Raadsvoorstel - VRF Kaderbrief 2026-2029 en onderzoek vakbekwaamheid brandweeropleidingen Noord-Nederland

Aan de gemeenteraad

Onderwerp: Kaderbrief 2026-2029 en onderzoek vakbekwaamheid stichting brandweeropleidingen noord 2024 Behandelend ambtenaar:

Jessica Gerretzen, Ciska Linders, Bianca Kuipers

Portefeuillehouder:

Fred Veenstra, Pieter van de Zwan, Sipke Hoekstra

Beleidsterrein:

Openbare orde en veiligheid, sociaal domein en financiën

Voorstel

De gemeenteraad besluit; 1. Ten aanzien van de kaderbrief 2026-2029 de volgende zienswijze in te dienen: Zet bij het opstellen van de begroting 2026 maximaal in op efficiency en effectiviteit in de bedrijfsvoering en kijk kritisch naar bestaande budgetten opdat de deelnemersbijdrage voor de gemeente structureel verlaagd kan worden. Mocht vervolgens tijdens de uitvoering van de begroting 2026 blijken dat budgetten ontoereikend zijn en er geen middelen zijn om tegenvallers binnen het eigen budget op te vangen bestaat altijd de mogelijkheid om een begrotingswijziging aan te vragen. 2. Geen specifieke wensen dan wel bedenkingen in te dienen ten aanzien van het voornemen van het algemeen bestuur van de veiligheidsregio Fryslân (VRF)om de stichting brandweeropleidingen Nederland (BON) beter aan zich te verbinden en verder te voldoen aan het wettelijk kader. 3. In te stemmen met de concept brief voor de VRF. Inleiding + beoogde effecten De veiligheidsregio Fryslân (VRF) heeft alle gemeenten het financieel kader voor de jaren 2026-2029 toegestuurd met als doel een eventuele zienswijze in te dienen. Daarnaast worden de gemeenten gevraagd wensen dan wel bedenkingen aan te geven op het voornemen van het algemeen bestuur van de VRF de stichting brandweeropleiding noord (BON) aan zich te verbinden.

Argumenten De kaderbrief is een jaarlijks terugkerend document waarin de VRF aangeeft welke beleidsontwikkelingen, beleidsmatig en autonoom, van invloed kunnen zijn op de begroting van 2026 en volgend van de VRF. Belangrijk uitgangspunt daarbij is dat gemeenten niet voor verrassingen komen te staan en tegelijkertijd relevante ontwikkelingen worden gedeeld met gemeenten. Voor 2026 en volgend heeft de VRF de bijdrage voor de gemeente Smallingerland structureel verlaagd. Echter voor 2026 ligt voor de gemeente het zogenaamde 'ravijnjaar' in het verschiet en ontvangt de gemeente 5% minder aan algemene uitkering vanuit het rijk. Per saldo is de bezuiniging vanuit het Rijk hoger dan de verlaging van de bijdrage aan de VRF.

-2-

Financien In de begroting 2025 van de gemeente Smallingerland zijn voor de VRF de volgende budgetten opgenomen: 2025 2026 2027 2028 Brandweer 4.392.741 4.392.741 4.392.741 4.392.741 Gezondheid 2.920.867 2.920.867 2.920.867 2.920.867 Totaal 7.313.608 7.313.608 7.313.608 7.313.608 De Veiligheidsregio Fryslân geeft in haar kaderbrief aan dat de gemeentelijke bijdragen voor 2026 verlaagd kan worden ten opzichte van de deelnemersbijdrage voor 2026 opgenomen in de begroting van 2025. In de begroting 2025 van de Veiligheidsregio Fryslân is de volgende deelnemersbijdrage voor 2026 voor Smallingerland opgenomen:

Gezondheid crisis Brandweer Totaal

Eerder begrote deelnemersbijdrage 2026 Smallingerland 3.041.540 364.475 4.184.318 7.590.333

Mutatie -30.676 -3.259 -157.457 -191.392

Kaderbrief 20262029 3.010.864 361.216 4.026.861 7.398.941

De verlaging komt voort uit de volgende onderdelen: Onderdeel 2026 Incidentele beleidsontwikkelingen Achterstanden investeringsplanning -1.050.000 Structurele autonome ontwikkelingen Loonontwikkelingen -1.640.000 Ontwikkeling materiële kosten 182.000 Wet op de lijkbezorging 120.000 Totaal -2.388.000 Deze verlaging van de bijdrage geeft aan dat de Veiligheidsregio Fryslân voor 2026 een beleidsarme kaderbrief heeft opgesteld. Ze vraagt geen geld aan voor nieuwe beleidsontwikkeling. Echter de bovenstaande voordelen betreffen geen structurele wijzigingen in bestaande budgetten, want; - De achterstanden m.b.t. de investeringsplanning komt voort uit vertraging op de investeringsplanning en levert alleen een eenmalig voordeel op. - Het voordeel m.b.t. de loonontwikkeling betreft alleen een bijstelling van een post die aanvankelijk te hoog begroot is. Onder aan de streep is de nieuwe deelnemersbijdrage uit de Kaderbrief 2026-2029 voor 2026 alsnog hoger dan de deelnemersbijdrage van 2025. De deelnemersbijdrage voor Smallingerland stijgt feitelijk met ruim een ton, terwijl de gemeenten (VFG) de Veiligheidsregio Fryslân eerder verzocht hebben de deelnemersbijdrage te verlagen.

