Bijlage - Globaal procesplan financieel in balans

Memo Onderwerp: Globaal procesplan financieel in balans Aan: Raadswerkgroep

Datum memo: 27 november 2024 Opgesteld door: Bjorn Gossen

Opdracht van de werkgroep: stel een globaal procesplan op In de bijeenkomst van de raadswerkgroep van dinsdag 20 november is afgesproken dat de gemeentesecretaris zorg zou dragen voor een globaal procesplan in lijn met het doel van de door de raad vastgestelde motie. In dit procesplan gaan we in op: 1. De opdracht: welke kaders er gesteld zijn aan het proces 2. Globaal proces: een totaaloverzicht van de gezamenlijk te doorlopen processtappen 3. De processtappen: per stap duidelijkheid over scope, acties en beoogd tussenresultaat 4. Raadsregie op het proces: planning, mijlpalen en 'grip-momenten' 5. Vervolg: vragen aan de raadswerkgroep

Pagina 1 Pagina 2

Bijlage: de blik van de provinciaal toezichthouder gemeentefinanciën en de relevante context daarbij

Pagina 10

Pagina 3 Pagina 8 Pagina 9

1. De opdracht: welke kader er gesteld zijn aan het proces In het dictum van de motie zijn kaders gesteld aan de regie, de reikwijdte van de discussie, het oogmerk ervan en de ondersteuning: • De raad organiseert de discussie die door de raadsbrede werkgroep georganiseerd en begeleid wordt → de regie ligt bij de raad, daarin vertegenwoordigd door de raadsbrede werkgroep • De reikwijdte betreft de essentiële taken en verantwoordelijkheden van de gemeente → concreet betekent dit dat de gehele begroting inclusief investeringen onderwerp mag zijn van de discussie en dat alles ook ter discussie mag staan. • Het oogmerk van het proces is het vinden van ombuigingsmogelijkheden tot een bedrag van € 12 – 13 miljoen (zowel aan de uitgaven- als aan de inkomstenkant). → de raad moet voldoende keuzeruimte hebben om een goede afweging mogelijk te maken. Dit bedrag is daarbij geen bovengrens. • De portefeuillehouder financiën en de ambtelijke organisatie ondersteunen de raadsbrede werkgroep in het proces. → in de bijeenkomst van 20 november is herbevestigd dat ondersteunen ook ondersteunen is en dat de regie bij de raad ligt. Dit procesplan is daarop gebaseerd en maakt die regie concreet.

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2024-045399

Datum: 27 november 2024

Bladnr. 2

2. Globaal proces: een totaaloverzicht van de gezamenlijk te doorlopen processtappen In 2024 kreeg de raad een pakket met maatregelen voorgelegd dat volgde op een voorbereidingsproces van college en organisatie, tijdens de kadernota en tijdens de begroting. Alleen de uitkomst van dat proces was zichtbaar voor de raad: het voorstel. Er lagen geen alternatieven voor. In dit procesplan gaat dit radicaal anders. Niet alleen qua procesregie (bij de raad), maar ook qua inhoud en wel op drie aspecten. Ten eerste krijgt de raad ditmaal inzicht in de hele breedte van de begroting en de ombuigingsmogelijkheden daarbinnen. Alles is 'in scope', er zijn geen dogma's. Wat wel en wat niet om te buigen is wordt op basis van objectief verifieerbare informatie inzichtelijk gemaakt. Ten tweede komt daardoor een aanzienlijk bredere omvang aan ombuigingsmogelijkheden in beeld, volledig conform het dictum van de motie. Ten derde zorgt dit procesplan er voor dat er keuzemogelijkheden, en daarmee alternatieven zijn om het financieel evenwicht te realiseren. Dit biedt meer mogelijkheden voor debat in de raad en het proces daarnaartoe. Met het hieronder gevisualiseerde proces maken we dit mogelijk. In het volgende hoofdstuk zijn de vier stappen uitgewerkt.

