Raadsvoorstel - Keuze voor het tijdpad voor de ombuigingsmaatregelen

Aan de gemeenteraad

Onderwerp:

KEUZE TIJDPAD OMBUIGINGSMAATREGELEN

Beleidsterrein:

Financiën

Voorstel Voer in Het Debat het gesprek over de beide hieronder genoemde opties en geef aan het einde van dat gesprek een voorkeur voor één van beide aan. Deze voorkeur wordt dan vervolgens in Het Besluit formeel vastgesteld. Optie A Het totaal van de te treffen ombuigingsmaatregelen dient te leiden tot een structureel en reëel sluitend begrotingssaldo voor het jaar 2026. OF

Optie B Het totaal van de te treffen ombuigingsmaatregelen dienen (uiterlijk) voor het begrotingsjaar 2029 te leiden tot een structureel en reëel sluitend begrotingssaldo. Inleiding + beoogde effecten Op 12 november is de motie Financiële Herijking door uw raad aangenomen. Naar aanleiding van deze motie is er op 20 november een raadswerkgroep Financiële Herijking gestart. In de vergadering van 28 november 2024 heeft de raadswerkgroep ingestemd met het door de organisatie opgestelde ‘Globaal procesplan financieel in balans’. In dit procesplan is onder andere beschreven op welke punten de raad kaderstellend aan zet is binnen dit proces. Een van deze kaders betreft het te kiezen tijdspad. Daarbij kan de raad kiezen tussen het financieel evenwicht tot stand brengen met ingang van 2026 of met ingang van een later begrotingsjaar, uiterlijk 2029. Overigens moeten in beide gevallen in de begroting 2026 concreet uitgewerkte maatregelen vastgesteld worden, zo heeft ook de provinciaal toezichthouder gemeentefinanciën bevestigd. In de bijlage (conform bijlage bij procesplan) zijn de beide opties en de eisen van de toezichthouder verder uitgewerkt. Ook schetst die bijlage de ontwikkelingen inzake extra middelen van het Rijk. Argumenten Argumenten optie A: 1.1 Totale omvang maatregelen is lager

Bij het richten op een sluitende begroting 2026 is de totale omvang van het maatregelenpakket dat nu al genomen moet worden kleiner. Dit komt omdat het begrotingstekort voor het jaar 2026 lager is dan het tekort in de jaren erna.

1.2 Minder beslag op de algemene reserve

Indien het begrotingsjaar 2026 al tot een sluitend saldo kan komen betekent dit dat dat er geen negatief resultaat ten laste van de algemene reserve komt.

-2-

Argumenten optie B: 1.1 Meer tijd voor realisatie en communicatie

Bij het richten op een sluitende begroting uiterlijk vanaf 2029 is er meer tijd om maatregelen daadwerkelijk te realiseren en waar relevant betrokkenen (inwoners, maatschappelijke instellingen e.d.) meer tijd te bieden en ernaartoe te groeien. Maatregelen kunnen natuurlijk -indien mogelijk- eerder dan vanaf 2029 geëffectueerd worden waardoor zij ook eerder leiden tot een sluitende begroting of in ieder geval een verlaging van het structurele tekort.

1.2 Meer tijd om ontwikkelingen Rijk af te wachten

Bij het streven naar een sluitende begroting in een later begrotingsjaar dan 2026 kan er tenminste tot aan de meicirculaire van 2026 nog bijstelling plaats vinden en kunnen zo wellicht onomkeerbare stappen voorkomen worden.

Risico's Risico’s en kanttekeningen optie A: 1.1 Maatregelen moeten sneller gerealiseerd zijn

Bij het streven naar een sluitende begroting voor het jaar 2026 moeten de maatregelen met ingang van 2026 ook daadwerkelijk realiseerbaar zijn. Dit betekent dat bij de keuze voor de te nemen maatregelen de snelheid van de realisatie een belangrijke wegingsfactor wordt en het risico aanwezig is dat keuzes op inhoud hiermee worden overschaduwd.

