Raadsvoorstel - Extra verduurzaming zwemcentrum De Welle

Aan de gemeenteraad

Onderwerp:

Extra verduurzaming zwemcentrum De Welle

Beh. ambtenaar:

Evert Visser/ Mark Westra (projectleider OLCO)

Portefeuillehouder:

Pieter van der Zwan / Maria la Roy

Voorstel 1. Een krediet vast te stellen van € 4.550.000,- ex BTW voor het toevoegen extra energieopwekking (elektra en warmte) en -opslag in de nieuwe De Welle; 2. In de begroting voor de gehele looptijd van de investering gemiddeld € 188.000 aan structurele middelen te reserveren voor dekking van de TCO. Omdat in de eerste jaren het bedrag hoger is en daarna afloopt zal in de begroting 2024 € 225.000 aan structurele middelen worden opgenomen; 3. Het toevoegen van een overkapping met zonnepanelen op het parkeerterrein en de structureel extra kapitaallasten van gemiddeld € 15.000 te reserveren voor dekking van de TCO. Omdat in de eerste jaren het bedrag hoger is en daarna afloopt zal in de begroting 2024 € 30.000 aan structurele middelen worden opgenomen; 4. De afschrijftermijn van de installaties en overkapping vast te stellen op 50 jaar voor de bouwkundige onderdelen en 30 jaar voor de installaties. Inleiding 7 Februari 2023 heeft u besloten tot het beschikbaar stellen van de noodzakelijke financiële middelen om de nieuwbouw van zwemcentrum De Welle mogelijk te maken. Als financieel kader is het bedrag dat structureel in de begroting wordt opgenomen bepaald. Dat betrof het saldo van de Total Cost of Ownership (TCO). TCO gaat over alle inkomsten en uitgaven die structureel (jaarlijks) worden verwacht.

Het besluit betreft een jaarlijkse gemiddelde som van € 2.201.000,- voor de begroting, als bijdrage voor De Welle. Het genomen besluit betekende ook goedkeuring op de opdrachtverstrekking aan de aannemer Dijkstra-Draisma en installateur Pranger-Rosier om de realisatiefase van het project te starten. Een risico in de kosten van exploitatie betreft de energie die het zwemcentrum gebruikt. Zij betalen dat tegen een waarschijnlijk hoger elektra tarief in 2025 en daarna. Daarom is ook op 7 februari 2023 de opdracht gegeven om een onderzoek naar verdere verduurzaming uit te werken. Die richt zich op het beheersen van het energieverbruik dat het zwemcentrum nodig heeft van het net. Aanvullend is het uitgangspunt om meer invulling te geven aan het duurzaamheidsbeleid van de gemeente Smallingerland. Beoogde effecten Zwemcentrum De Welle is zeer duurzaam ontworpen en de best passende technieken zijn al opgenomen in de opdrachten aan partijen. Het energieverbruik van het zwemcentrum is een risico. Het risico betreft het energieverbruik en het effect van fluctuaties in de elektraprijs op de kosten van het energieverbruik. Het is nog onduidelijk welk tarief geldt op het moment dat de nieuwbouw in 2025 in gebruik wordt genomen. Daarnaast is het van belang het risico van fluctuaties over de exploitatietermijn te beheersen.

De vraag voor het onderzoek was hoe dat risico op extra kosten door energiefluctuaties het beste beheerst kan worden en welke extra maatregelen in verduurzaming mogelijk zijn.

-2Het concept van de maatregelen is meer eigen opwekking te realiseren en opslag daarvan. Meer opwekking heeft namelijk pas zin als die ook benut kan worden en daarvoor is energie opslag nodig. Het doel is de levering van energie uit het elektranet te reduceren en daarmee het effect van fluctuaties van de energieprijs. Een (fors) hoger elektra tarief maakt daarbij oplossingen mogelijk die voorheen economisch niet rendabel waren. Direct na het besluit van 7 februari is de opdracht verstrekt aan een specialist in innovatieve oplossingen om die maatregelen uit te werken. Daarnaast heeft de installatie expert van het ontwerpteam ook een opdracht ontvangen om dit onderzoek te ondersteunen en controleren. Het onderzoek naar oplossingen betreft de nodige technische analyses en berekeningen. Vervolgens leidt dat tot inzicht in de haalbaarheid van de extra investeringen in ‘techniek’ om de stijging van energiekosten voor het zwemcentrum te reduceren: het onderzoek extra verduurzaming De Welle. Argumenten Direct bij de start van de opdracht is het kader behandeld waarbinnen de mogelijkheden moeten worden onderzocht. Dat betrof de volgende punten: 5. Beleidsdoelen duurzaamheid gemeente Smallingerland op het gebied van de energietransitie en verduurzaming van gemeentelijk vastgoed 6. Meer eigen energieopwekking en betere benutting gedurende het jaar reduceert het verbruik van het net; 7.

