk passend en zelfstandig ..................................
23 4.3 Actuele maatschappelijke ontwikkelingen ........................................................................................ 24 4.4 Samenhang binnen opgave bestaanszekerheid ............................................................................. 25 5. Opgave Mentale weerbaarheid ......................................................................................... 26
2
5.1 Wat verstaan we onder mentale weerbaarheid? ............................................................................ 26 5.2 Doelen, maatschappelijke resultaten en indicatoren .................................................................... 26 5.2.1. Doel 1: Inwoners hebben regie over hun eigen leven ......................................................... 26 5.2.2. Doel 2: Jongeren en 65-plussers voelen zich niet eenzaam.............................................. 27 5.2.3. Doel 3: Jongeren hebben vertrouwen in de toekomst ........................................................ 28 5.2.4. Doel 4: Jongeren ervaren geen overmatige stress, maar voelen zich goed en accepteren zichzelf ...................................................................................................................................... 29 5.3 Actuele maatschappelijke ontwikkelingen ........................................................................................ 30 5.4 Samenhang binnen opgave mentale weerbaarheid...................................................................... 32 6. Opgave Kansengelijkheid .................................................................................................. 33 6.1 Wat verstaan we onder kansengelijkheid? ........................................................................................
33 6.2 Doelen, maatschappelijke resultaten en indicatoren .................................................................... 33 6.2.1. Doel 1: Ieder kind heeft een kansrijke start ............................................................................. 33 6.2.2. Doel 2: Kinderen die ondersteuning of zorg nodig hebben, krijgen dat zo licht en nabij mogelijk ................................................................................................................................................. 34 6.2.3. Doel 3: Ieder kind kan zoveel mogelijk onderwijs volgen in onze eigen gemeente 35 6.3 Actuele maatschappelijke ontwikkelingen ........................................................................................ 36 6.4 Samenhang binnen opgave kansengelijkheid ................................................................................. 37 7. Opgave Meedoen en inclusie ............................................................................................ 38 7.1 Wat verstaan we onder meedoen en inclusie? ................................................................................ 38 7.2 Doelen, maatschappelijke resultaten en indicatoren .................................................................... 38 7.2.1.
Doel 1: Minderheden en de LHBTIQA+ gemeenschap voelen zich veilig in onze gemeente ......................................................................................................................................................... 38 7.2.2. Doel 2: Kwetsbare inwoners doen mee in onze samenleving .......................................... 39 7.2.3. Doel 3: Vrijwilligers en mantelzorgers voelen zich voldoende ondersteund .............. 40 7.2.4. Doel 4: Inwoners met verschillende achtergronden zoeken verbinding met elkaar 41 7.3 Actuele maatschappelijke ontwikkelingen ........................................................................................ 42 7.4 Samenhang binnen opgave Meedoen en inclusie ......................................................................... 43 8. Afwegingskader .................................................................................................................. 44 8.1 Beschrijving afwegingskader .................................................................................................................. 44 8.2 Wanneer gebruiken we het afwegingskader?.................................................................................. 46 8.3 Relatie met subsidiemethodiek ............................................................................................................. 46 9.
Monitoring en sturing ........................................................................................................ 48 9.1 Inwonersparticipatie .................................................................................................................................. 48 9.2 Samenwerking met partners .................................................................................................................. 48 9.3 Sturingsrollen ............................................................................................................................................... 49
3
9.4 Voortgangsrapportages ........................................................................................................................... 49 9.5 Informatievoorziening college en raad .............................................................................................. 50 10. Acties ................................................................................................................................. 52 10.1 Inrichten monitoring............................................................................................................................. 52 10.2 Opstellen voortgangsrapportage en uitvoeringsplan 2027 .................................................. 52 10.3 Inrichten verbetercyclus........................................................................................................................ 52 10.4 Aanpak inwonersparticipatie .............................................................................................................. 52 10.5 Inzet afwegingskader............................................................................................................................. 52 10.6 Versterken samenwerking met fysiek domein ............................................................................. 53 Bijlage A.
Sturingskader......................................................................................................... 55
4
INLEIDING Van visie naar uitvoering De gemeenteraad van Soest heeft de Integrale Visie Sociaal Domein 2024-2028 vastgesteld op 7 december 2023. Voor de Integrale Visie zijn we met inwoners, organisaties en ondernemers in gesprek gegaan. Daarbij stond de vraag centraal: wat voor gemeente willen we zijn als we het hebben over zorgen voor elkaar, nu en in de toekomst? De visie is ons vertrekpunt en geeft aan waar we, binnen het sociaal domein, naar toe willen in de komende jaren. In de visie is beschreven hoe het ervoor staat in de gemeente Soest en wat inwoners belangrijk vinden. Zo zijn we gekomen tot de visie ‘In verbinding samendoen: een zorgzaam en veerkrachtig Soest’. In de visie zijn vijf opgaven beschreven. De opgaven dragen bij aan de positieve gezondheid van onze inwoners. Bij iedere opgave zijn in de visie doelen opgenomen om focus te creëren binnen de opgaven. Hoe we concreet aan de slag gaan met deze opgavedoelen, werken wij uit in dit Uitvoeringsplan Sociaal Domein. Doel uitvoeringsplan Er is behoefte aan meer grip op het sociaal domein. Een concrete vertaling van de Integrale Visie Sociaal Domein naar de uitvoering - met daarbij ook aandacht voor de relatie met de Nota Sport en Bewegen en de Cultuurnota - is hierbij een belangrijke stap. Het doel van het Uitvoeringsplan is dus om de visie te vertalen naar de praktijk en handvatten te geven voor sturing.
We maken inzichtelijk hoe we sturen op de, in de Integrale Visie Sociaal Domein, vastgestelde doelen. Proces uitvoeringsplan Het document ‘Bouwstenen Uitvoeringsplan Sociaal Domein 2025’ benoemde de essentiële elementen voor een uitvoeringsplan en is daarmee een basis voor dit plan. Daarbij vraagt een integrale visie vanzelfsprekend om een integrale uitwerking. Om die reden is een driedaagse werksessie georganiseerd met alle beleidsadviseurs sociaal domein, sport, cultuur en onderwijs van de gemeente Soest. Ook de wethouders sociaal domein en belangrijke maatschappelijke partners gaven gedurende deze meerdaagse werksessie hun input. Zo is dit uitvoeringsplan een gedragen document dat een basis legt onder het werk van de beleidsadviseurs en de maatschappelijke partners. Het biedt zowel beleidsadviseurs als college en raad concrete handvatten voor sturing binnen het Sociaal Domein. Jaarlijks uitvoeringsplan Het uitvoeringsplan wordt jaarlijks bijgesteld op basis van de actualiteit en de opgedane ervaringen met het sturingskader en het afwegingskader.
5
Leeswijzer In hoofdstuk 1 beschrijven we de positionering van de integrale visie sociaal domein ten opzichte van de bredere en landelijke transformatieopgave sociaal domein. Vervolgens beschrijft hoofdstuk 2 de ingrediënten van het sturingskader. Het sturingskader geeft grip op het sociaal domein. Het college gaat werken met een Uitvoeringsplan dat jaarlijks wordt herzien om te borgen dat uitvoering wordt gegeven aan de door de raad aangegeven sturing. Om sturing te geven gebruiken we het kwaliteitskompas van Movisie. Het kwaliteitskompas is een instrument dat is ontwikkeld voor het inrichten en uitvoeren van sturing binnen het sociaal domein. Dit instrument helpt om de doelen uit de visie te vertalen naar concrete maatschappelijke resultaten en daarmee beter meetbaar te maken. Daarnaast laten we zien hoe maatschappelijke ontwikkelingen en samenhang tussen vraagstukken de haalbaarheid van de doelen beïnvloeden. Zo wordt duidelijk welke invloed de gemeente heeft en aan welke knoppen we het beste kunnen draaien. In de hoofdstukken 3 tot en met 7 wordt steeds per opgave het sturingskader ingevuld. Zo wordt per opgave duidelijk waarop we sturen. In hoofdstuk 8 beschrijven we het afwegingskader dat we hanteren om waar nodig keuzes te maken tussen activiteiten. Daarmee krijgen we meer grip op de effectiviteit van het aanbod binnen het sociaal domein.