Figuur 1 Dit proces heeft de hele breedte van de begroting als onderzoeksgebied

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2024-045399

Datum: 27 november 2024

Bladnr. 3

3. Uitwerking stappenplan Stap 1 – Overzicht over de hele begroting Om haar werk goed te kunnen doen, krijgt de raadswerkgroep eerst overzicht over de hele begroting. Qua systematiek wordt aangesloten op eerdere onderzoeksrapporten. Concreet betekent dit dat de raad overzicht krijgt over de hele breedte van begroting. We maken dit overzicht op taakveldniveau – in lijn met het AEF rapport en extern objectiveerbare benchmark informatie1. Vervolgens splitsen we de taakvelden uit naar landelijk vastgestelde economische categorieën (kostensoorten)1. In aanvulling krijgt de raadswerkgroep ook integraal inzicht in alle investeringen zodat echt alles 'in scope' is. Resultaat van deze stap Een helder overzicht over waar al het geld op dit moment heengaat / gepland is om heen te gaan. Stap 2 – Inzicht in ombuigingsmogelijkheden en zoekrichting bepalen In deze stap geven we (A) eerst inzicht in ombuigingsmogelijkheden. Vervolgens vindt er (B) voorbereiding op de discussie in de raad plaats zodat de raad de zoekrichting voor het vervolg kan bepalen. Hieronder lichten we beide onderdelen toe. 2A - Inzicht in ombuigingsmogelijkheden Op basis van het in stap 1 gecreëerde overzicht geven we in deze stap inzicht in de technische2 beïnvloedbaarheid van de gehele begroting + investeringen. Dat doen we op basis van onderstaande criteria: 1.

De eventuele 'lucht' in de begroting op basis van een structurele uitputtingsanalyse3 2. De wettelijke ruimte om taken te stoppen dan wel keuzes te maken in beleid en uitvoering – zoals ook in beeld gebracht door de Raad van het Openbaar Bestuur4. 3. Aan de lastenkant: a. Het type kosten dat de gemeente maakt en hun beïnvloedbaarheid – qua indeling aansluitend op de landelijk verplichte indeling van kostensoorten. b. De aangegane verplichtingen en de termijn waarop bijstelling mogelijk is. 4. Aan de batenkant: a. Het type baten dat de gemeente genereert en hun beïnvloedbaarheid – qua indeling aansluitend op de landelijk verplichte indeling van kostensoorten. b. De kaders ten aanzien van verhoging van baten en de termijn waarop bijstelling mogelijk is. De aansluiting op de landelijk verplichte indeling van kostensoorten wordt gehanteerd zodat onze indeling ook objectief gecategoriseerd is.

1 De landelijk verplichting indeling in taakvelden en kostensoorten is te vinden op de website Taakvelden

gemeenten | Findo - Data Financiën Decentrale Overheden. 2 Met technisch bedoelen we: is het juridisch mogelijk? De mate van politiek inhoudelijke wenselijkheid doet hierbij niet terzake. 3 Daarbij vergelijken we drie jaarrekeningen op rij om te bezien of er bepaalde budgetten waar telkens middelen resteren en of dit ook om structurele redenen gebeurt. In dat geval kan het budget zonder pijn gekort worden. 4 Zie Adviesrapport Beleidsvrijheid geduid | Publicatie | Raad voor het Openbaar Bestuur. Vanaf pagina 67 is daar voor de taakvelden de mate van beleidsvrijheid in beeld gebracht.

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2024-045399

Datum: 27 november 2024

Bladnr. 4

Bij de uitvoering van deze stap betrekken we ook de benchmark informatie uit eerdere onderzoeken. Op basis daarvan wordt extra kritisch gekeken naar de beïnvloedbaarheid van de taakvelden waaraan Smallingerland volgens die onderzoeken bovengemiddelde uitgaven liet zien. Resultaat van het eerste deel van deze stap Een integraal overzicht van ombuigingsmogelijkheden dat helder maakt in welke mate en per wanneer ombuigingen mogelijk zijn op de verschillende taakvelden.