De ‘opdracht’, Technisch Ontwerp, zoals gegeven voor realisatie (installaties en bouwkundig), en de energie prestatie van het TO zijn het referentie kader; 8. De uitvoeringsplanning verandert, echter de oplevering zou niet mogen verschuiven; 9. Berekeningen worden gemaakt met een elektratarief van 0,38 ct / kwh gezien huidig inzicht (i.p.v. 9 ct / kwh) 10. De kapitaalslastenberekening wordt conform de methodiek van het besluit 7 februari uitgewerkt; 11. De energiegarantie van de maatregelen moet zo lang mogelijk worden geboden; 12. De verduurzaming geldt als een nieuwe opdracht – project t.a.v. inkoop. Risico's Het onderzoek liep parallel aan de voorbereidingen van de bouw en de werkzaamheden op de bouwplaats. De uitvoering door Dijkstra-Draisma, de bouwkundig aannemer, is met de overdracht van het kavel 1 maart gestart. Om in deze intensieve periode, van voorbereiding van de bouw en het werk op de bouwplaats, het projectteam niet overmatig te belasten, is het onderzoek als apart project uitgewerkt. Wij wilden de voortgang van het project kunnen waarborgen en focus van het projectteam op de voortgang houden. De uitvoeringsplanning is daarbij een uitgangspunt voor de haalbaarheid van maatregelen. De aanpassingen en wijzigingen, van voornamelijk de installaties, ten gevolge van de extra maatregelen verduurzaming mogen niet leiden tot vertraging in de bouw.

De uitwerking van het pakket aan meetregelen, de detail engineering, heeft het College daarom reeds in opdracht gegeven. Dat voorkomt vertraging in de planning en de kosten daarvan passen binnen de beschikbare middelen. Wettelijk of beleidskader Sport, Stedelijke ontwikkeling Overwogen scenario's Het onderzoek heeft zicht gericht op verschillende scenario’s van maatregelen waarbij telkens meer opwekking van energie is voorzien en meer buffer capaciteit om de opgewekte energie te kunnen opslaan. De opwekking van energie betreft zowel elektra als warmte. Door buffers in de vorm van bio-based accu’s toe te voegen kan energie worden opgeslagen. Biobased houdt in dat er geen zware metalen nodig zijn in het systeem. Met de accu’s kan, op momenten dat meer energie wordt opgewekt dan op dat moment wordt gebruikt, de energie opbrengst in warmte of elektra opgeslagen worden. Vervolgens kan die energie, op

-3momenten dat het zwemcentrum meer energie vraagt, dan op dat moment wordt opgewekt, die energie worden benut. Er zijn gedurende het onderzoek ook andere energie voorstellen gedaan. Daarbij zijn bijvoorbeeld geothermie of andere duurzame energie bronnen geopperd. Die onderdelen kunnen echter het doel van energiereductie van het zwemcentrum niet verwezenlijken. Immers betreft dat mogelijkheden van energie levering waar het uiteindelijk energiecontract kan worden afgesloten en de prijs die daarvoor geldt. De reductie van energiebehoefte was het doel van het onderzoek. Financiën Wij stellen de raad voor de extra maatregelen voor verduurzaming te realiseren op basis van het installatieconcept van energieopwekking en opslag en de uitwerking hiervan vindt u in dit hoofdstuk. A. Energiekosten zwemcentrum De energiekosten voor het zwemcentrum De Welle zullen in de looptijd van de exploitatie fluctueren op basis van het elektratarief. Het bestaande zwembad De Welle kent reeds een fors hogere kostenpost voor energie door de huidige marktprijzen. Het besluit tot nieuwbouw reduceert het risico op kostenstijgingen van energie doordat geen gas wordt gebruikt en per saldo minder energiekosten worden gemaakt. Het nieuwe zwemcentrum is daarmee een goede maatregel om de energiekosten te beheersen van het zwemmen in Drachten.

