Overzicht ingekomen stukken - openbaar

30

Omgaan met armoede in de jeugdgezondheid

-

-

 espreek twijfels en vermoedens met elkaar en wees alert op armoede als B achterliggende oorzaak van de gesignaleerde problematiek (bijvoorbeeld bij overgewicht). Bepaal wie in het (in-)formele netwerk de beste vertrouwensband heeft met het gezin om een vermoeden van armoede met hen te bespreken (zie werkwijze Bespreken).

Warme overdracht - Leid kwetsbare (aanstaande) ouders persoonlijk toe naar de professionals naar wie je doorverwijst. Vraag of ouders zich gesteund voelen door deze professional en of extra steun wenselijk is. - Als de zorg voor een gezin eindigt omdat het betreffende kind een andere leeftijdsfase ingaat, leid dan de ouder persoonlijk toe naar de professional die jou opvolgt.

31

Multidisciplinaire samenwerkingsverbanden Het ongeboren, pasgeboren en jonge kind - Het geboortelandschap een overzicht van samenwerkingsverbanden, bijvoorbeeld van de regionale Verloskundige SamenwerkingsVerbanden. - Het Kwetsbare Zwangeren Overleg (zie voorbeeld Zuyderland ziekenhuis) zorgt voor gezamenlijke signalering, advisering en afstemming om al voor de geboorte maatregelen te plannen in het belang van pasgeborene, moeder en gezin. - In lokale coalities Kansrijke Start werken gemeenten samen met medewerkers van geboorte- en jeugdgezondheidszorg, sociale wijkteams, welzijnswerk en volwassen GGZ aan een kansrijke start voor kwetsbare kinderen in de eerste 1000 dagen. - Het Integrale Vroeghulp team van specialisten rond het jonge kind biedt diagnostiek bij kinderen van 0-7 jaar met (mogelijk) meervoudige gedragsof ontwikkelingsproblemen en helpt de ouders bij het vinden van passende ondersteuning.93 Kraamverzorgenden en verloskundigen zijn partners in dezelfde behandel­ overeenkomst. Daarom is het uitwisselen van informatie tussen hen geen schending van het beroepsgeheim.

Overleg tussen de geboortezorg en de jeugdgezondheidszorg (ketenpartner) kan alleen met toestemming van de ouders, tenzij schade aan het kind kan worden voorkomen.94 Scholieren - Ondersteuningsteams zijn structurele samenwerkingsverbanden op schoolof bovenschools niveau waar signalen worden besproken van leerlingen die belemmeringen in de ontwikkeling ondervinden en waar een ondersteuningstraject wordt opgesteld en gemonitord. Kernpartners zijn: school, JGZ, jeugd­ zorg en op afroep leerplicht, politie en schuldhulpverlening. - M@ZL (Medische Advisering Ziekgemelde Leerling) is bedoeld om zorgwekkend ziekteverzuim in vo en mbo vroegtijdig te signaleren. Schoolmedewerkers, jeugdartsen en leerplichtambtenaren hebben samen met ouders aandacht en zorg voor leerlingen met ziekteverzuim, waardoor problematiek vroegtijdig in beeld komt.95 Voor scholen die gegevens uitwisselen met externe partners (waaronder de Jeugdgezondheidszorg) is een handreiking beschikbaar met uitleg over welke informatie er met elkaar gedeeld mag worden.

32

Omgaan met armoede in de jeugdgezondheid

Samenwerken Methodieken als SamenStarten, (pre)SPARK, GIZ en de wegwijzer Kansrijke ontmoetingen helpen organisaties om signalen van armoede met elkaar te verbinden. Maak gebruik van de Geboortezorg op de kaart om de verschillende partners in de jeugdgezondheid op te zoeken. Met Smart Start kan (op basis van data, onderzoek en kennis van de verschillende organisaties) de lokale armoedeproblematiek in kaart gebracht en geanalyseerd worden. Behulpzaam hierbij zijn analysetool Kansrijke start, Waar staat je gemeente en Kinderen in Tel. Vervolgens worden in een gezamenlijk ‘design thinking’ proces preventieve en collectieve oplossingen ontworpen. Interprofessioneel samenwerken verloopt beter als de sociale hiërarchie de manier waarop professionals met elkaar omgaan niet in de weg staat.96

Voorwaarden De gemeente faciliteert samenwerking door het bieden en up-to-date houden van een lokale sociale kaart. Drempels voor samenwerking worden verlaagd door organisatorische en fysieke voorwaarden te scheppen (bijvoorbeeld het samen delen van een gebouw).