2B - Bepalen van zoekrichting Om die in beeld gebrachte ombuigingsmogelijkheden vervolgens ook daadwerkelijk te realiseren zijn ombuigingsmaatregelen nodig. Dat gebeurt in stap 3. De raad heeft ook daarbij de regie. Daarbij is – in lijn met de tekst van de motie – in deze stap al richting nodig over wat in de ogen van de raad de essentiële taken en verantwoordelijkheden zijn. Op basis daarvan geeft de raad zoekrichting voor het verder uitwerken van ombuigingsmogelijkheden naar concrete ombuigingsmaatregelen. Hiertoe is richting nodig ten aanzien van: a. De taken / taakvelden waarbinnen het opstellen en doorvoeren van ombuigingsmaatregelen volgens de raad het meest wenselijk is. b. Het gewenste tijdpad. c. Een gedeeld beeld van de procesmatige wijze waarop de raad haar uiteindelijke afweging gaat maken. De raadswerkgroep kan de raad hierbij helpen. Ten aanzien van punt a kan het zijn dat de raad gegeven de ombuigingsmogelijkheden op voorhand zegt: dit is een essentiële taak die we niet kunnen of willen schrappen en we willen ook niet aan het uitvoeringsniveau tornen. Als dit op voorhand helder is, is het weinig efficiënt om daarvoor ombuigingsmaatregelen op te stellen.

Om hier zicht op te krijgen én om invulling te geven aan de in de motie vastgelegde opdracht aan de werkgroep om voor 1 april een discussie over essentiële taken en verantwoordelijkheden te voeren, is het helpend om op basis van het AEF eindrapport kerntaken de daarin opgenomen prioritering van taken/taakvelden nogmaals te bezien. Vanuit de raadswerkgroep kan hiertoe een voorstel gedaan worden. Op basis van dat voorstel én het aangeleverd zicht op de hele begroting en de ombuigingsmogelijkheden kan dan een raadsdebat plaatsvinden. Ten aanzien van punt b is ook duidelijkheid nodig. Daarbij kan de raad kiezen tussen het financieel evenwicht tot stand brengen met ingang van 2026 of met ingang van een, ook mogelijk, later begrotingsjaar. Overigens moeten in beide gevallen dit jaar concreet uitgewerkte maatregelen vastgesteld worden, zo heeft ook de provinciaal toezichthouder gemeentefinanciën bevestigd (zie daarvoor stap 3). In de bijlage zijn de beide opties en de eisen van de toezichthouder verder uitgewerkt. Ook schetsen we in die bijlage de recente ontwikkelingen inzake extra middelen van het Rijk. Niet te weinig bezuinigen, maar ook niet te veel Bij het richten op een sluitende begroting 2026 is de totale omvang van het maatregelenpakket kleiner, maar moeten de maatregelen met ingang van 2026 gerealiseerd zijn en is snellere vaststelling nodig: te weten in de kadernota.

Bij het richten op evenwicht in het meerjarenbeeld moet er voor een groter bedrag (jaarschijf 2029) aan maatregelen gevonden worden én vastgesteld worden in de begroting, maar is er meer tijd om ze daadwerkelijk te realiseren, (waar relevant) maatschappelijke instellingen meer tijd te bieden en ernaartoe te groeien.

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2024-045399

Datum: 27 november 2024

Bladnr. 5

Bij de eerste optie kan het maatregelenpakket qua omvang alleen beperkt worden als al dit jaar bij de meicirculaire blijkt dat het Rijk extra middelen beschikbaar stelt. Bij de andere optie, die zich richt op evenwicht in de begroting 2027 of later, kan er tenminste tot aan de meicirculaire van 2026 nog bijstelling plaats vinden en kunnen zo wellicht onomkeerbare stappen voorkomen worden. Belangrijk: we richten het procesvoorstel dusdanig in dat over deze opties nu nog geen besluit genomen hoeft te worden. Want om de afweging tussen beide opties goed te kunnen maken helpt het om eerst goed zicht te hebben op de ombuigingsmogelijkheden. Als de raadswerkgroep dat zicht heeft, kan ook een voorstel geformuleerd worden aan de raad dat kaderstellend is voor het vervolg van het proces. Ten aanzien van punt c geldt dat het wijs is om vanuit de raadswerkgroep ook een voorstel aan te leveren voor de wijze waarop de later te maken selectie en prioritering van ombuigingsmaatregelen naar de in de kadernota op te nemen maatregelen plaatsvindt. Want, als we het eindresultaat helder voor ogen hebben, kunnen we vanaf het begin van dit proces daar gericht naar toe werken.