In de behandeling van het besluit op 7 februari is u het risico van een hoger energietarief toegelicht en dat de kosten van De Welle voor de gemeente daarmee kunnen stijgen. De daadwerkelijke kosten zullen in de praktijk sterk fluctueren. Die fluctuatie is van zeer veel factoren afhankelijk, zoals het energietarief, het gebruik, klimaat en beheer van installaties. De extra maatregelen moeten resulteren dat het zwemcentrum minder energie nodig heeft van het elektranet en die fluctuaties in energieverbruik worden beperkt. Daardoor ontstaat minder afhankelijkheid van de elektra prijs voor het effect op de begroting van De Welle. B. De investering De investering in de maatregelen moet leiden tot een besparing in energiebehoefte van het elektranet. Het bestaat uit enerzijds het energiegebouw en de aanpassingen in het zwemcentrum, en anderzijds de overkapping met zonnepanelen op het parkeerterrein. Navolgend het overzicht. Investeringskosten duurzaamheid Investeringskosten gebouw Wijzigingen en vrijval middelen O.a. PVT en PV Subsidies Totaal extra investering gebouw Investeringskosten overkapping parkeren Totaal extra investering totaal

Toelichting € 6.065.000 € -1.515.000 PM € 4.550.000 € 1.050.000 € 5.600.000

nader onderzoek obv besluit excl. BTW Nog aan te besteden excl. BTW

De toelichting op de tabel a. De investeringskosten gebouw zijn de innovatieve installaties en het energiegebouw op de ligweide; b. De wijzigingen en vrijval middelen is beschikbaar in het project en volgt uit aanpassingen van de installaties; c. Er is niet gerekend met subsidies. Pas bij duidelijkheid over het besluit kunnen die aangevraagd worden. d. De Provincie wordt eveneens benaderd. e. De overkapping met zonnepanelen is onderdeel van het terrein.

-4Op basis van de investering van 4,55 miljoen excl. BTW in het zwemcentrum en het energiegebouw en ca. 1 miljoen excl. BTW in het terrein dient vastgesteld te worden welk effect deze investering heeft op de kapitaalslasten. C. Overzicht financiën maatregelen gebouw en terrein De energiebehoefte van het elektranet wordt gereduceerd door de extra maatregelen. Voor de simulatie, de berekeningen, is het bedrijfsplan van het Sportbedrijf als uitgangspunt gehanteerd zoals ook in de ontwerpfase. Het daadwerkelijk verbruik is altijd afhankelijk van klimaat, bezoekers en openingstijden en beheer. Het doel van de extra maatregelen is minder afhankelijkheid van energie van het elektra net en daarmee minder kosten risico voor de exploitatie. Het geprognosticeerde verbruik, zoals in de simulatie berekend, wordt met de maatregelen ca. 36% gereduceerd. Het financiële effect van de maatregelen is in de onderstaande tabel weergegeven. Financien maatregelen Extra kapitaalslasten gebouw Extra kapitaalslasten terrein Totaal extra kapitaalslasten Besparing energie per jaar

o.b.v. 1,8% o.b.v. 1,8% ca. 800.000 kwh

€ € €

Toelichting 130.000 lineair gemiddeld 15.000 lineair gemiddeld 145.000 36% reductie behoefte uit simulatie TO

De toelichting op de tabel a. De maatregelen dragen bij aan de doelstellingen van het duurzaamheidsbeleid van de gemeente Smallingerland; b. De prognose energiereductie is 36% t.o.v. de simulatie van het Technisch Ontwerp; c. Extra CO2 reductie is ca. 30% t.o.v. het Technisch Ontwerp d. De kapitaalslasten voor de aanvullende investeringen verduurzaming zijn berekend op 1,8% (ipv 0,8% van het besluit op 7 februari 2023); e. De kapitaalslasten terrein zijn berekend op basis van het ontwerp en conform een lineair gemiddelde methodiek (conform besluit 7 februari 2023) op basis van 1,8%. Het risico van extra kosten voor energie wordt hiermee sterk gereduceerd. Het daadwerkelijk resultaat zal in de praktijk sterk afhangen van enerzijds de energiebehoefte, waarbij klimaat, gebruik en beheer veel invloed hebben, anderzijds de kosten van het tarief. Het Sportbedrijf zal de resterende energiebehoefte namelijk moeten inkopen. Zij zullen die inkoop zodanig organiseren dat gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheden van de markt. Ook biedt het concept van opslag d.m.v. accu’s de mogelijkheid hier slim mee om te gaan. Door op momenten in te kopen dat energiekosten laag zijn en op te slaan in de accu’s kunnen ook kosten worden voorkomen.

Duidelijk is ook dat met deze keuze het Sportbedrijf hiermee onafhankelijk(er) zijn van energieleveranciers.De daadwerkelijke kosten zullen pas achteraf bekend worden. Indien een gemiddeld tarief van het verbruik van € 0,24 / kwh wordt betaald is de investering budget neutraal. Het concept is ook een belangrijke stap in het bereiken van energiereductie van maatschappelijk vastgoed en daarmee van CO2 uitstoot. Het zwemcentrum is met deze innovatie koploper in de zwembranche en vult de beleidsdoelstelling van ons goed in. D. Overige Het uitgangspunt in het raadsbesluit van mei 2020 voor de bestaande installatie zonne- en warmtepanelen op De Welle was dat die herplaatst zouden worden op andere locaties. De installatie is voor de nieuwbouw niet interessant gezien de beperkte opbrengst. Bij sluiting van oude De Welle kan de installatie worden herplaatst op andere locaties(s). Dat wordt nog verder onderzocht en maakt daarom ook geen onderdeel uit van dit project. Er wordt gestreefd naar hergebruik op een of meer andere locaties om kapitaalvernietiging te voorkomen.