1.2 Maatregelen kunnen alleen beperkt blijven als meicirculaire 2025 positief uitvalt Het maatregelenpakket kan qua omvang alleen beperkt worden als al bij de meicirculaire 2025 blijkt dat het Rijk extra middelen beschikbaar stelt.

1.3 Proces dient (mogelijk) voor begroting 2027 opnieuw plaats te vinden

Indien de financiën zich negatief blijven ontwikkelen en de totale maatregelen wel voldoende zijn voor 2026 maar niet voor daaropvolgende jaren, dient het zoeken naar ombuigingsmaatregelen voor de begroting 2027 opnieuw plaats te vinden.

Risico’s en kanttekeningen optie B: 1.1 Groter pakket aan maatregelen benodigd

Bij het richten op evenwicht in het meerjarenbeeld moet er voor een groter bedrag (jaarschijf 2029) aan maatregelen gevonden worden én vastgesteld worden in de begroting.

1.2 Negatieve rekeningsaldi tot die tijd komen ten laste van de algemene reserve

Negatieve resultaten komen ten laste van de algemene reserve van de gemeente. Des te later er sprake is van een sluitende begroting des te meer wordt er aan de incidentele middelen van de gemeente onttrokken.

Wettelijk of beleidskader Conform artikel 189 van de Gemeentewet ziet de raad erop toe dat de begroting structureel en reëel in evenwicht is. Hiervan kan afgeweken worden indien aannemelijk is dat het structureel en reëel evenwicht in de begroting in de eerstvolgende jaren tot stand zal worden gebracht.

-3-

Overwogen scenario's Naast het streven naar een sluitende begroting voor het jaar 2026 of 2029 kan er ook gekozen worden om voor de tussenliggende jaren te kiezen. Vanuit het provinciaal toezicht wordt echter altijd gekeken naar het eerste en/of het laatste jaar van het meerjarenperspectief. Om deze reden worden de overige jaren niet als scenario verder uitgewerkt. Indien het met de gekozen maatregelen eerder lukt dan in 2029 sluitend te zijn is dit als gunstig aan te merken mede omdat hierdoor de reserve positie van de gemeente minder belast wordt. Financiën Er zijn geen kosten verbonden aan dit voorstel Juridische consequenties Er zijn geen juridische consequenties verbonden aan dit voorstel. Participatie Er heeft geen participatie plaatsgevonden. Communicatie Communicatie over het proces om te komen tot een sluitende begroting vindt in afstemming met de raadsadviseur communicatie plaats. Uitvoering Aan de hand van het besluit van de raad zal de organisatie en de raadswerkgroep de vergadering van juli voorbereiden waarin de keuzes gemaakt dienen te worden over de te treffen maatregelen. Fatale termijn Bij de behandeling van de kadernota in juli 2025 dient er duidelijkheid te zijn over het pakket aan ombuigingsmaatregelen dat in de begroting 2026 uitgewerkt moeten worden.

De omvang en snelheid van de te kiezen maatregelen kunnen van invloed zijn op de wijze waarop het debat in juli in de raad plaats vindt. Om deze reden is besluitvorming in april wenselijk. Achtergrondinformatie De begrotingscirculaire van de provincie is nog niet gepubliceerd. In een dergelijke circulaire geeft de provincie de spelregels aan waarmee zij beoordelen of een gemeente onder preventief dan wel repressief toezicht valt. In de regel wordt meestal gekeken naar het eerste en/of het laatste jaar van het meerjarenperspectief. Om hier op voorhand al meer duidelijkheid over te krijgen is de gemeente eind november al met de toezichthouder in gesprek gegaan hierover. Dit is nader uitgewerkt in de bijlage. Drachten, 20 maart 2025 De raadswerkgroep Financiële Herijking, Petra Krom

voorzitter.

Joke Stienstra

secretaris.

-4-

Bijlage: 1. De blik van de provinciaal toezichthouder gemeentefinanciën en de relevante context daarbij.