Raadsvoorstel - Herziening centrumregeling Sociaal Domein Fryslân

Aan de gemeenteraad

Onderwerp:

Herziening centrumregeling Sociaal Domein Fryslân SDF

Beh. ambt: Portefeuillehouder:

Jacob Jongejan Bert Westerink

Voorstel Het College toestemming te verlenen met ingang van 1 januari 2022 gebruik te maken van de herziene centrumregeling Sociaal Domein Fryslân (SDF). Hiermee worden de samenwerkingsafspraken met SDF aangescherpt en opnieuw vastgelegd. Inleiding + beoogde effecten In 2020 is door RijnConsult een evaluatie gedaan naar de onderlinge samenwerking tussen de Friese gemeenten in SDF-verband. Naar aanleiding van de adviezen uit de rapportage is er afgelopen jaar gewerkt aan voorstellen tot aanpassing van de regeling. De herziene regeling wordt nu ter besluitvorming voorgelegd aan alle Friese gemeentes. Deze centrumregeling dient als basis voor de samenwerking tussen de Friese gemeentes en SDF, op basis van de ervaringen van de afgelopen jaren. Argumenten - Regionale samenwerking helpt om beschikbaarheid van specialistische zorg, verminderde bureaucratie en een zorgvuldige transformatie van het zorglandschap mogelijk te maken. - Uit de evaluatie in 2020 is gebleken dat er aanscherping nodig was van de bestaande regeling. - Door ambtelijke werkgroepen zijn wijzigingsvoorstellen gedaan om de beoogde samenwerking te verankeren in een herziene centrumregeling. Zo is zorg gedragen voor expertise en deelname uit alle Friese gemeenten. - De onderliggende centrumregeling is het resultaat van een breed gedragen en zorgvuldig proces, in nauwe samenwerking tussen SDF en de Friese gemeentes.

- In 2020 is de Norm voor Opdrachtgeverschap vastgelegd door de VNG. Hierin is vastgelegd dat regionale en bovenregionale samenwerking essentieel is voor gemeenten. Vooral voor wat betreft zorgvormen als specialistische jeugdhulp beschermd wonen en maatschappelijke opvang, zoals in SDF-verband wordt uitgevoerd. Risico's Het niet (tijdig) besluiten over de toepassing van deze regeling zou betekenen dat de formele basis voor de samenwerking met SDF niet herzien wordt. Wettelijk kader Op grond van art.1 Wet Gemeenschappelijke Regelingen (Wgr) is het College van B&W bevoegd een dergelijke regeling aan te gaan. Het College kan echter niet van die bevoegdheid gebruik kan maken zonder dat de raad hier toestemming voor heeft verleend.

-2De raad kan deze toestemming slechts onthouden wegens strijd met het recht of het algemeen belang. Het College heeft de regeling vastgesteld onder voorbehoud van toestemming door de raad. Beleidskader De centrumgemeente krijgt geen nieuwe bevoegdheden toebedeeld, maar wel nieuwe werkzaamheden als uiting van de gezamenlijke verantwoordelijkheid. De scope (reikwijdte) van de regeling is geactualiseerd waarbij de werkzaamheden die al in SDF-verband zijn opgepakt nu geformaliseerd worden. Daarnaast worden besluitvormingsroutes beter gestroomlijnd zodat gemeenten de gelegenheid hebben om met voldoende interne rugdekking tot overeenstemming te komen over hetgeen in SDF-verband wordt gedaan. Voor de volledigheid is een was-wordt lijst toegevoegd om de wijzigingen ten opzichte van de huidige regeling inzichtelijk te maken. Overwogen scenario's In het verleden is in uw raad de vraag gesteld in hoeverre het wenselijk en mogelijk was om uit het construct SDF te treden. De zorgen en twijfels die leefden over de samenwerking en de verhouding tussen gast- en centrumgemeente, heeft de ambtelijke organisatie actief meegenomen in de voorbereiding en zijn daarmee ondervangen in de onderliggende regeling. Financiën Er zijn nadere afspraken gemaakt hoe de financiële voorspelbaarheid vergroot kan worden.

