Raadsvoorstel - Mede oprichten van coöperatie DataFryslân U.A.

Aan de gemeenteraad

Onderwerp:

Mede oprichten van coöperatie DataFryslân U.A.

Beh. ambt: Portefeuillehouder:

Janine Koning Jan Rijpstra

Voorstel De raad besluit: (1) Kennis te nemen van het voornemen van het college te besluiten tot mede oprichting van en deelneming in Coöperatie DataFryslân U.A. (2) Geen wensen en bedenkingen te hebben op het voornemen van het college. Inleiding + beoogde effecten Binnen het openbaar bestuur groeit de behoefte aan nieuwe manieren om beleidskeuzes te onderbouwen. De toenemende hoeveelheid en diversiteit van data die in de maatschappij en binnen het bestuur worden gegenereerd hebben een groot maatschappelijk effect. De uitdaging is niet zozeer het vergaren van die data, maar het gericht inzetten ervan; daarvoor is het voor de betrokken partijen nodig om data te delen, deze te leren interpreteren en om te zetten in uitvoerbaar beleid. In dit kader stellen wij u voor om lid te worden van de coöperatie DataFryslân U.A. Onderstaand lichten wij toe waarom voorgesteld wordt voor deze rechtsvorm te kiezen en welke voordelen er behaald kunnen worden met een dergelijk lidmaatschap. Het openbaar bestuur heeft uit de aard van haar werkzaamheden en organisatiestructuur soms moeite om de ontwikkelingen rond data bij te benen. Dat brengt het risico met zich mee dat er een steeds grotere kloof ontstaat met de rest van de maatschappij. Een maatschappij waarin steeds vaker beslissingen worden genomen op basis van data, complexe analyses en kunstmatige intelligentie.

Door datagedreven te gaan werken kan het overheidsbeleid steeds meer worden gebaseerd op objectieve data. De coöperatie DataFryslân U.A. biedt een platform voor Friese maatschappelijke organisaties, waaronder overheden, om daar in gezamenlijkheid naartoe te werken en de vruchten ervan te plukken. DataFryslân werd om bovengenoemde redenen begin 2019 opgericht als samenwerkingsverband van de Rijksuniversiteit Groningen, NHL/STENDEN, het Fries Sociaal Planbureau, Provincie Fryslân en de gemeenten Súdwest Fryslân, Smallingerland en Leeuwarden. DataFryslân stimuleert het veilig delen van (micro)data en datagedreven werken binnen de eigen organisatie en die van de leden, bevordert de multidisciplinaire samenwerking tussen overheden, kennis- en onderwijsinstellingen, maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven en propageert maatschappelijke innovatie en kennisontwikkeling om zo een meerwaarde te creëren voor Fryslân. In de afgelopen twee jaar heeft DataFryslân zich met succesvolle onderzoeksprojecten en data-evenementen een vaste positie verworven in de Friese data-ecologie. DataFryslân heeft zijn bestaansrecht bewezen – zowel binnen het Friese openbaar bestuur als daarbuiten – en maakt zich op voor de volgende fase, waarin de doelstellingen verder worden uitgewerkt en het maatschappelijk draagvlak wordt verbreed. Het oorspronkelijke

-2samenwerkingsverband van zeven partijen heeft in dat kader besloten om verder te gaan als coöperatieve vereniging en nodigt maatschappelijke partijen in Fryslân uit lid te worden. De coöperatie DataFryslân U.A. is een flexibele rechtsvorm zonder winstoogmerk die bij uitstek geschikt is om publieke taken als een maatschappelijke onderneming uit te voeren. De organisatie kan op een natuurlijk wijze meegroeien met maatschappelijk opgaven omdat haar leden vrije toe- en uittreding hebben. Gezamenlijk vormen de leden een slagvaardige marktpartij die zorgt voor de concentratie van vraag en aanbod en stimulering van de markt. Er ontstaan volumevoordelen waardoor data en expertise tegen scherpe tarieven kunnen worden ingekocht en kosten kunnen worden gedeeld. Als coöperatie kan DataFryslân zich nog sterker positioneren als een Friese data-autoriteit en primaire gesprekspartner zijn van zowel regionale als niet-regionale partijen. Drie verschillende lidmaatschapsvormen maken het voor iedere partij mogelijk om te kiezen voor een lidmaatschap dat optimaal bij de eigen organisatie past. Zo kan de coöperatie uitgroeien tot een divers en krachtig samenwerkingsverband.