Waar hebben we het dan over? Te denken valt aan het groeperen van maatregelen in tranches (clusters van maatregelen), bijvoorbeeld uiteenlopend van maatregelen met geen tot weinig maatschappelijk effect richting maatregelen met steeds meer (onwenselijke) effecten. Qua criteria hiervoor kan gedacht worden aan de mate waarin taak / taakinvulling bijdraagt aan de visie/koers, het maatschappelijk effect van de maatregel, de inspanning (tijd/geld) om de maatregel te realiseren, de mate waarin waterbedeffecten ingeschat worden en de termijn waarop realisatie mogelijk is. De mogelijkheden om dit te doen komen in de raadswerkgroep aan de orde. Resultaat van het tweede deel van deze stap Er vindt een goed door de werkgroep voorbereid raadsdebat plaats op basis van: • Het overzicht over de hele begroting • Het inzicht in de ombuigingsmogelijkheden • Het voorstel over de zoekrichting voor ombuigingsmaatregelen gebruikmakend van het eerdere AEF kerntakenrapport • Het voorstel om te kiezen voor evenwicht in het jaar 2026 of in het meerjarenbeeld • Het voorstel over het prioriteren en selecteren van de nog op te leveren ombuigingsmaatregelen richting een raadsvoorstel Op basis van dit raadsdebat is er een heldere richting voor de uitvoering van stap 3.

Stap 3 – Opstellen van ombuigingsmaatregelen In de bespreking van de raadswerkgroep is ook de vraag gesteld hoe concreet de maatregelen op welk moment moeten zijn, in relatie tot de tijd om definitief besluiten te nemen. Welke optie de raad ook kiest: er zijn concreet uitgewerkte maatregelenpakketten nodig. Dit is inmiddels ook bevestigd door de toezichthouder. Elke vaag geformuleerde bezuiniging wordt als niet reëel bestempeld en telt daarmee niet mee voor het zogenoemde 'structureel en reëel evenwicht'. Vanuit de richting uit het eerste raadsdebat is het dus zaak om concreet uitgewerkte maatregelen voor te leggen.

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2024-045399

Datum: 27 november 2024

Bladnr. 6

Uitwerken van ombuigingsmaatregelen Vanaf april wordt in de organisatie op basis van de in beeld gebrachte ombuigingsmogelijkheden en de richting van de raad uit het debat eind maart doorgewerkt aan het concreet uitwerken van ombuigingsmaatregelen. Als vervolgstap wordt voorgesteld om (in december of januari) met de raadswerkgroep te bepalen welke informatie per maatregel in beeld gebracht dient te worden, zodat de raad goed geïnformeerd is en daardoor goed de verschillende maatregelen af kan wegen. Vaststaat dat die informatie rijker en uitgebreider zal zijn dan in 2024. Ter illustratie hebben we vast, als denkrichting, onderstaand concept format opgenomen. Voor elke maatregel wordt een nieuw format ingevuld.

Figuur 2 Illustratie van een mogelijk te hanteren format

De rol van de portefeuillehouders / het college bij het opstellen van maatregelen De regie en de politiek-inhoudelijke afweging ligt bij de raad. De ambtelijke organisatie ondersteunt objectief. De derde speler in het 'samenspel', het college, kan benut worden door gebruik te maken van de kennis en ervaring van de portefeuillehouders. Niet sturend, enkel informerend. Een mogelijkheid daartoe is om bij elke maatregel het advies van de portefeuillehouder op te nemen. Zo is hun kennis en ervaring geborgd en kan de raad dit meewegen in haar eigen afweging. Voor de volledigheid: portefeuillehouders houden geen ombuigingsmaatregelen tegen die juridisch wel mogelijk zijn. Optie: huidig pakket ombuigingen omvormen naar nieuw format, prioriteren en voorstellen Een overweging kan zijn om het eind oktober opgeleverde pakket aan ombuigingen begin volgend jaar over te zetten naar bovengenoemd format. Op basis van in stap 2 te bepalen selectie/prioriteringsfilter zou dat pakket opnieuw bezien kunnen worden met een onderscheid tussen welke besluiten nu al genomen kunnen worden en welke pas als het totaalbeeld helder is. Op basis daarvan kan de raad eind maart al direct een eerste financiële stap vooruit zetten. Op dit onderwerp komen we terug als het format duidelijk is.