Hiertoe wordt de begroting van SDF eerder aangeboden zodat deze een rol kan spelen in de reguliere gemeentelijke P&C-cyclus. Juridische consequenties In de regeling is opgenomen dat majeure wijzigingen, zoals uittreding – behoudens bijzondere omstandigheden – niet mogelijk is in de eerste zes jaar na 1 januari 2022. Dit om de eerste jaren stabiliteit te waarborgen in verband met de nieuw aan te gaan contracten in de Jeugdzorg en voor Beschermd Wonen. Participatie De totstandkoming van de onderliggende herziening is een breed gedragen en zorgvuldig proces geweest, in nauwe samenwerking met de Friese gemeentes. De Friese Colleges hebben naar aanleiding van de evaluatie richtinggevende uitspraken gedaan voor het vervolg. Onder leiding van een begeleidingsgroep, bestaande uit een vertegenwoordiging van het gemeentesecretarissenoverleg SDF, zijn in 2021 twee werkgroepen van start gegaan om de aanbevelingen uit de evaluatie naar de praktijk te vertalen. Deze twee werkgroepen (Scope en Governance) zijn bemensd vanuit de gastgemeentes. De werkgroep Governanace stond onder voorzitterschap van een teammanager uit Smallingerland. Communicatie De gemeenteraad is in mei van dit jaar schriftelijk geïnformeerd over de voortgang van de herziening van de centrumregeling en een aantal inhoudelijke thema's.

Op 22 juni is er een informatieve bijeenkomst georganiseerd voor de raadsleden om hen bij te praten over een aantal inhoudelijke thema's in SDF-verband. In juni heeft het College ook, op verzoek van SDF, besloten de deadline voor vaststelling van de herziene centrumregeling te verlengen van 1 juli naar 1 december 2021. Er bleek extra tijd nodig om de adviezen vanuit de rapportage van Rijnconsult te vertalen naar nieuwe afspraken. Hierover is de raad schriftelijk geïnformeerd.

-3Uitvoering De herziene centrumregeling treedt, na besluitvorming, op 1 januari 2022 in werking. Fatale termijn In juni heeft het College u geïnformeerd dat zij SDF goedkeuring hebben verleend om de deadline voor vaststelling van een herziene centrumregeling te verplaatsen van 1 juli 2021 naar 1 december 2021. Het is van belang dat de herziene centrumregeling vóór deze datum wordt bekrachtigd, zodat zij per 1 januari 2022 in werking kan treden. Inhoudelijke achtergrondinformatie SDF stelt naar verwachting eind oktober een filmpje beschikbaar aan alle Friese gemeenteraden waarin een technische uitleg wordt gegeven over de herziene centrumregeling. Een nadere toelichting vindt u hieronder. Uitgangspunten voor de herziene centrumgemeenteregeling Op basis van het advies van Rijnconsult en de richtinggevende uitspraken van de Friese Colleges, hebben de werkgroepen Scope en Governance de onderstaande uitgangspunten voor de uitwerking gehanteerd: 1. We blijven het Centrumgemeentemodel hanteren; 2. De gemeente Leeuwarden blijft Centrumgemeente voor alle Friese gemeenten; 3. De reikwijdte (scope) van de samenwerking blijft nagenoeg ongewijzigd en zal enkel op die onderdelen worden aangepast waar de samenwerkingsorganisatie in de loop der jaren inmiddels al taken voor uitvoert of waar het verstandig en wenselijk is dat deze binnen de samenwerkingsorganisatie worden uitgevoerd; 4.