“Ik moest nog vaak opnieuw mijn verhaal vertellen aan verschillende instanties, daar heb ik echt een hekel aan. Nu heb ik één contactpersoon die alles voor mij regelt, dat vind ik veel fijner.” Een moeder, Doetinchem

Verantwoording Deze werkwijze is gebaseerd op een literatuur- en internetsearch. De tekst in deze werkwijze is meegelezen door Lieke van der Meulen (NCJ), Emma Verspoor en Chaja Deen (NJi), Renate de Bie (Kansrijke Start VWS) en Erica Stam (Yunio).

33

2.2 Ondersteunen

34

Omgaan met armoede in de jeugdgezondheid

Steun bij opgroeien

Wat Kinderen, jongeren en (aanstaande) ouders krijgen steun bij fysieke en psychosociale gezondheidsproblemen die hen belemmeren bij het opgroeien (zie de werkwijzen Lichamelijke gezondheid en Mentale gezondheid voor preventie van dergelijke problemen).

Waarom Kinderen en jongeren die in armoede opgroeien hebben vaker dan andere kinderen problemen in hun hechting en ontwikkeling.97 Zo hebben bijna alle kinderen die opgroeien in armoede vaak of aanhoudend last van hoge stress, wat een negatief effect heeft op hun groei en ontwikkeling en gezondheid.98 Ook hebben deze kinderen vaker problemen met hun gezondheid (bijvoorbeeld chronische ziekten, astma, overgewicht). Kinderen met hechtingsproblematiek vertrouwen niemand, ook geen therapeut. 99 Depressieve kinderen zijn snel van hun stuk gebracht, kunnen somber zijn, maar (anders dan volwassenen) kunnen soms ook plezier maken.100 Jongeren die in armoede opgroeien zijn vaker zware rokers en hebben vaker dan gemiddeld psychosociale problemen (bijvoorbeeld angst, boosheid, druk gedrag). Bovendien is er vaak samenhang tussen psychosociale problemen en problemen op andere ontwikkelingsgebieden van kinderen en jongeren.101 Zwangeren met geldzorgen kampen vaker met stress, prenatale depressie of middelengebruik tijdens de zwangerschap en hun baby’s worden vaker te vroeg en/of met een lager gewicht geboren. Vroegtijdige hulp bij problemen in de ontwikkeling geeft kinderen, jongeren en hun (aanstaande) ouders handvatten om de problemen aan te pakken en te voorkomen dat problemen nog groter worden.

Hoe Roken, alcohol en middelengebruik - Stimuleer en steun (aanstaande) ouders bij het stoppen met roken, alcohol en/of middelengebruik om de gezondheid van de (ongeboren) baby te beschermen. Wijs zwangere vrouwen op telefonische coaching bij het stoppen met roken en op Negen maanden niet bij het niet drinken van alcohol tijdens de zwangerschap. - Stimuleer jongeren te stoppen met roken, bijvoorbeeld met behulp van Stops­ tone. - Stimuleer jongeren die alcohol en/of drugs gebruiken of veel gamen om te stoppen en verwijs hen en hun ouders eventueel naar cognitieve gedrags­ therapie (bijvoorbeeld Brains 4 Use), farmaceutische behandeling en/of de gezinsinterventies (MDFT).102