-3-

Deelnemersbijdrage Smallingerland Gezondheid Crisis Brandweer Totaal

Begroting 2025 2.919.163 334.788 4.017.998 7.271.949

Mutatie 91.701 26.428 8.863 126.992

Kaderbrief 20262029 3.010.864 361.216 4.026.861 7.398.941

Risico's Hoewel de VRF voor 2026 de bijdrage heeft verlaagd staat daar nog altijd de 5% minder algemene uitkering vanuit het rijk voor 2026 tegenover. Dat betekent per saldo dat het tekort dat ontstaat groter is dan de verlaging van de bijdrage aan de VRF door de gemeente. Verder is in het hoofdlijnenakkoord aangekondigd dat alle SPUK's worden overgeheveld naar het gemeentefonds met een budgetkorting van 10%. Dat heeft betrekking op zowel de bc gezondheid als de bc veiligheid. Er is nog geen informatie over de concrete uitwerking van deze regeling en welke gevolgen dit gaat hebben. Gevolgen vanuit de (Fr)IZA; zie onder inhoudelijke ontwikkelingen en bijstellingen hieronder. Wettelijk of beleidskader wet op de veiligheidsregio Inhoudelijke ontwikkelingen en bijstellingen Gezondheid GGD; Begrotingsprogramma De Friese gemeenten hebben in juli 2024 de oproep gedaan aan hun gemeenschappelijke regelingen om te komen tot scenario's waarmee de gemeentelijke bijdrage kan worden verlaagd. Op dit moment ligt er een vervolg bestuurlijke opdracht die handvatten moet bieden om keuzes te maken m.b.t. tekort (1 miljoen euro) op begrotingsprogramma gezondheid GGD en de toekomstbestendigheid van de GGD. Het bestuurlijk gesprek hierover is op 15 juni 2025 en besluitvorming in oktober 2025.

De uitkomst van de besluitvorming van bestuurlijke opdracht in oktober 2025 komt te laat om te verwerken in begroting van de VRF van 2026. Blijkt straks, uit de nog op te stellen begroting 2026 van de VRF, dat de deelnemersbijdrage niet verlaagd kan worden, dan kan dit verwerkt worden in een eerste begrotingswijziging 2026 van de VRF. Blijkt de VRF wel in staat te zijn bij het opstellen van de begroting 2026 de deelnemersbijdrage structureel te verlagen dan kan dit meegenomen worden in de kaderbrief VRF 2027-2030. Samengaan forensische zorg in 3 noord. In 2025 gaan de drie GGD’en in Noord-Nederland de uitvoering van de forensische geneeskunde organiseren via een centrum GGD-constructie. GGD Fryslân/VRF zal de centrum GGD worden voor deze taak. De verwachting is dat deze centrum constructie (nagenoeg) geen kostenverhogend effect zal hebben Wel is er fiscaal advies ingewonnen om te beoordelen of onderlinge verrekening tussen de drie GGD’s binnen deze constructie leidt tot kostenverhoging als gevolg van BTW. In lijn met het advies zal de GGD met ingang van 2025 de gemeentelijke

-4-

bijdrage voor de gemeentelijke lijkschouw afzonderlijk factureren en daarover BTW in rekening brengen. Gemeenten kunnen deze in rekening gebrachte BTW terugvragen bij het BTW Compensatiefonds. Voor de gemeenten verloopt deze (technische) aanpassing budget neutraal. IZA; Tijdens de algemene ledenvergadering van de VNG op 29 november 2024 is de resolutie ‘Stop met gesprekken vervolg IZA totdat is voldaan aan gestelde voorwaarden’ met 93,4% van de stemmen aangenomen. Ook de motie ‘Gelijkwaardigheid als basis voor (aanvullend) Zorgakkoord’ is aangenomen met 95,95% van de stemmen. Alle Friese gemeenten hadden vooraf de afspraak gemaakt vóór de resolutie en motie gestemd. Niet alle gemeenten konden aanwezig zijn bij de stemming. Dit heeft tot gevolg dat de VNG, tot aan de voorwaarden voor gelijkwaardigheid is voldaan, niet meer deelneemt aan IZA en ook niet meer meepraat over (de inhoud van) het Aanvullend Zorg- en WelzijnsAkoord (AZWA). De VNG heeft goede hoop dat de afspraken over gelijkwaardigheid binnen enkele weken kunnen worden gemaakt. Als dat een feit is, dan worden de gesprekken met VWS over de inhoud en randvoorwaarden AZWA (waaronder de structurele financiering) weer hervat. Financieel betekent dat het volgende; binnen de begroting van SPUK IZA 2024-2026 zijn een aantal financiële afspraken gemaakt.