-5Juridische consequenties De opdracht voor de verduurzaming t.a.v. de realisatie van het energiegebouw geldt als nieuw project dat vanwege de innovatie met de betrokken partijen moet worden ingevuld. Voor de overkapping van het parkeerterrein wordt een aparte inkoop procedure doorlopen waarin meerdere partijen worden gevraagd een inschrijving te doen. Participatie De uitwerking van het onderzoek betreft zeer technische en financiële aspecten die in een apart proces zijn uitgewerkt. Op basis van de resultaten is de schets van het energiegebouw gemaakt en de doorkijk naar het effect op de exploitatie. Daarbij is het Sportbedrijf betrokken geweest. Voor het vervolg worden zowel voor het terrein, als voor de inpassing van het energiegebouw, de overleggen gevoerd met betrokkenen in de uitwerking. Ook worden de stakeholders op de Sportlaan geïnformeerd over de aanpassingen in het ontwerp terrein. Communicatie De investering voor het zwemcentrum geeft invulling aan de risico beheersing van kosten enerzijds en anderzijds verlaagt het de CO2 uitstoot van het gebouw. De keuze om deze belangrijke stap zetten laat zien hoe de gemeente omgaat met haar ambities op duurzaam vlak. Hiermee kan het zwemcentrum als voorbeeld dienen binnen de regio hoe de gemeente met haar maatschappelijk vastgoed gebruik maakt van innovaties om haar doelstellingen te bereiken van reductie van CO2.

Uitvoering Met uw instemming op het voorliggende raadsvoorstel is het kader voor extra verduurzaming helder en kunnen de opdrachten worden gegeven aan betreffende partijen. De technische uitwerking en inpassing van alle onderdelen wordt vooruitlopend al verder verfijnd zodat de leveringen en uitvoering tijdig kunnen plaatsvinden. De kosten daarvoor passen binnen de beschikbare middelen. Ook zal in detail de planning worden gemaakt waarin alle effecten op het bouwproces in tijd kunnen worden beheerst. Die aanpassingen op de uitvoeringsplanning van het project worden vastgesteld met de partners met als voorwaarde dat het gebouw in gebruik wordt genomen in januari 2025. Fatale termijn Gezien de snelheid van het bouwproces heeft het College reeds besloten de engineering op te dragen om geen vertraging te krijgen in de planning. Indien het voorstel in september wordt behandeld kan de planning worden gehaald van de oplevering van De Welle. Achtergrondinformatie In hoofdlijn is het technisch concept van de duurzame maatregelen: a. Plaatsing van zonne- en daglicht panelen op het dak van het gebouw (elektra) b. Plaatsing van heco-pipes voor opwekking thermische energie (warmte) c. Plaatsing van elektrische bio-based accu’s voor opslag elektra d. Plaatsing van thermische bio-based accu’s voor opslag warmte e. Verzorgen van de noodzakelijke installatie componenten en leidingwerk f.

Uitbreiding regeltechniek met dynamische sturing op klimaat omstandigheden g. Het realiseren van een energiegebouw op de ligweide naast het zwemcentrum h. Overkapping op het terrein met zonnepanelen (elektra) De technieken die worden toegepast betreffen innovaties die nog beperkt in Nederland zijn toegepast. In het zwembad te Rijssen is een vergelijkbaar concept gerealiseerd. De leverancier heeft wel in ander type (grote) gebouwen installaties die operationeel zijn en de prestatie leveren. De garanties worden via de installateur Pranger-Rosier gegeven die de betreffende leverancier onder contract neemt. De garantie termijn bedraagt 30 jaar.

-6De uitwerking betekent ook dat het groen dak komt te vervallen. De groene gevels blijven bestaan. De inpassing van het energiegebouw op het terrein levert meerwaarde op in de functionaliteit van de ligweide. In bijlage 2 een indicatieve schets. Drachten, 11 juli 2023 Burgemeester en wethouders van Smallingerland, Jan Rijpstra

voorzitter.

Siebren van der Berg

secretaris.

Bijlagen: 1. Raadsvoorstel 7 februari 2023; 2. Presentatie extra verduurzaming zwemcentrum De Welle.