35

Overgewicht - Spreek het oplossend vermogen van kinderen en jongeren met overgewicht en hun ouders aan, en bied ondersteuning bij het uitvoeren van de gemaakte keuzen (zie Kind naar Gezond Gewicht).103 - Stimuleer gezond eten en bewegen bij kinderen en jongeren met overgewicht en hun ouders. Verwijs naar programma’s uit de regeling Sportimpuls Kinderen Sportief op Gewicht (vaak in samenwerking met de kinderopvang, gymclub of fysiotherapiepraktijk), of naar Gewichtige gezinnen mini. - Stimuleer kinderen en jongeren met overgewicht en hun ouders gezond te eten. Verwijs eventueel naar een eetcoach van bijvoorbeeld Lekker Pûh!!! of Spruitjes en Zo! (0-4 jaar), of leefstijlondersteuning met een Overbruggingsplan (2-12 jaar). - Stimuleer bewegen en sporten bij kinderen met overgewicht (4-18 jaar) en hun ouders. Verwijs eventueel naar het beweegprogramma Kids in Action of een multidisciplinaire aanpak (sportinstructeur, fysiotherapeut, kinderpsycholoog, diëtiste) zoals Cool 2B Fit. Gedragsproblemen - Bespreek met kinderen en jongeren met druk gedrag en hun ouders gerichte programma’s. Een korte interventie kan al effectief zijn104. Bijvoorbeeld Pittige jaren voor ouders of Druk & Dwars. - Bespreek met kinderen en jongeren met gedragsproblemen (boosheid, agressie, pesten) en hun ouders gedragstherapeutische oudertraining en (cognitieve) gedragstherapie voor het kind (8-18)105.

Bijvoorbeeld Praten met kinderen (10-15 jaar). Psychische problemen - Vraag zwangere en pas bevallen vrouwen expliciet naar sombere gevoelens (post-partum depressie) en verwijs zo nodig door naar een coach (bijvoorbeeld moeders van Rotterdam) of de POP-poli (Psychiatrie, Obstetrie, Pediatrie) van het ziekenhuis.106 Verwijs eventueel naar de Ouder-baby interventie. - Verwijs kinderen met lichte depressie en hun ouders naar psychosociale interventies die de stress verminderen en de draagkracht vergroten.107 Bijvoorbeeld VRIENDEN (4-16 jaar), Pak aan (9-13 jaar), Pratenonline (12+) en Grip op je dip (16+).

36

Omgaan met armoede in de jeugdgezondheid

Hechting/veiligheidsproblematiek - Bespreek met ouders van kinderen met hechtingsproblemen de mogelijkheden voor steun bij opvoeden (zie werkwijze steun bij Ouderschap). Als er vertrouw­ en is, bespreek dan ook de mogelijkheid dat ouders zelf onveilig gehecht zijn en dit kunnen overdragen op hun kind. - Verwijs kinderen en jongeren (0-18) waarbij sprake is van ernstige tot zeer ernstige opvoed- en opgroeiproblemen en hun ouders naar een professional van Gezin centraal om de balans tussen draaglast en draagkracht te herstellen. - Verwijs ouders van kinderen met onvoldoende vertrouwen in -en angst in de nabijheid van- opvoeders naar een professional die werkt volgens de Basic trustmethode. - Probeer via bemoeizorg in de jeugdgezondheidszorg een ingang in ­multiproblem-gezinnen te krijgen. Opdat de ouders de zorgen over de ­ontwikkeling van de kinderen gaan onderschrijven (‘gedeelde zorg’) en open gaan staan voor ondersteuning of hulp. Het opbouwen van een ­vertrouwensband is daarvoor noodzakelijk (zie de werkwijze Vertrouwen opbouwen).

Samenwerken Problemen bij het gezond opgroeien thuis, spelen door op school en in de buurt. Werk samen met lokale partners uit de jeugdgezondheid, onderwijs, kinderopvang, sociaal wijkteam, de huisarts en de fysiotherapeut om tot een integrale aanpak te komen samen. Zie ook de handreiking kwetsbare zwangeren van de KNOV voor het opzetten van een actieve samenwerking tussen geboortezorg en gemeente ( JGZ, GGD en sociaal maatschappelijke zorg). Zorg daarbij voor continuïteit en warme overdracht. Zodat kinderen, jongeren en (aanstaande) ouders niet steeds opnieuw hun verhaal hoeven te doen. Met de verschillende professionele blikken kom je sneller tot de kern van het probleem.108 Het meest effectief zijn multidisciplinaire interventies, interventies die zich richten op het hele gezin en integrale interventies waarbij zowel sociaal emotioneel welbevinden, leefstijl, bewegen en gezonde voeding tegelijkertijd worden aangepakt en waarbij zowel het kind als de ouder worden begeleid.109

37

Voorwaarden De gemeente faciliteert samenwerking door het bieden en up-to-date houden van een lokale sociale kaart. Een training Open & Alert kan professionals helpen een open en alerte houding te hebben naar de jongeren in risicosettings tegenover alcohol en drugs.