Daarbij bestaat de kans dat, zodra we definitief geen partners meer zijn van IZA, deze middelen komen te vervallen. Mocht dit scenario zich voordoen dan heeft dit gevolgen voor de inhoudelijke en financiële gevolgen voor de kaderbrief. Op dit moment wordt dit voor de regio Fryslân inzichtelijk gemaakt. Uw raad is hierover apart geïnformeerd met een brief vanuit het college d.d.18 december 2024. Brandweer en crisisbeheersing Brandweer Voor het nieuwe dekkingsplan van de brandweer zijn meerdere scenario's voorgelegd aan de bestuurscommissie Veiligheid. Bij de gemaakte keuze is voorrang gegeven aan het behoud van de kwaliteit van de basisbrandweerzorg. Verder is gebleken dat een aantal specialistische taken toch niet de toegevoegde waarde heeft geleverd dan werd verwacht. Deze worden nu anders ingericht in het nieuw voor te bereiden dekkingsplan dat in het voorjaar van 2025 wordt voorgelegd voor zienswijze door de raad. Verbonden partij stichting brandweeropleidingen noord (BON) De veiligheidsregio's zijn als werkgevers verantwoordelijk voor het goed opleiden van hun medewerkers. In dat verband wordt voor het trainen/opleiden van de medewerkers van de brandweer al meer dan 40 jaar samengewerkt met de BON. Uit onderzoek naar het verbeteren van het opleiden en trainen van de brandweer is gebleken dat de die samenwerking op een aantal punten juridisch niet goed ingeregeld is.

De belangrijkste aandachtspunten worden hieronder nader omschreven. Doel van de BON is om te fungeren als hét opleidingsinstituut voor de brandweer van de drie VR's in Noord Nederland. In dat verband en vanuit historisch oogpunt is het altijd de bedoeling geweest om de bestuurlijke verantwoordelijkheid te verbinden aan de VR's. Op basis van de huidige staturen blijkt dat dit juridisch niet zo ingeregeld is en dat de BON op dit moment feitelijk geen verbonden partij is van de VR's. Dit brengt als risico mee dat de VR's geen formele zeggenschap heeft en de sturings-en contractafspraken ontbreken. Dat betekent onder andere dat er geen continuïteit in afname van opleidingen en trainingen is

-5-

gegarandeerd en daarmee financieel risico bestaat omdat de VR's afhankelijk worden van elkaars opleidingsbehoeften. Daarnaast voldoen de VR's in de huidige juridische vorm niet aan de regels voor quasiaanbesteden, specifiek wordt er formeel niet voldaan aan het toezichtcriterium terwijl er door de brandweercommandanten feitelijk wel zo gehandeld wordt. Er zijn meerdere scenario's onderzocht om de BON aan de VR's te verbinden en te voldoen aan de overige wettelijke kaders . Alle scenario's zijn getoetst aan het afdekken van de financiële risico's voor de VR's versus het voldoen aan aanbestedingswetgeving en het oplossen van de voorliggende knelpunten. Gebleken is dat binnen de huidige structuur van de BON relatief eenvoudige oplossingen zijn te vinden die de verbondenheid aan de VR's voldoende kan vergroten en er tegelijkertijd kan worden voldaan aan het beperken van de financiële risico's en de eisen van de aanbestedingswetgeving. De beoogde aanpassingen zijn eenvoudig en met beperkte kosten te realiseren. Om die reden wordt geadviseerd geen nadere wensen en bedenkingen in te dienen op de voorgestelde oplossingen die de VR's aandragen. Het definitieve voorstel wordt nog een keer voor zienswijze aangeboden in het voorjaar van 2025. Juridische consequenties Niet van toepassing Participatie Niet van toepassing.

Communicatie Zie concept brief voor de VRF Uitvoering De formele deadline voor het indienen van de zienswijze is 31 januari 2025. Dat is gezien ons besluitvormingsproces niet haalbaar. De griffie heeft de VRF laten weten uiterlijk 12 februari 2025 een reactie te sturen aan de VRF. Fatale termijn Op 13 maart 2025 wordt de kaderbrief 2026-2029 inclusief zienswijze voorgelegd aan het algemeen bestuur. Ook zijn eventuele wensen dan wel bedenkingen meegenomen in het definitieve voorstel aan het AB van de VRF om de BON aan zich te verbinden. Achtergrondinformatie Webinar Op 9 januari organiseert de VRF een webinar waarbij de raad in de gelegenheid wordt gesteld verduidelijkende vragen te stellen. De uitnodiging hiervoor loopt via de griffie.

-6-

Drachten, 17-12-2024 Burgemeester en wethouders van Smallingerland, Fred Veenstra

voorzitter.

Siebren van der Berg

secretaris.

Bijlagen: 1.Aanbiedingsbrief kaderbrief 2026-2029 en BON 2.Kaderbrief 2026-2029 VRF 3.Aanvullende aanbiedingsbrief raden BON verbonden partij 4.Bestuurlijke samenvatting BON verbonden mei 5.BON 6.Concept brief VRF