De governance zoals die nu geldt is het uitgangspunt en zal enkel worden aangepast om slagvaardiger te worden en een groter draagvlak te realiseren voor datgene wat binnen de samenwerkingsorganisatie gebeurt; 5. De voorspelbaarheid van hetgeen binnen de samenwerkingsorganisatie gebeurt, moet worden vergroot. Deze uitgangspunten vormen naast de bestaande – nog steeds geldende uitgangspunten – de uitgangspunten voor het onderhavige voorstel. Belangrijkste wijzigingen in de herziene centrumregeling Scope-gerelateerde wijzigingen We stellen met de herziene regeling voor om de huidige mandaten en bevoegdheden voor de Centrumgemeente te handhaven. Centrumgemeente Leeuwarden behoudt de bevoegdheid om namens alle Friese gemeenten contracten aan te gaan met zorgaanbieders en om zorgaanbieders te subsidiëren voor de activiteiten ten behoeve van kwetsbaren in Friesland. Dat betekent dat de kern van het huidige samenwerkingsmodel overeind blijft. Er zal dan ook geen andere bevoegdheids-overdracht tussen gastgemeente en centrumgemeente plaatsvinden dan deze. In wezen blijft de huidige bevoegdheid van de centrumgemeente ongewijzigd in de voorgestelde nieuwe regeling. De belangrijkste wijzigingen betreffen het actualiseren van de inhoudelijke taakvelden waar de centrumgemeente en in het bijzonder de afdeling SDF mee wordt belast.

In de nieuwe regeling zijn de inhoudelijke taakvelden uitgebreid met de taakvelden die de centrumgemeente in de loop der jaren van het Rijk heeft ontvangen en waar alle gemeenten overeenstemming over hebben bereikt. Ook zijn de beschrijvingen uitgebreid van het doen van (feitelijke) activiteiten en werkzaamheden die binnen het samenwerkingsverband plaatsvinden. Het betekent onder andere dat gemeenten via de centrumgemeenteregeling gezamenlijk beleid ontwikkelen ten behoeve van de regionale taken. Governance-gerelateerde wijzigingen De voorgestelde regeling geeft een aanscherping van de afspraken hoe het samenwerkingsverband moet functioneren, met name op het terrein van sturing en beheersing. Hoewel deze niet persé allen hun plek zullen vinden in de aangepaste

-4Centrumgemeenteregeling, zullen de wijzigingen wel moeten bijdragen aan de volgende uitgangspunten en verbeteringen: 1. Vergroten van het draagvlak voor hetgeen binnen de Samenwerkingsorganisatie gebeurt; 2. Vergroten van (het gevoel van) invloed binnen het samenwerkingsverband; 3. Vergroten van de (financiële) voorspelbaarheid van het samenwerkingsverband; 4. Duidelijke afspraken over hoe flexibiliteit binnen deze afspraken kan worden bewerkstelligd als gewijzigde omstandigheden en nieuwe inzichten moeten leiden tot nieuwe afspraken. Ook hier geldt dat het huidige Centrumgemeentemodel de basis vormt voor de geadviseerde aanpassingen. Het bestaan van een portefeuillehoudersoverleg en een gemeentesecretarissen-overleg blijft overeind. Belangrijk is wel dat er nu onderscheid wordt gemaakt tussen besluitvormingsroutes die het algemeen functioneren van het samenwerkingsverband als onderwerp kent en besluitvormingsroutes die tot inhoudelijke overeenstemming moeten leiden over specifieke onderwerpen. Zo komen er twee inhoudelijke portefeuillehoudersoverleggen, eentje voor Jeugd en eentje voor WMO en komt er een portefeuillehoudersoverleg Algemeen & Middelen ten aanzien van het algemeen functioneren van het samenwerkingsverband.