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2024-045399

Datum: 27 november 2024

Bladnr. 7

Resultaat van deze stap Als resultaat van deze stap ligt er een groot pakket aan mogelijke maatregelen waar voldoende keuzeruimte in zit en waaruit een raadsvoorstel te destilleren valt in de volgende stap. Stap 4 – Opstellen van een voorstel In lijn met de besluitvormingspiramide is in de eerste drie stappen uiteengezet hoe de raadswerkgroep en de raad overzicht krijgen over de gehele begroting, inzicht in de ombuigingsmogelijkheden en uitzicht op maatregelen die leiden tot financieel evenwicht. Met de in stap 2 bepaalde methodiek van selecteren en prioriteren en het in het raadsdebat bepaalde financiële doel (begroting 2026 of het meerjarenbeeld) wordt de kadernota voorbereid. We maken helder inzichtelijk op grond van welke vastgestelde criteria voorstellen in welke tranche (cluster van maatregelen) zijn opgenomen. De tranches zijn gegroepeerd op hun verwachte impact conform de in stap 2 afgesproken methodiek. Deze werkwijze helpt als bijvoorbeeld mocht blijken dat er extra middelen van het Rijk komen. De laatste tranche met minst wenselijke maatregelen uit het (concept) voorstel kan dan vervallen. In de kadernota komen de minst onwenselijke maatregelen die gezamenlijk leiden tot structureel en reëel evenwicht. Bij de kadernota komt zoals dit jaar ook een geactualiseerde en uitgebreide ruimtelijke investeringsagenda.

Extra dit jaar is een uitgebreide set met mogelijke ombuigingsmaatregelen onderverdeeld in maatregelen die wel en die niet opgenomen zijn in kadernota. Resultaat van deze stap Een kadernota met daarin opgenomen de geselecteerde ombuigingsmaatregelen. Een bijlagenbundel met daarin opgenomen alle mogelijke ombuigingsmaatregelen en hun score op de afgesproken criteria.

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2024-045399

Datum: 27 november 2024

Bladnr. 8

4. Raadsregie op het proces: planning, mijlpalen en 'grip-momenten' Samengevat en in de tijd gezet zien de processtappen zoals hierboven toegelicht er als volgt uit:

Nog een slag concreter uitgewerkt in weken ziet de planning er als volgt uit voor de eerste twee stappen, waarbij WG staat voor een bijeenkomst van de werkgroep:

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2024-045399

Datum: 27 november 2024

Bladnr. 9

En voor de stappen 3 en 4 is de voorgestelde planning als volgt:

Rolverdeling zodat de raad regie kan houden en de werkgroep zich goed ondersteund weet Ten aanzien van de rolverdeling tussen raad en raadswerkgroep zien we bij vergelijkbare trajecten in het land vaak deze rolverdeling: in de voorbereiding heeft de raadswerkgroep een voorbereidende en ondersteunde rol richting raad en een kwaliteittoetsende rol richting ambtelijke organisatie. Politiekinhoudelijke afweging vindt altijd publiekelijk plaats en in de raad en alle eindproducten die de raadswerkgroep van voldoende kwaliteit acht voor de raad gaan ook naar de raad. Ten aanzien van de rolverdeling tussen raadswerkgroep en college is het voorstel als volgt: de portefeuillehouder financiën is het eerste bestuurlijk aanspreekpunt voor de raadswerkgroep en de verbinding met het college. In stap 3 is de rol van de portefeuillehouders / het college bij het opstellen van maatregelen reeds toegelicht. De ambtelijk organisatie is verantwoordelijk voor het uitvoeren van dit procesplan en het opleveren van kwalitatief goede, objectieve advisering zodat raadsleden een goede afweging kunnen maken en in staat gesteld worden om overzicht te houden in de grote hoeveelheid aan informatie. In de ambtelijke organisatie wordt hiertoe een projectteam samengesteld onder leiding van een projectleider.