Verantwoording De interventies uit deze werkwijze zijn in de meeste gevallen goed onderbouwd en/of er zijn aanwijzingen dat zij effectief zijn en staan op de sites van het NJi, het NCJ en het Trimbos Instituut. De tekst in deze werkwijze is meegelezen door Lieke van der Meulen (NCJ) en Margreet de Ruiter (GGD Gelderland Zuid).

“Mijn zoon heeft ADHD en PPD-NOS. Ik heb veel weerstand gehad, omdat ik hem geen medicatie wilde geven. Zij realiseerden zich niet dat ik zo voorzichtig ben, omdat hij een verslavingsgen heeft.” Een ervaringswerker, Sterk uit armoede

Omgaan met armoede in de jeugdgezondheid

Steun bij ouderschap

Wat Het ondersteunen van ouders in armoede in hun ouderschap en veerkracht, zodat zij in staat zijn om hun kinderen in veiligheid en gezondheid groot te brengen.

Waarom Ouders willen het beste voor hun kind en dat maakt ouderschap kwetsbaar.110 Armoede kan ertoe leiden dat ouders extra onder druk staan en stress ervaren. Hierdoor kunnen zij minder beschikbaar zijn voor hun kind, minder geduldig en aanmoedigend zijn, en strenger straffen.111 In bijna de helft van de gezinnen waar kindermishandeling plaats vindt, blijkt sprake van armoede als stresserende factor. 112 Het draagt bij aan het welzijn en de ontwikkeling van kinderen als zij opgroeien in een gezin waar zij bescherming, verzorging en liefdevolle bejegening ontvangen.113 Dit opvoederschap kan vele vormen aannemen, afhankelijk van de ontwikkelingsfase van de kinderen en de sociaaleconomische en culturele context van het gezin.114 Als ouders goed in hun vel zitten en het ouderschap positief beleven, versterkt dit hun zelfvertrouwen, welzijn en opvoedgedrag, wat ten goede komt aan het kind. Het loont daarom ouders te versterken in hun draagkracht (vooral zelfvertrouwen en emotioneel en fysieke beschikbaarheid) en een positief thuisklimaat te bevorderen.115

Hoe Versterken van positief ouderschap - Ga in gesprek met ouders over opvoeden en stress. Gebruik bij ouders die de Nederlandse taal minder vaardig zijn desgewenst beeldmateriaal en steun ouders door het reduceren van stress. Zie werkwijze Financiële en materiële steun. - Vergroot de veerkracht van ouders door hen te ‘bufferen’. Wees ‘solidair’ met ouders die soms onhandig of zelfs onveilig opvoeden. Help ouders aan ‘goedeouder’ ervaringen waarin zij ervaren dat het ertoe doet. En steun hen met het vinden van een goede taakverdeling en met het zicht op zichzelf en hun kind te (her)vinden. 116 - Bespreek met ouders hoe zij het ouderschap ervaren, sluit hierbij aan, geef hen een goed gevoel hierover en zet hen in hun kracht. Vraag ‘wat gaat goed en wat zou je graag veranderd willen hebben? ’ (niet ‘wat is het probleem?’). Bied veiligheid en ruimte voor het bespreken van onderwerpen die gevoelens van schuld en schaamte op kunnen roepen. Laat hen merken dat je ook een goede ouder bent als je soms worstelt.

39

-

-

 reng samen, al bufferend, de risico en beschermende factoren voor de B ouder-kindrelatie in kaart (zie JGZ-richtlijn Ouder-kindrelatie). Bezoek ouders thuis om wederzijds vertrouwen op te bouwen en een diepgaander gesprek te kunnen voeren. Wees een rolmodel in het spreken over kwetsbaarheid en het ‘niet weten’. Bespreek met ouders niet alleen de opvoeding, maar maak ook andere aspecten van (aanstaand) ouderschap, zoals de financiële situatie, partnerrelatie, opleiding, werk-gezin balans, kinderopvang en sociale contacten, bespreekbaar.117