De relatie tussen de nieuwe subsidiemethodiek en het afwegingskader komt ook aan bod. Om de effecten van onze activiteiten te monitoren wordt er jaarlijks een voortgangsrapportage opgeleverd waarin de resultaten per opgave inzichtelijk worden gemaakt en op basis waarvan bijsturing mogelijk is (hoofdstuk 9). Bijlage A geeft een volledig overzicht van het sturingskader.
6
1. Het landschap 1.1 De transformatieopgave sociaal domein Sinds 2015 ligt de verantwoordelijkheid in het kader van de Jeugdwet, de Wmo en de Participatiewet bij de gemeente. Dit betekent niet alleen dat de gemeente meer taken binnen deze wetten kreeg, maar er werd ook een transformatie binnen het sociaal domein voorzien. De transformatie heeft als doel om te komen tot betaalbare, passende zorg en een veerkrachtige samenleving. Veerkracht wordt in de visie beschreven als het om kunnen gaan met tegenslagen, die soms ook gewoon bij het leven horen. Dat vraagt om meer aandacht voor preventie, eigen kracht, collectief aanbod waar mogelijk en normalisering, waarbij we zorg en ondersteuning zoveel mogelijk in de leefomgeving van de inwoner organiseren. De transformatie is een langdurig proces van omvorming, een beweging die gaande is, maar waarvan het einddoel nog niet bereikt is. Tijdens de werksessie is onderstaande landschapskaart gemaakt. Op de weg richting de doelen van de transformatie zien we de Integrale Visie Sociaal Domein als een voertuig, net als de Cultuurnota en de Nota Sport en Bewegen. Zij dragen bij aan de doelen van de transformatie en leggen tegelijkertijd een lokale focus binnen het sociaal domein.
Afbeelding 1: Het landschap sociaal domein
7
1.2 De Integrale Visie Sociaal Domein De Integrale Visie Sociaal Domein, de Nota Sport en Bewegen en de Cultuurnota dragen bij aan de lokale vertaling van de landelijke transformatieopgave. In het landschap sociaal domein zijn de drie nota’s afgebeeld als voertuigen op de weg van de transformatie. Op
DE VISIE OVER DE TRANSFORMATIE
deze weg zijn vijf landelijke strategieën, om te komen tot betaalbare passende zorg en een veerkrachtige samenleving, als rijbanen afgebeeld: preventie, eigen kracht, dichterbij inwoners, collectief aanbod waar mogelijk en normalisering. In de Integrale Visie Sociaal Domein zien we deze termen ook terug (zie groene kader). De opgavedoelen bepalen wat we willen bereiken en daarmee wat we gaan doen. De leidende principes helpen ons vooral bij hoe we dingen willen doen. De leidende principes zijn uit de Integrale visie sociaal domein zijn: 1. De inwoners en hun leefwereld staan centraal 2. We gaan uit van vertrouwen 3. Voorkomen is beter dan genezen (preventie) 4. Ondersteuning nabij en zo licht als mogelijk (zo zwaar als nodig) (eigen kracht) 5. Wijkgericht doen wat nodig is 6. Continu leren en verbeteren
1.3 Verbinding met Cultuurnota en Nota Sport en Bewegen Het leggen van verbindingen bij het concretiseren van de Integrale Visie Sociaal Domein is een belangrijke randvoorwaarde. Niet alleen dwarsverbanden tussen de vijf opgaven, maar ook verbinding met sport en beweging en kunst en cultuur. Zoals in de landschapskaart sociaal domein te zien is, bevinden ook sport en cultuur zich op de weg naar het eindpunt van de transformatie. Zij leveren o.a. een bijdrage aan preventie en eigen kracht. Sport, beweging, kunst en cultuur zijn onlosmakelijk verbonden met meedoen, kwaliteit van leven en zingeving. Sport, beweging, kunst en cultuur dragen bij aan de fysieke en mentale gezondheid van mensen (positieve gezondheid). Zo verlevendigen culturele activiteiten het woonklimaat, maken zij centrumgebieden aantrekkelijker en zorgen ze voor ontmoeting, ontspanning en ontplooiing. Daar waar inwoners niet zomaar mee kunnen doen en
8
We investeren als gemeente in preventie en het vroegtijdig signaleren van problemen, om te voorkomen dat problemen groter worden. * Eigen kracht: De gemeente biedt ondersteuning op een manier die de nadruk legt op wat iemand nog wél kan en op versterking van het informele netwerk en inzet van vrijwilligers. * We willen nog beter hulp en ondersteuning mogelijk maken daar waar die het dichtst bij inwoners zelf is. * Onze uitgangspunten sluiten maatwerk niet uit; we handelen vanuit het perspectief collectief, tenzij. * Normalisering: We accepteren dat het leven niet maakbaar is en tegenslagen soms ook bij het leven horen. Uitdaging daarbij is het zoeken naar een balans tussen enerzijds de noodzaak om tijdig problemen te signaleren en anderzijds de wens tot normaliseren, waarbij we willen voorkomen dat ‘gewone’ uitdagingen in het leven geproblematiseerd en gemedicaliseerd worden.
de overlap met het sociaal domein groter wordt, is de rol van de gemeente sterker en wordt vooral stimuleren ingezet. Sporten en bewegen dragen bij aan actieve en gezonde inwoners en hebben daarmee een directe invloed op de doelen binnen onder andere de opgave Gezonde leefstijl.
1.4 Verbinding met het fysiek domein Op meerdere opgaven raken de doelen ook het fysiek domein. Zo kan een gezonde leefstijl iets vragen van de inrichting van de publieke ruimte of vraagt een kansrijke start om voldoende betaalbare woningen voor jonge gezinnen. Het verbreden van de ‘brug’ tussen het sociaal domein en het fysiek domein is dan ook een aandachtspunt voor de komende jaren voor beide afdelingen. Door vraagstukken en plannen niet alleen vanuit ruimtelijk perspectief maar ook vanuit sociaal perspectief te benaderen en andersom, kunnen we als gemeente nog meer maatschappelijke impact maken met onze keuzes. Een goede afstemming tussen beide domeinen voorkomt problemen en werkt kostenbesparend.
9
2. Het sturingskader 2.1 Het kwaliteitskompas als leidraad voor sturing Hoe weten én meten we of onze inzet binnen het sociaal domein daadwerkelijk bijdraagt aan de doelen uit de Integrale Visie Sociaal Domein? Zetten we onze activiteiten gericht in op de doelen en zijn dit ook de juiste inspanningen om het gewenste maatschappelijk resultaat te bereiken? Om deze vragen te beantwoorden gebruiken we het kwaliteitskompas van Movisie als instrument om te monitoren en sturen (zie afbeelding 1).
Afbeelding 2: Kwaliteitskompas Movisie
Door het werken met het kwaliteitskompas krijgen we meer grip op het Sociaal Domein en versterken we de cyclus van leren en verbeteren (een van de leidende principes van de Integrale Visie Sociaal Domein). In dit uitvoeringsplan starten we met de opgaven en doelen uit de visie en beschrijven we de huidige situatie, de zogenaamde nulmeting (stap 1, afbeelding 1). Per opgave vertalen we deze doelen naar maatschappelijke resultaten (stap 2). Met de maatschappelijke resultaten maken we de doelen concreet en meetbaar. Maatschappelijke resultaten geven richting aan het doel vanuit de huidige stand van zaken en bieden houvast bij het verlenen van subsidies, het monitoren en het bijsturen in de uitvoering.