Als coöperatie krijgt DataFryslân de schaalgrootte die de leden de mogelijkheid biedt om samen de digitale agenda van Fryslân vorm te geven en het Fries openbaar bestuur naar een hoger niveau te tillen door data te verzamelen, te bestuderen, te bewerken en te delen in een veilige omgeving waarin de partijen altijd zelf eigenaar zijn van de data die zij inbrengen en zij zelf bepalen in welke mate Fryslân kan profiteren van de inzichten van de leden. Het resultaat is de stimulering van datagedreven werken en daarmee het verbeteren van de kwaliteit van beleidsbeslissingen. Argumenten (1) Veilig data delen De coöperatie DataFryslân U.A. biedt haar leden een voorziening waarmee ze veilig hun microdata kunnen delen. Ze blijven te allen tijde zelf eigenaar van deze data en kunnen ook zelf beslissen welke data ze ter beschikking willen stellen aan het Friese datalandschap. Het spreekt voor zich dat door meer data te delen de leden zelf meer kunnen leren om meer inzichten te verkrijgen die ze kunnen toepassen en vertalen in nieuw beleid, maar de beslissing is aan de leden zelf. Dit geeft een impuls aan verdere groei van het openbaar bestuur in samenwerking, veiligheid en betrouwbaarheid.

(2) Shared servicecentrum Als leden Friese microdata met elkaar delen kan de coöperatie deze data publiceren en onderhouden, waarmee in wezen een shared servicecentrum ontstaat voor Fryslân op gebied van data en data sciencekennis. Zonder juridische drempels kunnen leden deze kennis aan elkaar ter beschikking stellen. Doordat DataFryslân nauw samenwerkt met het CBS kunnen CBS-data tegen kostprijs worden aangekocht en hebben leden daardoor toegang tot landelijke microdata. (3) Economies of scale/scope Het lidmaatschap van de coöperatie DataFryslân staat open voor zowel publieke als private partijen. Voorwaarde is wel dat zij zich committeren aan de publieke doelstellingen van de coöperatie en bereid zijn hun middelen daarvoor in te zetten. Naast overheden worden organisaties of ondernemingen actief uitgenodigd lid te worden van de coöperatie. Hierdoor ontstaat een samenwerkingsverband van Friese organisaties én landelijke datapartijen. Data, data scientists en andere specialisten worden met elkaar gedeeld, wat economische voordelen oplevert. Ook kunnen externe data en data-expertise scherper worden ingekocht als gevolg van volumekortingen. De leden van de coöperatie worden ook begeleid en bijgestaan bij de ontwikkeling van hun datagedreven organisaties zodat het openbaar bestuur van Fryslân optimaal gebruikmaakt van de beschikbare data.

(4) Elk lid telt, één gezamenlijke Digitale Agenda: Bij de inrichting van de governance is bewust gekozen voor een democratische opzet. Elk lid heeft minimaal één stem in de ALV, ongeacht de vorm van het lidmaatschap. Het dagelijks

-3bestuur, bestaande uit een directeur/bestuurder en minimaal vier leden, wordt elke vier jaar door de leden van de coöperatie gekozen. De Friese Digitale Samenwerkingsagenda bepaalt in hoofdzaak de onderwerpen waar DataFryslân zich mee bezighoudt en zorgt zo voor de provinciale samenhang en inhoud van het programma. Deze agenda wordt opgesteld door de Programma Adviescommissie (PAC), die minimaal tweemaal per jaar bijeenkomt en bestaat uit minimaal 8 afgevaardigden van de leden. De PAC-leden worden elke twee jaar benoemd door de ALV. (5) Drie soorten lidmaatschap: flexibel en op maat Alle betalende leden hebben het recht om gebruik te maken van de faciliteiten van de coöperatie, deel te nemen aan projecten van de coöperatie, mee te werken en deel te nemen aan het delen van kennis en ervaring binnen de door de coöperatie geïnitieerde projecten, om gebruik te maken van alle (mantel)overeenkomsten, welke de coöperatie namens en ten behoeve van haar leden met derden heeft afgesloten, om voorstellen in te dienen ter behandeling in de algemene ledenvergadering en aan stemmingen en verkiezingen deel te nemen, op inzage te nemen in het ledenregister, in de notulen van de algemene ledenvergaderingen en van de Programma Advies Commissie.