Begeleiden van een bewuste keuze voor kinderen - Ga met kwetsbare meisjes/vrouwen en hun partners in gesprek over kinderwens, seksualiteit en anticonceptie. Wat zou zwangerschap in deze fase van hun leven voor hen betekenen? Help zorgen dat zwangerschap hen niet overkomt, maar een eigen bewuste keuze is. Zie Nu niet zwanger. - Zet met meisjes/vrouwen en hun partners die onbedoeld zwanger zijn de voor- en nadelen van de verschillende mogelijkheden op een rijtje en steun hen bij het maken van een keuze. En/of verwijs hen naar het FIOM of Siriz voor online of fysiek contact, hulp en opvang. Bevorderen van een goede start - Voer een prenataal huisbezoek uit bij kwetsbare aanstaande ouders en geef ouders die nog niet zelfredzaam zijn na de kraamperiode een indicatie voor BabythuisZorg, voor steun bij de verzorging van de baby, hechting en het bieden van structuur. - Wijs kwetsbare jonge (aanstaande) ouders op het FIOM en lokale jonge moederprojecten. - Bied ouders in moeilijke omstandigheden Stevig ouderschap aan (zwangerschap tot 2 jaar): 10 tot 14 huisbezoeken waarin het zelfvertrouwen, de zelfredzaamheid en het sociale netwerk worden versterkt.

- Bied kwetsbare gezinnen die hun eerste kind verwachten, intensieve preventieve ondersteuning met VoorZorg (zwangerschap tot 2 jaar): 40 tot 60 huisbezoeken gericht op opvoed-, leefstijl-, gezondheids- en ontwikkelingsondersteuning. - Breng kwetsbare moeders met een eerste kind in contact met MIM (Moeders Informeren Moeders), waarbij een ervaren moeder hen bezoekt. - Gebruik de tool Klantroutes kansrijke start om te zien welke ondersteunings­ mogelijkheden er zijn voor ouders die extra steun nodig hebben in basiszorg en extra zorg. Bevorderen van een veilige hechting118 - Help ouders om emotioneel en fysiek beschikbaar te zijn voor hun (jonge) kind, en zoek zo nodig een stabiele volwassene uit het netwerk die hierin kan ondersteunen. - Help ouders om sensitief te reageren op het kind en bij kinderen ouder dan een jaar ook om adequaat te disciplineren (leren omgaan met regels en grenzen).

40

Omgaan met armoede in de jeugdgezondheid

-

-

 erwijs ouders naar preventieve interventies zoals Shantala Babymassage V Individueel: huisbezoeken waarbij de moeder haar baby leert masseren en zo meer sensitief wordt voor de signalen van haar baby of Kortdurende videohometraining: acht huisbezoeken, verbeteren van het contact tussen ouders en hun kinderen van 0 tot 4 jaar. Verwijs ouders en kinderen met signalen van verstoord hechtingsgedrag naar gedragstherapeutische interventies zoals Nika: vijf sessies voor kinderen van 9 maanden tot 6 jaar en hun ouders of Parent-Child Interaction Therapy (PCIT): voor ouders met kinderen van 2-7 jaar met ernstige gedragsproblemen, kinderen die opgroeien in pleeg- of multiproblem-gezinnen of gezinnen waar fysieke kindermishandeling plaatsvindt.

Versterken van opvoedvaardigheden - Gebruik de Stap voor stap methode om ouders te begeleiden bij hun opvoedingsvragen.119 - Breng ouders met jonge kinderen in contact met Home-Start, waarbij een vrij­ williger vriendschappelijk contact, lichte opvoedondersteuning en praktische opvoedhulp biedt. - Wijs ouders op informele activiteiten om opvoedervaringen uit te wisselen als Opvoedparty’s of de Wijkacademie opvoeden. - Wijs ouders op lokale opvoedbureaus (spreekuren en opvoedprogramma’s die positief opvoeden ondersteunen). Bijvoorbeeld Opvoeden-en-zo, Tripple-P, de Gordon-cursus ‘Effectief omgaan met kinderen’. Zie ook de JGZ-richtlijn Opvoe­ dingsondersteuning. - Wijs ouders met een licht verstandelijke beperking op het thuisondersteuningsprogramma Houvast. Ondersteunen bij opvoedproblemen - Help ouders met het inschatten van wat ‘normale’ of ‘ernstige’ problemen zijn in de ontwikkeling van hun kind. Zie de Zelfredzaamheid-Matrix, supplement ‘kind en gezin’ of de Gezonde Ontwikkeling Matrix. - Verwijs ouders naar Veilig Thuis voor advies en ondersteuning met betrekking tot de veiligheid van hun kinderen en het melden van huiselijk geweld en kindermishandeling. Volg bij zorgen de stappen uit de Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling en overleg bij twijfel met Veilig Thuis.