10
Vervolgens kijken we welke activiteiten bijdragen aan deze maatschappelijke resultaten (stap 3). De sturing op en eventuele bijstelling van aanbod gebeurt op basis van evaluaties en indicatoren per opgave (stappen 4, 5, 6). Zo leren we met elkaar.
2.2 Onderdelen sturingskader Met ‘sturingskader’ bedoelen we waar we op sturen binnen het sociaal domein. Het bestaat uit: •
De 5 opgaven uit de visie sociaal domein
•
De doelen per opgave met bijbehorende maatschappelijke resultaten
•
Indicatoren behorend bij de doelen
•
Inwonerservaringen
Hoe we sturen wordt besproken in hoofdstuk 9 (monitoring).
2.3 Samenhang maatschappelijke vraagstukken Veel vraagstukken binnen het sociaal domein zijn complex en kennen geen eenduidige oorzaak of oplossing. Problemen staan vaak niet op zichzelf. Door te kijken naar de onderliggende samenhang krijgen we beter inzicht in hoe vraagstukken ontstaan en zich ontwikkelen. Dat inzicht gebruiken we om de gemeentelijke inzet aan de voorkant zo gericht en effectief mogelijk te maken. Zo dragen we duurzaam bij aan het realiseren van onze doelen.
2.4 Maatschappelijke ontwikkelingen Het kwaliteitskompas gebruiken we als basis voor sturing binnen het sociaal domein. Het geeft aan welke beweging gewenst is op de doelen en hoe we die meten. Resultaten op inzet worden echter ook beïnvloed door actuele maatschappelijke ontwikkelingen. Bijvoorbeeld, als we minder huisuitzettingen willen zetten we daar acties op in. Een nieuwe wet of een zware economische recessie kan invloed hebben op de gewenste beweging. Die invloed maken we duidelijk door deze actuele maatschappelijke ontwikkelingen op te nemen in het uitvoeringsplan. We benoemen jaarlijks per opgave de ontwikkelingen die gevolgen hebben voor de doelen uit de Integrale Visie Sociaal Domein. Hebben de ontwikkelingen geen effect lokaal, dan nemen we die niet op, maar volgen we die wel. De ontwikkelingen kunnen zowel landelijk als lokaal zijn. Als we lokaal afwijken van landelijke ontwikkelingen nemen we dat ook op.
2.5 Uitwerking sturingskader In de hoofdstukken 3 t/m 7 werken we het sturingskader per opgave uit. We beschrijven de maatschappelijke resultaten en geven per doel de indicatoren weer. Tellen en vertellen Bij sturing is tellen en vertellen belangrijk. Door te vertellen geven inwoners ons een inkijkje in de effecten van het aanbod op hun leven. Het is een heel directe manier van monitoren
11
van de effecten van ons aanbod. Op alle opgaven vragen we inwonerservaring uit via onze partners. Ook gaan we los van de partners inwoners vragen wat ze ervaren binnen het sociaal domein bij evaluatiemomenten. De manier waarop we dat doen, bepalen we samen met de inwonersparticipatieraad (IPR). In hoofdstuk 10 staat dit opgenomen in de acties. Kwantitatieve data (tellen) geeft vooral een trend aan. We zien daarmee in cijfers wat de ontwikkeling is binnen de opgaven. Daarom zijn deze cijfers als indicatoren opgenomen in het sturingskader. Zowel het tellen als het vertellen is belangrijk om effectief sturing te geven binnen het sociaal domein. Beide krijgen dus een plek binnen de voortgangsrapportages voor college en raad. Het sturingskader met het volledige overzicht van indicatoren (incl. bronnen) per opgave is te vinden in bijlage A. Leeftijdsafbakening In de Integrale Visie Sociaal Domein worden bij de doelen soms bevolkingsgroepen genoemd zoals kinderen, jongeren of ouderen. Ter verduidelijking definiëren we de leeftijden van deze groepen. Bevolkingsgroep
Leeftijdsafbakening
Kinderen
0 t/m 15 jaar
Jongeren
16 t/m 20 jaar
Volwassenen
Vanaf 21 jaar
Ouderen
Vanaf 65 jaar (ook onderdeel van volwassenen)
Binnen het sturingskader worden verschillende databronnen gebruikt om indicatoren in beeld te brengen. Daarbij hanteert iedere bron eigen leeftijdscategorieën, die van onze indeling kunnen verschillen. We benoemen daarom bij de indicatoren ook de leeftijdscategorie van de data en combineren soms data met verschillende leeftijdscategorieën om zo goed mogelijk een gehele groep in beeld te krijgen.
12
3. Opgave Gezonde leefstijl 3.1 Wat verstaan we onder een gezonde leefstijl? Een gezonde leefstijl bestaat uit vier belangrijke kenmerken: voldoende bewegen, een gezond gewicht en eetpatroon, niet roken en niet of met mate alcohol drinken. Een gezonde leefstijl draagt bij aan de fysieke gezondheid, de kwaliteit van leven, het mentaal welbevinden en het dagelijks functioneren van mensen.
3.2 Doelen, maatschappelijke resultaten en indicatoren In de visie staan de volgende doelen beschreven: 1. Kinderen groeien gezond op 2. Jongeren bewegen meer 3. Volwassenen en ouderen zijn vitaal
3.2.1. Doel 1: Kinderen groeien gezond op Gezond opgroeien verwijst hier naar de fysieke gezondheid van kinderen en jongeren tot en met 18 jaar. Dit betekent dat kinderen gezond eten, genoeg water drinken en genoeg slapen. Ook gaat het om het voorkomen van schadelijk gedrag, zoals het gebruik van alcohol, tabak, vapes en drugs. Voor dit doel zijn onderstaande punten relevant bij mogelijke afwegingen tussen aanbod: •
Van de drie doelen op deze opgave heeft de gemeente de meeste invloed op dit doel;
•
Het effect van dit doel is groot, duurzaam en kostenbesparend (preventie);
•
Het doel heeft betrekking op brede problematiek (vapen, overgewicht);
•
Het doel heeft betrekking op een regionaal kader (Kinderen naar Gezond Gewicht);
•
Het doel vergroot eigen kracht;
•
Het doel heeft positieve invloed op het doel 'volwassenen en ouderen zijn vitaal’.
