Raadsvoorstel - Kadernota 2026 -2029

Aan de gemeenteraad

Onderwerp: Kadernota 2026 Behandelend ambtenaar:

Bianca Kuipers/Bjorn Gossen/Lieuwe Schotanus

Portefeuillehouder:

Sipke Hoekstra

Beleidsterrein:

Financiën

Voorstel 1. De kadernota 2026-2029 vast te stellen. Inleiding + beoogde effecten Conform de Financiële verordening Smallingerland biedt het college de raad jaarlijks ter voorbereiding op de begroting een kadernota aan. Deze kadernota bevat de beleidsmatige en financiële uitgangspunten voor de begroting 2026 en de meerjarenraming 2027-2029. Ook bevat deze kadernota de investeringsagenda 2026-2040. Een beleidsarme kadernota In lijn met de vorig jaar door het college ingezette strategie (kadernota 2025 en begroting 2025) om een structureel en reëel financieel evenwicht te realiseren is deze kadernota 20262029 beleidsarm opgesteld. Dit betekent dat bestaand beleid en reeds gestarte plannen doorgaan zoals opgenomen in voorgaande begroting en dat er geen nieuw beleid is opgenomen. Wel zijn ontwikkelingen opgenomen die naar het oordeel van het college niet beïnvloedbaar zijn omdat ze onontkoombaar (het moet) en onuitstelbaar zijn (het moet nú). Naast deze niet beïnvloedbare ontwikkelingen vindt u een tweede categorie, overige ontwikkelingen. Aangezien in deze voorstellen wel een keuze mogelijk is zijn deze apart gecategoriseerd. Deze voorstellen volgen uit lopend beleid en vragen naar de mening van het college nu om actie: als we nu niets doen stopt een ontwikkeling waarvan u als raad eerder heeft aangegeven dat het belangrijk is om deze te continueren.

Daarom adviseert het college u ook om hiervoor middelen beschikbaar te stellen. Ombuigingen Dit jaar is het proces richting opstellen begroting 2026-2029 anders dan het reguliere proces omdat onder procesleiding van de raadswerkgroep voorstellen worden voorbereid voor ombuigingsmaatregelen. Over deze ombuigingsmaatregelen wordt in dezelfde raadsvergadering (8 juli a.s.) als de kadernota besloten. De uitkomsten en besluiten van deze raadsvergadering worden in samenhang verwerkt in de begroting 2026-2029. In het ombuigingentraject zijn ook zogenaamde 'direct doen' maatregelen in beeld gebracht. Het betreft bijstellingen van de begroting zonder beleidsconsequenties. De meeste hiervan konden al met ingang van 2025 verwerkt worden en zijn opgenomen in de eerste bestuursrapportage. In de eerste bestuursrapportage zijn deze verder toegelicht. De structurele doorwerking daarvan is opgenomen in deze kadernota.

-2-

Investeringsagenda Volgend op de eerste versie van vorig jaar wordt nu een investeringsagenda aangeboden met een brede scope op investeringen en een lange tijdshorizon tot 2040. De investeringsagenda die het college nu toevoegt aan deze kadernota is completer qua scope, concreter qua diepgang en logischer qua samenhang met de kadernota. In de inleiding van de kadernota en in het onderdeel Investeringsagenda van de kadernota lichten we dit toe. De investeringsagenda is een uitvoeringsdocument waarin de investeringen opgenomen zijn die volgen uit de reeds eerder door de gemeenteraad vastgestelde plannen. De investeringen zijn opgenomen aan de hand van een geactualiseerde planning en op basis van prijspeil 2026. De investeringsagenda 2026-2040 is een bijlage bij de kadernota 2026. De investeringen uit de jaarschijven 2026-2029 en bijbehorende kapitaallasten zijn verwerkt in het financieel perspectief van de kadernota. De raad kan bij de behandeling van de kadernota of bij de ombuigingen besluiten dat zij investeringen wil prioriteren of temporiseren (verschuiven in de tijd). De begroting 2026 is structureel sluitend, het jaar 2027 ook Op 1 april besloot de raad dat de begroting met ingang van 2026 sluitend moet zijn. Dat doel is gerealiseerd. Daarmee voldoen we aan het primaire kader uit de Gemeentewet.

Voorafgaand aan de behandeling van de kadernota besluit de raad op 24 juni over het al dan niet sluitend maken van één (2027) of meerdere jaren na 2026. Uit deze kadernota blijkt dat 2027 inmiddels ook al sluitend is. De VNG adviseert gemeenteraden om de begroting tot en met 2027 sluitend te maken en voor de jaren daarna een tekort te accepteren. Wij adviseren u om deze lijn te volgen in uw besluitvorming op 24 juni. Dit voorkomt dat we nu besluiten tot onnodige bezuinigingen terwijl er nog positieve financiële ontwikkelingen aankomen volgend op de extra middelen die we nu via het gemeentefonds hebben gekregen. Tegelijkertijd biedt een sluitende begroting 2027 een komend college comfort om zich te richten op de toekomst zonder direct maatregelen te hoeven nemen. De in beeld gebrachte ombuigingsmaatregelen zijn behulpzaam bij het maken van keuzes gericht op 2028 en verder. Argumenten 1. Vaststellen van de kadernota is nodig ter voorbereiding op de begroting Op basis van de Gemeentewet heeft de gemeenteraad het budgetrecht en stelt de begroting vast. Conform de financiële verordening biedt het college aan de gemeenteraad een kadernota aan met beleidsmatige en financiële uitgangspunten voor de volgende begroting. Met het vaststellen van deze kadernota 2026 geeft de raad richting en kaders mee voor het opstellen van de begroting 2026-2029. 2.