Risico's Herkenbaar voor alle organisaties en bedrijven die met data werken is het risico op imagoschade, (im)materiele schade en/of schadeclaim door niet rechtmatig toepassen van (verrijkte) data of een hack van data. Om de kans hierop te verkleinen is verdere uitwerking van de randvoorwaarden van de uitwisseling van microdata noodzakelijk. In oktober worden functionarissen gegevensbescherming van de organisaties uitgenodigd voor een gesprek, waarin verder ingegaan wordt op de randvoorwaarden waaronder datatransport. Ook zal de gemeente in 2022 bepalen welke data zij ter beschikking wil stellen aan het Friese datalandschap van coöperatie DataFryslân U.A. Wettelijk of beleidskader Artikel 160 lid 2 Gemeentewet schrijft tevens voor dat het besluit tot oprichting niet genomen kan worden dan nadat de gemeenteraad in de gelegenheid is gesteld wensen en bedenkingen mee te geven over het voorgenomen besluit. Met dit raadsvoorstel wordt beoogd, dat de gemeenteraad wensen en bedenkingen ter kennis brengt van het college. Nadat de eventuele wensen en bedenkingen zijn ontvangen, zal een definitief voorstel over de oprichting van de coöperatie DataFryslân U.A. en over de vaststelling van de daarbij behorende statuten worden voorgelegd aan het college. Overwogen scenario's Het niet mede oprichten van coöperatie DataFryslân U.A.

ziet de organisatie als niet passend bij de rol die zij vanaf begin 2019 heeft vervuld. Ook ziet de organisatie het deelnemen in een lager lidmaatschap als onvoldoende om het volledige potentieel van de samenwerking te kunnen benutten in het kader van datagedreven sturen in maatschappelijke opgaven. Financiën De afgelopen twee jaar heeft u incidenteel middelen beschikbaar gesteld voor de voorgangen van de coöperatie. Bij het ontwikkelen van de kadernota van dit jaar was nog niet bekend in welke bestuursvorm DataFryslân verder gaat per januari 2022. Inmiddels is bekend dat ze in 2022 als Coöperatie DataFryslân U.A. verder gaat. Een volledig (HUB-) jaarlidmaatschap betreft 56.000 euro voor komend jaar. Het is voor de gemeente van belang dat zij mede coöperatie DataFryslân U.A opricht en daarvoor opnieuw de benodigde financiële middelen beschikbaar stelt. De organisatie neemt deze kosten 2022 incidenteel mee in de gemeentebegroting 2022 waarover u in november 2021 afzonderlijk een besluit neemt. Daarna worden de benodigde financiële middelen meegenomen in de brede en integrale afweging van de kadernota van volgend jaar. Juridische consequenties

-4Na een samenwerkingsintentie in 2019 wordt coöperatie DataFryslân U.A. opgericht. De juridische consequenties zijn, dat de gemeente zeggenschap inlevert omdat zij samen met andere leden beslissingen neemt over de Friese Digitale Samenwerkingsagenda. Ook betreft het een lidmaatschap voor onbepaalde tijd, tot wederzijdse opzegging, met een opzegtermijn van zes maanden. Participatie Niet van toepassing Communicatie Niet van toepassing Uitvoering Een definitief voorstel na de kennisname van wensen en bedenkingen van de gemeenteraad wordt voorgelegd aan het college. In de tussenliggende periode wordt verder afgestemd tussen vertegenwoordigers van oprichters om randvoorwaarden voor wat betreft het veilig delen van data voor te bereiden. Ook zal de gemeente een beeld vormen over welke onderzoeksprojecten zij voor het komende jaar wil aandragen aan de Programma Advies Commissie om het een plek te geven op de Friese Digitale Samenwerkingsagenda. Fatale termijn College (voorgenomen besluit): 28 september 2021 Raad (besluit zienswijze op basis van voorgenomen besluit): 9 november 2021 College (besluit): 23 november 2021 Achtergrondinformatie De projecten waarin Smallingerland in 2021 participeert, zijn onder andere energietransities en vroegsignalering schuldhulpverlening.

Drachten, 28 september 2021 Burgemeester en wethouders van Smallingerland, Jan Rijpstra

voorzitter.

Jelmer Mulder

secretaris.

Bijlagen: 1. Veelgestelde vragen Coöperatie DataFryslân U.A. 2. DF Akte van oprichting Coöperatie DataFryslân U.A 3. Ontwerp Coöperatie DataFryslân U.A.