Maatschappelijke resultaten Onder dit doel hebben we de volgende maatschappelijke resultaten gedefinieerd om richting te geven aan de uitvoering: 1. Meer kinderen hebben een gezond gewicht 2. Jongeren gebruiken minder middelen 3. Meer kinderen en jongeren slapen voldoende
4. Meer kinderen eten gezond en drinken voldoende water Indicatoren Binnen het sturingskader hebben we naast inwonerservaring de onderstaande indicatoren benoemd
13
Doel
Indicatoren
Kinderen groeien gezond op
➢ ➢
% Overgewicht totaal (en trend) % Middelengebruik totaal (en trend)
➢ ➢
% Overgewicht bij kinderen (2-12 jaar) % Overgewicht bij jongeren (12-16 jaar)
➢ ➢ ➢
% Jongeren (13-16 jaar) dat wekelijks rookt % Jongeren (13-16 jaar) dat wekelijks vapet % Jongeren (13-16 jaar) dat laatste 4 weken alcohol heeft gedronken % Jongeren (13-16 jaar) dat laatste 4 weken wiet of hasj gebruikt % Jongeren (13-16 jaar) dat ooit harddrugs gebruikt
Maatschappelijk resultaten Meer kinderen hebben een gezond gewicht Jongeren gebruiken minder middelen
➢ ➢ Meer kinderen en jongeren slapen
➢
voldoende ➢
Meer kinderen eten gezond en drinken
➢
voldoende water
% jongeren dat voldoet aan richtlijn voor voldoende uren slaap (13-16 jaar) % Slaapt minder dan 10 uur per nacht (10-jarigen)
% Gezonde voedingsgewoonten (10-11-jarigen en 1316 jaar)
3.2.2. Doel 2: Jongeren bewegen meer Voor dit doel zijn onderstaande punten relevant bij mogelijke afwegingen tussen aanbod: •
De gemeente heeft binnen deze opgave de minste invloed op dit doel vanwege de levensfase van deze doelgroep waarin men juist de eigen weg zoekt, de invloed van leeftijdsgenoten groot is en men minder belang hecht aan sturing van ouders of andere volwassenen
•
De doelgroep is kleiner dan bij de ander twee doelen van deze opgave
•
Het doel vraagt ook om het wegnemen van belemmeringen, zoals financiële drempels
Maatschappelijk resultaat Onder dit doel hebben we als maatschappelijk resultaat gedefinieerd: 1. Meer jongeren bewegen dagelijks minimaal een uur Indicatoren Binnen het sturingskader hebben we naast inwonerservaring de volgende set indicatoren benoemd:
14
Doel
Indicatoren
Jongeren bewegen meer
% Jongeren dat dagelijks minstens 1 uur beweegt (1316 jaar en 16-25 jaar)
Maatschappelijk resultaat Meer jongeren bewegen dagelijks minimaal een uur
➢ % Jongeren dat dagelijks minstens 1 uur beweegt (13-16 jaar en 16-25 jaar)
➢ % Sport minimaal wekelijks bij een vereniging (13➢ ➢ ➢
16 jaar en 16-25 jaar) % Wekelijks actief in de vrije tijd (sport en bewegen) (13-16 jaar en 16-25 jaar) % kinderen (0-4 en 5-9 en 10-14) met een lidmaatschap bij eén of meer sportbonden in Soest % jongeren (15-19 en 20-24) met een lidmaatschap bij eén of meer sportbonden in Soest
3.2.3. Doel 3: Volwassenen en ouderen zijn vitaal Dit doel richt zich op het behouden en versterken van de fysieke gezondheid van volwassenen en ouderen. Dit betekent dat zij voldoende bewegen en sporten, een gezond gewicht hebben, niet roken en maximaal één glas alcohol per dag drinken. Voor dit doel zijn onderstaande punten relevant bij mogelijke afwegingen tussen aanbod: •
De gemeente heeft een matige invloed op dit doel: de leefomgeving wordt slechts deels door de gemeente bepaald
•
Het doel heeft een groot bereik
•
Gedrag van volwassenen kan invloed hebben op jongere generatie (preventie)
•
Beslag op voorzieningen (kostenbesparend)
•
Het doel sluit aan op een regionaal kader (overgewicht, valpreventie)
•
Het doel vergroot eigen kracht
Maatschappelijke resultaten Onder dit doel hebben we de volgende maatschappelijke resultaten gedefinieerd: •
Meer volwassenen en ouderen bewegen en sporten voldoende
•
Meer volwassen en ouderen hebben een gezond gewicht
•
Meer volwassenen en ouderen roken niet en drinken maximaal 1 glas alcohol per dag.
Indicatoren Binnen het sturingskader hebben we naast inwonerservaring de volgende set indicatoren benoemd:
15
Doel
Indicatoren
Volwassenen en ouderen zijn vitaal
% Volwassenen (18- 65 jaar en 65+) dat eigen gezondheid als goed ervaart
Maatschappelijk resultaten Meer volwassenen en ouderen
➢
bewegen en sporten voldoende
% volwassenen (18- 65 jaar) en ouderen (65+) dat minimaal wekelijks sport
➢
% volwassenen (18- 65 jaar) en ouderen (65+) dat voldoet aan de beweegrichtlijn
➢
% volwassenen (18- 65 jaar) en ouderen (65+) met een lidmaatschap bij eén of meer sportbonden in Soest
Meer volwassen en ouderen
➢
hebben een gezond gewicht
% volwassenen (18- 65 jaar) en ouderen (65+) met gezond gewicht
➢
% volwassenen (18- 65 jaar) en ouderen (65+) met overgewicht (incl. ernstig overgewicht)
Meer volwassenen en ouderen
➢
% volwassenen (18- 65 jaar) en ouderen (65+) dat rookt
roken niet en drinken maximaal 1
➢
% volwassenen (18- 65 jaar) en ouderen (65+) dat voldoet
glas alcohol per dag
aan richtlijn 1 glas alcohol per dag
3.3 Actuele maatschappelijke ontwikkelingen Vergrijzing Verschillende maatschappelijke ontwikkelingen maken het bevorderen van een gezonde leefstijl urgenter én complexer. De vergrijzing zorgt voor een toename van ouderdomsziekten zoals artrose, diabetes en dementie. In 2040 wordt dementie zelfs de aandoening met de hoogste sterfte en ziektelast 1. Nederland vergrijst: de leeftijdsopbouw van de bevolking verandert en het aandeel van oudere leeftijdsgroepen wordt groter, waardoor de gemiddelde leeftijd van de bevolking toeneemt. In 2025 was de grijze druk 36 procent: op elke 65-plusser zijn er 4 mensen in de werkzame leeftijd (20 tot 65 jaar). De komende jaren zal dit nog toenemen tot bijna 50 procent, zo is de verwachting in de bevolkingsprognose. Het aantal 65-plussers in de gemeente Soest is op dit moment 23,8%2 (t.o.v. 21% in Nederland) Overgewicht Het aantal mensen met overgewicht stijgt fors: van 50% in 2022 naar 64% in 2050, vooral onder jongvolwassenen3. In Soest heeft 28% van de jongeren (16-25 jaar) overgewicht, wat hoger is dan het gemiddelde in de regio Utrecht (24%). Bij volwassenen is een lichte daling Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. (n.d.). Synthese | De impact van de vergrijzing. Ouderen | CBS 3 RIVM. (2024). Overgewicht zal blijven toenemen tot 2050, vooral onder jongvolwassenen. 1 2
16
van overgewicht zichtbaar, met 45%, lager dan het regionale gemiddelde 4. Bij kinderen daarentegen neemt overgewicht toe en ligt het percentage boven het regionale gemiddelde van 13%.5 Vapen Ook zien we dat steeds meer jongeren vapen. Eén op de tien 12-jarigen heeft al ervaring met een e-sigaret. Dit is schadelijk voor de gezondheid en verstoort de hersenontwikkeling.6 In Soest heeft 26% van de 13- tot 17-jarigen ooit gevaped, en 7,9% doet dit wekelijks.7 Digitale samenleving Het toenemende schermgebruik onder kinderen en jongeren heeft negatieve gevolgen voor hun gezondheid en ontwikkeling. Ze bewegen minder, slapen slechter, ervaren vaker mentale problemen en ontwikkelen minder sociale vaardigheden8. Daarnaast leidt overmatig schermgebruik tot fysieke klachten, meer bijziendheid en een afname van motorische vaardigheden 9. Grote technologiebedrijven spelen hierin een rol door hun invloed op de online leefwereld van jongeren 10. In Soest kijkt een groot deel van de 10- tot 11-jarigen meer dan twee uur per dag naar een scherm. Het risico op problematisch socialmedia-gebruik is gestegen naar 12%, vergelijkbaar met de regio. 11
3.4 Samenhang binnen de opgave gezonde leefstijl Een gezonde leefstijl wordt niet alleen bepaald door individuele keuzes, maar wordt ook sterk beïnvloed door sociaaleconomische omstandigheden. Mensen met een lagere opleiding of een lager inkomen leven gemiddeld minder lang in goede gezondheid en hebben vaker te maken met aandoeningen zoals diabetes, obesitas en psychische klachten. Factoren zoals schulden, werkloosheid en laaggeletterdheid vergroten de kans op gezondheidsproblemen. Zo ervaren mensen met financiële stress vaker lichamelijke én mentale klachten. 12 De fysieke leefomgeving speelt hierin een versterkende rol. In kwetsbare wijken is die omgeving vaak minder gezond: er is minder groen, slechtere luchtkwaliteit, meer geluidsoverlast, minder beweegruimte en een groter aanbod van ongezond voedsel. Dit draagt bij aan grotere gezondheidsverschillen tussen wijken en doelgroepen. De ongelijkheid in gezondheid neemt toe. 13
Gezondheidsmonitor GGD Digitaal Dossier Jeugdgezondheidszorg (DDJGZ) 6 Ministerie van Algemene Zaken. (2025, May 14). Nee tegen vapen. Campagnetoolkits.nl. 7 GGD. (2023) Gezondheidsmonitor Jeugd. 8 Trouw. (2025). Het debat over smartphonegebruik door kinderen komt in een stroomversnelling. 9 Nikken et al. (2024) 10 Trendanalyse Digitalisering En Het Welzijn Van Jonge Mensen | VNG, n.d. 11 Gezondheidsmonitor jeugd, GGD monitor groep 7 basisonderwijs. 12 Pharos. (2025, Januari 17). Sociaal economische Gezondheidsverschillen (SEGV) 13 Pharos. (2023, Februari 1). Betere leefomgeving draagt bij aan verkleinen gezondheidsverschillen. 4 5
17
Een gezonde leefstijl stimuleren vraagt daarom om een brede blik: niet alleen gericht op gedrag, maar ook op de achterliggende omstandigheden en leefomgeving. Investeren in een gezonde fysieke leefomgeving helpt om deze mechanismen positief te beïnvloeden en gezondheidsverschillen te verkleinen.