Blijf in contact met deze gezinnen, en gebruik deze moeilijke momenten als startpunt voor verandering.

Samenwerken Van interventies in de eerste duizend dagen van het kind is bekend dat deze effectiever zijn als ze samenhangend zijn. Het realiseren van een steunend aanbod vereist lokale samenwerking en programmering.120 Communities that Care draagt bij aan effectief en efficiënt samenwerken tussen lokale partijen (scholen, kinderopvang, VVE, sociale wijkteams) en aan een preventieve aanpak.121

41

Voorwaarden Het is van belang dat gemeenten een doordacht beleid hanteren op preventie van onbedoelde zwangerschappen en het ondersteunen van kwetsbaar ouderschap. Veel van de in deze werkwijze benoemde programma’s zitten niet in het basispakket van de jeugdgezondheid en zijn alleen beschikbaar als gemeenten deze inkopen. Oudergericht werken is niet eenvoudig en vereist reflectie en training.

Verantwoording Deze werkwijze is gebaseerd op de ouderschapstheorie (van der Pas).122 Interventies in deze werkwijze zijn veelal wetenschappelijk onderzocht (zie de Databank Effectieve Jeugdinterventies van het NJI of de JGZ Interventiebibliotheek van het NCJ). De tekst in deze werkwijze is meegelezen door José Koster (werken in verbinding met ouders), Margreet de Ruiter (GGD Gelderland Zuid) en Mirjam Jobse (Sante partners).

“Ondanks de beste bedoelingen van mijn ouders, was bij ons thuis ook geweld. De overweldigende liefde die ik ervaarde toen mijn kind werd geboren, was mijn drijfveer om het zelf anders te gaan doen dan mijn ouders. Mijn kindje was mijn alles en ik wilde hem een beter leven geven dan ik zelf als kind had. Je staat op dat moment volledig open voor steun”. Een ervaringswerker, Sterk uit armoede

42

Omgaan met armoede in de jeugdgezondheid

Sociale Steun

Wat Het versterken van het sociale netwerk rond kinderen, jongeren en (aanstaande) ouders om zo hun isolement te doorbreken en meer sociale steun te bieden.

Waarom Gebrek aan geld, een beperkte mobiliteit en schaamte van gezinnen in armoede kunnen leiden tot isolement, het ontbreken van een vertrouwenspersoon en een klein netwerk.123 Kinderen en jongeren kunnen niet altijd meedoen, ervaren soms weinig steun van hun ouders124 of durven hun ouders niet lastig te vallen met hun zorgen. Hierdoor lopen zij risico op sociale uitsluiting en missen ze een steuntje in de rug.125 Ouders in armoede hebben niet altijd een netwerk dat praktische steun kan bieden en waarin zij informeel hun zorgen kunnen delen.126 Dat geldt extra voor jonge (aanstaande) ouders omdat zwangerschap en ouderschap in hun leeftijdsgroep nog weinig voorkomt, en voor alleenstaande (aanstaande) ouders die hun zorgen niet met een partner kunnen delen.127 Het vergroten van het sociaal netwerk128 door ontmoeting met gelijkgestemden129 en/of ondersteuning door een mentor of maatje130 geeft kinderen, jongeren en (aanstaande) ouders de gelegenheid hun netwerk en de steun die zij daaruit ontvangen te vergroten.

Hoe Kinderen en jongeren - Stimuleer ouders om meer met hun kind te ondernemen (bijvoorbeeld samen naar de kinderboerderij, koken, wandelen of voetballen) en wijs hen op gratis lokale faciliteiten zoals stadpassen en gezinsvakanties (zie werkwijze Financiële en materiele steun). - Wijs kinderen en jongeren op gratis wijkactiviteiten zoals kinder- en jongerenclubs, activiteiten door de buurtsportcoach (bijvoorbeeld Thuis op Straat) of buurtactiviteiten bij sportverenigingen (bijvoorbeeld Twente helpt scoren). - Help kinderen en jongeren om deel te nemen bij een sport- of culturele ­vereniging of een vakantie en wijs ouders erop dat hun kinderen geen schoolreizen hoeven te missen (zie werkwijze Financiële en materiële steun). - Breng kinderen en jongeren in contact met organisaties die een mentor bieden. Dit kunnen zelf ingebrachte mentoren zijn uit hun eigen sociale netwerk (zie JIM: Jouw Ingebrachte Mentor), of getrainde vrijwilligers of studenten (zie bijvoorbeeld Big Brother, Big Sister).