We stellen voor dat dit portefeuillehoudersoverleg Algemeen & Middelen werkt met een evenwichtige vertegenwoordiging, zoals dat in de huidige regeling al te doen gebruikelijk was bij het gemeente-secretarissenoverleg. Met andere woorden: niet alle wethouders met de portefeuille Jeugdzorg en/of Wmo maken deel uit van dit overleg. Het gemeentesecretarissenoverleg blijft bestaan als voorportaal voor het portefeuillehoudersoverleg Algemeen & Middelen. Daarnaast stellen we voor om in de plaats van de huidige agendacommissie een overleg van Hoofden Sociaal Domein in te stellen als ‘voorportaal’ voor beide inhoudelijke portefeuillehoudersoverleggen. Uit het advies komt duidelijk naar voren dat een overleg alleen goed kan functioneren wanneer alle deelnemers hier ook met afdoende rugdekking vanuit het eigen college/ambtelijk apparaat kan deelnemen. In het nog op te stellen Huishoudelijke Regelement zullen werkafspraken over aanlevertermijnen vastgelegd worden, etc. Het is niet wenselijk om deze in de Centrumgemeente-regeling op te nemen omdat iedere wijziging in de werkafspraken opnieuw een aanpassing van de Centrumgemeenteregeling vraagt. Met betrekking tot de financiële voorspelbaarheid van het samenwerkingsverband ligt de nadruk vooral op het vergroten van de voorspelbaarheid met betrekking tot de Samenwerkingsorganisatie.

Daarom wordt het moment waarop de Samenwerkingsorganisatie de begroting aanbiedt vervroegd, zodat gemeenten bij het opstellen van de eigen begroting afdoende rekening kunnen houden met de kosten van de Samenwerkingsorganisatie. Zo kan een betere afstemming met de P&C-cycli van de deelnemende gemeenten worden gevonden. Daarbij wordt ook een jaarplan toegevoegd waarin aangegeven is welke prioriteiten en activiteiten de Samenwerkingsorganisatie voornemens is het volgende jaar op te starten (zgn. Voorjaarsbrief). De afgelopen jaren is gebleken dat we regelmatig met wijzigende omstandigheden worden geconfronteerd, die ook bijsturing vragen van hetgeen in de Samenwerkingsorganisatie wordt voorbereid en uitgevoerd. Voor die wijzigingen is een proces opgenomen dat kleinschalige wijzigingen in de afspraken mogelijk maakt. Het is goed om te beseffen dat hiermee wijzigingen worden bedoeld die buiten een algehele wijziging van de Centrumgemeenteregeling vallen en de wezenskenmerken (mandaten en bevoegdheden) van deze regeling niet raken.

-5-

Tussentijdse evaluaties en eerstvolgende wijzigingsmoment Jaarlijks wordt in het gemeentesecretarissen overleg, bedoeld in artikel 13, de stand van zaken omtrent de samenwerking besproken met als doel om bijsturing te kunnen geven. Eens in de twee jaren organiseert het gemeentesecretarissenoverleg een reflectie op de samenwerking met alle direct betrokkenen bij deze regeling, in ieder geval de portefeuillehouders, de gemeentesecretarissen en de hoofden van het sociaal domein. Bijsturing in de onderlinge verhoudingen, de wijze waarop wordt samengewerkt en het oplossen van knelpunten wordt zoveel als mogelijk op deze wijze gedaan. Daarmee is bijsturing in de samenwerking niet enkel afhankelijk van een grote evaluatie. Uiteraard wordt na vijf jaren samenwerken wel weer voorzien in een grote evaluatie om eventuele majeure wijzigingen in de wijze waarop wordt samengewerkt te ondervangen.

Drachten, 26 oktober 2021 Burgemeester en wethouders van Smallingerland, Jan Rijpstra

voorzitter.

Jelmer Mulder

secretaris.

Bijlagen: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Rapportage Evaluatietraject centrumregeling SDF door Rijnconsult Visual Evaluatietraject Centrumregeling samenwerking SDF 2022 Toelichting op de centrumgemeenteregeling SDF 2022 Was-wordt lijst Eindadvies werkgroep Scope Eindadvies werkgroep Governance