18
4. Opgave Bestaanszekerheid 4.1 Wat verstaan we onder bestaanszekerheid? Bestaanszekerheid is de basis voor inwoners om gezond en veerkrachtig te kunnen leven. Door in te zetten op bestaanszekerheid dragen we bij aan het terugdringen van armoede en ongelijkheid. We werken aan eerlijk werk voor iedereen waarmee het dagelijks functioneren van onze inwoners wordt versterkt.
4.2 Doelen, maatschappelijke resultaten en indicatoren In de visie staan de volgende doelen beschreven: 1. Inwoners hebben voldoende middelen om rond te komen en mee te doen. 2. Werken loont en is ook voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt bereikbaar. 3. Iedereen heeft toegang tot betaalbare en passende zorg of ondersteuning. 4. We voorkomen huisuitzettingen. 5. Inwoners wonen zoveel mogelijk passend en zelfstandig.
4.2.1. Doel 1: Inwoners hebben voldoende middelen om rond te komen en mee te doen Onder dit doel verstaan we dat inwoners een inkomen hebben dat toereikend is voor de basisbehoeften: wonen, voeding en zorg. Inwoners hebben ook voldoende bestedingsruimte voor sociale, sportieve en culturele activiteiten. We voorkomen problematische schulden en financiële stress zoveel mogelijk. Financiële rust en stabiliteit vormen de basis voor gezondheid, veerkracht en gelijke kansen in de samenleving. Voor dit doel zijn onderstaande punten relevant bij mogelijke afwegingen tussen aanbod: •
Dit doel is belangrijk omdat het effect heeft op meerdere leefgebieden van inwoners.
•
De invloed van de gemeente is relatief groot door het financieel ondersteunen van inwoners via Eemkracht.
•
We hebben een wettelijke taak om de Participatiewet uit te voeren.
•
Het behalen van dit doel heeft een positief effect op opgaven Meedoen en inclusie, Mentale weerbaarheid en Kansengelijkheid.
Maatschappelijke resultaten Onder dit doel hebben we onderstaande maatschappelijke resultaten gedefinieerd. 1. Minder kinderen groeien op in armoede 2. Minder inwoners hebben problematische schulden 3. Minder inwoners ervaren financiële stress
19
Indicatoren Binnen het sturingskader hebben we naast inwonerservaring de volgende set indicatoren benoemd: Doel
Indicatoren
Inwoners hebben
➢ ➢
voldoende
% Inwoners met problematische schulden % Inwoners onder de armoedegrens
middelen om rond te komen en mee te doen Maatschappelijk resultaat Minder kinderen
➢ % kinderen (0-18 jaar) dat opgroeit in armoede
groeien op in
➢
armoede
% huishoudens met en zonder kinderen (0-18 jaar) met een inkomen tot 130% van het wsm14
➢
% inwoners met kinderen (0-18 jaar) dat gebruik maakt van een regeling, met een inkomen tussen 100 en 130% van het wsm.
Minder inwoners
➢
hebben
% inwoners met en zonder kinderen (0-18 jaar) met problematische schulden in schuldhulpverleningstraject
problematische schulden Minder inwoners
➢
% inwoners (18 jaar en ouder) dat stress door geldzaken ervaart
ervaren
➢
% inwoners (18 jaar en ouder) dat aangeeft grip te hebben op hun geldzaken
financiële stress
➢
% huishoudens met langdurig een laag inkomen
4.2.2. Doel 2: Werken loont en is ook voor mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt bereikbaar Onder dit doel verstaan we dat inwoners die kunnen werken, passend en duurzaam werk vinden eventueel met hulp. Werk biedt niet alleen inkomen, maar ook sociale contacten, zingeving en participatie. Het hebben van werk is een basis voor bestaanszekerheid, gezondheid en gelijke kansen. Voor dit doel zijn onderstaande punten relevant bij mogelijke afwegingen tussen aanbod:
•
Dit doel is een wettelijke verplichting en een regionale afspraak
Maatschappelijke resultaten Onder dit doel hebben we als maatschappelijk resultaten gedefinieerd: 1. Minder mensen maken gebruik van een bijstandsuitkering
Het Wettelijk Sociaal Minimum (Wsm) is het door de overheid vastgestelde minimumbedrag om in basisbehoeften te voorzien, afhankelijk van leefsituatie en jaarlijks aangepast. 14
20
➢
2. Meer inwoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt stromen uit naar betaald werk Indicatoren Binnen het sturingskader hebben we naast inwonerservaring de volgende set indicatoren benoemd: Doel
Indicatoren
Werken loont en is ook voor mensen
% uitstroom doelgroep naar werk (zowel parttime als fulltime)
met een grote afstand tot de arbeidsmarkt bereikbaar Maatschappelijk resultaat ➢
Minder mensen maken gebruik
➢
Aantal inwoners (18-67 jaar) met bijstandsuitkering
van een bijstandsuitkering
➢
% inwoners met bijstandsuitkering t.o.v. totale groep 18-67 jaar
➢
Meer inwoners met een grote
➢
% uitstroom naar beschut werk
afstand tot de arbeidsmarkt
➢
% uitstroom loonkostensubsidie
stromen uit naar betaald werk
➢
% uitstroom naar sociale werkvoorziening
4.2.3. Doel 3: Iedereen heeft toegang tot betaalbare en passende zorg of ondersteuning Het gaat hierbij zowel om lichamelijke en psychische zorg als om hulp bij het dagelijks functioneren. Inwoners die het zelf niet redden, weten de ondersteuning te vinden en krijgen de hulp die zij nodig hebben. Zorg en ondersteuning worden zo licht als mogelijk en zo zwaar als nodig geboden. Voor dit doel zijn onderstaande punten relevant bij mogelijke afwegingen tussen aanbod: •
De gemeente heeft enige invloed op doel
•
Dit doel draagt bij aan regie op eigen leven
Maatschappelijke resultaten Onder dit doel hebben we als maatschappelijke resultaten gedefinieerd: 1. Meer inwoners met een beperkte zelfredzaamheid weten waar zij terecht kunnen voor ondersteuning en zorg 2. Meer inwoners ontvangen tijdig passende zorg of ondersteuning Indicatoren Binnen het sturingskader hebben we naast inwonerservaring de volgende set indicatoren benoemd:
21
Doel
Indicatoren
Iedereen heeft toegang tot betaalbare en
% inwoners met een dat aangeeft te weten waar zij
passende zorg of ondersteuning
terechtkunnen voor ondersteuning of zorg.