43

Ouders algemeen - Help ouders met het zoeken naar een gratis plek voor hun kind bij een peuterspeelzaal, de kinderopvang of bij buitenschoolse activiteiten. - Initieer WhatsApp-, Facebook- of Instagram-groepen waar ouders vragen, zorgen en plezier en spulletjes met elkaar kunnen delen. Richt je, voor meer herkenning, op specifieke doelgroepen als aanstaande moeders, tienermoeders, moeders met al wat meer ervaring en (aanstaande) vaders. - Stimuleer (alleenstaande) ouders om deel te nemen aan activiteiten in de buurt waarbij zij hun netwerk kunnen vergroten en hun opvoedervaringen kunnen bespreken. Zie bijvoorbeeld Meet the parents. - Ontlast ouders door hen in contact te brengen met Buurtgezinnen, Meeleefgezinnen of Steunouders. - Breng moeders in contact met organisaties die hen een maatje kunnen bieden (een getrainde vrijwilliger). Denk bijvoorbeeld aan MIM (Moeders Informeren Moeders, voor moeders met een eerste kind) of Home-Start voor het delen van opvoedervaringen, vriendschappelijk contact, lichte opvoedingsondersteuning en praktische opvoedhulp.131 -

 reng vaders met elkaar in contact, bijvoorbeeld in een vadercafé of B vadergroepen of bij vader-kind activiteiten. Breng ouders in contact met organisaties die inloop- of gezinsactiviteiten of -maaltijden organiseren waarbij zij met hun kinderen kunnen aansluiten. Of wijs ouders die behoefte hebben aan een luisterend oor op een organisatie uit deze lijst.

Aanstaande en jonge ouders - Breng samen met (aanstaande) ouders met behulp van de netwerkkaart kansrijke start in beeld wie zij om zich heen hebben staan en op wie zij een beroep kunnen doen. - Bied kwetsbare jonge zwangeren met een klein netwerk, een buddy of maatje.132 - Organiseer een groep waar (aanstaande) tiener- en jonge moeders elkaar kunnen ontmoeten of verwijs door naar de bestaande groepen (bijvoorbeeld van het FIOM). - Bied Centering Zwangerschap aan: groepscontroles waar aanstaande (jonge) moeders gezondheidsvaardigheden leren, ervaringen uitwisselen en elkaar steunen. - Bied Centering Ouderschap aan: groepsbijeenkomsten van jonge ouders met baby’s, waar de ouders herkenning, bevestiging en steun bij elkaar vinden.

44

Omgaan met armoede in de jeugdgezondheid

-

-

-

 ijs tienermoeders (en -vaders!) op een online platform waar zij met W andere jonge ouders in contact kunnen komen. Laat hen kennismaken met ondersteuning die zij in de buurt kunnen krijgen of attendeer ze op bestaande Whatsapp-, Facebook- of Instagram- groepen. Organiseer (of verwijs door naar) een informele plek waar ouders en hun jonge kinderen elkaar kunnen ontmoeten om ervaringen en zorgen met elkaar te delen. Zie bijvoorbeeld Mama’s Garden en Daddy’s place. Organiseer (of verwijs door naar) een verwendag waar jonge moeders en hun kinderen kunnen ontspannen en elkaar kunnen ontmoeten. Denk aan een schoonheidssalon, moeder-kind foto’s, babymassage, een goodiebag en spelletjes en opvang voor de kinderen.

Samenwerken Veel van de genoemde activiteiten worden aangeboden door (of in samen­ werking met) het sociaal domein. Het is van belang dat er een goede lokale sociale kaart is met een overzicht van het aanbod zodat professionals uit de geboorte- en jeugdgezondheidszorg hiernaar toe kunnen leiden. Korte lijntjes en een warme overdracht tussen professionals uit de jeugdgezondheid en het sociaal domein vergroten de kans dat kinderen, jongeren en (aanstaande) ouders ook inderdaad gaan deelnemen aan deze activiteiten.