De gemeentesecretaris is opdrachtgever van die projectleider en escalatiepunt voor portefeuillehouder en raadswerkgroep inzake kwaliteit en tijdigheid van de informatie.

5. Vervolg: vragen aan de raadswerkgroep Na lezing van dit globaal procesplan, is de vraag of de voor u relevante vraagpunten uit de vergadering van 20 november in voldoende mate beantwoord zijn ten aanzien van: - De diepgang en concreetheid van de op te leveren maatregelen? - De tijd die beschikbaar is en de behandeling die in de raad plaats zou kunnen vinden? - De wijze waarop de raadswerkgroep zelf regie houdt? - De wijze waarop de ambtelijke organisatie en wethouder financiën de raadswerkgroep ondersteunt? - De wijze waarop met dit procesplan het besluit van de raad (de vastgestelde motie) uitgevoerd en gerealiseerd wordt?

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2024-045399

Datum: 27 november 2024

Bladnr. 10

BIJLAGE – DE BLIK VAN DE PROVINCIAAL TOEZICHTHOUDER GEMEENTEFINANCIËN EN DE RELEVANTE CONTEXT DAARBIJ Het financieel meerjarenbeeld zoals opgenomen in de begroting 2025 ziet er als volgt uit: Bedragen * €1.000

Omschrijving Structureel saldo begroting 2025

2025

2026

2027

2028

70

-6.043

-6.899

-6.983

De Gemeentewet is helder in de verantwoordelijkheid die de raad heeft gelet op de begroting. Artikel 189 stelt dat de raad erop moet toezien dat de begroting structureel en reëel in evenwicht is. Het begrotingsjaar is het kalenderjaar. De raad kan van dit evenwicht afwijken indien aannemelijk is dat het structureel en reëel evenwicht in de begroting in de eerstvolgende jaren tot stand zal worden gebracht. In een ambtelijk gesprek met de provinciaal toezichthouders op 26 november hebben we getoetst wanneer dit in voldoende mate aannemelijk gemaakt is. Daaruit blijkt dat de raad twee alternatieve opties heeft richting structureel en reëel evenwicht: De begroting 2026 is voor 2026 structureel en reëel sluitend • Dit betekent dat de raad dit jaar voor € 6,0 miljoen aan maatregelen moet vaststellen waarvan zeker moet zijn dat ze met ingang van 2026 tot structurele en reële financiële voordelen leiden. • De te kiezen maatregelen moeten uiterlijk in de kadernota vastgesteld worden, zodat ze goed verwerkt kunnen worden in de begroting 2026. De begroting 2026 sluit niet, maar de laatste jaarschijf (en eventueel eerdere) wel • Op de laatste jaarschijf (was nu nog 2028) is tot nog toe de strategie gericht geweest.

• Dit doorzetten betekent dat de raad dit jaar voor naar schatting € 8,0 miljoen (indicatief beeld jaarschijf 2029) aan maatregelen moet vaststellen waarvan zeker moet zijn dat ze uiterlijk met ingang van 2029 tot structurele en reële financiële voordelen leiden. • Tussenliggende jaren worden dan gedekt met de in de algemene reserve beschikbare middelen. In het verloopoverzicht van de algemene reserve5 is hier rekening mee gehouden. • Het is in deze situatie mogelijk om al eerder (in 2027 of in 2028) op een structureel en reëel evenwicht uit te komen maar dat kan alleen de toets van de toezichthouder doorstaan als ook de (waarschijnlijk hogere) jaarschijf 2029 structureel en reëel sluit. • Het pakket met maatregelen voor het meerjarenbeeld kan ook (definitief) naast de begroting 2026 vastgesteld worden maar langer uitstel is niet mogelijk omdat dat leidt tot preventief toezicht. Ook hier geldt dat behandeling in de kadernota het meest wenselijk is. Kwaliteitseisen aan concreetheid en diepgang zijn dus nodig om zelf regie te houden In het gesprek met de provinciaal toezichthouder is ook gevraagd naar de eisen aan vast te stellen maatregelen ten aanzien van diepgang en concreetheid. Daaruit blijkt dat bij beide opties dezelfde kaders aan de maatregelen zijn verbonden, dus ook als ze qua uitvoering nog verder weg liggen in de tijd.