Maatschappelijk resultaat Meer inwoners met een beperkte
➢
% inwoners met een beperkte zelfredzaamheid dat
zelfredzaamheid weten waar zij terecht
aangeeft te weten waar zij terechtkunnen voor
kunnen voor ondersteuning en zorg
ondersteuning of zorg.
Meer inwoners ontvangen tijdig
➢
% inwoners dat weet waar ze moeten zijn voor hulp
➢
Wachttijden Eemkracht
passende zorg of ondersteuning
4.2.4. Doel 4: We voorkomen huisuitzettingen Onder dit doel verstaan we dat inwoners in een kwetsbare positie hun woning kunnen behouden. Het gaat hierbij om mensen die door schulden, psychische beperkingen of andere problemen risico lopen op huisuitzetting. Het werken aan woonzekerheid voor deze groep is belangrijk, omdat het behouden van een woning een essentieel onderdeel is van bestaanszekerheid. Dit doen we wel met oog voor de directe leefomgeving. Voor dit doel zijn onderstaande punten relevant bij mogelijke afwegingen tussen aanbod: •
Het positieve effect van het voorkomen van huisuitzettingen is heel groot. Het voorkomt ernstige problematiek en hoge kosten voor opvang.
•
Dit is een wettelijke taak
•
Invloed op de leefbaarheid in de buurt
Maatschappelijk resultaat Onder dit doel hebben we als maatschappelijk resultaat gedefinieerd: 1. Meer inwoners in een kwetsbare positie behouden hun woning Indicatoren Binnen het sturingskader hebben we naast inwonerservaring (vertellen) de volgende set indicatoren (tellen) benoemd: Doel
Indicatoren
We voorkomen huisuitzettingen
➢
Aantal huisuitzettingen
➢
Aantal succesvolle ViA trajecten
Meer inwoners in een kwetsbare
➢
Aantal voorkomen huisuitzettingen
positie behouden hun woning
➢
Aantal succesvolle interventies na vroegsignalering
➢ ➢
Aantal signalen betalingsachterstanden succesvol opgepakt Aantal inwoners met betalingsachterstanden huur van meer dan 1 maand.
Maatschappelijk resultaat
22
➢ ➢
Aantal dreigende huisuitzettingen Aantal huisuitzettingen zonder voorafgaand hulptraject
4.2.5. Doel 5: Inwoners wonen zoveel mogelijk passend en zelfstandig Onder dit doel verstaan we dat inwoners kunnen wonen in een woning die aansluit bij hun situatie en mogelijkheden, zowel bij het behouden als bij het verkrijgen van huisvesting. Zo kunnen zij zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen. Passend en zelfstandig wonen draagt bij aan bestaanszekerheid en verkleint de noodzaak van zwaardere vormen van zorg en opvang. Voor dit doel zijn onderstaande punten relevant bij mogelijke afwegingen tussen aanbod: •
De gemeente heeft invloed op dit doel
•
Passend en zelfstandig wonen draagt bij aan zelfredzaamheid inwoners
Maatschappelijke resultaten Onder dit doel hebben we onderstaande maatschappelijke resultaten gedefinieerd: 1. Meer ouderen blijven zelfstandig wonen in passende huisvesting 2. Meer jongeren maken, indien nodig met ondersteuning, gebruik van mogelijkheden om passend en zelfstandig te wonen 3. Meer inwoners stromen vanuit ondersteuning met noodzakelijk verblijf door naar een passende woning 4. Minder inwoners maken gebruik van zwaardere vormen van zorg en opvang. Indicatoren Binnen het sturingskader hebben we naast inwonerservaring de volgende set indicatoren benoemd: Doel
Indicatoren
Inwoners wonen zoveel mogelijk
➢
passend en zelfstandig
Aantal inwoners dat is uitgestroomd vanuit ondersteuning met noodzakelijk verblijf in een instelling naar een woning in Soest
➢
Het aantal jongeren dat jaarlijks doorstroomt naar passend en zelfstandig wonen.
Maatschappelijk resultaten Meer ouderen blijven zelfstandig
➢
% beschikbare sociale huurwoningen voor inwoners 65+
wonen in passende huisvesting
➢
Aantal ingezette woonvoorzieningen voor koop- en huurwoningen
➢
Aantal 0-treden woningen
➢
Aantal geclusterde woningen
➢
Aantal zorggeschikte woningen
➢
Aantal toegepaste doorstroom (Groot naar Beter regeling)
23
Meer jongeren maken, indien nodig
➢
Zelfstandig wonend 70+
➢
Aantal jongeren (18–25 jaar) dat jaarlijks doorstroomt
met ondersteuning, gebruik van mogelijkheden om passend en
naar passend en zelfstandig wonen.
➢ % jongeren (18-25 jaar) dat, indien nodig met
zelfstandig te wonen
ondersteuning, zelfstandig woont.
➢ Aantal kamers met aandacht ➢ Aantal doorstroommogelijkheden ➢ Aantal sociale huurwoningen tot 23 jaar Meer inwoners stromen vanuit
➢ Aantal inwoners uitgestroomd vanuit ondersteuning met
ondersteuning met noodzakelijk
noodzakelijk verblijf een instelling naar een woning in
verblijf door naar een passende
Soest
woning
➢ Aantal afgegeven urgentieverklaringen voor uitstroom.
Minder inwoners maken gebruik van
➢
zwaardere vormen van zorg en opvang.
Aantal inwoners (18 jaar en ouder) met een Wmoindicatie voor begeleiding
➢ ➢
Aantal verwijzingen door de sociale teams naar aanbod in de sociale basis Aantal verwijzingen door organisaties in de sociale basis naar zwaardere zorg/Integrale toegang
4.3 Actuele maatschappelijke ontwikkelingen Meer verborgen armoede en kinderen die opgroeien in armoede Steeds meer huishoudens ervaren moeite om rond te komen door stijgende kosten voor wonen, energie, voeding en zorg15. Ook werkenden krijgen vaker te maken met armoede. Zij vormen de grootste groep binnen de verborgen armoede, omdat zij vaak geen beroep doen op inkomensondersteunende regelingen of net niet in aanmerking komen voor bepaalde regelingen16. Op de arbeidsmarkt blijft het voor inwoners met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt moeilijk om duurzaam werk te vinden, ondanks krapte17. In Soest zien we een toename van kinderen die in armoede opgroeien18. De aanpak van kinderarmoede heeft landelijk en lokaal steeds meer prioriteit gekregen. Het Nederlands Jeugdinstituut wijst erop dat de effecten van armoede al vóór de geboorte zichtbaar zijn19. Kinderen die in armoede opgroeien, lopen een groter risico op een slechtere gezondheid, lagere schoolprestaties en minder deelname aan sport en cultuur.