De kadernota geeft met de verbeterde investeringsagenda beter meerjarig inzicht De investeringsagenda wordt als uitvoeringsdocument vastgesteld door het college en bevat reeds bekende investeringen. De investeringsagenda is als bijlage onderdeel van de kadernota en de jaarschijven 2026-2029 worden opgenomen in de begroting. De gemeenteraad kan bij de kadernota wijzigingen aanbrengen ten aanzien van prioritering en temporisering van de investeringen in de begroting. Besluitvorming over investeringen vindt altijd plaats via de begroting of een apart raadsvoorstel. Deze investeringsagenda is gebaseerd op reeds bekende instandhoudingsinvesteringen en investeringen volgend uit reeds vastgestelde visies en plannen. Er zijn geen nieuwe investeringen aan de investeringsagenda toegevoegd. De raad stelt de investeringsagenda ook niet vast; bij de begroting 2026 worden de investeringen voor

-3-

2026 ter vaststelling voorgelegd zoals gebruikelijk. 3. We hanteren voorzichtige financiële uitgangspunten en zetten een volgende stap vooruit qua planning en control De financiële uitgangspunten zoals opgenomen in de kadernota zijn prudent van aard en in lijn met eerdere jaren. In aanvulling daarop zijn meerjarige doorrekeningen verbeterd en prijspeilen geactualiseerd. De consequenties van investeringen op kapitaallasten en het totaal aan rentelasten is beter inzichtelijk. Ook is de doorwerking van areaaluitbreidingen (qua beheer openbare ruimte en OZB areaal) verwerkt. Verder zetten we een stap in verbetering van de presentatie van het structureel saldo. Tot slot is ook de samenhang en borging tussen investeringsagenda en kadernota gerealiseerd en kunt u in die investeringsagenda ook verder kijken dan 2029. Risico's Vaststellen van deze kadernota kent geen risico's. 1 op 1 verwerken van de kadernota in de begroting leidt tot een begroting die voldoet aan de toezichtsnormen van de provincie Fryslân voor een reëel en structureel sluitende begroting en daarmee repressief toezicht. Hiermee wordt ook het begrotingsadvies van de VNG opgevolgd. Alleen de investeringen uit de jaarschijf 2026 worden bij het vaststellen van de begroting door de gemeenteraad geautoriseerd.

De kadernota niet vaststellen of geen besluit nemen bemoeilijkt het opstellen van de begroting 2026-2029 door het college. Dit brengt risico's met zich mee ten aanzien van de besluitvorming over de begroting in november 2025. Wettelijk of beleidskader Financiële verordening Smallingerland Gemeentewet artikelen 189 tot en met 193 Overwogen alternatieven N.v.t. Financiën De kadernota laat zien dat het financieel perspectief van onze gemeente sterk is verbeterd ten opzichte van het beeld bij de begroting 2025. Met het vaststellen van deze kadernota is er sprake van een structureel sluitende begroting 2026. Dat jaar is bepalend voor de financieel toezichthouder. Dit betekent dat zonder aanvullende ombuigingsmaatregelen er sprake is van structureel en reëel evenwicht. Daarnaast zien we dat ook 2027 een structureel positief saldo laat zien. Voor de jaren 2028 en 2029 verwachten we op basis van de meicirculaires 2026 en 2027 aanvullende middelen in het gemeentefonds. Hierop is ook het begrotingsadvies van de VNG gebaseerd. Juridische consequenties N.v.t. Participatie N.v.t. Communicatie Communicatie over de kadernota 2026 vindt vanuit het college plaats met een persbericht en een persmoment. Communicatie over het ombuigingentraject staat hier los van.

-4-

Uitvoering In de raadsvergadering van 8 juli a.s. wordt de kadernota 2026-2029 behandeld. In dezelfde raadsvergadering komen ook de ombuigingsmaatregelen die voortkomen uit de raadswerkgroep aan bod. De besluiten over beide onderwerpen worden verwerkt in de begroting 2026-2029. Deze begroting wordt ter besluitvorming voorgelegd aan de raad. Fatale termijn Juridisch gezien is er geen sprake van een fatale termijn zoals deze wel geldt voor de begroting. Voor een soepel begrotingsproces is het van belang dat de raad voor de zomer besluiten neemt over de uitgangspunten en kaders voor het opstellen van de begroting en het al dan niet opnemen van ombuigingsmaatregelen. Achtergrondinformatie Op 24 juni neemt de gemeenteraad een besluit over welke jaren de raad een reëel en structureel sluitende begroting wil presenteren in aanvulling op 2026. De voorliggende kadernota kent een sluitende begroting in 2026 en 2027. Het college stelt voor het begrotingsadvies van de VNG te volgen. Hierin wordt geadviseerd een reëel en structureel sluitende begroting te presenteren voor 2026 en 2027 en voor de jaren 2028 en 2029 geen ingrijpende bezuinigingsmaatregelen door te voeren.

Het begrotingsadvies van de VNG vindt u via deze link: Voorjaarsnota: analyse, duiding en begrotingsadvies | VNG U leest daar ook dat de VNG adviseert om stelposten op te nemen in de begroting voor nog te verwachten middelen jeugd. Wij kiezen daar – in lijn met het advies van de financieel toezichthouder – niet voor.

Drachten, 10-6-2025 Burgemeester en wethouders van Smallingerland, Fred Veenstra

voorzitter.

Siebren van der Berg

secretaris.

Bijlagen: 1. Kadernota 2026-2029 (de investeringsagenda vindt u op de kadernota website)