In beide gevallen moeten ze al bij deze begroting concreet, specifiek en reëel zijn. De provinciaal toezichthouder beoordeelt de maatregelen op dit vlak. 5

Dit verloopoverzicht is via deze link te vinden op de begrotingswebsite. Het effect van de huidige begrotingssaldi ziet u op de 7e regel van onderen.

GEMEENTE SMALLINGERLAND Ons kenmerk 2024-045399

Datum: 27 november 2024

Bladnr. 11

Zijn ze onvoldoende concreet of specifiek gemaakt, bijvoorbeeld doordat het gaat om taakstellingen of zoekrichtingen voor een komend jaar, dan tellen ze niet mee ten aanzien van structureel en reëel evenwicht. Leidt dat er vervolgens toe dat zowel de begroting 2026 als het meerjarenbeeld geen evenwicht laten zien én leiden herstelacties vervolgens niet of niet snel genoeg tot het gewenste effect, dan volgt preventief toezicht. Daarmee zijn college én raad de regie kwijt. Dit valt te voorkomen door tijdig met specifieke, concrete, realistische, tijdsgebonden maatregelen te komen en deze vast te stellen in de raad. Daarom is dit procesplan daarop gericht. Bij de afweging tussen deze beide opties is het van belang rekening te houden met de actuele context in Den Haag en de effectsnelheid van ombuigingsmogelijkheden. De context in Den Haag: compensatie voor stijgende kosten jeugdzorg komt in zicht Relevant zijn de recente ontwikkelingen in Den Haag inzake extra middelen voor gemeenten. Op 21 november heeft het Overhedenoverleg plaatsgevonden waar onder andere VNG en IPO met een brede delegatie van het kabinet hebben gesproken over de grote uitdagingen waar Nederland voor staat. Daarbij heeft het kabinet aangegeven de 'of-vraag' over structurele financiële oplossingen met betrekking tot de Jeugdzorg niet aan de orde is. De focus ligt op het 'hoe'.

De financiële impact van dit dossier wordt begin 2025 verwacht na de publicatie van het rapport van de Deskundigencommissie-Van Ark. In het Overhedenoverleg van februari 2025 worden de resultaten besproken en zullen deze uitkomsten in de Voorjaarsnota worden meegenomen. Daarmee komt compensatie voor stijgende kosten van jeugdzorg in zicht aldus de VNG. Houdt het Rijk zich niet aan de afspraak dan, zo ligt in een resolutie6 op de najaars-ALV voor, volgt een gezamenlijke juridische procedure van gemeenten. Bij positieve besluitvorming over de Voorjaarsnota in de Tweede Kamer wordt dit verwerkt in de meicirculaire. Pas dan is het voor ons een financieel feit. Dit betekent dat we er tot die tijd vanuit moeten gaan dat deze compensatie er niet komt. Bij het vaststellen van de kadernota is duidelijk of er extra middelen opgenomen zijn in de meicirculaire. De effectsnelheid van ombuigingsmaatregelen Gelet op het huidige financieel beeld en gelet op de eind oktober voorgestelde ombuigingsmaatregelen waaruit blijkt dat een aantal maatregelen een langere inwerktijd heeft, is het zonder extra middelen van het Rijk uitdagend om de begroting 2026 structureel en reëel sluitend te maken. Voorbereiding en vooral realisatie van ombuigingsmaatregelen vraagt namelijk tijd.

Tijd niet alleen in de vorm van ambtelijke uren, maar soms ook in de vorm van juridische doorlooptijd die nodig is om verplichtingen af te bouwen, contracten anders vorm te geven of instellingen conform de eisen van het bestuursrecht tijd te geven om zich in te stellen op lagere subsidiering. Besluitvorming op basis van ombuigingsmogelijkheden Zoals aangegeven in stap 2 is hier op dit moment geen besluit nodig. Nadere afweging wordt voorbereid in de werkgroep ter voorbereiding op het raadsdebat eind maart.

6 Zie voor de resolutie 7a-geactualiseerde-resolutie-vng-inzet-richting-kabinet.pdf