(CBS, 2024) (CBS, 2024) 17 (UWV, 2024) 18 (CBS, 2024) 19 (NJI, 2022) 15 16
24
Toename problematische schulden Het aantal huishoudens met problematische schulden groeit landelijk en lokaal, door inflatie, stijgende woon- en energiekosten en het wegvallen van tijdelijke overheidssteun. De flexibilisering van de arbeidsmarkt zorgt daarnaast voor meer werkonzekerheid20. Dit vergroot het risico op huisuitzettingen, vooral bij kwetsbare groepen. Veel inwoners vragen te laat om hulp door schaamte, gebrek aan kennis of wantrouwen in de overheid waardoor problemen verergeren. Het voorkomen van huisuitzettingen is een belangrijk aandachtspunt, omdat het verlies van een woning leidt tot grote onrust en vaak tot verdere verergering van sociale en financiële problemen. Het zorgt ook voor een grotere kans op dakloosheid, omdat het vinden van een andere woonplek in de huidige krapte op de woningmarkt moeilijk is. Meer druk op wonen en zorg De druk op de woningmarkt vergroot de onzekerheid. Jongeren hebben moeite om de stap naar zelfstandig wonen te zetten, terwijl ouderen en mensen met een beperking niet altijd passende woningen vinden. Landelijk beleid is erop gericht dat mensen zo lang mogelijk thuis blijven wonen. Tegelijkertijd groeit door vergrijzing de vraag naar zorg. De zorgvragen en de complexiteit nemen toe. Dit vergroot de druk op mantelzorgers, vrijwilligers en zorgverleners, terwijl hun aantal juist afneemt21.
Uit GGD-onderzoek blijkt dat de groeiende werkdruk voor mantelzorgers binnen de gemeente Soest veel hoger is dan elders22
4.4 Samenhang binnen opgave bestaanszekerheid Bestaanszekerheid gaat niet alleen over voldoende inkomen, maar ook over passende huisvesting, betaalbare en toegankelijke zorg en voldoende bestedingsruimte om mee te doen. Ontbreekt deze basis, dan leidt dit vaak tot multiproblematiek. Langdurige stress, psychische problemen, overgewicht en sociale uitsluiting versterken elkaar in een vicieuze cirkel. Gezondheidsproblemen zijn vaak een gevolg van geldproblemen, maar kunnen ook andersom bestaansonzekerheid in de hand werken. De gevolgen hiervan raken ook de andere opgaven. Financiële zorgen beperken ouders in hun opvoedingsvaardigheden, wat de ontwikkeling van kinderen belemmert en kansenongelijkheid vergroot. Huisuitzettingen bedreigen de veiligheid en stabiliteit van kinderen en leiden tot een groter beroep op jeugdhulp.23 Kinderen die opgroeien in armoede lopen vaak al vóór de geboorte een achterstand op, bijvoorbeeld door stress bij ouders of beperkte toegang tot zorg en gezonde voeding24. Hier zien we de directe verbinding met de opgaven kansengelijkheid, mentale weerbaarheid en gezonde leefstijl. Bestaanszekerheid is de noodzakelijke basis om de doelen van de andere opgaven binnen het sociaal domein te kunnen realiseren.
20
(CBS, 2024)
21
(Onderzoeksinstituut Geron, 2024)
Groeiende werkdruk mantelzorgers in Soest: ‘Veel hoger dan elders’ | Soest | AD.nl (Nederlands Jeugdinstituut (NJi, 2021) 24 Stress en ouderschap bij armoede | Nederlands Jeugdinstituut 22 23
25
5. Opgave Mentale weerbaarheid 5.1 Wat verstaan we onder mentale weerbaarheid? Mentale weerbaarheid is het vermogen van mensen om met tegenslagen, stress en veranderingen om te gaan, terwijl ze regie houden over hun eigen leven. Het draait om veerkracht, sociale verbondenheid, zelfvertrouwen en perspectief.
5.2 Doelen, maatschappelijke resultaten en indicatoren In de visie staan de volgende doelen beschreven: 1. Inwoners hebben regie over hun eigen leven 2. Jongeren en 65-plussers voelen zich niet eenzaam 3. Jongeren hebben vertrouwen in de toekomst 4. Jongeren ervaren geen overmatige stress, maar voelen zich goed en accepteren zichzelf
5.2.1. Doel 1: Inwoners hebben regie over hun eigen leven Onder dit doel verstaan we dat inwoners zelfredzaam zijn, hun financiële situatie op orde hebben en weten waar zijn hulp kunnen vinden. Voor dit doel zijn onderstaande punten relevant bij mogelijke afwegingen tussen aanbod: •
De gemeente heeft invloed op dit doel
•
Het gaat om een grote doelgroep
•
Regie op eigen leven draagt bij aan de eigen kracht van inwoners
Maatschappelijke resultaten Onder dit doel hebben we onderstaande maatschappelijke resultaten gedefinieerd. 1. Meer inwoners zijn zelfredzaam 2. Meer inwoners weten waar zij terecht kunnen voor hulp en ondersteuning 3. Meer inwoners hebben een steunnetwerk of worden geholpen met de opbouw daarvan 4. Meer inwoners die onvoldoende zelfredzaam zijn worden opgemerkt (outreachend) Indicatoren Binnen het sturingskader hebben we naast inwonerservaring de volgende set indicatoren benoemd: Doel
Indicatoren
Inwoners hebben regie over hun eigen leven
% volwassen (18-25 jaar) met matig tot veel regie op eigen leven
Maatschappelijk resultaat Meer inwoners zijn zelfredzaam
➢
% jongeren (13-16 jaar) dat veerkrachtig is
➢
% volwassenen (18-65 jaar) dat veerkrachtig is
➢
% ouderen (65+) dat veerkrachtig is
26
➢ % inwoners (18 jaar en ouder) dat zelfredzaam is. Meer inwoners weten waar zij terecht kunnen voor hulp en ondersteuning
➢ % inwoners (18 jaar en ouder) dat weet waar ze moeten zijn voor hulp
➢ % inwoners (18 jaar en ouder) dat tevreden is over de zorgvoorzieningen in de gemeente Meer inwoners hebben een
➢ % inwoners (18 jaar en ouder) dat aangeeft minimaal 1
steunnetwerk of worden geholpen
belangrijke vriend/vriendin te hebben
met de opbouw daarvan Meer inwoners die onvoldoende
➢ % inwoners (18 jaar en ouder) dat wordt bereikt door
zelfredzaam zijn worden opgemerkt
outreachende activiteiten
(outreachend)
5.2.2. Doel 2: Jongeren en 65-plussers voelen zich niet eenzaam Onder dit doel verstaan we dat jongeren en 65-plussers sociale verbondenheid ervaren en een steunnetwerk hebben. Voor dit doel zijn onderstaande punten relevant bij mogelijke afwegingen tussen aanbod: •
De gemeente heeft invloed op dit doel
•
De cijfers rond eenzaamheid van deze groepen zijn hoog, dus het is een actueel probleem
•
Eenzaamheid heeft een hoge gezondheidsimpact
Maatschappelijke resultaten We hebben onderstaande maatschappelijke resultaten gedefinieerd. 1. Meer jongeren voelen zich gesteund door mensen in hun omgeving 2. Minder 65-plussers hebben het gevoel buiten de samenleving te staan 3. Meer jongeren en 65-plussers nemen deel aan sociale activiteiten gericht op ontmoeting Indicatoren Binnen het sturingskader hebben we naast inwonerservaring de volgende set indicatoren benoemd: Doel
Indicatoren
Jongeren en 65-plussers voelen zich niet eenzaam
➢ ➢ ➢ ➢
% inwoners (18 jaar en ouder) dat zich eenzaam voelt % 65-plussers dat zich eenzaam voelt % Jongeren (13 tot 16 jaar) dat zich eenzaam voelt % Jongeren (16 tot 25 jaar) dat zich eenzaam voelt
➢
% jongeren (13-16 jaar) dat iemand heeft om naartoe te gaan
Maatschappelijk resultaten Meer jongeren voelen zich gesteund door mensen in hun omgeving
bij problemen ➢
% jongeren (16-25 jaar) dat bij iemand terecht kan met een probleem
27
Minder 65-plussers hebben het
➢
gevoel buiten de samenleving te staan
Meer jongeren nemen deel aan
% 65-plussers dat het gevoel heeft buiten de samenleving te staan
➢
% 65-plussers dat sociale steun krijgt van omgeving
➢
% 65-plussers dat emotionele steun krijgt van omgeving
➢
% 65- plussers dat praktische steun krijgt van omgeving
➢
Aantal jongeren (16-20 jaar) dat deelneemt aan
aangeboden sociale activiteiten
ontmoetingsactiviteiten in de sociale basis
gericht op ontmoeting in de sociale basis Meer 65-plussers nemen deel aan
➢
aangeboden sociale activiteiten
Aantal 65-plussers dat deelneemt aan ontmoetingsactiviteiten in de sociale basis.
gericht op ontmoeting in de sociale basis
5.2.3. Doel 3: Jongeren hebben vertrouwen in de toekomst Onder dit doel verstaan we dat jongeren met vertrouwen naar de toekomst kijken. Belangrijk daarbij is een perspectief op opleiding, werk, inkomen en woning. Voor dit doel zijn onderstaande punten relevant bij mogelijke afwegingen tussen aanbod: •
De gemeente heeft weinig invloed op dit doel
•
Brede maatschappelijke ontwikkelingen zoals economische omstandigheden, oorlogen en klimaatproblematiek hebben veel invloed op dit doel
•
Vertrouwen in de toekomst draagt bij aan preventie op zorg en ondersteuning
Maatschappelijke resultaten Onder dit doel hebben we onderstaande maatschappelijke resultaten gedefinieerd. 1. Meer jongeren hebben passende huisvesting 2. Meer jongeren hebben een kansrijke startpositie op de arbeidsmarkt (overlap met opgave kansengelijkheid) 3. Meer jongeren hebben vertrouwen in de toekomst Indicatoren Binnen het sturingskader hebben we naast inwonerservaring de volgende set indicatoren benoemd: Doel
Indicatoren
Jongeren hebben vertrouwen in
% jongeren dat vertrouwen heeft in de toekomst
de toekomst Maatschappelijk resultaat Meer jongeren hebben passende
➢
huisvesting
Aantal jongeren (18–25 jaar) dat jaarlijks doorstroomt naar passend en zelfstandig wonen.
➢
% jongeren (18-25 jaar) dat, indien nodig met ondersteuning, zelfstandig woont.
28
Meer jongeren hebben een
➢
Aantal kamers met aandacht
➢
Aantal doorstroommogelijkheden
➢
Aantal sociale huurwoningen tot 23 jaar
➢
% Nieuwe voortijdig schoolverlaters (12 tot 23-jarigen)
➢
% jongeren dat vindt dat hun leven betekenis en doel heeft
kansrijke startpositie op de arbeidsmarkt (opgave kansengelijkheid) Meer jongeren hebben vertrouwen in de toekomst
5.2.4. Doel 4: Jongeren ervaren geen overmatige stress, maar voelen zich goed en accepteren zichzelf Onder dit doel verstaan we dat jongeren tijdig stress bij zichzelf herkennen en weten hoe zij kunnen herstellen van stressvolle situaties. Jongeren met een positief zelfbeeld hebben vaak meer vertrouwen in hun eigen kunnen en zijn daardoor beter in staat om met uitdagingen en tegenslagen om te gaan, waardoor ze minder snel gestrest raken. Voor dit doel zijn onderstaande punten relevant bij mogelijke afwegingen tussen aanbod: •
De gemeente heeft relatief weinig invloed op dit doel. Het ervaren van stress en zich goed voelen hangt van veel factoren af, zowel persoonlijk als maatschappelijk. De invloed vanuit de gemeente is vooral ondersteunend.
•
Het doel is wel belangrijk voor preventie van problematiek op gebied van mentale gezondheid.
Maatschappelijke resultaten We hebben onderstaande maatschappelijke resultaten gedefinieerd: •
Minder jongeren voelen zich gestrest
•
Minder jongeren ervaren prestatiedruk
•
Meer jongeren zijn weerbaar
•
Meer jongeren hebben het gevoel zichzelf te kunnen zijn
Indicatoren Binnen het sturingskader hebben we naast inwonerservaring de volgende set indicatoren benoemd: Doel
Indicatoren
Jongeren ervaren geen overmatige
% Jongeren dat zich (zeer) vaak gestrest voelt
stress, maar voelen zich goed en accepteren zichzelf Maatschappelijk resultaten Minder jongeren voelen zich gestrest
➢ % Jongeren dat zich (zeer) vaak gestrest voelt
➢ % Jongeren dat zich vaak gestrest voelt
29
➢ % Jongeren dat het niet moeilijk vindt om stressvolle gebeurtenissen te doorstaan
➢ % Jongeren dat zorgen heeft over werkgelegenheid, de woningmarkt en over maatschappelijke thema’s Minder jongeren ervaren
➢ % jongeren dat prestatiedruk ervaart (13-16 jaar)
prestatiedruk
➢
% Jongeren dat (redelijk) hoge prestatiedruk ervaart (16-25 jaar)
Meer jongeren zijn weerbaar (opkomen voor eigen wensen,
➢ % jongeren dat voldoende weerbaar is (13-16 jaar) ➢ % Jongeren dat voldoende weerbaar is (16-25 jaar)
grenzen en behoeften terwijl er ook rekening wordt gehouden met anderen) Meer jongeren hebben het gevoel
➢
zichzelf te kunnen zijn
% jongeren (16-25 jaar) dat meestal tot altijd het gevoel heeft zichzelf te kunnen zijn
5.3 Actuele maatschappelijke ontwikkelingen Toenemende eenzaamheid Individualisering, de afname van fysieke ontmoetingsmomenten en het toenemende gebruik van sociale media leiden tot een toename van gevoelens van eenzaamheid, zowel onder jongeren als ouderen. Onder ouderen speelt het wegvallen van sociale structuren, zoals buurtinitiatieven en fysieke ontmoetingsplekken, een belangrijke rol. Jongeren ervaren op sociale media vooral het vergelijken met anderen, wat gevoelens van isolement kan versterken, zeker als zij niet voldoen aan het gepresenteerde ideaalbeeld. Voor beide groepen geldt dat de kwaliteit van sociale contacten belangrijker is dan de kwantiteit. 25 De totale eenzaamheid onder volwassenen in Soest steeg van 42,2% in 2022 naar 47,5% in 202426. Bij senioren ligt dit percentage boven het regionale en landelijke gemiddelde, en bij jongvolwassenen is emotionele eenzaamheid met 67,3% eveneens hoger dan landelijk. Ook onder de jeugd is eenzaamheid relatief hoog: in 2023 voelt 11,2% zich vaak tot altijd eenzaam, boven het landelijke gemiddelde. 27 Dalend vertrouwen in de (financiële) toekomst en de overheid Een groeiend deel van de jongeren ervaart een dalend vertrouwen in de toekomst. Volgens het NIBUD maakt een kwart van de jongeren zich zorgen over hun financiële toekomst, de krapte op de woningmarkt en onzekerheid over baanzekerheid.
Een onderzoek onder studenten wijst uit dat 58% van de studenten zich zorgen maakt over hun studieschuld. Bovendien geeft 48% van de jongeren aan minder vertrouwen te hebben in instituties zoals